Skip to main content

Факултетот за организациски науки при Универзитетот во Белград доби модерно ново крило

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Надминување на предизвиците и прифаќање на иднината со нов современ објект и акредитирани курсеви по Информатичка технологија (ИТ) и Вештачка интелигенција (АИ).

Факултетот за организациски науки при Универзитетот во Белград е основан пред 53 години во 1969 година. Факултетот првично беше основан за да им понуди образование на вработените кои веќе работеаво економскиот сектор во различни државни институции и компании, кои немаа дипломи за завршено високо образование . Со текот на времето, факултетот стекна еминентност и стана еден од најбараните факултети во Белград. Факултетот секоја година прима околу 900 нови студенти, но минатата година прими над 2000 пријави за упис, што е речиси двојно повеќе од расположливиот капацитет за студенти. И покрај неговиот успех, факултетот се соочуваше со значајни предизвици низ годините, меѓу кои најголем е недостатокот на физички простор. До 1982 година, факултетот се наоѓаше во предградијата на Белград, а потоа беше преселен на нова локација во центарот, која претходно беше зграда на основно училиште.

”Имавме на располагање само 900 метри квадратни, што беше премалку дури и за основно училиште, а не пак за факултет. Имавме само пет училници, без амфитеатар и без стручни кабинети.”

Професорот Александар Марковиќ од Факултетот објаснува дека работењето во овој ограничен простор било многу предизвикувачко. „Имавме само 900 метри квадратни на располагање, што беше премалку дури и за основно училиште, а не пак за факултет. Имавме само пет училници, без амфитеатар, без стручни кабинети“, вели професор Марковиќ. Во текот на годината, факултетот го прошири работниот простор со додавање на уште еден кат на постоечката зграда, како и подземен амфитеатар и анекс, со што вкупниот простор достигна над 5000 метри квадратни, што беше значително подобрување, но сепак недоволно. Факултетот требаше дополнително да ги прошири своите постоечки капацитети, да воведе ажурирани наставни програми и да понуди подобри услови за своите 6.000 студенти и 270 вработени.

Ситуацијата драстично се промени на подобро во април минатата година, кога Факултетот доби модерно, ново крило на површина од 6.056 метри квадратни. Ова означи значаен чекор во модернизацијата на српското образование. Вкупната инвестиција од 9,3 милиони евра беше финансирана од владата и Европската инвестициска банка (EIB), која е долгогодишен партнер во образованите, истражните и развојните сектори на Србија. Новиот објект се состои од два аудиториума со 200 седишта, читална со библиотека, лабораторија, ИТ простории и мултифункционални сали, сите опремени со компјутери и интерактивни табли. Благодарение на овие подобрувања, факултетот ќе може да го зголеми својот годишен прием студенти за 25-30 %.

”Со повеќе од 11.000 метри квадратни простор, сега имаме повеќе од доволно простор да ги спроведеме нашите наставни и истражувачки активности на најдобар можен начин. Благодарение на ова, сега можеме да планираме нови часови и дополнително да ги прошириме иновациите на нашите наставни програми со помош на новите капацитети и опрема.”

За проектот

Европската инвестициска банка (EIB) е институцијата-позајмувач на Европската унија. Како најголема мултилатерална финансиска институција во светот, EIB е активна во Србија од 1977 година, обезбедувајќи финансии за поддршка на клучни инфраструктурни проекти, мали и средни претпријатија, индустрија, услуги и локални власти, обезбедувајќи инвестиции од вкупно 7,2 милијарди евра до денес.

Професорот Марковиќ објаснува дека новиот објект му овозможил на факултетот да усвои нова развојна стратегија и подобрена визија за иднината. „Со преку 11.000 метри квадратни простор, сега имаме повеќе од доволно простор да ги спроведеме нашите наставни и истражувачки активности на најдобар можен начин. Благодарение на ова, можеме да планираме нови часови и дополнително да ги прошириме нашите наставни програми со помош на новите капацитети и опрема“, вели професор Марковиќ.

Факултетот неодамна доби акредитација од министерството за нови курсеви, вклучувајќи информатичко и софтверско инженерство, како и за вештачка интелигенција. Ова е значаен развој што ќе придонесе за растот на иновациските и ИТ секторите во Србија. Дополнително, факултетот постигна голем успех со освојувањето на првата награда на престижниот меѓународен натпревар CBS Global Case Competition 2022, надминувајќи 300 студентски тимови од универзитети низ целиот свет.

EU4Municipalities: Зајакнување на локалното управување за подобра испорака на услуги во Албанија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Шема на грантови за модернизација на локалната јавна инфраструктура и градење капацитети за подобро локално управување.

Албанија е земја со население од околу 2,8 милиони луѓе и се соочува со бројни предизвици во врскасо управувањето и испораката на услуги. И покрај значителниот напредок постигнат во изминатите децении, албанските јавни институции и понатаму се соочуваат со предизвици поврзани со одговорноста, транспарентноста и ефикасноста. Процесот на децентрализација отпочнат во земјата во 2014 година имаше за цел да одговори на некои од овие предизвици со пренесување на поголема моќ и одговорност од централната власт на локалните власти. Сепак, процесот на децентрализација наиде на различни пречки, меѓу кои и недостаток на ресурси и капацитети на локално ниво.

За поддршка на Албанија во надминување на овие предизвици, меѓу другото, во 2021 година започна проектот EU4Municipalities. Целта на проектот е да се поддржи развојниот потенцијал на општините и да се подобрат социо-економските и еколошките услови на локалните заедници во Албанија. Проектот има за цел да ги реши главните проблеми кои влијаат на квалитетот на животот и економските перспективи на заедницата, преку подобрување на локалните јавни услуги и нивно усогласување со европските стандарди. Проектот го спроведува конзорциум партнери предводен од НАЛАС, мрежа на здруженија на локални власти од Југоисточна Европа и вклучува невладини организации Ко-план Институт за развој на живеалишта, Еко партнери за одржлив развој и членовите на НАЛАС во Албанија, Здружение за Локална автономија и поранешното Здружение на албански општини.

“Потребата од проектот беше препознаена со директните размени помеѓу амбасадорот на ЕУ и претставниците на ЕУ Делегацијата со општинските власти и локалните заедници изминативегодини, што укажува на пристап што почнува од индивидуалните компоненти па се движи кон целиот систем.”

Елтон Стафа, Тим лидер на проектот EU4Municipalities во НАЛАС, го истакнува значајниот придонес на проектот за локалната власт. „Потребата од проектот беше препознаена преку средбите помеѓу претставниците на ЕУ Делегацијата и општинските власти изминативе години, што укажува на пристап што почнува од индивидуалните компоненти па се движи кон целиот систем“, вели Елтон.

Примарното средство за поддршка на локалните управи на проектот е шемата на грантови наменета за подобрување на локалната јавна инфраструктура, подобрување на квалитетот на јавните услуги, спроведување на општинските стратешки планови и градење на капацитети на локалната управа за управување со фондовите на ЕУ. На првиот повик за предлози објавен во 2021 година, проектот обезбеди поддршка за шест општини преку грантови до 200.000 евра. Вториот повик, објавен во 2022 година, ја прошири поддршката на дополнителни 13 општини, со грантови до 50.000 евра. Проектите кои добија грантови покриваа најразлични области, вклучувајќи локален економски развој, заштита на животната средина, подобрување на локалната јавна инфраструктура и услуги, еманципирање на младите и заедницата итн. До денес, проектот има потпишано 19 договори за грантови во износ од 1,7 милиони евра – придонес на ЕУ.

“Општините имаат голем интерес за проектот, а финализираниот грант проект покажа многу опипливи резултати. Сè на сè, EU4 Municipalites стана важен елемент за севкупниот развој на општините во Албанија.“

За проектот

ЕУ за општините (EU4M) е проект финансиран од Европската Унија. Проектот има за цел да го поттикне развојниот потенцијал на општините и да ги подобри социо-економските и еколошките услови на локалните заедници во Албанија. Проектот „ЕУ за општините“ ќе го поддржи развојот на локалната инфраструктура преку обезбедување подобри јавни услуги и одржлив локален економски развој. Проектот ќе има директно влијание врз подобрувањето на квалитетот на животот и иднината на албанските граѓани во нивните заедници, а истовременоќе им помогне на локалните управи да ги зајакнат своите капацитети за управување со фондовите на ЕУ.

Како дел од поддршката за зајакнување на капацитетите на општините, проектот досега обезбеди 15 обуки за подготовка на предлог-проекти и управување со грантови на 200 општински претставници. Ентела Пингули, заменик тим лидер на EU4 Municipalites го смета дека овој проект за многу успешен. „Општините имаат голем интерес за шемата на грантови на EU4M и пристапот на проектот, бидејќи тие носат опипливи резултати. Сè на сè, EU4Municipalites станаа важен елемент за севкупниот развој на општините во Албанија“, вели Стафа.

Како дел од напорите за подобрување на капацитетите на општините, проектот спроведе 12 обуки за подготовка на предлог-проекти и управување со грантови, од кои корист имаат 490 општински претставници. Компонентата за градење капацитет е составен дел од грант шемата на EU4Municipalities. Ентела Пингули, заменик тим лидер на EU4 Municipalites ја смета оваа иницијатива за многу ефикасна“ Општините покажаа голем интерес за проектот, а имплементацијата на грант проектите се очекува да даде високо видливи резултати, кои ќе ги подобрат општинските услуги и ќе ги допрат животите на луѓето.

Во иднина, проектот EU4 Municipalities се очекува да продолжи да игра важна улога во зајакнувањето на локалната власт за подобра испорака на услуги во Албанија.

Бонтекс: Иновации во текстилната индустрија во Босна и Херцеговина

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Инспиративната приказна за успешно враќање на претприемач во својата родна земја.

Сенаид Хусиќ замина од својата татковина, Босна и Херцеговина, кон крајот на 1980-тите. Поради тоа штоекономијата во Југославија се влошуваше, тој се пресели во Швајцарија со стремеж да обезбеди подобар живот за себе и за своето семејство. Во текот на неколку години, тој имаше различни менаџерски позиции во различни индустрии, вклучувајќи го и секторот за информатичка технологија. По успешната професионална кариера која траеше повеќе од 25 години во Швајцарија, Сенаид реши да се врати во својата родна земја, во почетокот 2000-те и да основа компанија во Босна и Херцеговина. Во консултација со неговите деловни соработници и пријатели во Швајцарија, тој одлучи да инвестира во фабрика запроизводство на кошули, што доведе до основање на Бонтекс (Bontex) во 2004 година.

“Моментално, доминираме на околу 80% од пазарот на кошули во Швајцарија, а во догледно време, ќе воспоставиме уште едно меѓународно партнерство во Австрија, каде што снабдуваме медицинска облека. Во последниве години, соработувавме и со партнери во Германија и други земји“.

Првично, Бонтекс вработи приближно 50 вработени и влезе во партнерство со швајцарска компанија за извоз на кошули во Швајцарија. Ова партнерство значително се прошири со текот на времето. Адмира Басиќ работи како генерален директор во Бонтекс повеќе од седум години. „Моментално доминираме наоколу 80% од пазарот на кошули во Швајцарија, а во догледно време, ќе воспоставиме уште едно меѓународно партнерство во Австрија, каде што снабдуваме медицинска облека. Во последниве години, соработувавме и со партнери во Германија и други земји “, објаснува Адмира.

Понатаму во овој контекстот, продолжува Амира: покрај висококвалитетните производи, клучот за нивниот успех лежи во близината на нивната фабрика до земјите од ЕУ. Покрај тоа, за разлика од нивнатаконкуренција, тие можат да опслужат нарачки во мали количини. И покрај тоа што со години снабдуваше бројни компании и брендови, Бонтекс претходно не вршеше продажба под својот бренд. „Многуинвестиравме во технологија и во нашата работна сила и немавме шанса да се фокусираме на брендирање и маркетинг на наши сопствени производи“, објаснува Адмира. Сепак, можност за такво нешто се појави со повикот за предлози лансиран од програмата EU4 Business, финансирана од ЕУ, наменета за помош на компаниите во Босна и Херцеговина да се опорават од пандемијата со Ковид-19. Со поддршка од програмата за опоравување EU4 Business, Бонтекс лансираше нова веб страна и онлајн продавница, формираше единица за дизајн во рамките на компанијата за да создаде дизајни со брендот Бонтекс и набави квалитетни материјали за нивните нови производни линии.

“Нашиот дизајнерски тим, составен од пет млади колеги, испорача импресивни резултати и јас сум оптимист за иднината на нашата компанија. Добивме шанса и покажавме дека можеме да ја оправдаме таа доверба“.

За проектот

EU4Business е проект на ЕУ кој има за цел да го зајакне капацитетот на Босна и Херцеговина за економски раст и вработување преку поттикнување на конкурентноста и иновациите во одредени сектори. Буџетот на проектот изнесува 16,1 милиони евра: 15 милиони евра финансирани од Европската Унија и 1,1 милиони евра од Сојузна Република Германија.

EU4Business е дел од Стратегиите за локален развој на германското Сојузно Министерство за економска соработка и развој – Програма за локална самоуправа и економски развој во Босна и Херцеговина.

Со неодамна добиената поддршка од програмата за опоравување EU4 Business, Бонтекс предвидува раст на приходите од 30% во блиска иднина. „Нашиот дизајнерски тим, составен од пет млади колеги, испорачаимпресивни резултати и јас сум оптимист за иднината на нашата компанија. Добивме шанса и покажавме дека можеме да ја оправдаме таа доверба “, вели Адмира.

Во моментов, Бонтекс има работна сила од 200 вработени, а планираат во следните неколку годините, да го зголемат овој број на над 300. Дополнително, тие планираат да продолжат да инвестираат во технологија и маркетинг на својот бренд.

Невладината организација „Мозаик“ ги омоќува лицата со инвалидитет во Црна Гора

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Приказна за општествена инклузија, креативност и поддршка преку програмата „ReLOaD2“, финансирана од ЕУ.

Во Црна Гора, лицата со инвалидитет честопати се соочуваат со предизвици при учеството во општествените процеси во нивните локални заедници. Тоа се должи на недостатокот од инфраструктура која ги исполнува нивните потреби, финансиски тешкотии или, пак, недостаток од мотивација. Ова е особено забележливо во Никшиќ, вториот град по големина; со население од околу 60000 жители. За решавање на овој проблем беше основана нова невладина организација, наречена „Мозаик“. Според организацијата, има јасен недостаток од општествена инклузија за луѓето со инвалидитет во Никшиќ; со тоа што многумина од нив се изолирани и немаат доволен пристап до општествените активности или поддршка за подобрување на квалитетот на нивниот живот.

Во 2019 година, Благоје Штурановиќ и двајца негови другари со инвалидитет, ја основале невладината организација „Мозаик“ со цел преземање акција за решавање на овие проблеми. Благоје објаснува дека во Никшиќ немало други организации кои специфично биле посветени на потребите на лицата со инвалидитет и дека тој и останатите основачи на „Мозаик“ имале потреба од поддршка. Иако имало други организации кои давале некаков вид поддршка, нивниот фокус не бил целосно посветен на лицата со инвалидитет.

„За жал, во Никшиќ и, општо, во Западен Балкан, пристапноста е сериозен проблем за лицата со инвалидитет кога станува збор за пристап до места/згради. Повеќето кафулиња, ресторани и други места не се пристапни за лица во инвалидска количка; а, за време на летото, групата можеше да се собира единствено на тераси.“

Од самиот почеток, основачките партнери на „Мозаик“ имале идеја за создавање општествен клуб во кој лицата со инвалидитет ќе можат да се собираат, да се социјализираат и да учествуваат во најразлични културни и општествени активности. „За жал, во Никшиќ и, општо, во Западен Балкан, пристапноста е сериозен проблем за лицата со инвалидитет кога станува збор за пристап до места/згради. Повеќето кафулиња, ресторани и други места не се пристапни за лица во инвалидска количка; а, за време на летото, групата можеше да се собира единствено на тераси,“ вели Благоје.

Пандемијата дополнително ги направи предизвикувачки проблемите за пристап. За да ја олесни социјализацијата и интеграцијата на лицата со инвалидитет во Никшиќ, „Мозаик“ го основа првиот општествен клуб за лица со различен вид инвалидитет; со поддршка на програмата „ReLOaD2“, финансирана од ЕУ, а имплементирана од Програмата за развој на ОН.

Општествениот клуб, лоциран во простории обезбедени од општината Никшиќ, нуди 15 мотивациски работилници за психолошка поддршка и 15 работилници засновани на занимање. Дополнително, „Мозаик“ основале и малечко ателје за печатење и нудат креативни курсеви за печатење за лица со инвалидитет. Благоје потенцира дека ателјето и курсот за печатење се најпопуларните активности во клубот; со најголемо учество на членовите.

„На пример, жена со инвалидитет, во своите шеесетти, која претходно никогаш не излегла од својот дом, сега скоро секој ден излегува во градот, учествува во работилници и различни активности.“

За проектот

Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан 2 (ReLOaD2) е продолжение на иницијативите, поддржани од ЕУ – Проект за зајакнување на локалната демократија (LOD, 2009-2016) и проширената Регионална програма за локална демократија во Западен Балкан (ReLOaD, 2017-2020). Севкупната цел на проектот е зајакнување на партиципативните демократии и интеграција на ЕУ во Западен Балкан преку зајакнување на граѓанското општество и охрабрување на младите да земат активно учество во процесите на носење одлуки, како и преку подобрување на поддржувачка правна и финансиска средина за граѓанското општество.

Влијанието на проектот врз животот на луѓето со инвалидитет е значајно. „На пример, жена со инвалидитет, во своите шеесетти, која претходно никогаш не излегла од својот дом, сега скоро секој ден излегува во градот, учествува во работилници и различни активности,“ вели Благоје.

Идните планови на невладината „Мозаик“ вклучуваат повеќе проекти кои понатамошно ќе го подобрат животот на луѓето со инвалидитет во Никшиќ. Благоје се надева дека членовите на клубот кои, според него, имаат висок потенцијал, ќе имаат повеќе можности за интегрирање и придонесување во заедницата.

„Proton Cable“: пионер за одржливо и иновативно производство на кабли во Косово

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Како поддршката на ЕУ им овозможи на протонските кабли да станат лидер на пазарот за кабли без халоген во Западен Балкан и глобално да се прошират.

„Proton Cable“, компанија специјализирана за електрични жици и производство на кабли во Косово, брзо се етаблира како клучен играч во Западен Балкан, уште од формирањето во 2010 година. Патувањето дотука било предизвикувачко, но успешно со поддршка од ЕУ. Бесим Дида, управувачки партнер на „Proton Cable“, објаснува дека визијата на компанијата уште од почетокот била да воведе новитети на пазарот за кабли. Пред да започнеме со производство, каблите на пазарот немаа брендирање. Сите знаеја дека има кабли, но немаше име на бренд отпечатен на кабелот, а каблите не беа дистрибуирани во брендирано пакување,“ вели Бесим.

„Дознавме, исто така, дека нема производство на кабли без халоген во нашиот регион, а цената на технологијата за нивно производство беше релативно висока.“

Во 2017 година, компанијата ја отворила секцијата за процесирање бакарни жици, зголемувајќи ја самостојноста за суровини и одржливоста на пазарот. Како компанија фокусирана на иновација и следење на развојот на меѓународниот пазар, откриле дека ЕУ вовела нова директива според која каблите кои се користат во јавните простори треба да бидат без халоген. Овие кабли, во контакт со оган, не треба да испуштаат штетни гасови кои би биле штетни за животната средина или за човечкото здравје. „Дознавме, исто така, дека нема производство на кабли без халоген во нашиот регион, а цената на технологијата за нивно производство беше релативно висока,“ вели Бесим.

„Proton Cable“ одлучиле да станат првата компанија во регионот која вовела кабли без халоген, компатибилни со стандардите на ЕУ. Компанијата успешно ја отворила фабриката за кабли и бакарни жици; но, бидејќи оваа иницијатива била финансиски особено предизвикувачка, побарале помош, а поддршката дошла од ЕУ. ЕУ ги поддржала при набавката на производствена лента за кабли без халоген, како и лента за обвивање со гранулатори.

Дополнително, компанијата ја искористила приликата која се појавила поради недостатокот на произведувачи за обвивање со гранулатори предизвикан од војната во Украина. „Како што ја имавме ставено во употреба технологијата набавена со поддршка на ЕУ, одлучивме да ја искористиме приликата и да го прошириме нашиот пазар,“ вели Бесим. „Proton Cable“ започнале со извоз до соседните држави и дополнително го прошириле својот пазар во Австрија и Хрватска.

„Грантот од ЕУ беше пресвртна точка за нас. Ние сме првиот произведувач на кабли без халоген во регионот, а сега извезуваме дури и во земјите на ЕУ.“

За проектот

 Проектот „Поттикнување вработување на луѓе во неповолна ситуација и зголемување на конкурентноста на индустријата за електрична инсталација во Косово во согласност со принципите за одржлив и општествено инклузивен развој“ беше отпочната во 2020 година. Целта на проектот е да поттикне вработување, да ја зголеми општествената инклузија и да создаде одржлив модел на претпријатија во Косово.

 Во „Proton Cable“ со нетрпение очекуваат да го прошират својот пазар, а лобираат и при институциите за усвојување на директивата на ЕУ за електрични кабли во јавните простори во Косово. „Грантот од ЕУ беше пресвртна точка за нас. Ние сме првиот произведувач на кабли без халоген во регионот, а сега извезуваме дури и во земјите на ЕУ,“ вели Бесим.

Благодарение на добиената поддршка, „Proton Cable“ го зголемиле бројот на вработени. 129 лица биле обучени за основите на електричната инсталација и употреба на кабли без халоген; од кои 17 лица веднаш добиле вработување во фабриката на „Proton Cable“. Педесетмина го завршиле стажот додека, пак, останатите 58 се дообучиле и нашле работа во други компании.

„Поврзување бисери“ – здружување на прекуграничните општини преку природа и туризам

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Со поддршка на ЕУ, прекуграничните општини во Србија и Северна Македонија ги здружуваат силите за споделување на нивното наследство со посетителите.

Богата природа и културно наследство се заеднички особености на граничниот регион помеѓу Северна Македонија и Србија. Осоговските планини и планинскиот масив Кукавица околу границите на општините Крива Паланка и Лесковац поседуваат исклучителни природни пејзажи. Изобилството диви капини, малини, печурки, лековити тревки и вкусна традиционална храна како качамак (палента) се дополнителни задоволства за посетителите на регионот.

Бројните можности за уживање во природните, културни и историски локалитети нудат прилики за развивање најразлични видови туризам кои ја задоволуваат љубопитноста на некој посетител. Меѓутоа, туристичкиот потенцијал не беше познат во регионот ниту, пак, меѓународно. Затоа, општините Лесковац и Крива Паланка одлучија да ги здружат силите и, со поддршка од ЕУ, да ја направат оваа дестинација препознатлива по својата туристичка понуда преку започнување заеднички проект за прекугранична соработка.

„Љубителите на планини од околноста редовно го посетуваат регионот. Но, постоеше очигледен недостаток на инфраструктура за пристапување до некои од најубавите места, така што малкумина надвор од регионот знаеја дека таква прекрасна убавина постои во Лесковац и Крива Паланка.“

Маја Коциќ е проектен менаџер од градот Лесковац во Србија. Како една од задолжените за развивање на проектот, објаснува дека потребата од оваа иницијатива била очигледна. „Љубителите на планини од околноста редовно го посетуваат регионот. Но, постоеше очигледен недостаток на инфраструктура за пристапување до некои од најубавите места, така што малкумина надвор од регионот знаеја дека таква прекрасна убавина постои во Лесковац и Крива Паланка,“ вели Маја.

Околината која го поврзува прекуграничниот регион е убава како бисер, па, оттука, градовите одлучиле проектот да го наречат „Поврзување бисери“. Проектот вклучува низа активности и интервенции. Најпрво, партнерите организирале работилници за олеснување на соработката помеѓу туристичките организации на двете страни од границата. Работилниците вклучиле десет организации кои формирале прекугранична работна група за идни акции.

Потоа, проектот се концентрирал на неопходните интервенции од помал размер. На двете страни од границата, проектот придонел за развивање патишта и пешачки патеки, градење детски игралишта и викендички, како и поставување клупи, соларно осветлување, информациски паноа и канти за отпад.

Дополнително, проектот организирал и промотивни настани насловени „зелени викенди“, кои обединиле значаен број луѓе; вклучувајќи музика, дегустација на традиционална храна и планински тури.

„Како резултат на проектот „Поврзување бисери“, имаме значаен пораст на бројот посетители од цела Србија, а очекуваме подеднакво ист пораст и на бројот меѓународни посетители.“

За проектот
„Поврзување бисери“ е прекуграничен проект за соработка помеѓу Србија и Северна Македонија кој се имплементира со средства за претпристапна помош од ЕУ (ИПА II) и е спроведен од градот Лесковац во Република Србија во партнерство со општината Крива Паланка во Северна Македонија, како и со Центарот за развој за областа Јабланица и Пчиња.
Целта на проектот „Поврзување бисери“ е подобрување на видливоста и квалитетот на регионалната прекугранична туристичка понуда преку мапирање на природното, културното и историско наследство; како и подобрување на локациите преку градежнички работи во Лесковац и Крива Паланка.

Маја објаснува дека влијанието на проектот е видливо и реално и ќе биде уште поизразено во наредните месеци и години. „Како резултат на проектот „Поврзување бисери“, имаме значаен пораст на бројот посетители од цела Србија, а очекуваме подеднакво ист пораст и на бројот меѓународни посетители,“ вели Маја.

Таа објаснува дека прекуграничната димензија на проектот значително придонела за квалитетот на влијанието. „Извлековме полза од размената на идеи, перспективи и вештини за управување со општината Крива Паланка од Северна Македонија и, наскоро, ќе соработуваме на уште еден заеднички проект.”

Претставување на уникатниот кајмак „Гацко“ пред светот

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, ѝ помага на невладина организација од БиХ со брендирање и промоција на традиционален кајмак со уникатен рецепт.

Гацко е мала општина со околу 8000 жители во југоисточна БиХ. Општината е, главно, позната по рудникот за јаглен и термоелектраната кои се најголемите работодавци во околината. Меѓутоа, Гацко поседува уникатен и карактеристичен начин на подготвување кајмак – вид на крем-сирење кое се произведува и консумира ширум Западен Балкан.

Традиционалниот начин на подготвување кајмак е преку бавно варење пресно кравјо млеко кое потоа се остава два часа да крчка на тивок оган. Откако ќе се тргне од огнот, кајмакот се собира и се остава да лади и ферментира неколку часа или денови. За разлика од овој традиционален начин на подготовка, во рецептот од Гацко, кајмакот се остава да зрее неколку месеци во обвивки од овча или козја кожа. Оттука, кајмакот „Гацко“ ја променува бојата и се претвора од бел во жолтеникав, со цврста, но не тврда конзистенција, соленикав вкус и карактеристична арома која ја добива за време на зреењето. Кога кајмакот се отстранува од обвивката, станува сув и ронлив.

„Нашиот кајмак е уникатен и вреден производ и затоа сакаме да го заштитиме и промовираме.“

Но, не многумина имале можност да уживаат во овој уникатен вкус, бидејќи кајмакот „Гацко“ главно се продава во маркетите и рестораните во регионот Гацко. Со таа цел, Здружението произведувачи на кајмак „Гацко“ отпочнале иницијатива за претставување на кајмакот „Гацко“ пред светот. Драгана Миловиќ е претседателка на здружението основано во 2021 година. На почетокот, здружението броело девет члена, а сега има 24; главно жени од руралните средини. Млечното производство, вклучително и кајмакот, е главниот приход за 90 % од нив.

Според Драгана, целта на здружението е да го брендираат производот за да биде препознатлив на локално и регионално ниво. За да го постигнат тоа, морале да исполнат посебни процедури. Првата е воспоставување систем за производствено следење кој ќе го осигура брендирањето на производот од страна на компетентни институции. Здружението верува дека брендирањето на кајмакот ќе доведе до поголема препознатливост која ќе резултира со поголема побарувачка и подобра цена. Аспирацијата на членовите на здружението е да ја подобрат својата материјална состојба преку производство на кајмак; особено во руралните подрачја. Затоа, производството мора да биде стандардизирано; зачувувајќи ги, истовремено, традицијата и препознатливиот вкус на кајмакот во регионот. „Нашиот кајмак е уникатен и вреден производ и затоа сакаме да го заштитиме и промовираме,“ вели Драгана.

„Поддршката која ја добивме од ЕУ и Програмата за развој на ОН преку проектот „ReLOaD2“ беше особено значајна, бидејќи ни овозможи да се доближиме до нашата цел за брендирање и промовирање на кајмакот „Гацко“ до поголем број луѓе.“

За проектот

Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан 2 (ReLOaD2) е продолжение на иницијативите, поддржани од ЕУ – Проект за зајакнување на локалната демократија (LOD, 2009-2016) и проширената Регионална програма за локална демократија во Западен Балкан (ReLOaD, 2017-2020). Севкупната цел на проектот е зајакнување на партиципативните демократии и интеграција на ЕУ во Западен Балкан преку зајакнување на граѓанското општество и охрабрување на младите да земат активно учество во процесите на носење одлуки, како и преку подобрување на поддржувачка правна и финансиска средина за граѓанското општество.

Неодамна, здружението доби поддршка за иницијативата од проект финансиран од ЕУ. Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан 2 („ReLOaD2“) е имплементирана во 63 локални влади ширум Западен Балкан, а општината Гацко е една од тринаесетте локални партнерски владини единици вклучени во БиХ, финансирани од ЕУ, а имплементирани од Програмата за развој на ОН.

Поддршката од проектот вклучува обука за хигиена и квалитет на млеко, соодветно хранење на живината и водење евиденција за количините добиточна храна и млеко. Исто така, учесниците добија и обука за методите на поставување систем за следење на производството „Гацко“ кајмак и за барањата за брендирање. Дополнително, проектот го снабди здружението со опрема за преработка на млеко и тестирање кои се неопходни за контрола на квалитетот.

Имплементацијата на овој проект е првиот чекор кон брендирање на кајмакот „Гацко“. Се работи за важно прашање за локалната заедница и за регионот, затоа што земјоделството е главниот извор на приходи во регионот Гацко. „Поддршката која ја добивме од ЕУ и Програмата за развој на ОН преку проектот „ReLOaD2“ беше особено значајна, бидејќи ни овозможи да се доближиме до нашата цел за брендирање и промовирање на кајмакот „Гацко“ до поголем број луѓе,“ вели Драгана Миловиќ.

Зголемување на вработеноста на ранливите повратници во Северна Македонија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, ја поддржува реинтеграцијата на ранливите повратници од ЕУ; со особено внимание на Ромите во Северна Македонија.

Демир Демирели е 38 годишен повратник од Европа, во моментов хонорарен градежен работник во неговиот роден град во Северна Македонија. Со завршувањето на летната сезона, побарувачката во секторот значително се намалува; оставајќи го Демир со ниска плата и долги претстојни зимски месеци, едвај успевајќи да се грижи за својата болна жена и четири деца. „Се разбира дека би сакал да имам постојана работа и плата, но не знам да читам и пишувам,“ вели Демир. Според Програмата за развој на ОН, не е мал бројот на луѓе со слична судбина во Северна Македонија. Мноштвото повратници се Роми кои одлучиле да ја напуштат државата поради сиромаштијата, невработеноста и дискриминација. Проценките спроведени од Програмата за развој на ОН, во 2021 година, покажуваат дека повеќето баратели на азил и повратници спаѓаат во возрасната група од 30 до 44 години, со низок степен на образование. Вработеноста се издвојува како најголемиот предизвик со кој се соочуваат повратниците. Вработувањето е, исто така, значаен канал за обезбедување економски и општествен просперитет на ранливите граѓани.

 „Зборувајќи со повратниците, сфативме дека првите шест месеци по враќањето се особено важни, бидејќи во тој период одлучуваат дали да заминат повторно ако се соочени со сериозни предизвици. Согледавме, исто така, дека имаат минимална или никаква поддршка од институциите или останатите органи во текот на овие шест месеци.“

Затоа Програмата за развој на ОН започна проект со холистички пристап кој ќе ги зголеми можностите за вработување на повратниците и Ромите. Проектот ги поддржува институциите со решенија за економска и општествена реинтеграција на ранливите повратници. Проектот е финансиран од ЕУ, а покрај Северна Македонија ги опфаќа и Албанија и Србија. Сузана Ахмети од Програмата за развој на ОН во Северна Македонија објаснува дека потребата од овој проект била очигледна, бидејќи моменталниот начин на кој се третираат повратниците е импровизиран и нема систем кој се фокусира на проблемите и потребите на повратниците. Дополнително, државната поддршка за реинтеграција е скоро невидлива во првите шест до дванаесет месеци.

„Зборувајќи со повратниците, сфативме дека првите шест месеци по враќањето се особено важни, бидејќи во тој период одлучуваат дали да заминат повторно ако се соочени со сериозни предизвици. Согледавме, исто така, дека имаат минимална или никаква поддршка од институциите или останатите органи во текот на овие шест месеци,“ вели Сузана.

Проектот веќе започнал со интервенции за подобрување на ситуацијата. Како што објаснува Сузана, најпрво започнале со подигнување на свеста на институциите на локално и централно ниво за проблемите на повратниците. На ниво на централна власт, започнале со поставување на специфично координативно тело кое ќе ги решава проблемите на повратниците.

На локално ниво, успеале да ја интегрираат проблематиката за повратниците во локалните економски стратегии за развој; со специфичен буџет наменет за нивна поддршка. Како најголемо постигнување во овој поглед, Сузана ја смета мерката за вработување врз чија основа повратниците се сметаат како специфична ранлива група со потреба од дополнителни услуги како дел од националниот план за вработување – значаен стратешки документ на централно ниво. „Ова е еден вид на специфична и реална интервенција, а во процес сме на започнување со конкретна имплементација која вклучува обуки и слично,“ вели Сузана.

„Повратниците се навистина вреден човечки капитал за работодавците. Не е како порано кога илјадници бараа работа; ситуацијата се сврти.“

За проектот

Проектот „Реинтеграција на повратниците во Западен Балкан“ е фокусиран на отстранување на клучните институционални бариери за реинтеграција на ранливите повратници, како и изворите на социјално и економско исклучување и емиграција во Западен Балкан; како што се ограничени можности за вработување, лошо платени работни места, широк неформален сектор и лош квалитет на социјалните услуги.

Проектот е дел од Инструментот за претпристапна помош (ИПА) II – акција во повеќе држави, поддршка на ЕУ за основните права на ромската заедница и реинтеграција на повратниците; доверен на Програмата за развој на ОН, Светската банка и Советот на Европа. Севкупната цел на проектот е да придонесе за ефективна реинтеграција на ранливите повратници од ЕУ со особено внимание на Ромите. Поддршката за Ромите ќе придонесе и за намалување на постоечкиот општествено-економски јаз помеѓу жените, мажите и децата Роми и неромското население.

Повратниците и Ромите се соочени со предизвици кога имаат добра бизнис идеја или претприемнички дух за започнување сопствен бизнис. Честопати, имаат ограничен финансиски капитал и деловна мрежа потребни за започнување бизнис; како и лимитирани вештини за менаџмент и знаење на теми како што се деловно планирање, финансиски менаџмент или законодавство; вклучително и даночни регулации и други. Многу одржливи бизнис идеи на повратниците или Ромите остануваат неформални пореди недостаток од систематска поддршка. За да ги поддржиме, особено младите и иновативни повратници со идеи кои можат да генерираат приход и работни места, проектот обезбедува стартап грантови за отворање нови или формализирање на веќе постоечки бизниси. Проектот обезбедува, исто така, и насочена поддршка за подобрување на нивните деловни менаџерски вештини, знаење за управување со формален бизнис и пристап до мрежи со претприемачи.

Сузана објаснува дека поради порастот на динамиката во миграциите, компаниите сè повеќе ја препознаваат достапноста на вештите работници. Оттука, проектот сака да инвестира повеќе во образование за возрасни затоа што, според Сузана, повеќето од повратниците немаат основно или средно образование. „Повратниците се навистина вреден човечки капитал за работодавците. Не е како порано кога илјадници бараа работа; ситуацијата се сврти,“ вели Сузана.

Иницијативата „ЕУ за училиштата“ ја враќа надежта во Албанија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Програма, финансирана од ЕУ, помага да се возобноват училиштата оштетени во земјотресот од 2019 година.

Утрото на 26. ноември, 2019 година, Албанија се разбуди во страв поради земјотресот со јачина од 6,4 според Рихтеровата скала. 51 лице го изгуби животот, а над илјада последователни потреси дополнително ги оштетија домовите, образовните институции, како и државните и приватните згради. Земјотресот ги парализира градовите, а заедниците останаа безнадежни. Ситуацијата сериозно се одрази на образовните установи на начин што илјадници деца беа трауматизирани и несигурни за своето понатамошно образование.

Но, се појави зрак надеж. На 17. февруари, 2020 година, ЕУ ја организираше меѓународната донаторска конференција „Заедно за Албанија“ во Брисел, имајќи за цел да го поддржи возобновувањето по земјотресот. ЕУ, Владата на Албанија, ОН и Светската банка спроведоа пост-земјотресна проценка на потребите која послужи како водечка алатка за конференцијата и како основа за напорите за возобнова и поправки. Европската комисија оддели 115 милиони евра од буџетот на ЕУ за итна реконструкција и поправка на клучните згради.

„Побарувачката за поддршка беше висока, бидејќи училиштата и градинките беа уништени; оставајќи ги учениците и децата без соодветни образовни капацитети. Некои од овие образовни институции веќе беа во лоша состојба, а земјотресот само ја влоши ситуацијата.“

Иницијативата „ЕУ за училиштата“ (#EU4Schools), вредна 75 милиони евра, започна набргу потоа; носејќи им надеж на учениците и наставниците во единаесетте најпогодени општини. Нора Кушти е специјалист за комуникации при Програмата за развој на ОН во Албанија и раскажува: „Побарувачката за поддршка беше висока, бидејќи училиштата и градинките беа уништени; оставајќи ги учениците и децата без соодветни образовни капацитети. Некои од овие образовни институции веќе беа во лоша состојба, а земјотресот само ја влоши ситуацијата.“

Во текот на процесот на реконструкција, Програмата за развој на ОН комбинираше два клучни принципа: „Возобнови подобро“ (#BuildBackBetter) и „Возобнови заедно“ (#BuildBackTogether). „Возобнови подобро“ подразбира создавање поцврсти структури кои се отпорни на земјотреси и природни катастрофи и ги исполнуваат највисоките меѓународни стандарди за квалитет и безбедност. Сите 63 образовни институции, кои пречекуваат 24000 ученици и наставници, ќе бидат достапни за ученици со инвалидитет и ќе имаат посебни простории за медицинска грижа и психолошка поддршка.

Во меѓувреме, „Возобнови заедно“ понуди уникатна можност за ангажирање на корисниците при реконструкцијата на нивните образовни институции со цел новиот дизајн да ги задоволи нивните потреби. Имаше 58 консултациски состаноци и други 16 настани организирани досега кои обединија околу 1900 ученици, родители, претставници на локалните власти и локални институции со цел промовирање на сопственоста и стабилноста на инвестицијата.

„Новите училишта се фантастични и можат да се пофалат со ултрамодерни капацитети; вклучително спортски сали, најсовремени библиотеки, модерни лаборатории, енергетски ефикасни системи за греење и ладење и целосен пристап за деца со инвалидитет; вклучително и лифтови и излези за итен случај: овие училишта се навистина по врвни стандарди.“

За проектот

„ЕУ за училиштата“ е програма, финансирана од ЕУ како одговор на земјотресот од 26. ноември 2019 година. Програмата е имплементирана од Програмата за развој на ОН, во соработка со Владата на Албанија. Целта на програмата е да ги поддржи граѓаните во единаесетте погодени општини: Драч, Камза, Каваја, Круја, Курбин, Лежа, Мирдита, Рогожина, Шијак, Тирана и Вора. Програмата е дел од финансиската посветеност на ЕУ за време на Меѓународната конференција на донатори, организирана во Брисел на 17. февруари 2020 година. Севкупната цел на оваа иницијатива е обезбедување дополнителна поддршка за локалните и државни владини органи за намалување на општествените и економски загуби и за забрзување на процесот на закрепнување преку реконструкција и поправки на образовните капацитети.

Досега, 38 училишта се целосно завршени, па околу 10000 ученици учат во модерни капацитети како нивните врсници во која и да било друга држава во ЕУ. „Новите училишта се фантастични и можат да се пофалат со ултрамодерни капацитети; вклучително спортски сали, најсовремени библиотеки, модерни лаборатории, енергетски ефикасни системи за греење и ладење и целосен пристап за деца со инвалидитет; вклучително и лифтови и излези за итен случај: овие училишта се навистина по врвни стандарди,“ вели Нора.

Порталот за транспарентност е уникатен аспект на овој проект кој нуди ажурирање во реално време за напредокот на реконструкциите и ја зајакнува посветеноста на иницијативата „ЕУ за училиштата“ за отворени податоци и транспарентност. Порталот обезбедува отворен и сеопфатен пристап до процесот на реконструкција, поттикнувајќи ја довербата помеѓу корисниците и јавноста.

Проектот ја спроведе и кампањата „Го сакам моето училиште“. Преку оваа кампања, децата се собираат за да дискутираат на теми поврзани со нивните училишта; вклучително и родова еднаквост, заштита на животната средина, климатска акција и пристапниот пат на Албанија кон ЕУ. Јасно е дека проектот донесе чувство на надеж во заедницата, а новите и шарени училишта овозможуваат видлива инвестиција во образованието. Како што Нора вели, ова е „долгорочна инвестиција во општествен и човечки капитал, од страна на ЕУ, која ќе вроди со огромни придобивки.“

Во Црна Гора се чувствува зуењето на пчелите

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, го поддржува здружението пчелари од Колашин да привлече повеќе млади во пчеларскиот бизнис.

Семејството Перишиќ од Колашин, мал град во североистокот на Црна Гора, лани купило неколку колонии пчели и веќе уживаат во квалитетниот мед од нивното производство. Работата за производство на медот ја завршиле илјадници пчели и една дваесетгодишна студентка по економија. Заедно со осум други млади ентузијасти, Милица Перишиќ неодамна започнала пчеларски бизнис благодарение на проектот на здружението пчелари од Колашин кое го промовира пчеларството како хоби меѓу младите. Семејството Перишиќ се интересирало за пчеларството уште од почетокот на пандемијата КОВИД-19 кога се зголеми фокусот на природните производи. Проектот на здружението пчелари дојде во вистински момент, давајќи ѝ на Милица можност и мотивација да зачекори со самодоверба во пчеларството.

„Пред сè, ова е одличен начин за трошење на слободното време: поминувајќи време во природа и набљудувајќи ги овие неверојатни мали инсекти; но, исто така, е и одлична можност за заработка и не планирам да се откажам.“

Милица верува дека пчеларството е сериозна можност за развој иако, засега, е само хоби кое обезбедува мед за семејството и пријателите. „Пред сè, ова е одличен начин за трошење на слободното време: поминувајќи време во природа и набљудувајќи ги овие неверојатни мали инсекти; но, исто така, е и одлична можност за заработка и не планирам да се откажам,“ вели Милица.

Милица признава дека на луѓето им е необично кога гледаат млада жена која се занимава со пчеларство. „Понекогаш се шегуваат кога барам книги или списанија за пчеларство, затоа што на пчеларството гледаат како хоби за постари, пензионирани луѓе; но, на крајот, сите сакаат да дознаат повеќе за моето хоби,“ додава Милица. Поради студиите, минува доста време во Подгорица, но, секогаш кога има прилика, се враќа во Колашин. Вели дека во иднина може да се види себеси како живее во овој град кој го доживувала како задршка за време на средношколските денови.

Здружението пчелари веќе 20 години го промовира пчеларството, а минатата година ја сметаат како најуспешна од овој аспект. Богољуб Булатовиќ е претседател на здружението и објаснува дека до пред пет години, здружението функционирало како традиционална заедница на пчелари, но потоа одлучиле да преземат акција и да се отворат кон повеќе луѓе; со посебен фокус на младите. „Има голема побарувачка за пчелини производи, а тековното производство во Црна Гора не ја задоволува побарувачката на пазарот, па сакавме оваа можност да ја искористиме за да ги зачуваме младите кои се селат во големите градови,“ вели Богољуб.

„Најверојатно ќе бидат повеќебројни, но дури и ако само двајца сериозно се посветат на пчеларството, пејзажот на областа Колашин значајно ќе се измени.“

За проектот

Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан 2 („ReLOaD2“) е продолжение на поддржаните иницијативи од ЕУ – Проект за зајакнување на локалната демократија („LOD“, 2009-2016) и последователно продолжената Регионална програма за локална демократија во Западен Балкан („ReLOaD“, 2017-2020). Севкупната цел на проектот е зајакнување на учеството на демократиите и интеграција на Западен Балкан во ЕУ преку зајакнување на граѓанското општество и охрабрување на младите да земат активно учество во процесите на носење одлуки; како и подобрување на поттикнувачка правна и финансиска средина за граѓанското општество.

Како дел од нивната нова мисија, здружението започна проект, со помош на ЕУ и Програмата за развој на ОН. Како дел од проектот, здружението ги снабдува пчеларите почетници со пчеларски материјал, современа литература и детална обука за пчеларство. Од почетокот на проектот, членството во здружението се зголемило за 25 %. Богољуб објаснува дека покрај алатките и знаењето со кое се стекнале младите, целата заедница има придобивки од проектот затоа што пчеларството го подобрува приносот на овошје и, на тој начин, целиот земјоделски сектор. „Најверојатно ќе бидат повеќебројни, но дури и ако само двајца сериозно се посветат на пчеларството, пејзажот на областа Колашин значајно ќе се измени,“ вели Богољуб.

Црна Гора е дом на половина од севкупните растителни видови во Европа и поседува огромен потенцијал за пчеларство. „Затоа, на секој кој барем и малку се интересира за природата би му го препорачал овој подвиг,“ вели Богољуб.