Skip to main content

Иновации во прецизни проценки на машката неплодност

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, ги поддржува научниците во Србија да го пласираат своето откритие на пазарот.

Според Светската здравствена организација (СЗО), неплодноста е глобален здравствен проблем и доживува пораст од 10 % секоја година. Целосниот товар на тешката плодност и неплодноста е значаен и, веројатно, потценет, не бележејќи пад во текот на последните 20 години. Според СЗО, зголемениот број необјаснети случаи неплодни мажи во цутот на репродуктивната возраст, како и намалувањето на стапката плодност кај мажите под 30 години, посочуваат на итна потреба од прецизна дијагноза. Но, сега, тимот научници „Mito-REBELS“ од Универзитетот во Нови Сад најде изводливо решение за справување со овој глобален проблем.

„Преку овој проект смисливме целосно нов пристап за проценување на неплодноста или тешката плодност кај мажите.“

Професорката Силвана Андриќ е лекторка на Факултетот за науки при Универзитетот во Нови Сад. Има докторски студии од доменот на машка репродуктивна ендокринологија и постдокторска обука во клеточно сигнализирање поврзано со репродуктивна ендокринологија. Севкупно, има 30 години искуство во истражување поврзано со машката репродуктивна биологија и 20 години искуство во предавање материи поврзани со репродуктивна биологија и клеточно сигнализирање. Минатата година, заедно со тимот „Mito-REBELS“ ја започнале амбициозната задача за пронаоѓање решение за растечкиот проблем на машката неплодност и смислиле иновативно решение засновано на односот на митохондриите и функционалноста на спермата.

Професор Андриќ објаснува дека јасна била блиската врска помеѓу митохондриите и функционалноста на спермата; но, за жал, истата не била применета во клиничка пракса. Нејзиниот тим работел на оваа проблематика; на почетокот со животински примероци, а потоа и со човечки, кои покажале добри резултати на стандардните процедури за тестирање, но кои се, всушност, неплодни. „Преку овој проект смисливме целосно нов пристап за проценување на неплодноста или тешката плодност кај мажите,“ вели таа.

Професор Андриќ објаснува како нивниот пронајдок е заснован на молекуларен пристап, а технологијата, пак, се заснова на тестот за Полимераза верижна реакција (ПЦР), кој редовно се користи за дијагноза; вклучително и за КОВИД-19. Затоа, немале потреба од нова технологија за да започнат со имплементација на нивното решение.

„Поддршката која ја добивме од проектот „EU4TECH“ беше огромна и неопходна.“

За проектот

„EU4TECH Proof of Concept (PoC) Western Balkans“ беше двегодишен ИПА проект, финансиран од ЕУ, преку Инструментот за развој на претпријатија и иновации во Западен Балкан. Проектот опфати шест економии од регионот на Западен Балкан. Поддржаните проекти потекнуваат од државни истражувачки организации, старт-апови и мали и средни претпријатија.

И покрај нивниот научен успех, професорката и нејзиниот тим морале дополнително да работат за да ја оживеат нивната иновација, а оваа работа била надвор од нивниот професионален домен. Вклучувала документи поврзани со пазарна стратегија, трговски марки и прототипирање. За ова, добиле помош од проектот „EU4TECH“. Сега, професор Андриќ и нејзиниот тим ќе можат да добијат дополнително финансирање или инвеститори за проектот за да го понудат производот на пазарот. „Поддршката која ја добивме од проектот „EU4TECH“ беше огромна и неопходна,“ вели професор Андриќ.

Откритието се очекува да биде понудено на пазарот в година. Професор Андриќ вели дека заинтересирана е да го задржи откритието како дел од универзитетот; и тоа преку креирање „спин-оф“ (реорганизација) која ќе му овозможи на тимот „Mito-REBELS“ и, што е уште поважно, на студентите, да растат и развиваат други значајни иновации.

Во ново руво

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, овозможува техничка помош за текстилните компании во БиХ.

Текстилните компании во БиХ се соочија со бројни предизвици за време на пандемијата. Нарачките и продажбата сериозно се намалија, а синџирите за снабдување беа нарушени со што набавката на суровини беше особено тешка од почетокот на февруари 2020 година. Индустријата проценува дека секој трет отказ во државата, за време на пандемијата, беше во текстилниот сектор. Една од компаниите која се соочи со овие предизвици беше текстилната компанија, со долга историја; „Sana Linea“, од Костајница, во северот на БиХ. Основана во 1947 година, компанијата моментално има 74 работници и е бизнис целосно раководен од жени. Имаат 13 малопродажни продавници ширум БиХ, како и две во Србија.

„Работевме на развој на нова колекција. Како што сите знаат, пандемијата создаде големи проблеми при снабдувањето со материјали и при доставата. Во нашиот случај, еден од проблемите беше финансирање на одредени машини, со повисока цена, кои ни беа потребни за модернизација на производството.“

Маријана Бучевац е извршна директорка на „Sana Linea“. Објаснува дека компанијата добро работела пред почетокот на пандемијата КОВИД-19 кога планирале проширување на производството и бројот на вработени. Меѓутоа, пандемијата довела до застој во развојот, но и опасност за оперативниот тек на компанијата. „Работевме на развој на нова колекција. Како што сите знаат, пандемијата создаде големи проблеми при снабдувањето со материјали и при доставата. Во нашиот случај, еден од проблемите беше финансирање на одредени машини, со повисока цена, кои ни беа потребни за модернизација на производството,“ вели Маријана.

Тогаш виделе соопштение за проектот „EU4BusinessRecovery“, финансиран од ЕУ; па, одлучиле да се пријават. Поддршката од проектот дошла во вистинско време, а ЕУ ги поддржала со набавка на специјални машини за производството, како и снабдување со суровини. Проектот придонел и за поздрава работна средина за работниците и тоа со делумна реконструкција на фабриката. Маријана додава дека една од останатите значајни инвестиции бил развојот на мобилна апликација за платформите iOS и Android која им овозможила да ја зголемат онлајн продажбата и да привлечат поголем број купувачи.

„Благодарение на оваа поддршка, успеавме да го модернизираме производството преку набавка на специјални машини и вработивме 10 нови работници. Исто така, ја развивме нашата онлајн продавница, како и онлајн сајт, со цел привлекување нови клиенти. Започнавме да извозуваме и во ЕУ.“

За проектот

Проектот „Инвестициска реакција КОВИД-19 – ЕУ за деловно закрепнување“ (“COVID-19 Investment Response – EU4 Business Recovery”), финансиран од ЕУ, е имплементиран од Меѓународната организација на трудот, во партнерство со Агенцијата за развој на Германија – GIZ и Програмата за развој на ОН. Целта на проектот е поддршка за закрепнување на економијата на БиХ од ефектите на пандемијата КОВИД-19. Конкретната цел е овозможување итна поддршка за микро, малите и средни претпријатија за да можат да го осигурат својот деловен континуитет; задржувајќи над 1000 работни места, создавајќи, најмалку, 100 нови работни места, со особена поддршка за жените претприемачи, младите и останатите ранливи групи.

Денес, компанијата работи на дополнително зајакнување на брендот и проширување на продажбата надвор од БиХ. Преку постојано следење на промените на пазарот, компанијата, засега, работи успешно.

Маријана објаснува дека инвестирањето во машинерија и маркетинг придонело за зголемување на продажбата. „Благодарение на оваа поддршка, успеавме да го модернизираме производството преку набавка на специјални машини и вработивме 10 нови работници. Исто така, ја развивме нашата онлајн продавница, како и онлајн сајт, со цел привлекување нови клиенти. Започнавме да извозуваме и во ЕУ,“ вели таа.

Додавање место на масата

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Како грант од Европската инвестициска банка му помогна на еден црногорски бизнис за мебел да закрепне од КОВИД-19.

Економското влијание на КОВИД-19 имаше суров ефект врз малите бизниси насекаде. Во Црна Гора, финансиската помош од Европската инвестициска банка направи голема разлика. „Беше особено важно за задржување на ликвидноста на економијата и работните места,“ вели Ирена Радовиќ, извршен директор на Фондот за инвестиции и развој од Црна Гора, кој склучи соработка со Европската инвестициска банка со цел поддршка на малите и средни претпријатија. „Беше исто така неопходно и за развој на проекти кои придонесуваат за креирање нова економска вредност и закрепнување на економијата во пост-пандемискиот период.“

„Пандемијата беше тешко време за сите бизниси, вклучително и за нас.“

Еден од бизнисите кој доби поддршка преку овој фонд беше и компанијата за мебел „Doding“. Се работи за компанија која веќе три децении произведува мебел по мерка и прераснала од семеен бизнис во претпријатие со преку 90 вработени. Компанијата започнала со работа во 1998 година со производство на мебел по мерка; користејќи ламинирани материјали, иверица и дрво. Оттогаш, компанијата пораснала и денес работи со големи проекти; како хотели, резиденцијални комплекси и деловни канцеларии. Компанијата вработува експерти од полето на архитектура, дизајн, производство на мебел, продажба, технологија, производство, маркетинг и финансии. Покрај двете производствени фабрики, „Doding“ има два изложбени центри во „City Kvart“, Подгорица и Радановиќи каде што нивните дизајни и производствени капацитети се изложени преку дизајн за ентериер и мебел.

Со компанијата управува архитект Ана Пејовиќ, заедно со својот сопруг – градежен инженер, Бранко. Нивната компанија постојано расте, а кога започнала пандемијата КОВИД-19, планирале дополнително да инвестираат во технологија. Меѓутоа, како што објаснува Ана, падот на приходите, во комбинација со неизвесностите на пандемијата ги спречил во намерата за инвестирање. „Пандемијата беше тешко време за сите бизниси, вклучително и за нас,“ вели Ана.

Но, во тоа време дознале за можноста за поволен заем од Фондот за инвестиции и развој на Црна Гора со поддршка на Европската инвестициска банка; органот за позајмување на ЕУ. Се пријавиле и добиле заем со кој купиле компјутеризирана и технолошки напредна машина за сечење, како и компјутеризирана машина за боење мебел која ја користи најновата технологија.

„Оваа поддршка беше особено значајна, затоа што ни помогна нашиот бизнис да остане на цврсти нозе во тешки времиња.“

За проектот

Црногорските мали бизниси можат и понатаму да сметаат на поддршката на Европската инвестициска банка на нивниот пат кон модерна, дигитална, еколошка и циркуларна економија. Присуството на банката е засилено преку новата експозитура – „EIB Global“. Доказ за ова е договорот, потпишан уште во 2021 година, во вредност од 100 милиони евра, со Фондот за инвестициски развој за климатски погодни и енергетски-ефикасни инвестиции на локалните мали и средни претпријатија. Овој договор овозможува нов извор на потребна климатска и енергетска одржливост финансирана со цел забрзување на декарбонизацијата на локалната економија и нејзиното ослободување од употребата на фосилни горива.

Ана објаснува дека овие две машини биле од огромна помош за обезбедување понатамошен одржлив раст на нивниот бизнис во тешките пандемиски и пост-пандемиски времиња. „Оваа поддршка беше особено значајна, затоа што ни помогна нашиот бизнис да остане на цврсти нозе во тешки времиња,“ вели таа.

Денес, покрај редовните активности, компанијата работи на воведување нова линија производи, наречена Doding Outdoor, која ќе предложи мебел за градина и плажа. Со таа цел, работат на иновативен и еколошки пристап со кој планираат да користат дрвени остатоци од нивните главни производствени активности. Плановите на компанијата вклучуваат и понатамошен развој на регионалниот пазар и пазарот на ЕУ. Иако веќе имаат меѓународни клиенти, сакаат да го зголемат извозот и да станат регионален бренд.

Патувањето на една трудољубива Ромка која заработува за својот син со инвалидитет

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, поддржува реинтеграција на повратниците во Западен Балкан.

Цели 25 години, Блерта Лушњари од Албанија оди од Албанија во други земји, и се враќа назад, мотивирана да обезбеди соодветна здравствена грижа за својот син. Антонио е роден со инвалидитет и има сложена мешавина дијагнози; а во родниот град на Блерта – Елбасан нема ни соодветни капацитети за соодветна дијагноза ниту, пак, обезбедување бесплатни здравствени услуги за лица со инвалидитет. Со оглед на економската ситуација на Блерта, за неа било невозможно да плати приватни доктори.

Беше страшно без соодветна дијагноза. Блерта не можела соодветно да се грижи за Антонио без да знае која терапија или лекарства би можеле да му ја олеснат болката. Ниту, пак, знаела како да обезбеди достоен живот во иднината. Во потрага по подобро здравствено внимание, повторно заедно заминале во странство, конечно добивајќи дијагноза – параплегија и лесен интелектуален инвалидитет; но и соодветна грижа. Меѓутоа, без решен статус, морале да се вратат назад дома во Албанија. „Кога бевме во странство, докторот еднаш неделно го посетуваше Антонио, а добиваше и психотерапија. Но, кога се вративме во Албанија, не постоеше таква услуга; всушност, не постоеше ништо. Затоа, неговата болест се влоши.“

„Животот беше потежок. Не можев да си ги прехранам децата. Немав дом и се преселував од еден роднина кај друг: една недела кај еден, друга кај друг.“

Многумина од Западен Балкан одат во странство за работни можности, но Ромите се соочуваат со особени предизвици при повторното интегрирање кога се враќаат. Најчестиот проблем кој го истакнуваат повратниците во регионот, вклучително и Албанија, е вработувањето, проследено со недостаток на достоинствено домување и пристап до образование. Во Албанија, нема програма за социјална заштита наменета посебно за повратниците. Во случајот на Блерта, недостатокот на формално образование ѝ го отежнал барањето профитабилна работа и резултирал со предизвици за документацијата неопходна за стабилен живот. „Животот беше потежок. Не можев да си ги прехранам децата. Немав дом и се преселував од еден роднина кај друг: една недела кај еден, друга кај друг,“ вели Блерта.

Покрај сите предизвици, Блерта била полна со позитивна енергија која е очигледна во топлината на грижата за нејзиното семејство: нејзина главна цел била да ги задоволи потребите на своите деца. Се приклучила на бројни активности од невладини организации развиени за жени и нивната интеграција во општеството, а била особено вклучена во програмата за стручна обука за жени повратнички. Проектот бил наречен „Зајакнување на националните и локални системи за поддршка на ефективна социо-економска интеграција на повратници во Западен Балкан“, финансиран од ЕУ, а имплементиран од Програмата за развој на ОН. Мирјета Рамизи од Програмата за развој на ОН во Албанија објаснува дека Блерта била активна во бројни проектни активности. Една од активностите била бизнис идеја за изработка и рекламирање на природен и рачно изработен сапун. Заедно со други жени, Блерта била обучена за овој занает и добила суровини и помош за маркетинг. Активноста која генерира профит е во својата почетна фаза и добро се одвива, но, според Мирјета, жените имаат високи амбиции, а нивната новоформирана  компанија бара начини за проширување на нивниот пазар.

Како амбициозна и трудољубива жена, Блерта се приклучила на програмата; фокусирана на развој на индивидуални бизнис идеи. Откако се вратила во Албанија, заработува за живот преку поправање и препродавање половни добра. Сега, со поддршка на проектот, планира оваа активност да ја претвори во целосно развиен бизнис. Проектот ѝ помага да развие бизнис план за отворање на мобилна продавница во приколка во која ќе може да ги продава половните добра.

„Преку овој проект воспоставивме ефективни локални и национални партнерства и вниманието го посветивме на потребите и предизвиците на ранливите заедници и повратниците.“

За проектот

Проектот „Зајакнување на националните и локални системи за поддршка на ефективна социо-економска интеграција на повратниците во Западен Балкан“ е дел од Инструментот за претпристапна помош (ИПА) II – Акциска програма во неколку држави, доверена на Програмата за развој на ОН, Светската банка и Советот на Европа; за поддршка на основните права на Ромите и останатите ранливи повратници во Албанија, Северна Македонија и Србија. Проектот има за цел реинтеграција на значаен број повратници од ЕУ во текот на последните години, затоа што државите во Западен Балкан беа прогласени како „безбедни земји на потекло“. Проектот има тесна соработка со локалните институции одговорни за обезбедување услуги за реинтеграција на повратниците, со фокус на оние од ромското и египетското етничко малцинство; како и со локални чинители од граѓанското општество и локалната бизнис заедница. Заедницата повратници се смета како корисник и партнер во текот на имплементацијата, имајќи за цел создавање сопственост на активностите од страна на самите повратници.

Во Албанија, проектот овозможува поддршка во општините Берат, Девол и Фиер, каде што бројот повратници е поголем отколку во останатите општини. Освен директната помош за повратниците, имплементирана во соработка со партнерски невладини организации, проектот обезбедува помош за локалната и централна влада во Албанија за развивање стратегии и акциски планови за одговарање на потребите на повратниците. Мирјета, од Програмата за развој на ОН Албанија, објаснува дека економската криза предизвикана од војната во Украина и претходните кризи предизвикани од пандемијата КОВИД-19 го пренасочиле вниманието на владата во овие итни проблеми. „Преку овој проект воспоставивме ефективни локални и национални партнерства и вниманието го посветивме на потребите и предизвиците на ранливите заедници и повратниците,“ вели таа.

Синот на Блерта сега има 17 години и му е многу подобро. Добива редовна физиотерапија дома и во локалниот центар, поддржан преку проектот на Програмата за развој на ОН со финансирање од ЕУ и Фондот за одржлив развој. Има пристап до подобра здравствена грижа и е опкружен од своето семејство кое го сака и внимава на неговиот развој. Ќерката на Блерта, Леје, која сега е тинејџерка, се интересира за јазици, добила неколку медали и обожава да се дружи со својот брат. Семејството сè уште се соочува со борба за наоѓање живеалиште; барајќи дом, со основни услови за живот, кој ќе можат да си го дозволат. Блерта вели: „Најголемиот сон е да имам дом за моите две деца, за тогаш и кога нема да бидам со нив, да бидат организирани и да имаат достоинствен живот.“

Ветерот носи промени за производството на енергија во Северна Македонија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Поддршка на ЕУ за еколошка и енергетска револуција во државата.

Богданци е мал град во Северна Македонија, во близина на границата со Грција. Областа е позната по силните ветрови кои дуваат во текот на годината. Постојаниот ветер во Богданци е познат како Вардарец, дувајќи по течението на реката Вардар со просечна брзина од 7,2 м/с, што е особено силно за овој дел на Западен Балкан. Од таа причина, студијата за изводливост; финансирана од Инвестициската рамка за Западен Балкан, на ЕУ, го идентификува Богданци како идеална локација за првата ветерна фарма во Северна Македонија.

 „Сите ќе имаат корист од еколошката енергија произведена во ветерните паркови; без разлика дали станува збор за домаќинства или за индустрии, сите ќе користат еколошка енергија.“

Ветерниот парк се наоѓа на локација избрана по детална анализа на податоци и симулација на протокот на ветер. Изградбата на Фаза 1 од паркот, финансирана преку заеми од Банката за развој „KfW“ и компанијата за електрична енергија ЕЛЕМ, беше завршена во 2014 година и поседува капацитет од 36,8 МВ и просечно годишно производство од околу 112 гигават часа, со кои се снабдуваат околу 16000 домаќинства во југот на државата.

Во првата фаза беа поставени 16 ветерни турбини, а беше изградена и преносна линија, долга 11 километри, со капацитет од 110 КВ, заедно со трафостаница и пристапни патишта кои го поврзуваат ветерниот парк со енергетската мрежа. Фазата 2 е во тек и ќе додаде капацитет од 14 МВ за производство електрична енергија на веќе постоечката мрежа, со што ќе се добие целосен капацитет од 50 МВ според оригиналниот план.  

„Северна Македонија постави навистина амбициозни климатски цели. Најпрво, потпишувањето на Климатската спогодба во Париз и фактот дека државата е посветена на намалување на стакленичките гасови до 52 %. До крајот на деценијата, државата планира да ги затвори електраните кои работат на јаглен и тоа значително ја отежнува ситуацијата. Сите ќе имаат корист од еколошката енергија произведена во ветерните паркови; без разлика дали станува збор за домаќинства или за индустрии, сите ќе користат еколошка енергија,“ вели Роберт Сарламанов од Банката за развој „KfW“.

„Просечното годишно производство ќе биде околу 112 гигават часа. Поедноставно кажано, ќе ја покрива годишната потрошувачка на енергија за околу 16000 семејства, што приближно соодветствува на годишната потрошувачка на енергија на домаќинствата во околните градови Гевгелија, Богданци, Валандово и Дојран.“

За проектот

Инвестициската рамка Западен Балкан беше заеднички отпочната во 2009 година од страна на Европската комисија (Генерален директорат за соседство и проширување, поранешен „DG ELARG“, а сега „DG NEAR“), меѓународни финансиски институции и билатерални донатори; за зголемување на хармонизацијата и соработката за инвестиции за социо-економски развој на Западен Балкан. Заедно со корисниците од Западен Балкан, Инвестициската рамка Западен Балкан формира уникатни партнерства, дефинирајќи приоритети и пакети за поддршка, потребни за стратешки инвестиции и институционални реформи. Инвестициската рамка Западен Балкан продолжува да придонесува за европска перспектива на Западен Балкан; не само преку поддршка на инвестициски проекти кои ги подобруваат конкурентноста и развојот, туку и преку зајакнување на регионалната соработка и поврзаност.

Ветерниот парк има значајно влијание на снабдувањето со енергија во регионот. „Просечното годишно производство ќе биде околу 112 гигават часа. Поедноставно кажано, ќе ја покрива годишната потрошувачка на енергија за околу 16000 семејства, што приближно соодветствува на годишната потрошувачка на енергија на домаќинствата во околните градови Гевгелија, Богданци, Валандово и Дојран,“ вели Гоце Џамбазовски од Електрани Северна Македонија.

Изминатите години, Северна Македонија постигна голем напредок во Западен Балкан во насока на енергетска транзиција. Државата спроведува аукции за обновливи извори енергија, заменувајќи го јагленот со соларна енергија и гас; потпишувајќи стратешки инвестициски договори не само за големи ветерни паркови, туку и за фотоволтаични електрани. Според порталот „Balkan Green Energy“, производството електрична енергија во електраните за обновлива енергија лани пораснало за 14,7 % во споредба со 2020 година кога истото се намалило за 17,1 %. Уделот обновлива енергија во севкупното производство енергија исто така се зголемило, од 29,2 % на 31,4 %, благодарение на водечки проекти како што е и проектот Ветерен парк Богданци.

Едношалтерски пристап кој го трансформира вработувањето на младите

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Нов образовен пристап, финансиран од ЕУ, функционира низ Западен Балкан

Организациите на граѓанското општество во Западен Балкан ги здружија силите за да воведат нов образовен пристап кој има за цел зголемување на вработеноста кај младите. Проектот има една позначајна партнерска организација во Албанија, БиХ, Косово, Црна Гора и Србија. Во секоја држава, проектот работи на пополнување на празнините во услугите на образовните институции.

 

Не постојат брзи решенија за образовните предизвици, а тоа добро го знае Центарот за младинска работа од Нови Сад во Србија. Оваа организација со години работи со млади. Нуделе курсеви, работеле на застапување на младите, но тоа што навистина им го привлекло вниманието е вработувањето на младите.

 

„Добивме идеја за пилотирање интегрирани услуги за млади засновани на едношалтерски принцип.“

Центарот за младинска работа „CZOR“ воочил дека услугите до кои младите имаат пристап се поделени меѓу различни организации, па затоа корисниците морале да преминуваат од една кон друга програма за да се стекнат со неопходните вештини за вработување.

„Добивме идеја за пилотирање интегрирани услуги за млади засновани на едношалтерски принцип,“ вели Вања Калаба од „CZOR“. Пристапот бил успешен, а приближно повеќе од половина од младите кои биле дел од програмата добиле вработување или понуда за стаж. На тој начин, Калаба била убедена дека овој модел може да се развие во регионален проект.

Образованието добива регионален дострел

Центарот за младинска работа „CZOR“ успеал да ја издигне на регионално ниво својата специјализирана интервенција во младинското образование; и тоа со финансирање од ЕУ. Во пристапот им се придружиле организации од Албанија, БиХ, Косово и Црна Гора; со надеж за зголемување на можностите на младите за наоѓање работа. „Сакавме да ги зајакнеме организациите преку креирање мрежа која ќе ги направи чинителите препознатливи и порелевантни; поддржувајќи ги да соработуваат со владата за младинско вработување и пристап до младите,“ вели Калаба од „CZOR“.

Пристапот имал посебен фокус на младите кои не се во образовен процес или, пак, во процес на вработување или обука. Стотици кандидати се пријавиле, надевајќи се да се стекнат со потребните вештини по едногодишна програма која вклучува дигитални вештини и претприемништво.

Партнерите кои ја нудат оваа услуга имаат богата експертиза за кариерно советување, претприемништво, дигитални вештини и социјални медиуми. Сега, овие организации ги обединуваат силите и на едно место ги подготвуваат кандидатите; од споделување на нивната експертиза, па сè до контактирање на потенцијалните работодавци.

„Запишувањето во овој образовен формат направи подобро да го разберам ИТ секторот и да го применам знаењето во иднина.“

За проектот

Проектот „Мојата кариера од 0 до херој“ (“My Career from Zero to Hero” (02hero)), финансиран од ЕУ, има за цел зајакнување на капацитетите на организациите на граѓанското општество; за да можат да бидат ефикасни и одговорни независни чинители кои ќе можат конструктивно да се вклучат во соработки со владите на идентификувани тематски приоритети за иновативни решенија за вработување на младите во Стратегијата за Западен Балкан. Проектот е интегриран модел за вработување на младите според „NEET“ (Not in Education, Employment, or Training) („NEET – Не во образование, вработување или обука“), заснован на едношалтерска методологија која ги овозможува на едно место сите услуги за вработување на младите и развивање на вештини потребни за идните работни места во дигиталната револуција 4.0.

Сајра Хаџиараповиќ учествувала на обуката организирана од партнерската организација во БиХ – „Центар за младинско образование“, во градот Травник. Вели дека специјално осмислениот курс од предавачи специјализирани за програмирање и веб-дизајн ги пополнил празнините во нејзиното образование. Особено го вреднува запознавањето со успешни претприемачи во улога на гости-говорници. „Запишувањето во овој образовен формат направи подобро да го разберам ИТ секторот и да го применам знаењето во иднина,“ вели Сајра Хаџиараповиќ која се надева дека сега има поголеми шанси за вработување.

Конзорциумот организации сега се фокусира на одржливост на моделот за да може да стане неопходната адреса за охрабрување вработување меѓу младите.

Албанија се позиционира на картата на стартапови

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Водечка иницијатива, финансирана од ЕУ, помага за идентификување, промовирање и раст на иновација.

Неодамнешното политичко достигнување на Албанија – почетокот на пристапни преговори со ЕУ, во 2022 година, отвори ново поглавје за иновација и конкурентност во државата. Со традиционална економија, државата има рамномерен раст уште од преминот кон демократија пред три децении, но покажувањето видливи резултати во развојот на стартапови е важно за Албанија за придвижување кон одржлива економија.

Бидејќи се сметаше дека Албанија има неискористен потенцијал за стартапови, ЕУ понуди финансирање за проекти за подобрување на иновативна средина и поттикнување нови претприемачи. Иницијативата „ЕУ за иновација“ ги носи најдобрите практики кои им овозможуваат на чинителите во екосистемот да оживеат, олеснувајќи им ја соработката и поддржувајќи иновативни стартапови.

„ЕУ за иновација“ делуваше како камен-темелник на екосистемот.“

Кога иницијативата започнала, уште во 2018 година, било очигледно дека постоеле претприемнички активности, но не биле обединети и не му помагале на секторот како целина. „ЕУ за иновации“ понуди адреса на која ресурсите можат да се здружат, а активностите да се координираат. „ЕУ за иновација делуваше како камен-темелник на екосистемот. Ја подобривме соработката во екосистемот; создадовме платформи за ангажирање и постојано стававме акцент на важноста од конкуренција помеѓу чинителите со цел екосистемот да биде поконкурентен во целост,“ вели Себастијан Бервангер од иницијативата „ЕУ за иновација“. Владата дала поддршка преку иницирање закон за стартапови како и шема со грантови која ќе инспирира нови иноватори во текот на следните пет години.

Иницијативата „ЕУ за иновација“ пополни празнини во албанскиот екосистем преку отворен процес на „ко-креација“ помеѓу клучните чинители. Применувајќи го овој пристап, иницијативата пилотирала над 35 проекти, од октомври 2018 година до септември 2022 година; усогласувајќи ги своите активности со чинителите, креаторите на политики и останатите донатори.

Технологијата е составен дел од стартап решенијата во Албанија; без разлика дали се работи за информациско-комуникациски технологии, туризам, земјоделство или земјоделски туризам, електронски бизнис, образование или здравје. Дополнителна позитивна шема во првата група основачи кои потекнуваат од програмата за инкубација на повеќе универзитети е преовладувањето на жени-основачи.

„AlbaniaTech“ – дигитален каталог за стартапови во државата

„AlbaniaTech“ може бесплатно да се користи и, со својата податочна база од 170 стартапови, е место за идентификување, промовирање и развивање стартапови во Албанија. Платформата се развила преку соработка со меѓународен „провајдер“ кој обединува 50 екосистеми на глобално ниво, така што обезбедува видливост за стартап екосистемот пред странските инвеститори; овозможувајќи, истовремено, и дигитално „добредојде“ за секој кој сака свеж почеток во Тирана.

„Нашата платформа им овозможува на стартаповите да „процветаат.“

За проектот

Проектот „ЕУ за иновација“ има за цел подобрување на средината за иновации и поттикнување создавање на стартапови во Албанија преку развој на капацитети за иновација; интензивирани вмрежувања во албанскиот екосистем за иновации, како и овозможување финансии за иновативните стартапови и даватели на иновативна поддршка. Проектот се смета како водечки проект за иновација во екосистемот за стартапови во Албанија.

Темелите се поставени за, врз нив, идните генерации да можат да градат: „AlbaniaTech“ е тука да им даде крила на иноваторите и стартаповите. „Нашата платформа им овозможува на стартаповите да „процветаат“. Секој кој би се навратил наназад, би видел колку нашата заедница порасна од таму каде што започнавме од нула,“ вели Гјока.

Со сериозни интервенции како „ЕУ за иновација“, Албанија полека, но сигурно, го заслужува своето место на мапата за стартап нации. Новата динамика во албанската средина за иновации беше истакната на „Европската табела за иновации 2022“ („European Innovation Scoreboard 2022“) на којашто Албанија беше назначена како „иноватор во развој“, заедно со другите економии од Западен Балкан.

Ефектот Марибор: подобрување на професионалните вештини во странство

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проектот „Intervet“, финансиран од ЕУ, помага за зголемување и создавање нови можности за мобилност за учење во Западен Балкан.

Енѓул Мифтари е седумнаесет годишен средношколец од Косово и е матурант во средното стручно училиште „7. септември“ во Приштина. Енѓул вели дека уште од рана возраст бил воодушевен од угостителскиот бизнис. Објаснува дека тоа е, најверојатно, поради неговиот татко: „Мојот татко, преку 17 години, беше готварски шеф во ресторан; а, јас, понекогаш, го придружував на работа, така што се вљубив во оваа професија,“ вели Енѓул. Со оглед на тоа што не било возможно да се учи готвење во средно училиште, Енѓул избрал да учи туризам; вклучително и управување со туристички агенции и рецепции, и вели дека воопшто не жали за одлуката; додавајќи дека, дури и кога би имал поширок избор, не би избрал друго стручно училиште.

„Искуството со стажот во Приштина беше навистина корисно. Но, чувствував дека ми треба поголемо искуство со практична работа, како и разноликост.“

Енѓул се покажал како одличен ученик, со високи оценки и пофалби од наставниците. Како резултат, му предложиле четиримесечен стаж на рецепција во „Grand Hotel“; еден од историските хотели во центарот на Приштина. „Искуството со стажот во Приштина беше навистина корисно. Но, чувствував дека ми треба поголемо искуство со практична работа, како и разноликост,“ вели Енѓул. Оваа можност дошла набрзо откако проектот „Intervet“, финансиран од ЕУ, објавил повик за меѓународни стажирања за учениците од средните стручни училишта од Косово.

Како средношколец во средно стручно училиште, Енѓул дознал за можноста од неговиот наставник по англиски јазик и веднаш одлучил да се пријави. Ги исполнил критериумите во врска со средното стручно училиште и познавањето на англискиот јазик, па бил избран меѓу младите средношколци од Косово кои требало да заминат на едномесечна програма за стажирање во планински хотел во Марибор, Словенија. „Бев навистина возбуден,“ се сеќава Енѓул.

„Моето искуство за време на стажот во Марибор беше одлично. Не само што ги надоградив моите професионални вештини, туку и научив за културата и ги развив своите јазични вештини исто така.“

За проектот

Целта на проектот „Intervet“ за Западен Балкан, финансиран од ЕУ, е создавање можности за мобилност за учење во центрите за обука во Западен Балкан; како и интернационализација на системот за средни стручни училишта и подобрена култура за мобилност за учење во доменот на средните стручни училишта. За да се постигне ова, проектот имплементира активности на две нивоа: од една страна, мобилност за средношколците во средните стручни училишта, а од друга страна, градење вештини за персоналот во средните стручни училишта. Нивниот конзорциум вклучува деловни и образовни здруженија, мали и средни претпријатија, центри за средни стручни училишта, трговски комори и универзитети од шест држави во Западен Балкан и осум држави во ЕУ; а „Prishtina REA“ е косовскиот партнер на проектот. До завршувањето, проектот цели кон имплементација на 56 професионални мобилности, 360 едномесечни размени, 54 работни искуства со набљудување, учество на 36 наставници од средните стручни училишта на летни школи во Амстердам, Болоња, Лион, Марибор и Севиља; како и учество на 72 наставници и управители од средните стручни училишта во активности организирани од Колеџот за уметности, наука и технологија во Малта („Malta College of Arts, Science & Technology“ (MCAST)), „ROC Da Vinci College“ во Холандија и „SEPR“ во Франција.

За време на стажот во Марибор, Енѓул ги вежбал своите вештини на неколку позиции; од административна поддршка, па сè до отсекот за хотелско одржување, услужување во ресторан, рецепција и спа центар. Покрај стекнувањето професионално искуство, во слободното време, имал можност да го посети градот со други средношколци и да научи за културата. Го посетиле градскиот музеј и главните знаменитости, а имале прилика и да ги посетат Љубљана, и Грац во Австрија, недалеку од Марибор.

Севкупно, ова било одлично искуство за учење за Енѓул и другите средношколци. „Моето искуство за време на стажот во Марибор беше одлично. Не само што ги надоградив моите професионални вештини, туку и научив за културата и ги развив своите јазични вештини исто така,“ вели Енѓул.

Победничко „шише број 4“

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

ЕУ ѝ помага на црногорска винарница да го прошири својот бизнис.

Горан Радевиќ е доктор по медицина со работно искуство на четири континенти. Ја напуштил татковината – Црна Гора, на рана возраст и преку 27 години работел во држави како Кајманските Острови, Кина, Оман, Јужна Африка и САД.

Горан отсекогаш имал замисла дека еден ден ќе се врати во татковината и ќе изгради винарница. Правењето вино е традиција во семејството на Горан, а неговата љубов кон правењето вино започнала уште пред да наполни пет години. Неговиот дедо, од таткова страна, поседувал лозје и бил експерт за правење вино. „Научив да калемам лозје пред да научам да читам и пишувам,“ вели Горан.

Но, да се започне со сопствено лозје не било така лесно и била потребна значајна инвестиција. Меѓутоа, како што минувале годините, помислата станала опсесија и, заедно со семејството, Горан одлучил да се врати во Црна Гора и да ја започне својата компанија од соништата. Финансиската инвестиција и пасијата биле присутни, но не бил лесен подвиг за Горан и неговата сопруга.

„Имавме бројни предизвици: првите шишиња беа произведени во гаража и без експертска помош.“

Првите лозја ги засадиле во 2007 година, а до 2009 година ја имале првата берба со која дошло и првото шише вино. „Имавме бројни предизвици: првите шишиња беа произведени во гаража и без експертска помош,“ вели Горан. Сепак, зачудувачки, вкусот бил одличен и виното било кандидат за успех. Таа година, Горан успеал да испрати примероци од неговото почетно вино на натпревар за дегустација на вина во познат ресторан во Менхетен. Имало седум натпреварувачи, а нивниот натпреварувачки број бил бројот четири, се сеќава Горан. „Сите пет члена во жирито, сопственици на познати ресторани, му дале најдобри оценки на виното. Претпоставувам дека беше почетничка среќа,“ се смее Горан.

Веднаш потоа, започнале да го извезуваат своето вино во САД; но се соочиле со неколку проблеми. Одреден број елементи – од квалитетот на етикетата, до квалитетот на капачето на шишето, не биле во согласност со меѓународните барања за стандард, така што сфатиле дека мораат да посветат внимание на овие проблеми. Сопругата на Горан, Американка по потекло, го презела маркетингот на компанијата. Започнале да употребуваат висококвалитетни капачиња од Франција и хартија за етикети од Германија. Наскоро, успехот бил на повидок затоа што компанијата започнала да извезува во Германија, Скандинавија, Швајцарија, па дури и Јапонија.

Како што пазарот растел, во 2011 година, Горан и неговата сопруга одлучиле да ангажираат професионални консултанти за да обезбедат одржлив раст на нивниот бизнис. Вработиле агроном и висококвалитетен технолог со долгогодишна државна и меѓународна експертиза. И двајцата им помогнале да ја претворат винарницата во меѓународен бренд.

„Благодарение на поддршката од ЕУ, планираните пари за неопходните инвестиции можев да ги употребам во други делови на нашите деловни операции.“

За проектот

Инструментот за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД), како дел од Инструментот за претпристапна помош (ИПА), дизајниран за поддршка на реформи во државите-кандидати за членство во ЕУ; се фокусира на земјоделско-прехранбените сектори во руралните подрачја на овие земји. Преку оваа алатка, ЕУ овозможува финансиска и техничка помош за корисниците со цел постигнување одржливост во нивниот земјоделски сектор и рурални подрачја; усогласувајќи ги, истовремено, со заедничката земјоделска политика на ЕУ.

На патот на винарницата кон успехот, добиле и поддршка од ЕУ. Во 2018 година, аплицирале за програмата Инструмент за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД), финансирана од ЕУ, во чии рамки добиле поддршка за набавка на машини како виљушкар, трактор, вибро-култиватор, лозарски плуг и тракторска фреза. Со забавувањето на бизнисот за време на пандемијата, поддршката дошла во вистинско време. „Благодарение на поддршката од ЕУ, планираните пари за неопходните инвестиции можев да ги употребам во други делови на нашите деловни операции,“ вели Горан.

Горан има четири деца од кои, најмладиот син, Лука, студира винска технологија на земјоделскиот факултет во Белград. „Дваесет и седум години сонував за оваа винарница и напорно работев за да заштедам средства за да ја отворам. Мојот син ќе го наследи ова и ќе ја продолжи традицијата. Тоа ме прави среќен и исполнет,“ вели Горан.

Инклузивно образование за децата во Албанија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

ЕУ ги поддржува наставниците за претшколска возраст со иновативни практики во училницата.

Виола е наставничка за претшколско образование. Со години, предавала во одделенија со голем број деца од различно потекло и со различни можности. Вели дека предизвиците се огромни: „Ми беше тешко да ги исполнам различните потреби на децата во одделението. Ја поддржувам идејата за претшколска инклузија и познати ми се придобивките, но ми недостигаа знаења и вештини за инклузивна практика“. И покрај подобрувањата во образовниот систем во Албанија, философијата на инклузија, особено на претшколска возраст, не се промовира доволно. Честопати, наставниците се препуштени сами на себе при справувањето со деца со широк спектар способности за учење, а им се обезбедува многу малку обука.

„Имаше неколку малку интервенции од невладини организации, но немаше холистички пристап за справување со инклузивното образование на претшколска возраст.“

„Инклузивното образование е скоро нова реалност во албанскиот образовен систем; особено на претшколска возраст,“ вели Мирлинда Бушати, специјалист за образование при УНИЦЕФ Албанија. Објаснува дека УНИЦЕФ е во блиска соработка со Министерството за образование во Албанија со цел разработување национална образовна стратегија која ќе вклучи значајна компонента за инклузивно образование, како и за стандарди за наставниците на претшколска возраст. Меѓутоа, и покрај добро сработеното во насока на стратегијата и стандардите, во УНИЦЕФ забележале дека има значен јаз при имплементирањето на стратегијата. „Имаше неколку малку интервенции од невладини организации, но немаше холистички пристап за справување со инклузивното образование на претшколска возраст,“ вели Мирлинда.

Наставниците имаа потреба од практични програми за обука кои поттикнуваат позитивен пристап и најдобри практики за успешна претшколска инклузија. Беа потребни интервенции за осигурување дека наставниците предаваат со добар ритам за оние кои се соочуваат со тешкотии при учењето. Со поддршка од ЕУ, УНИЦЕФ обезбеди помош за Министерството за образование и Агенцијата за осигурување квалитет во предуниверзитетското образование во Албанија со цел развивање инклузивни образовни методологии за претшколска средина.

Исто така, УНИЦЕФ развил и прирачник за обука и, заедно со Агенцијата за осигурување квалитет во предуниверзитетското образование во Албанија, обезбедиле обука за практична имплементација на методологијата за  наставници и директори на училишта. Виола била една од наставниците кои зеле учество во обуката. „Новите алатки со кои се запознавме на обуката ми помогнаа да развијам иновативен пристап и да го подобрам своето предавање. Постепено, започнав да применувам нови стилови на предавање кои се инклузивни за различните начини на учење. Ако сакаме децата да си помагаат едни на други, да прифаќаат, да стапуваат во интеракција и да бидат пријателски настроени – мораме да ги научиме на тоа,“ вели таа.

„Покрај финансирањето од ЕУ, фактот дека секој дел од оваа иницијатива е во согласност со пристапните барања за влез во ЕУ направи поддршката од ЕУ да биде уште позначајна за соработката со Владата и институциите.“

За проектот

Промовирањето инклузивно образование е дел од програмата „Ублажување на влијанието на КОВИД-19 врз животите на децата и родителите во Западен Балкан и Турција“, имплементирана од УНИЦЕФ, а финансирана од ЕУ преку Генералниот директорат за соседска политика и преговори за проширување на Европската комисија („DG NEAR“). Преку оваа програма, во вредност од 5 милиони евра, 490000 деца и родители, ширум просторот опфатен со програмата, се очекува да имаат подобар пристап до јавните услуги за промовирање ран детски развој, образование, здравје и заштита како дел од закрепнувањето од КОВИД-19.

Годинава, методологијата за претшколско инклузивно учење беше акредитирана од Министерството за образование на Албанија. Според Мирлинда, ова е важен исчекор: „Ова значи дека сега сите наставници можат да ја применуваат методологија која обезбедува квалитетно инклузивно образование,“ вели таа.

Фактот дека проектот поддржан од ЕУ има огромно значење во овој контекст. „Покрај финансирањето од ЕУ, фактот дека секој дел од оваа иницијатива е во согласност со пристапните барања за влез во ЕУ направи поддршката од ЕУ да биде уште позначајна за соработката со Владата и институциите,“ вели Мирлинда.