Skip to main content

Револуционизирање на сточарството во Србија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Запознајте го Робо-овчарот – креиран во рамки на научно-технолошкиот парк во Ниш

Најверојатно, многумина од вас се запознаени со RoboCop – протагонист во филм од 80-тите, половина човек, а половина машина. Во тој период, концептот на роботи кои ги заменуваат луѓето во најразлични улоги беше замисла претставена само во научно-фантастичните филмови. Но, во текот на изминатите децении, идејата постепено се претвори во реалност и, денес, сведочиме како роботите ни помагаат во најразлични задачи. Неодамна, одличен пример беше претставен во Србија. Но, овој пат, целта не е да се замени човечката работа туку да се адресираат задачите поврзани со животинското однесување, особено оние кои се поврзани со овчарските кучиња.

 

Српската информациско-технолошка компанија „Coming Computer Engineering“ соработуваше со инженери од Факултетот за механичко инженерство при Универзитетот во Ниш со цел развивање и воведување најсовремен и мултифункционален робот познат како Робо-овчар. Оваа иновативна креација се справува со еден од најголемите предизвици со кои се соочени производителите во Србија: недостатокот од работници.

„Робо-овчарот е дизајниран со цел да се ревитализира традиционалното сточарство, вклучително и одгледувањето добиток на пасиштата.“

„Робо-овчарот е дизајниран со цел да се ревитализира традиционалното сточарство, вклучително и одгледувањето добиток на пасиштата,“ изјавува Душан Крстиќ, проектен менаџер при „Coming Computer Engineering“. „Земајќи ја предвид намалената работна сила, наша цел е да ги замениме луѓето со роботи. Овие роботи ќе ги водат животните на пасиштата, ќе ги заштитуваат од предатори и ќе се погрижат животните да пасат доволно трева.“ Веројатноста робот-овчар да се грижи за стадо од 620 овци може да стане позната глетка на српските пасишта. Освен за грижа за добиток, „Coming Computer“ развива роботи за најразлични земјоделски работи, како, на пример, садење, наводнување,  берба и орање.

За разлика од машините, овие електрични асистенти можат да функционираат на исклучително стрмен терен. „Ја тестиравме способноста на прототипот за влечење товар од 345 килограми на угорнина од 30 %, користејќи систем за автоматско урамнотежување,“ објаснува Никола Велчев, инженер при „Coming Computer“. „Ваквиот систем му овозможува на роботот да ја наведне својата предна страна кога се искачува по стрмни предели, со што се спречува негово паѓање при носење голем товар или при влечење приколка.“ Исто така, роботот се адаптира на операции на ниво на земјата, како што се собирање јагоди, и може веднаш да ја прилагоди својата роботска платформа за да се издигне на височина до 2 метри. „Наша цел е да развиеме платформа која може да инкорпорира најразлични додатоци за различни активности,“ раскажува Велчев. „Роботот се контролира со џојстик, опремен со сензор на движење кој може да детектира пречки и да ги избегне. Со помош на GPS навигација, роботот може самостојно да се врати од пасиштето до шталата.“

Во текот на следните три години, роботите ќе навлезат во доменот на производство, со ценовна стратегија која ќе ги направи достапни за малите земјоделски производители. Во моментов, роботите од овој вид чинат преку 100000 евра и не се достапни за повеќето земјоделци во Србија и околниот регион.

„Суштината на научно-технолошкиот парк лежи во креирањето заедница од иновативни компании кои поттикнуваат размена на знаење, меѓусебна поддршка и активно учество во организирани активности.“

За проектот

Проектот „Истражување и развој на јавниот сектор“ опфаќа серија инвестиции насочени кон ревитализирање на истражувањето и развојот на јавниот сектор во државата. Овие инвестиции вклучуваат надградување на постоечката инфраструктура, креирање центар за промоција на наука, изградба на капацитети за сместување на студенти и млади научници, како и изградба на центри за усовршување во приоритетните полиња на истражување. Висината на проектот е процената на 420 милиони евра. Проектот е целосно усогласен со приоритетите за позајмување на Европската инвестициска банка насочени кон зајакнување и развој на активности во поддршка на земјите-кандидати и земјите потенцијални кандидати. Европската инвестициска банка, долгорочна финансиска институција на ЕУ, поддржува одржливи капитални инвестициски проекти кои ги унапредуваат целите на политиката на ЕУ. Во државите од Западен Балкан, финансиските операции на ЕИБ придонесуваат за олеснување на процесот на интеграција во ЕУ. Од 2001 година, ЕИБ издвоила 2,6 милијарда евра во корист на проекти во Србија.

Подигнување на стандардите во напредното земјоделство

 Обично, би биле потребни меѓу пет и десет години за да се развијат вакви специјализирани земјоделски решенија засновани на вештачка интелигенција. Дури и за глобалните високотехнолошки компании сместени во главните информациско-технолошки центри како што е Силициумската долина. Но, иноваторите во научно-технолошкиот парк во Ниш го реализирале овој предизвик за зачудувачки три години, со поддршка од Фондот за иновации на Република Србија и ЕУ.

Меѓу бројните компании кои оперираат во рамки на научно-технолошкиот парк во Ниш – иновативен центар отворен во 2020 година, е и „Coming Computer Engineering“. Паркот се развил како централна точка за унапредување на научни и технолошки проекти, како и нивна меѓународна промоција. Соработуваат со универзитетите и академската заедница, обединувајќи преку 500 млади ИТ инженери со цел да го претворат регионот во глобален центар за најсовремени технологии.

„Суштината на научно-технолошкиот парк лежи во креирањето заедница од иновативни компании кои поттикнуваат размена на знаење, меѓусебна поддршка и активно учество во организирани активности,“вели Милан Ранџеловиќ, директор на научно-технолошкиот парк во Ниш. „Нашата цел е да ги поддржиме локалните високотехнолошки претприемачи и да ја зголемиме свеста, истовремено зајакнувајќи го целиот иновациски екосистем во регионот.“

Заедно со своите виртуелни членови, компаниите сместени во научно-технолошкиот парк вработуваат приближно 5000 индивидуи. Изградбата на просториите на научно-технолошкиот парк беше финансирана од Владата на Србија и заем од Европската инвестициска банка, обезбеден во 2010 година, за секторот за истражување и развој во Србија.

Зголемување на енергетската ефикасност на јавните згради: трансформирање на инфраструктурата во Сараево

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, работи на ревитализирање на јавните згради во Сараево за посветла и позелена иднина.

БиХ е држава која се одликува со значајна енергетска неефикасност во доменот на градежниот, индустрискиот и секторот за услуги. Јавните згради во БиХ имаат просечна енергетска потрошувачка трипати повисока од просекот во ЕУ, со што се потполно енергетски неефикасни. Над 70 % од јавните згради во БиХ се изградени пред 30 години, без да се земе предвид енергетската ефикасност. Дополнително, преку 80 % од јавните згради моментално зависат од фосилни горива или градски системи за греење на јаглен.

Сараево, најголемиот град во државата, со просечно население од 360000 жители, е сместен во кантонот Сараево. Овој регионален и административен реон го вклучува градот Сараево и окружувањето, со целосно население од приближно 450000 жители. Кантонот Сараево зависи од увоз на електрична енергија, во висина од 61,6 % од консумираната електрична енергија во 2021 година, додека, пак, 38,3 % доаѓаат од домашно производство. Но, забележан е напредок, со поддршка од ЕУ преку проектот „Енергетска ефикасност на јавните згради во кантонот Сараево“.

„ЕУ со задоволство го поддржува напорот на Владата на кантонот Сараево во справувањето со воздушното загадување преку бројни проекти. За оваа специфична иницијатива, која ќе резултира со почисто греење, подобрена изолација и севкупно подобри услови во училиштата, градинките, студентските домови и здравствените установи во кантонот Сараево, ЕУ обезбеди грант во висина од 2 милиони евра. Проектот претставува значаен напредок кон колективен напор за подобрување на животната средина и квалитетот на воздухот во кантонот Сараево.“

Во тек е значајно подобрување на енергетската ефикасност на јавните згради во Сараево, благодарение на пакетот од 10 милиони евра од ЕУ и Европската банка за реконструкција и развој. ЕУ додели 2 милиони евра, додека, пак, Европската банка за реконструкција и развој придонесе со заем од 8 милиони евра за возобнова на 40 згради во главниот град на БиХ. Овие работи се приоритетна иницијатива во склоп на Акцискиот план за зелен град за кантонот Сараево.

Инвестициите првично се фокусираат на 29 училишта и поврзани објекти, шест градинки, три студентски дома, и две болнички установи. Имплементацијата на мерки за заштеда на енергија се очекува да резултира со проценета заштеда на енергија од приближно 13,7 гигавати на час и годишно намалување од околу 4,774 тони емисија CO2. Мерките за енергетска ефикасност вклучуваат и воведување почисти и поефикасни системи за греење, подобра изолација, подобро осветлување и севкупни подобрувања.

Еден од корисниците на поддршка е градинката „Labudovi“ во Сараево, каде што работите за енергетска ефикасност неодамна беа завршени. Интервенцијата вклучи термичка изолација на фасадата, делумна замена на дотраените отвори, инсталација на термостатски вентили на постоечките радијатори, поставување на калориметри и автоматска контрола на греењето со циркулациона пумпа, замена на неефикасното осветлување со ЛЕД светла, и подготвителни мерки за реновирање на зградата.

Жил Ребате, шеф на операции во одделот за економски развој, природни ресурси и инфраструктура при делегацијата на ЕУ во БиХ, присуствуваше на церемонијата со која се означи завршувањето на интервенцијата во градинката „Labudovi“. Тој го потенцираше штетното влијание на воздушното загадување кое има значајни економски последици, го намалува животниот век и го зголемува трошокот за лечење. „ЕУ со задоволство го поддржува напорот на Владата на кантонот Сараево во справувањето со воздушното загадување преку бројни проекти. За оваа специфична иницијатива, која ќе резултира со почисто греење, подобрена изолација и севкупно подобри услови во училиштата, градинките, студентските домови и здравствените установи во кантонот Сараево, ЕУ обезбеди грант во висина од 2 милиони евра. Проектот претставува значаен напредок кон колективен напор за подобрување на животната средина и квалитетот на воздухот во кантонот Сараево,“ изјави Ребате.

„Нашата градинка навистина доби прекрасна промена која сега нè истакнува од останатите. Ја изолиравме зградата и ги заменивме сите безбедносни вентили за греење. Верувам дека сегашните и идните генерации ќе уживаат во убавината на нашата градинка.“

За проектот

Проектот „Енергетска ефикасност на јавните згради во кантонот Сараево“ е имплементиран како дел од Регионалната програма за енергетска ефикасност („REEP/REEP Plus“) за Западен Балкан. Оваа програма беше идентификувана како еден од водечките проекти во рамки на „Бранот на реновирање“ од делот „Чиста енергија“ на Економскиот и инвестициски план за Западен Балкан на Европската комисија. Овие проекти носат значаен придонес за намалување на стакленичките гасови и подобрување на животните стандарди и здравјето на граѓаните. Активностите спроведени во рамки на Регионалната програма за енергетска ефикасност се во насока на Регулативата на ЕУ и целите на Зелената агенда за Западен Балкан, засновани на петте темели од Европскиот зелен договор. Регионалната програма за енергетска ефикасност беше воспоставена од страна на Инвестициската рамка за Западен Балкан во 2012 година. Различни организации соработуваат за да постигнат успех, вклучително и Енергетската заедница, Европската банка за реконструкција и развој, Европската комисија и Банката за развој „KfW“. Програмата вклучува преку 600 милиони евра инвестиции од Европската банка за реконструкција и развој и Банкарската групација „KfW“; комбинирани со грантови од Инвестициската рамка за Западен Балкан.

Градинката „Labudovi“ во Сараево е првиот објект подлежен на целосна реновирање, подобрувајќи ги условите за најмалите, намалувајќи го трошокот за греење и минимизирајќи ги штетните емисии во воздухот.

„Нашата градинка навистина доби прекрасна промена која сега нè истакнува од останатите. Ја изолиравме зградата и ги заменивме сите безбедносни вентили за греење. Верувам дека сегашните и идните генерации ќе уживаат во убавината на нашата градинка,“ потенцира Шпреса Зенони, долгогодишна учителка за претшколска возраст во градинката „Labudovi“. Таа додава дека изолацијата на градинката ќе придонесе за попријатна и повесела средина за децата.

„EDUINO“: Како се роди најголемата дигитална едукативна библиотека во Северна Македонија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Од краткорочно решение до национален извор: Патувањето на „EDUINO“ во дигиталното образование

На почетокот од пандемијата КОВИД-19, кога училиштата се затворија, а далечинското учење стана неопходност, ни стана јасно дека Северна Македонија не беше добро опремена за да се справи со транзицијата од традиционално образование кон далечинско дигитално учење. Имаше недостаток од дигитални ресурси, а наставниците беа општо неподготвени за дигитално образование. Како и во останатите земји од регионот, авторитетите се соочија со тешкотии при соочувањето со овој предизвик и побараа помош.

Невладината организација „SmartUp“ – Лабораторија за општествена иновација, заедно со УНИЦЕФ, Биро за развој на образованието и останати клучни министерства во државата, работеа во текот на 3-4 години пред пандемијата со цел поддршка на иновација и ко-креација во образовниот сектор. Претходно, веќе имаа обучено солидна група соработници и беа спровеле неколку почетни платформи со можност за брзо реструктурирање за справување со овие предизвици. Го прифатија предизвикот и започнаа со создавањето на денешната најголема дигитална образовна библиотека во Северна Македонија.

„На почетокот, очекувавме да добиеме можеби 100 или 200 видео лекции. Меѓутоа, во првите два или три дена, стигнаа преку 600 видео лекции испратени од наставниците ширум државата. Беше навистина возбудливо.“

Александар Лазовски, ко-основач на „SmartUp“, споделува дека организацијата веднаш отворила повик до наставниците да испратат кратки видео лекции за платформата „EDUINO“, откако претходно се погрижиле да ги обезбедат неопходните дигитални ресурси за поддршка на далечинско учење во Северна Македонија. „На почетокот, очекувавме да добиеме можеби 100 или 200 видео лекции. Меѓутоа, во првите два или три дена, стигнаа преку 600 видео лекции испратени од наставниците ширум државата. Беше навистина возбудливо,“ вели Александар.

Почетниот успех ги навел основачите да го согледаат потенцијалот на „EDUINO“ како долгорочно решение за дигитално образование во Северна Македонија. Платформата се насочила кон оваа цел по периодот на кризата со пандемијата, претворајќи се во „колективен портал за решенија за дигитално образование“. Платформата е создадена со идеја за ко-креирање и општествена акција, нудејќи ресурси за наставниците, родителите и учениците во претшколско, основно и средно образование.

Денес, „EDUINO“ вклучува три главни категории: „EDUINO“ е-училница, „EDUINO“ е-занимална и „EDUINO“ лабораторија. „EDUINO“ е-училницата вклучува библиотека со видео лекции, упатства за вештини за едукатори во 21. век, дигитални игри и ресурси за учење. „EDUINO“ е-занималната нуди активности засновани на игри и можности за професионален развој. Најнакрај, „EDUINO“ лабораторијата е виртуелна научна лабораторија во 2Д која нуди можности за учење преку искуства за научни концепти и климатска промена.

„Серијата вебинари, финансирана од ЕУ, директно го поддржа професионалниот развој на најмалку 5000 едукатори во Северна Македонија.“

За проектот

„EDUINO“ – платформата за дигитално учење во Северна Македонија, поттикна заедница на пракса и успешно соедини значаен волумен образовни содржини креирани од наставници и едукатори ширум државата за време од неколку недели, на почетокот од пандемијата КОВИД-19.

Проектот доживеа значаен успех од аспект на бројки и резултати. Во поголемите достигнувања се вбројуваат создавањето преку 4500 видео лекции, кои достигнаа преку 7 милиони гледања, како и развојот на приближно 800 активности засновани на игра кои имаат за цел да им помогнат на децата на возраст помеѓу 3 и 10 години да совладаат сложени образовни концепти, истовремено подобрувајќи ги нивните општествено-емоционални вештини. Проектот привлече преку 25000 регистрирани членови во заедницата „EDUINO“.

Европската Унија го препозна влијанието и потенцијалот на „EDUINO“ и го поддржа проектот, станувајќи нивен партнер. ЕУ ја финансираше серијата „EDUINO“ вебинари која овозможува интерактивни настани за учесниците и тоа преку предавања во времетраење од 60 до 90 минути на иновативни и напредни теми од полето на образованието преку примери за добри практики и совети од практичари или експерти. Според Александар, серијата вебинари „EDUINO“ претставува огромен успех, со вкупно 42 спроведени вебинари досега и просек од 1800 учесници од настан. „Серијата вебинари, финансирана од ЕУ, директно го поддржа професионалниот развој на најмалку 5000 едукатори во Северна Македонија,“ дополнува Александар.

Вебинарите се дизајнирани со цел овозможување прилика за учесниците да постават прашања и да се консултираат со предавачи за најразлични форми, методи, техники и инструменти за имплементација на процесите за учење и предавање во современото образование. Денес, серијата вебинари „EDUINO“ е еден од највреднуваните онлајн ресурси за стекнување вештини во полето на образованието и, според статистиките на „SmartUp“, најгледаната серија онлајн вебинари во државата.

Зајакнување на луѓето со инвалидитет во Црна Гора

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Од медицински оценувања, па сè до оценувања за права: Нова ера за евалуација на инвалидитет во Црна Гора.

Светската здравствена организација (СЗО) проценува дека околу 10 % од светската популација има некаков вид инвалидитет. Овие статистики се одразуваат и во Црна Гора, каде што според податоците од пописот за население, домаќинства и живеалишта, спроведен во 2011 година од „Monstat“, 11 % од населението во Црна Гора, т.е. 68064 поединци, се соочуваат со предизвици во своите секојдневни активности поради долгорочна болест, инвалидитет или старост. Овие поединци се соочуваат со предизвици при извршувањето на своите основни дневни обврски или при учеството во различни активности. За време на пописот, за првпат се прибраа податоци за постоењето на вакви тешкотии при извршувањето на секојдневните активности.

Процесот на оценување и определување инвалидитет е официјална процедура неопходна за воспоставување еднаквост за услуги, производи или придобивки. Служи како премин низ кој мораат да поминат поединците кои бараат поддршка поврзана со инвалидитет, без разлика дали поддршката ја нуди некој јавен или приватен орган. Во Црна Гора, системот за оценување и определување инвалидитет се карактеризира со сложеност, децентрализација, недостаток од координација и зависност од застарен медицински модел. За да се адресира овој проблем, Програмата за развој на Обединетите Нации соработува со црногорските авторитети и добива поддршка од ЕУ со цел носење позитивна промена во ова поле.

„Уживам да работам со машини. Создаваме кутии, корпи и магнети. Ги сечеме и составуваме. Има пријатна атмосфера за работа, се чувствувам како дома.“

Исмар Рамовиќ, вреден и весел работник од Тузи, е некој кој секој работодавец би посакал да го има во својот тим – вака го опишува Небојша Миликиќ, неговиот работодавец. По завршувањето на образованието, Исмар трпеливо чекал скоро три години додека не нашол работа. Денес, Исмар е дел од десеттемина со инвалидитет кои работаат за компанијата, каде специјализира во изработка на сувенири. „Уживам да работам со машини. Создаваме кутии, корпи и магнети. Ги сечеме и составуваме. Има пријатна атмосфера за работа, се чувствувам како дома,“ споделува Исмар.

За да го осигура своето право за работа, Исмар морал да исполни долги и сложени процедури, слично како и останатите лица со инвалидитет. Покрај медицинското оценување, Исмар морал да помине и две дополнителни комисии за оценување инвалидитет. „Средбата со комисиите ми предизвикуваше анксиозност. Бев загрижен затоа што не знаев дали ќе ми го одобрат месечниот надоместок,“ раскажува Исмар.

Со поддршка од проектот „Реформа на националниот систем за оценување инвалидитет“, финансиран од ЕУ, а имплементиран од Програмата за развој на ОН; во соработка со Владата на Црна Гора и невладините организации, се воспоставил централизиран процес за оценување и евалуација на инвалидитет и потреби на сите поединци со инвалидитет. Оваа реформа има за цел да ги поедностави процедурите и да елиминира околу 30 различни комисии.

Главната цел на оваа реформа е да го олесни остварувањето на правата на лицата со инвалидитет на пофер начин. Медицинскиот модел ќе биде заменет со модел за оценување инвалидитет заснован на човекови права. Како резултат, преку 50000 лица со инвалидитет во Црна Гора ќе можат полесно да ги остварат своите права, со значително намалени административни процедури.

„Посакувам да можев да ги завршам сите административни процедури на едно место и без чекање. Не сакам гужви и чекање.“

За проектот

Посебната цел на проектот „Реформа на националниот систем за оценување инвалидитет“, финансиран од ЕУ, е реформирање на националниот систем за оценување и утврдување инвалидитет. Реформата ќе им овозможи на лицата со инвалидитет да уживаат рамноправен третман, полесен и еднаков пристап до сите права на социјално осигурување и подобри перспективи за општествена инклузија. Проектот има за цел да ги оствари следните резултати: развој и усвојување на нови стандардизирани и унифицирани критериуми за инвалидитет засновани на функционалност и способности, како и институционална реорганизација преку намалување на тековните 26 комисии (со околу 120 платени експерти соработници) во една единствена комисија.

„Посакувам да можев да ги завршам сите административни процедури на едно место и без чекање. Не сакам гужви и чекање,“ вели Исмар. Во Црна Гора, лицата со интелектуален инвалидитет честопати се соочуваат со недостаток од разбирање, поддршка и прифаќање од општеството. Но, искуството на Исмар е различно. „Се социјализирам со колегите на работа, а често одиме и заедно на кафе. Понекогаш играме фудбал и кошарка,“ додава тој.

Според неговиот работодавец, Небојша, Исмар доживеал исклучителен напредок и станал составен дел од неговиот тим. „Преку неговата работа и достигнувања, Исмар придонесува не само за себе и за нашата компанија, туку и за општеството како целина. Придонесот на останатите 15 работници не може да се спореди со придонесот на Исмар и останатите поединци со инвалидитет кои работат тука,“ вели Небојша.

Владата овозможува придобивки за работодавците кои вработуваат лица со инвалидитет, вклучително и субвенции за плати и средства за адаптација на работното место. „Неопходно е да се обезбедат работни задачи соодветни на нивните способности, а тогаш успехот е загарантиран. Ги охрабрувам сите работодавци да го следат мојот пример и да вработуваат лица со инвалидитет. Сигурен сум дека нема да зажалат,“ охрабрува Небојша.

Возобновување на иконичната венецијанска кула во Албанија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, ја трансформира Венецијанска кула во мултимедијален центар

Венецијанската кула е значајна историска одбранбена структура лоцирана во Драч, Албанија. Дел е од Византиското кале во Драч, кое било едно од најмоќните тврдини на западниот брег од Јадранското море. Сегашната тврдина е дело на раната кампања за изградба на византискиот император Анастасиус I (491 – 518), кој потекнувал од Драч, исто така познат под името Дирахиум. Венецијанската кула, изградена за време на XV век, била соѕидана на остатоците од Византиската кула и била опремена со топови за да го брани градот од морските напади. Кулата била специјално дизајнирана за артилерија и функционирала како неопходна точка за набљудување на околното подрачје.

Овој прекрасен споменик на културно наследство и градско обележје претрпи штета во земјотресот од 2019 година, но оттогаш е извршена реставрација со поддршка на проектот „EU4Culture“. Овој проект беше финансиран од ЕУ, а спроведен од „UNOPS“ во соработка со Министерството за култура на Албанија. Реставрацијата, која вклучи мултимедијална опрема, располагаше со буџет од 700000 евра. Исто така, дополнителни 300000 евра беа инвестирани во развивање мултимедијални содржини.

„Со години немаше интервенции на овој споменик, а штетата предизвикана од земјотресот ја влоши ситуацијата. Споменикот ќе беше сериозно оштетен без оваа интервенција овозможена со поддршка од ЕУ.“

Албан Рамохитај, директор на музејскиот центар во Драч, објаснува дека земјотресот во 2019 година предизвикал сериозна штета на Венецијанската кула, како од внатрешната, така и од надворешната страна. „Со години немаше интервенции на овој споменик, а штетата предизвикана од земјотресот ја влоши ситуацијата. Споменикот ќе беше сериозно оштетен без оваа интервенција овозможена со поддршка од ЕУ,“ вели Албан.

Лејла Хаџиќ, советничка за културно наследство во рамки на проектот „EU4Culture“, забележува дека иако немало позначајни проблеми со структурата на кулата, неопходна била интервенција за зачувување. „Ги отстранивме сите дополнувања во несоодветни материјали или материјали кои не се во согласност со историскиот материјал и ги заменивме со соодветни материјали кои се среќаваат во речникот на традиционалните материјали и техники кои се користеле во времето кога кулата била изградена,“ вели Лејла.

Покрај работите за конзервација, проектот „EU4Culture“ придонел и за промоција на технолошко унапредување на кулата. Со поддршка на проектот, Венецијанската кула ја трансформирале во најсовремен центар за наследство. Овој центар на посетителите им овозможува да ги истражат историските настани и места преку најразлични дигитални и мултимедијални алатки; како, на пример, очила за виртуелна реалност, дигитални перископи, мултимедијални проекции на куполата и останати активности кои комбинираат забава и подлабински увид во античката историја на градот.

„Но, кога соодветно се употребени, реставрираните споменици не само што остануваат добро одржани, туку служат како идни генератори за секторот на културно наследство.“

За проектот

Проектот „EU4Culture“ е финансиран од ЕУ, а имплементиран од Канцеларијата за проектни услуги на Обединетите Нации („UNOPS“), во блиско партнерство со Министерството за култура на Албанија. Проектот се фокусира на реновирање и возобновување на главните локалитети на културно наследство оштетени во земјотресот и претставува една од најголемите програми за културно наследство финансирани од ЕУ со вкупен буџет од 40 милиони евра.

Според професионалците за конзервација, неопходно е реставрираните објекти да се стават во употреба за да осигура нивното одржување. Во државите во кои буџетите за култура се лимитирани, запоставените споменици честопати пропаѓаат поради недоволно одржување. „Но, кога соодветно се употребени, реставрираните споменици не само што остануваат добро одржани, туку служат како идни генератори за секторот на културно наследство,“ вели Лејла.

Лејла објаснува дека пред реставрацијата не биле достапни влезници за Венецијанската кула. Меѓутоа, по интервенцијата, сите три објекта поддржани од проектот „EU4 Culture“ во Драч – Амамот, Археолошкиот музеј и Венецијанската кула – ќе воведат влезници за посетителите и на овој начин директно ќе придонесуваат за буџетот за културно наследство.

Просветлување на влијанието на енергетската и екстрактивната индустрија врз животната средина во Албанија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, поддржува подобрување на одговорноста за животната средина во енергетскиот и екстрактивен сектор во Албанија.

Албанија е држава богата со природни ресурси, вклучително минерали, нафта и водни ресурси кои се експлоатираат преку екстракција и хидроенергетски индустрии. Но, овие индустрии имаат големо влијание врз животната средина и се предмет на бројни дебати и контроверзии, особено последните неколку децении. Во екстрактивните индустрии има недостаток од мониторинг врз животната средина, како и рехабилитација. Исто така, има и недостаток од статистички податоци и и/или доверливи податоци. Ова е резултат од слабите капацитети за мониторинг на животната средина и инфраструктура на локално и централно ниво. Оттука, се јавува и слабо спроведување на законот за санирање на загадувањето на животната средина.

   

Принципот „Загадувачот плаќа“ не функционира, на тој начин што руралните подрачја се уште поранливи и склони кон загадување со негативно влијание врз животната средина; вклучително и уништување на шумите, ерозија на почвата, загадување на водата, и ослободување токсични супстанции во воздухот, почвата и водата. Товарот го носи локалното населени. Во текот на изминатите години, поради зголемената стапка на канцер и други болести во локалните заедници, имаше загриженост за влијанието на ископувањето хром врз животната средина и здравјето.

Од друга страна, пак, хидроенергетската индустрија во Албанија има сериозно влијание врз животната средина, особено врз реките и водните екосистеми. Албанија изобилува со хидроенергетски ресурси, а владата спроведе амбициозна програма за развој на хидроенергетскиот сектор во последните неколку години, вклучувајќи изградба на големи брани и пренасочување на реките за производство на енергија. Но, овие проекти честопати се предмет на критика поради нивното влијание врз локалните заедници и животната средина; вклучувајќи загуба на значајни животни средни, вознемирување на миграцијата на рибите и преместување на луѓе и заедници. Поради овие причини, невладината организација „Еко-партнери за одржлив развој“ (Eco Partners for Sustainable Development (ECOP)) презеде иницијатива за адресирање на овие проблеми.

„Прекумерната употреба на природни ресурси како нафта, минерали и вода, без контрола во Албанија, го привлече вниманието на „Еко Партнери“. Повеќе од деценија работиме на управување со животната средина, особено на аспекти за спроведување, и забележавме дека албанското законодавство, кое е во тек на усогласување со правото на ЕУ, доцни во поглед на имплементација на законодавството во административни, институционални и финансиски капацитети за адресирање на заштитата на животната средина, особено во руралните подрачја. Затоа, одлучивме да придонесеме во таа насока.“

Во 2018 година беше отпочнат проектот „Рурално набљудување – подобрување на улогата на граѓанските организации во поддржувањето на транспарентноста и одговорноста на државните авторитети и бизниси во руралните подрачја“, финансиран од ЕУ, а спроведен од „Еко Партнери“, со цел да се адресираат проблемите со животната средина во Албанија предизвикани од енергетските и екстрактивните индустрии. Ентела Пингули, извршна директорка на „Еко Партнери“, објаснува дека постоело итна потреба од ваков проект, велејќи: „Прекумерната употреба на природни ресурси како нафта, минерали и вода, без контрола во Албанија, го привлече вниманието на „Еко Партнери“. Повеќе од деценија работиме на управување со животната средина, особено на аспекти за спроведување, и забележавме дека албанското законодавство, кое е во тек на усогласување со правото на ЕУ, доцни во поглед на имплементација на законодавството во административни, институционални и финансиски капацитети за адресирање на заштитата на животната средина, особено во руралните подрачја. Затоа, одлучивме да придонесеме во таа насока.“

Проектот избрал пет енергетски и екстрактивни индустриски локации како пилот-региони каде што имало оперативни бизниси кои не се во согласност со националните правни барања. Вклучени биле две локации за екстракција во Патос Мартинез и Булќиза, како и три енергетски локации – хидроцентралата на реката Шушица (во сливот на реката Вјоса), хидроцентралата во Шебеник и националниот парк Јабланица, и хидроцентралата на реката Мат. Програмата за градење капацитети овозможила обука за граѓанските организации, медиумски куќи и адвокати во овие пет локации. Проектот исто така спровел и активности за застапување преку групи за мониторинг составени од новинари, адвокати, технички експерти и претставници од граѓанските здруженија или локалните заедници. Покрај овие придобивки од активностите за застапување, целта била да се воведат добри практики за локалните заедници да можат да продолжат да ги имплементираат на долг рок.

Проектот се залагаше, во име на животната средина, кон локалните и централните авторитети, како и за подигнување на свеста на граѓанските општества и заедници за последиците од загадувањето на животната средина, нивните права и обврски, особено развивајќи ја темата преку обезбедување правна помош која дополнително ги зајакнува локалните заедници да преземат акција во овој поглед. Проектот овозможи помош и за формулирање барања за пристап до информации за животната средина, а за предизвикувачките одбивања побара да се достават информации пред Комесарот за права за информации или на суд. Правната помош беше обезбедена за правно советување на граѓанските здруженија и локалните заедници во процедурите за животна средина како што е Проценката за влијание врз животната средина и судски дебати поврзани со проблематики за усогласување со правото за животна средина.

„Централизираното носење одлуки, особено за менаџментот на стратешки ресурси како нафта, вода, шуми, крајбрежја итн., не помага за одржливо користење на природните ресурси и имплементација на политики на локално ниво.“

За проектот

Проектот „Рурално набљудување Албанија“ се справува со едни од најитните прашања за рурален развој во Албанија, особено оние кои го засегнуваат квалитетот на живот и стандардите за чиста и безбедна животна средина. Со растечки притисок и економски развој во целните подрачја на проектот преку енергетските и екстрактивни индустрии – особено во Булќиза со индустријата за хром, понатаму со хидроцентралата Булќиза на реката Мат; хидроцентралата Прењас/Либражд на реката Шкумбини во Шебеник т.е. националниот парк Јабланица; Фиер/Патос со екстракција на нафта во Патос Маринез; и Селенице со хидроцентралата на притоката Шушица на реката Вјоса – постои огромна потреба за граѓански здруженија кои ќе ги повикаат на одговорност компетентните државни авторитети и бизнисите за безбедносни стандарди и регулации за животната средина и здравје.

Проектот ги вклучува и најдобрите практики за рурален развој од Бугарија, особено поврзани со транспарентност и одговорност на енергетските и екстрактивни индустрии во насока на подигнување на јавната свест, пристап до информации и правда, и јавен ангажман преку иновативни медиумски канали.

Ова беше постигнато преку соработка со бугарската организација „Blue Link“ која овозможи поддршка за имплементација на кампањата за информирање. Како дел од оваа кампања, беше отпочнат порталот „Rural Watch“ кој обезбедува информации за различни случаи на рурална одржливост во рамки на проектот, како и корисни информации за целните рурални локации. Ентела го потенцира придонесот на проектот за подигнување на прашањето за влијание врз животната средина на повисоко ниво, велејќи: „Централизираното носење одлуки, особено за менаџментот на стратешки ресурси како нафта, вода, шуми, крајбрежја итн., не помага за одржливо користење на природните ресурси и имплементација на политики на локално ниво.“

Затворање на образовниот јаз

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Поглед од блиску на програмата за менторство, финансирана преку грант од заедничката програма на Европската Унија и Советот на Европа „Градење капацитет за инклузија во образованието – ВКЛУЧИ СЕ”.

Хирије Криези, 15-годишна средношколка од Призрен, се соочи со предизвикот да донесе одлука за нејзината идна кариера и универзитетските студии, но не беше сигурна дали ќе го направи вистинскиот избор за нејзината финансиска и професионална стабилност. За среќа, таа доби покана да се приклучи на менторскапрограма за поддршка од Roma Versitas. Програмата е финансирана преку грант од заеднички проект на Европската Унија и Советот на Европа, наменет за ученици Роми, Ашкали и Египќани во високото средно образование. Таа доби ментор кој дава насоки за кариера и други прашања поврзани со образование. Размислувајќи за своето искуство, Хирије признава дека поддршката и советите од нејзиниот советник ѝ помогнале да ги разјасни своите соништа и ѝ ги отвориле очите кон нови можности. Таа сега се стреми да стане полицајка и покажа значително подобрување во севкупните академски перформанси.

“Поддршката и советите од мојот советник ми помогнаа да си ги разјаснам соништата и ми ги отворија очите кон нови можности.”

Генц Броќи е еден од проект менаџерите на Roma Versitas Косово (РВК). RVK работи на слични проекти повеќе од една деценија, а нивното позитивно влијание врз заедницата ја прави очигледна потребата за продолжување на ваквите проекти. „Повеќето ромски, ашкалски и египетски семејства во Косово живеат во лоши економски и социјални услови, со ограничено ниво на образование кај возрасните кои не можат да им помогнат на своите деца со домашна или друга академска работа. Како резултат на тоа, децата Роми често заостануваат во образованието, што го прави овој тип на проекти од суштинско значење“, вели Генц.

Поддршката од проектот е двојна. Прво, вклучува назначување на еден ментор за следење на присуството и академскиот напредок на најмногу пет студенти и менторот редовно го ажурира проектот за сите прашања со кои се соочуваат студентите. Со ова проектот може да обезбеди индивидуална поддршка за решавање на овие прашања. Второ, тука е и програмата за туторство, која обезбедува дополнителна настава за ученици кои имаат проблеми со одредени предмети. Порано за ментори се избираа професори од средните училишта, но сега како ментори се ангажираат успешни матуранти од ромската, ашкалиската и египетската заедница. Според Генц, членовите на заедницата кои веќе се соочиле со слични проблеми се најпогодни лица за ова, за да ги разберат проблемите со кои се соочуваат учениците од оваа заедница.

Дополнително, проектот нуди обуки за основни вештини за средношколци од завршна година, кои вклучувааттеми како подготовка на CV, вештини за интервју за работа и управување со времето.

“Без помошта од Советот на Европа и ЕУ, немаше да можеме да ја продолжиме оваа поддршка, како резултат на што сега ќе имаме десетици кандидати за универзитетски образовани доктори, инженери и други професионалци од ромската, ашкалската и египетската заедница.”

За проектот

Целта на проектот „Зајакнување на средношколците преку менторство“ е да се поттикне квалитетно инклузивно образование во Косово и една од специфичните цели е да се подобри пристапот до образование за децата од ромската, ашкалиската и египетската заедница. Програмата за менторство е финансирана преку грант од заедничкиот проект на Европската Унија и Советот на Европа „ Градење капацитет за инклузија во образованието – ВКЛУЧИ СЕ“ и имплементиран од Ромите Верситас Roma Versitas Косово. Проектот започна во јануари 2023 година и ќе се реализира во период од 12 месеци.

Стапката на напуштање на училиштето кај средношколците од ромската, ашкалаката и египетската заедница беше сериозен проблем, а во 2013 година над 80% од учениците го напуштија училиштето. Сепак, благодарение на иницијативите како овој проект, стапката на напуштање се намали на околу 10 -15%. Првично, проектот имаше ниски стапки на учество, со само 40 ученици, од кои 80% беа машки и 20% жени. Меѓутоа сега има стотици учесници, а преку 100 одат на универзитет секоја година, по завршувањето на средното училиште.

Проектот обезбедува поддршка за вкупно над 600 студенти. Генц нагласува дека проектот не би бил возможен без поддршката на Советот на Европа и Европската унија. „Без помошта од Европската унијаи  Советот на Европа, немаше да можеме да го продолжиме овој проект и како резултат на оваа поддршка, сега ќе имаме десетици кандидати за универзитетски образовани доктори, инженери и други професионалци од ромската, ашкалската и египетската заедница “, додава Генц

Подобрување на квалитетот на живот на постарите Црногорци

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Како поддршката на УНДП и ЕУ ги промени животите на постарите жители на Андријевица.

Постарата популација во Црна Гора, особено пензионерите, имаат низок животен стандард поради нивната материјална, социјална и здравствена состојба. Ова особено може да се забележи во помалите и пооддалечените општини, како што е Андријевица, која брои население од приближно 4.500 жители. Сместени во источниот регион Полимље во Црна Гора, постарите лица во Андријевица се соочуваат со економски предизвици, како и со недостаток на рекреативни и социјални активности, вклучувајќи спортски и културни настани и пристап до здравствени установи. Оваа ситуација беше влошена за време на пандемијата, што ги поттикна старите лица во Андријевица да преземат мерки за подобрување на нивниот квалитет на живот.

“Препознавајќи ја нашата ситуација и ограничениот економски капацитет, побаравме помош од донаторите за подобрување на квалитетот на живот, а УНДП и ЕУ позитивно одговорија на нашето барање.”

Доко Елезовиќ, 70-годишен поранешен директор на државна компанија, моментално ја извршува функцијата претседател на Здружението на пензионери Андријевица, невладина организација финансирана од членарините на оние со ниски економски приходи. Според г. Елезовиќ, „До неодамна, состојбата за пензионерите во Андријевица беше ужасна поради нивните ниски пензии, како и поради недостатокот на рекреативни, социјални и информативни активности. Препознавајќи ја нашата состојба и ограничениот економски капацитет, побаравме помош од донатори со цел да се подобри квалитетот на нивниот живот и УНДП и ЕУ одговорија позитивно на нашето барање“, рече г-дин Елезовиќ.

Здружението на пензионери Андријевица, под раководство на г. Елезовиќ и со поддршка од УНДП и ЕУ, го започна проектот „Ветерани“. Проектот беше финансиран преку Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан 2 (ReLOaD2). Проектот имаше за цел да адаптира простор за Клубот на пензионери, да организира различни рекреативни и социјални активности и да ги информира пензионерите за полесен пристап до здравствените установи. Со оваа поддршка, здружението на пензионери организираше обиколки до блиските планини, сесии за здравје, технологија и употреба на компјутери и тематски вечери. „Овие активности беа од голема корист за постарите луѓе во нашата општина и буквално ги трансформираа нашите животи на многу начини“, рече г. Елезовиќ.

“Поддршката обезбедена со програмата ReLOaD, финансирана од ЕУ и управувана од УНДП, беше клучна за нас, бидејќи без неа немаше да можеме да го ревитализираме нашето здружение и да го направиме корисно за нашите членови.”

За проектот

Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан 2 (ReLOaD2) е продолжение на иницијативите поддржани од ЕУ – Проект за зајакнување на локалната демократија (LOD, 2009-2016) и последователно проширената Регионална програма за локална демократија на Западен Балкан (ReLOaD, 2017-2020). Севкупната цел на проектот е да ги зајакне демократиите-учесници и интеграцијата во ЕУ наЗападен Балкан, преку зајакнување на граѓанското општество и охрабрување на младите луѓе активно да учествуваат во процесот на носење одлуки и преку подобрување на поддржувачката правна и финансиска средина за граѓанското општество

Услугите обезбедени со проектот „Ветерани“ обезбедија подобро искористување на времето на пензионерите, го поттикнаа нивното учество во работата на Клубот на пензионери, ги поврзуваа старите лица во оддалечените рурални средини и го зголемија нивното задоволство во различни аспекти од животот. „Поддршката обезбедена со програмата ReLOaD, финансирана од ЕУ и управувана од УНДП, беше клучна за нас, бидејќи без неа немаше да можеме да го ревитализираме нашето здружение и да го направиме корисно за нашите членови“, рече г-дин Елезовиќ.

Г-дин Елезовиќ и другите членови предвидуваат посветла иднина за Здружението на пензионери Андријевица. Тие веќе ги планираат претстојни активности и се надеваат на поголема поддршка од владата и донаторите.

Адресирање на предизвиците со кои се соочуваат децата со попреченост на Западен Балкан

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект финансиран од ЕУ подржува нов систем за проценка на децата со попреченост во Босна и Херцеговина.

Во 2018 година, УНИЦЕФ објави извештај насловен „Секој е важен“, кој откри значајни предизвици со кои се соочуваат децата со попреченост во Западен Балкан. Во извештајот, финансиран од ЕУ, се нагласува дека и покрај напорите на владите во регионот, децата со попреченост наидуваат на различни пречки, како што се ограничен пристап до програми за рана идентификација и интервенција, вкоренета социјална дискриминација и стигма, високи финансиски трошоци за семејствата, недостаток на заштита од насилство и злоупотреба и многу повеќе. Највпечатливото откритие во извештајот беше дека општеството систематски ги исклучува децата со попреченост од раѓање. Во извештајот се повикуваат владите да преземат мерки, што тие и го направија во ограничена мера.

Од друга страна, со поддршка од ЕУ, УНИЦЕФ започна проекти за адресирање на овој проблем. Еден таков проект, имплементиран во Босна и Херцеговина, конкретно Херцеговско-неретванскиот кантон, се фокусираше на евалуација и упатување на децата со попреченост. Целта на проектот беше да се подобри системот, кој претходно се потпираше на професионалци кои независно одлучуваа за потребите на детето и развојната траекторија. Новиот пристап, воведен со проектот, ги става семејствата и детето во преден план.

“Нашата цел е хуман пристап и мило ми е што имаме родители кои го избраа овој метод. Ние се концентрираме на детето, семејството, професионалците и заедницата. Се надевам дека нашите напори ќе бидат корисни.”

Дарко Кобетиќ, професор по рехабилитација, консултант на УНИЦЕФ во Босна и Херцеговина и автор на „Анализа на политиките и практиките во областа на проценката и упатувањето на децата со попреченост на ниво на ФБиХ“, е вклучен во развојот на нов систем на проценка од неговото основање. Тој вели: „Нашата цел е хуман пристап и задоволен сум што имаме родители кои го избраа овој метод. Ние се концентрираме на детето, семејството, професионалците и заедницата. Се надевам дека нашите напори ќе бидат корисни.”

Новиот систем за проценка е целосно фокусиран на детето и семејството, со сите релевантни податоци собрани за секое дете од сите учесници вклучени во нивниот раст и развој, вклучувајќи ги родителите, логопедите, образовните рехабилитатори и физиотерапевтите. Дополнително, за разлика од претходно, членовите на повеќесекторските професионални тела ја координираат имплементацијата и работат на креирање индивидуални планови за поддршка за секое дете-учесник. Акцентот е ставен на зајакнување на детето и семејството, одредување на способностите, потребите и интересите на детето. Првичните реакцииод родителите се позитивни.

Мартина, мајка на четиригодишната Ноа, го сподели своето позитивно искуство со новиот систем за проценка: „Претходниот начин на проценка беше стресен бидејќи моето дете можеби не било расположено тој ден и не може ништо да покаже. Морав да го носам на проценка два или три пати и тоа беше многу вознемирувачко. Не можете да одредите ништо за 10 минути. За мене е важно да го видам Ноа како напредува и да го извлечеме најдоброто од него. Има напредок и тоа треба да се признае. Верувам дека може многу да постигне и треба да работиме со него.”

“Во Босна и Херцеговина, имаше голем фокус на дијагнозата, а примарна цел на проценката беше да се идентификува типот на проблемот на детето, што беше крај на процесот на проценка. Префрлањето на фокусот на интересите и потребите на детето, што исто така, е премин од медицинска во парадигма за човекови права, е најуспешниот елемент на овој проект.”

За проектот

 Имплементацијата на проценката и упатување на деца со попреченост е дел од програмата „Ублажување на влијанието на COVID-19 врз животите на децата и родителите во Западен Балкан и Турција“, програма имплементирана од страна на УНИЦЕФ и финансирана од ЕУ преку Главниот директорат на Европската комисија за соседска политика и преговори за проширување (DG NEAR). Преку оваа програма вредна 5 милиони евра, 490.000 деца и родители низ програмската област се очекува да имаат подобар пристап до јавните услуги кои промовираат ран детски развој, образование, здравје и заштита како дел од закрепнувањето од COVID-19.

Според Дарко, примарна цел на новиот систем е рана идентификација на проблемите и обезбедување подобри планови за поддршка на семејствата и децата, со цел да се спречи институционализацијата. Тие креираат годишен план за детето и семејството и го ажурираат согласно промените на околностите. „Исто така, ги подготвуваме семејствата и децата за преодниот период кога треба да се запишат во градинка или основно училиште, а ги подготвуваме и училиштата за упис на деца со попреченост во развојот, за кога детето ќе се запише, училиштата да имаат подобар пристап,” објаснува Дарко.

Дарко верува дека главното влијание на проектот било промена на перспективата и фокусирање на потребите на детето и семејството. „Во Босна и Херцеговина имаше голем фокус на дијагнозата, а примарна цел на проценката беше да се идентификува типот на проблемот на детето, што беше крај на процесот на проценка. Префрлање на фокусот на интересите и потребите на детето, што е исто така премин од медицинска во парадигма за човекови права е најуспешниот елемент на овој проект“, вели Дарко.

Подобрување на соработката со цел справување со предизвиците со кои се соочуваат ранливите повратници во Србија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Советите на УНДП и ЕУ за поддршка на локалната миграција во Србија.

Имањето добро поврзани платформи каде што локалните даватели на услуги (јавни и невладини организации) ефикасно соработуваат е од суштинско значење за обезбедување навремени услуги за повратниците, кои се враќаат во своите матични заедници, без разлика дали се станува збор за пристап до лични документи, здравствена заштита, образование или вработување. И покрај тоа што српската влада издвојува значителни средства од својот буџет за поддршка на ранливите групи на повратници, пристапот до овие услуги и програми и понатаму е предизвик за најранливите. Пред неколку години, беа формирани Локални совети за миграција за да им помогнат на повратниците да се движат низ сложените бирократски процеси за да стигнат до потребната институционална поддршка и услуги. Сепак, од нивното формирање, советите не беа многу активни, со што локалната сервисна мрежа остана прилично фрагментирана и не целосно функционална и ефективна за повратниците.

Со поддршка од ЕУ и УНДП, Локалните совети за миграција се обновени и оспособени ефективно да обезбедат интегрирана и сеопфатна поддршка за повратниците. Денес, Локалните совети за миграција се енергични платформи каде што различни локални учесници – градската администрација, полицијата, Центарот за социјална работа, локалното биро за вработување, локалниот комесар за бегалци и миграција, Црвениот крст и граѓанските општествени организации – редовно се состануваат, координираат и ефикасно работат заедно за одговорат на предизвиците на повратниците. Локалните совети за миграција имаат меѓусекторски пристап, при тоа обезбедувајќи локалните институции и давателите на услуги да се поврзани и достапни за повратниците, со што би им се олеснил пристапот на повратниците до можностите за вработување, образование и здравствени услуги. Со мапирање на сложените предизвици со кои се соочуваат повратниците, идентификувајќи ги системските препреки и изнаоѓање (често иновативни) решенија за справување со предизвиците на повратниците, советите за миграција се системски решенија и конектори помеѓу креаторите на националните политики и локалните (јавни и невладини) даватели на услуги.

“Во претходните години, сите актери на локално ниво работеа одделно на решавање на проблемот со повратниците. Преку Локалниот совет за миграција, сите овие различни актери се поврзаа во една единствена мрежа“. – објаснува Љиљана Михајловиќ, член на локалниот совет за миграција во Нови Сад и директор на Покраинската канцеларија за вклучување на Ромите.“

Помошта беше обезбедена во рамките на проектот финансиран од ЕУ „Зајакнување на националните и локални системи за поддршка на ефективна социо-економска интеграција на повратниците во Западен Балкан“. Како дел од овој проект, УНДП им помага на трите локални влади – Нови Сад, Ваљево и Бујановац – во активирање, или во некои случаи, реактивирање на нивните Локални совети за миграција. Проектот, исто така, обезбедува поддршка за градење на капацитетите на давателите на јавни услуги и локалните невладини организации, за да се обезбеди холистичка поддршка и да се насочи пристапот на повратниците до услугите на локално ниво и да се воведат нови услуги кои се однесуваат на специфичните потреби на повратниците. Ова е дел од заедничките напори на УНДП со партнерите за експериментирање и спроведување на иновативни, системски решенија за социо-економска реинтеграција на ранливите групи повратници, особено Ромите.

Постојат голем број витални улоги што ги играат локалните совети за миграција во ефективно реинтегрирање на ранливите повратници. Една од овие улоги е скенирање на потребите на повратниците и поврзување на учесниците со цел обезбедување сеопфатни решенија. За повеќето повратници низ економиите на Западен Балкан, еден од најголемите предизвици е недостатокот на формални работни места, најголемиот дел од повратниците заработуваат за живот преку неформални работни места. Сепак, има и други критични предизвици со кои се соочуваат повратниците, објаснува Љиљана Михајловиќ, директор на Канцеларијата за инклузија на Ромите на автономната покраина Војводина и член на Локалниот совет за миграција во Нови Сад, Србија.

Во Нови Сад, најголемата неформална ромска населба во градот е Велики Рит, каде што живеат повеќето повратници. Покрај лошата инфраструктура и субстандардните услови за живеење, нема одредба за регистрирање домашна адреса во Велики Рит. Како резултат на тоа, повратниците не можат да добијат лични документи, а без идентификација, тие не се подобни за социјална заштита. Со цел да се реши ова итно прашање, Локалниот совет за миграција во Нови Сад идентификуваше привремено, краткорочно решение за регистрирање на повратниците на привремена локална адреса, овозможувајќи им брз пристап до виталните услуги. Во меѓувреме, Локалниот совет за миграција активно работи на долгорочно решение. „Работиме на воспоставување процедури и локална мрежа која ќе им помогне на повратниците да добијат лични документи“, вели Љиљана. Иако процесот бара координација меѓу многу субјекти и повеќе процедури, Локалниот совет за миграција го презема водството во изнаоѓање решение за повратниците.

Локалните совети за миграција, исто така, имаат водечка улога во формулирањето и спроведувањето на Локалните акциони планови (LAPs). Локалните акциони планови се стратешки и акциски документи што ги усвојуваат локалните влади заедно со буџетите за да се осигураат дека се спроведуваат неопходните активности за справување со потребите. Проектот обезбеди експертска поддршка на локалниот совет за миграција во Нови Сад и две други општини во подготовката на нивните локални акциони планови.

“Би сакала да нагласам дека ова е првпат овие институции да се здружат за да работат на приоритетите и предизвиците на повратниците, конкретно и сеопфатно. Во Западен Балкан и во нашиот случај во Србија, ова е значаен чекор кон обезбедување повратниците да ја добијат поддршката што им е потребна за да напредуваат во нивните матични заедници.”

За проектот

Проектот за реинтеграција на повратниците во Западен Балкан е фокусиран на решавање на клучните бариери за социо-економска реинтеграција на ранливите повратници во Западен Балкан, особено во Албанија, Северна Македонија и Србија. Проектот е дел од Инструментот за претпристапна помош (IPA) II акција на повеќе земји, ЕУ поддршка за фундаменталните права на ромската заедница и реинтеграција на повратниците, доверен на УНДП, Светска банка и Советот на Европа.

Во примерот на Нови Сад, освен предизвикот од отсуството на домашна адреса, беа идентификувани неколку други итни приоритети за да се одговори на потребите на повратниците. Еден од идентификуваните приоритети е формирање на едношалтерски сервисен центар во близина на населбата Велики Рит, со цел услугите да се доближат до повратниците. Важно е Ромите и повратниците да имаат лесен и брз пристап до различни услуги преку овој центар. Приоритетите кои се идентификувани се вклучени во локалниот акционен план на Нови Сад, заедно со предложениот буџет за нивно спроведување. На пример, во овој сервисен центар, се обезбедува поддршка за запишување во училиштата на деца повратници и помош за учење на децата повратници, кои се од витално значење за спречување на отпишувањето од училиште и придонесуваат за подобрување на образовните резултати и реинтеграција на децата повратници.

Богданка Тасев Периновиќ, проект менаџер во УНДП Србија, објаснува дека локалните совети за миграција имаат значајна улога во обезбедувањето повратниците успешно да се реинтегрираат во нивните матични заедници и да водат исполнет живот. Со обезбедување помош и поддршка за повратниците, промовирање на социјалната инклузија и следење и оценување на процесот на реинтеграција, локалните совети за миграција обезбедуваат повратниците да ја имаат потребната поддршка за да напредуваат во своитематични заедници. „Би сакала да истакнам дека ова е прв пат овие институции да се здружат за да работат на приоритетите и предизвиците на повратниците, конкретно и сеопфатно. Во Западен Балкан и во нашиот случај во Србија, ова е значаен чекор кон обезбедување повратниците ја добиваат поддршката што им е потребна за да напредуваат во своите матични заедници“, вели Богданка.