Skip to main content

Поранешен рудник трансформиран во првата соларна централа во Северна Македонија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Поддршка на ЕУ за диверзификација на енергетски извори.

Над гребените и грмушките во една долина се издига оџакот на стара термоцентрала. Се работи за електраната на јаглен „Осломеј“, во Кичево, Северна Македонија; која беше изградена во 1980-тите и претставуваше гордост на Република Македонија. Низ децениите што следеа, работата во термоелектроцентралата се намали сè додека не останаа само неколку работници ветерани кои си заминуваа со автобус на крајот од смената. Електраната со капацитет од 125 MW се одржуваше на минимален погон; главно, како резерва во случај на проблеми на некое друго место во системот. Меѓутоа, тоа што се случува во околината е возбудлив развој кој ќе ѝ помогне на Северна Македонија одлучно да се придвижи кон декарбонизација.

Државите во Западен Балкан се сè уште, во значајна мера, зависни од јаглен; особено лигнит. Во 2016 година, 16 од електраните на јаглен, ширум Западен Балкан, испуштаа толкава количина сулфурен диоксид колку сите 250 електрани во ЕУ. Во Северна Македонија, сè до 2018 година, приближно половина од енергијата се добиваше од јаглен и државата беше зависна од фосилни горива. Имаше две термоелектроцентрали кои користеа лигнит – „РЕК Осломеј“ во Кичево и „РЕК Битола“, а Скопје беше најзагадената престолнина во Европа.

„Оваа електрана е пример за декарбонизација и транзиција кон обновливи извори енергија, како во Северна Македонија, така и во регионот. Се работи за првата електрана изградена на поранешно наоѓалиште за јаглен во Западен Балкан.“

Но, Северна Македонија сакаше да ги диверзифицира своите енергетски извори и да го прочисти воздухот; па, така, денес оваа амбиција станува реалност. Првата соларна централа од големи размери во државата, „Осломеј 1“, беше финансирана со поддршка на ЕУ, билатерални донатори на Инвестициската рамка Западен Балкан и Европската банка за реконструкција и развој, така што денес е поврзана со мрежата и произведува чиста електрична енергија.

Централата со капацитет од 10 MW е изградена на поранешниот рудник за лигнит „Осломеј“. Европската банка за реконструкција и развој обезбеди заем во висина од 5,9 милиони евра; а проектот, вреден 8,7 милиони евра, вклучува заем од 1,6 милиони евра од Инвестициската рамка Западен Балкан. „Оваа електрана е пример за декарбонизација и транзиција кон обновливи извори енергија, како во Северна Македонија, така и во регионот. Се работи за првата електрана изградена на поранешно наоѓалиште за јаглен во Западен Балкан,“ вели Александар Стефановски, инженер за нови технологии при Електрани Северна Македонија.

„Има иднина во зелената енергија. Ја гледаме позитивната страна затоа што оваа инвестиција треба да обезбеди трајно и сигурно вработување за работниците; бидејќи овие електроцентрали траат од 25 до 35 години и претставуваат сигурно место за некој кој сака да достигне старост за пензија и да ужива во работна сигурност.“

За проектот

Во февруари 2022 година, Европската комисија го објави инвестицискиот пакет, вреден 3,2 милијарди евра, за поддршка на 21 проект во доменот на транспортна, дигитална, климатска и енергетска поврзаност во Западен Балкан. Ова е првиот позначаен пакет проекти во рамки на амбициозниот Економски и инвестициски план на ЕУ за Западен Балкан; кој Комисијата го усвои во октомври 2020 година, а проектите се дизајнирани со цел да донесат видливи придобивки за шесте партнерски држави во регионот. Соларната електрана „Осломеј 1“ е еден од овие 21 водечки проекти, избран за финансирање од ЕУ преку Инвестициската рамка за Западен Балкан во 2022 година. Проектот е идентификуван како „Водечки проект 4 – Обновлива енергија“ во Економскиот и инвестициски план за Западен Балкан 2021 – 2027 од ЕУ.

Проектот предвидува изградба на втора фотоволтаична електрана, „Осломеј 2“, како продолжение на постоечката. Втората електрана ќе има капацитет од 10 MW. Заедно, двете електрани ќе произведуваат енергија за 5000 домаќинства во Кичево и регионот. „Има иднина во зелената енергија. Ја гледаме позитивната страна затоа што оваа инвестиција треба да обезбеди трајно и безбедно вработување за работниците; бидејќи овие електроцентрали траат од 25 до 35 години и претставуваат сигурно место за некој кој сака да достигне старост за пензија и да ужива во работна сигурност,“ вели Чедомир Арсовски, раководител на сектор за развој и инвестиции при „РЕК Осломеј“.

Се планираат дополнителни инвестиции во соларни електрани во Северна Македонија. Инвестициската рамка Западен Балкан веќе одобри финансии за продолжување на електраната „Осломеј 2“ и изградба на нова електрана во Битола со комбиниран целосен капацитет од 30 MW. ЕУ ја поддржува оваа инвестиција со инвестициски грант од 5,1 милиони евра.

Босанска компанија се квалификува за Светското првенство во Катар

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Мала модна компанија од Травник, во Босна и Херцеговина, со помош на ЕУ, извезува добра во Катар

Мирела Џиниќ е основач и креативен директор на модната компанија „Senses“ од Травник, БиХ. Вели дека членовите на нејзиното семејство кои работеле со шиење алишта ѝ ја пренеле љубовта за креативна работа и мода уште од нејзиното детство. Но, со оглед на околностите по војната во БиХ, морала да ја прифати првата работа која ѝ била понудена, а тоа било административна позиција во локалната банкарска експозитура. „Иако посакував да работам во бизнис поврзан со мода, немав друг избор. Можностите беа ретки, а јас имав среќа што успеав да најдам работа во банка,“ вели таа.

Мирела ја работела оваа работа цели десет години и, најверојатно, би ја работела до крајот на животот ако банката не банкротирала и целосно затворила. Во тој период, Мирела била во своите триесетти, мајка на две девојчиња, невработена и морала да најде решение. Најпосле, нашла работа во текстилна фабрика каде две години работела на различни позиции. „Беше потполно нов свет. Работев како проектен координатор, моделар, конструктор и технолог. Го покривав целиот циклус од идеја до примерок, па сè од сериска продукција до дистрибуција,“ вели таа.

„Циклусот за обучување, обезбеден од проектот финансиран од ЕУ, беше навистина креативен и инспиративен и ја зголеми мојата амбиција и мотивација да започнам нешто свое.“

Две години подоцна, со чувство на исполнетост и потреба за понатамошно истражување затоа што чувствувале дека веќе нема што да ѝ даде на оваа компанија; ниту, пак, нешто ново да научи, одлучила да направи голем и храбар скок и да отвори сопствена компанија. Практичното искуство, мотивацијата и креативноста биле присутни, но Мирела немала доволно искуство со менаџирање и собирање средства за отпочнување нова компанија. Точно тогаш, наишла на проект, финансиран од ЕУ, кој ги поддржува стартаповите со обуки за менаџмент и почетно финансирање за започнување на нивните деловни подвизи. Проектот ја поддржал со тоа што ја научил да размислува како претприемач и ја обучил за целиот деловен циклус; почнувајќи од основната бизнис идеја, па сè до разработката на деловен план, целни групи и маркетинг план. „Циклусот за обучување, обезбеден од проектот финансиран од ЕУ, беше навистина креативен и инспиративен и ја зголеми мојата амбиција и мотивација да започнам нешто свое,“ вели Мирела.

Избрала да развие идеа заснована на мода за деца, бидејќи, според неа, тоа недостасувало во БиХ; па, така, ја отворила својата компанија „Senses“. Заедно со нејзиниот тим развиле уникатен пакет за подарок со детски алишта што било нешто сосема ново на пазарот, а успехот веднаш следел по претставувањето на производот на пазарот. „Идејата беше да започнеме со нешто мало, но со висококвалитетен бренд кој е конкурентен со останатите меѓународни брендови на пазарот. Го постигнавме тоа користејќи висококвалитетни суровини, уникатни дизајни и рачна изработка,“ вели Мирела.

„Да се биде мала компанија од Травник, признаена од пазар како Катар; кој може да си дозволи да купува производи од кој и да било бренд во светот, беше привилегија и многу ни значеше.“

За проектот

„EU4Business“ е проект на ЕУ кој цели кон зајакнување на капацитетот на БиХ за економски раст и вработување преку поттикнување конкурентност и иновација во одредени сектори. Проектот располага со буџет од 16,1 милиони евра: 15 милиони евра обезбедени од ЕУ, а 1,1 милион евра од Сојузна Република Германија.

„EU4Business“ е дел од локалните развојни стратегии на Федералното министерство за економска соработка и развој од Германија; во чии рамки влегува и Програмата за локална самоуправа и економски развој во БиХ.

Поддршката и напредокот од ЕУ за „Senses“ продолжиле и по почетниот стартап процес. Годинава, ЕУ во БиХ одлучи да поддржи одреден број мали компании за промоција на нивните брендови, поврзувајќи ги со онлајн инфлуенсери. „Senses“ беше меѓу избраните компании за учество во програмата. Мирела ја споија со инфлуенсер, мајка на две девојчиња, која прифати да ги промовира производите на „Senses“.

Покрај предвидениот пораст на присуство на социјалните медиуми и промет на локалниот маркет; според Мирела, се случило нешто неверојатно. Една жена, со босанско потекло, која живее во Катар, ја следела инфлуенсерката, го видела брендот и одлучила да ја контактира Мирела за деловна зделка. Зделката резултирала со производство и достава на првиот пакет производи од „Senses“ на меѓународниот пазар. „Да се биде мала компанија од Травник, признаена од пазар како Катар; кој може да си дозволи да купува производи од кој и да било бренд во светот, беше привилегија и многу ни значеше,“ вели Мирела.

Првата испорака била со детски алишта со дизајни поврзани со Светското првенство. Со оглед на тоа што бил навистина задоволен, партнерот од Катар веќе направил порачка за втора достава која ќе биде заснована на некоја друга тема и ќе биде испорачана во 2023 година.

Следна станица: иднината

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

ЕУ поддржува надоградување на железничката инфраструктура во Црна Гора.

Првата железничка линија во Црна Гора беше тесна пруга од Габела Зеленика која беше отворена во 1901 година. Оваа железничка пруга беше изградена од Австро-Унгарија која, на времето, управуваше со територијата на Бока Которска. Во текот на следните децении, железничкиот систем продолжил да се надоградува, а позначаен напредок се случил во 1970-тите со отворање на линијата која ја поврзувала српската престолнина – Белград со главното пристаниште во Црна Гора – Бар.

Кога оваа линија била отворена, во 1976 година, била најсовремена; подеднакво модерна и удобна како која и да било друга железничка линија во светот. Била еден од најголемите и најскапи инфраструктурни проекти во поранешната југословенска федерација и едно од најубавите патувања во Европа. Првиот воз кој го направил патувањето од 167 километри бил „Синиот воз“, луксузно транспортно средство на тогашниот југословенски лидер – Јосип Броз Тито, кој во возот ги пречекувал и забавувал странските достоинственици и членови на кралското семејство; вклучително и кралицата Елизабета Втора и поранешниот цар на Етиопија – Хајле Селасие.

„Тешките години за време на кризата оставија белег врз железничките линии во Црна Гора, а железничкиот систем има потреба од континуирано мониторирање и поправки. Во време на економска криза за државата и општеството, не беше можно тоа да се направи соодветно.“

Драган Радевиќ е заменик извршен директор на „Capital investments“ во Железници на Црна Гора и работи за компанијата од 2004 година. Но, неговото искуство и љубов за железниците потекнуваат уште од многу поодамна. Драган јасно се сеќава на своето прво патување со воз во 1980-тите; златната ера на железниците во Црна Гора, кога имал само пет години, а неговите родители му најавиле дека за летниот одмор, семејството ќе оди на морското крајбрежје со воз. „Се сеќавам дека цела ноќ не спиев од возбуда: не само затоа што требаше да одиме на морското крајбрежје, туку затоа што требаше да патуваме со воз. На времето, беше посебен настан да се патува со воз и таквиот начин на патување до ден денес ми буди романтични, па дури и мистични чувства,“ вели Драган.

Меѓутоа, постојаното недоволно финансирање ги остави железниците со големи проблеми во 1990-тите. Делот на железниците во Црна Гора во голема мера страдаше од недостаток на одржување; па, така, патување со воз до Белград, кое некогаш траело седум часа, почнало да трае приближно единаесет часа, бидејќи возот редовно морал да намалува брзина поради лошата состојба на пругите и инфраструктурата. Бројот на патници се намалил; од најголемата регистрирана бројка на 2 милиони во 1987 година, на 1,2 милиони во 2016 година. Товарот, пак, се намалил од 4 милиони тона на 1,4 милион. „Тешките години за време на кризата оставија белег врз железничките линии во Црна Гора, а железничкиот систем има потреба од континуирано мониторирање и поправки. Во време на економска криза за државата и општеството, не беше можно тоа да се направи соодветно,“ вели Драган. Имало потреба од возобновување, но ниту железничката компанија, ниту, пак, Владата на Црна Гора немале доволно финансиски средства за да поддржат таков чекор.

 

„Очекуваме да имаме успешна соработка со ЕУ и Европската инвестициска банка и во идните проекти.“

За проектот

Проширувањето на коридорот Ориент/Источен Медитеран во Западен Балкан, вдолж Рутата 4, е со должина од приближно 580 километри и се протега од Вршац (српско-романска граница) до Белград (Србија), па потоа до Подгорица и Бар (Црна Гора). Бар – Врбница (од кои Врбница се наоѓа на српско-црногорската граница), е најважната секција на железничката мрежа во Црна Гора; превезувајќи околу 20 % од сите патници и приближно 60 % железнички товар. Преку Инвестициската рамка Западен Балкан и националниот Инструмент за претпристапна помош (ИПА), ЕУ распредели милиони евра за подготовка на конкретни инвестициски пакети, како и итни интервенции за возобновување по должината на падините изложени на опасност од лизгање на земјиштето. Дополнително, во рамки на Агендата за поврзување, ЕУ распредели повеќе од 20 милиони евра за покривање на 50 % од трошоците поврзани со инсталација на модерни системи за сигнализација и телекомуникации, во и околу Подгорица; како и реновирање на 29 бетонски мостови и 20 тунели.

Во 2017 година пристапила ЕУ. Европската инвестициска банка („ЕИБ“) одобрила заем, во висина од 20 милиони евра, за рехабилитација на најкритичните падини, тунели, мостови и системи за сигнализација на линијата од Бар до Врбница, на српската граница. Дополнително, заемот бил комбиниран со грант, вреден 20 милиони евра, во рамки на Агендата за поврзување на ЕУ и тоа преку Инвестициската рамка за Западен Балкан. Тоа подразбира дека приближно 90 % од целосниот трошок, во висина од 45 милиони евра, би биле покриени од буџетот на ЕУ. Проектот се наближува кон својот крај, а управата на железничката компанија очекува зголемување на патничкиот и товарниот транспорт како резултат на инвестицијата. „Очекуваме да имаме успешна соработка со ЕУ и Европската инвестициска банка и во идните проекти,“ вели Драган.

Како што овој проект се приближува кон крајот, Драган објаснува дека „Железници на Црна Гора“ очекуваат да започнат нов проект со поддршка од ЕУ. Новиот проект опфаќа возобновување на останатите тунели и мостови, замена на пругите од Лутово до Биоче и реновирање на три работилници на коридорот Бар Врбница.

Претворање на детската пасија во професија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, им помага на младите во Косово да ги исполнат своите професионални амбиции во секторот на информациско-комуникациските технологии и дигиталниот сектор.

Детјон Чочај има 21 година и е од Призрен, Косово. Тој е еден од многуте млади кои во последните години гледаат на информациските технологии како привлечен сектор за нивниот професионален живот. Одлуката да го започне своето професионално патување во доменот на информациско-комуникациските технологии, за Детјон, не била техничка, туку започнала како пасија уште кога имал само 10 години. На таа возраст, Детјон го имал првото искуство со компјутер; и тоа преку пријател кој поседувал компјутер. „Беше поле во кое новите информации може бескрајно да се истражуваат: беше љубов на прв поглед,“ вели тој. Првото искуство со компјутер направило да ги замоли своите родители да му купат компјутер. Тие ги послушале и така започнало возбудливото патување за Детјон.

„Иако универзитетот на кој сум запишан е прилично во чекор со трендовите; сепак, не може целосно да држи ритам со брзиот развој во сферата на информациско-комуникациските технологии. Професионалните курсеви се секогаш добар начин за пополнување на оваа празнина.“

Детјон ги доразвил своите вештини за информациско-комуникациски технологии и дигитални вештини, а кога дошло време за запишување на факултет, немал сомнеж за тоа што сака да студира. Во 2020 година ги започнал своите студии, но имал желба да учи повеќе и побрзо. Оттука, почнал да бара дополнителни можности за подобрување на своите вештини и наишол на објава од проект, финансиран од ЕУ, кој нудел бесплатни курсеви за информациско-комуникациски технологии за младите во Косово. „Иако универзитетот на кој сум запишан е прилично во чекор со трендовите; сепак, не може целосно да држи ритам со брзиот развој во сферата на информациско-комуникациските технологии. Професионалните курсеви се секогаш добар начин за пополнување на оваа празнина,“ вели Детјон.

Проектот за поддршка на конкурентноста во секторот на информациско-комуникациските технологии во Косово, финансиран од ЕУ, е фокусиран на овозможување обука за информациско-комуникациски технологии, дигитални вештини и бизнис менаџмент; вклучително и веб развој, Јава програмирање, кибер безбедност, „Python“, „big data“ (големи/мега податоци), машинско учење, информациско-технолошки проектен менаџмент и „меки вештини“ („soft skills“). Дополнително, проектот овозможил курсеви за бизнис обука за менаџмент и лидерство во секторот на информациско-комуникациските технологии. Детјон присуствувал на два модули: Јава и Андроид развој и веб развој.

„Знаењето со кое се стекнав на курсот многу ми помогна. На пример, имаше одредени технички прашања на моето интервју за работа чии одговори ги бев научил на курсот; па, тоа влијаеше на успехот на интервјуто.“

За проектот

Проектот за поддршка на конкурентноста во секторот на информациско-комуникациските технологии во Косово, финансиран од ЕУ; брендиран како „Информациско-комуникациските технологии за развој на Косово“, цели кон зголемување на конкурентноста на дигиталните и традиционални бизниси во Косово преку поддршка за експанзија на секторот за информациско-комуникациски технологии во Косово; водејќи до создавање нови работни места. Дополнително, проектот има за цел да го премости јазот на дигитални и деловни вештини; и тоа на одржлив начин кој ќе ги исполни потребите на пазарот, зголемувајќи го извозот на косовските бизниси во сферата на информациско-комуникациските технологии, како и зголемување на конкурентноста на косовските дигитални и традиционални бизниси преку употреба на информациско-комуникациските технологии. Со проектот управува Канцеларијата на ЕУ во Косово, а истиот е имплементиран од „WeGlobal“, во партнерство со „European Projects Management Ltd“ и „Prishtina REA“. Проектот трае 42 месеци; од јануари 2020 до јули 2023 година.

Како резултат на неговата напорна работа, стекнатото знаење на факултет и, особено, знаењето со кое се здобил на курсевите финансирани од проектот на ЕУ, Детјон добил работа во „Bottomline Technologies“ – компанија која работи во повеќе од 90 држави ширум светот. „Знаењето со кое се стекнав на курсот многу ми помогна. На пример, имаше одредени технички прашања на моето интервју за работа чии одговори ги бев научил на курсот; па, тоа влијаеше на успехот на интервјуто.“ Детјон има големи амбиции за иднината во секторот на информациско-комуникациските технологии и дигиталниот сектор. „Во иднина, се гледам себеси како сопственик на производ и извршен директор на важна компанија за информациско-комуникациски технологии која вработува и создава позитивни перспективи за другите млади,“ вели тој.

Доближување на младите до културата и уметноста

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Интерактивни и иновативни алатки во работна програма за млади, финансирана од ЕУ, ги доближува културните институции поблиску до младите во Србија и пошироко.

Галеријата „Матица српска“ во Нови Сад, основана во 1847 година, денес претставува еден од најбогатите уметнички музеи во Србија. Трајните поставки изложуваат значајни уметнички дела од осумнаесеттиот, деветнаесеттиот и дваесеттиот век; илустрирајќи го потеклото и развојот на српската современа уметност, позиционирајќи ја во европски контекст. Покрај трајните поставки, галеријата е место каде што се прикажуваат меѓународни, монографски, тематски и привремени поставки. Никогаш нема недостаток на посетители, но, сепак, разочарувачки е бројот на млади меѓу посетителите.

Недостигот на млади посетители не е карактеристичен само за оваа галерија. Проблемот е забележан и во други држави во регионот и пошироко. Со цел решавање на овој проблем во поширок контекст и доближување на културните институции поблиску до младите, здружение на невладини организации од Србија, наречено „НАПОР“, го започна проектот „Melting Pot“, со финансии од ЕУ. Проектот беше имплементиран во три држави; Хрватска, Северна Македонија и Србија.

„Идејата на проектот беше да ги доближи младите поблиску до културни содржини, но и да поттикне креирање програми за младите од страна на културните институции.“

Неделка Ивошевиќ е менаџер за комуникации при здружението „НАПОР“. Објаснува дека идејата за проектот била заснована на стратешки план на организацијата со цел да ги спои работните методологии на институциите и младинските работници. „Идејата на проектот беше да ги доближи младите поблиску до културни содржини, но и да поттикне креирање програми за младите од страна на културните институции,“ вели Неделка.

Начелно, проектот направил истражување за потребите на различни младински групи поврзани со културата во трите држави. Резултатите покажале дека 60 % од младите кои зеле учество во анкетата изјавиле дека културата е значаен дел од нивниот живот, но 90 % од нив изјавиле дека институциите никогаш не ги консултираат кога станува збор за инволвирање во програмско планирање; давајќи им улога на пасивни консументи на културни содржини. Како други причини за нередовното учествување во културни настани ги навеле недостатокот на информации, непривлечните содржини и недостатокот на културни активности во нивното опкружување.

За да се овозможат добри примери за поврзување на младите со културните институции и истите да ги тестираат, проектот развил и имплементирал шест културни програми: по две од секоја држава. На пример, во Србија, галеријата „Матица српска“ изработила програма наречена „Ајде да играме: уметност и слободно изразување“ која ги поврзува уметничките дела во галеријата со информации, веднаш до делото; како, на пример, детали за други уметници од периодот на создавање. „Целта беше младите да почувствуваат дека галеријата не е само за елити,“ вели Неделка.

 

„Беше голем и комплексен проект имплементиран во три држави. Поддршката на ЕУ беше неопходна затоа што без финансиите не би можеле да го имплементираме проектот.“

За проектот

Проектот „Melting pot“ започна во март 2021 година и заврши во септември 2022 година. Истиот беше имплементиран ширум три држави – Хрватска, Северна Македонија и Србија; преку партнерство со „НАПОР“, галеријата „Матица српска“, Младинска мрежа Хрватска, „Погон“ – центар за независна култура и млади од Загреб, Сојуз за младинска работа Скопје и Општинска установа Музеј на град Неготино. Проектот беше финансиран од фондацијата „Темпус“ преку програмата ЕРАЗМУС+ на ЕУ.

Проектот развил и едукативна програма за примена на неформален приод со цел зголемување на капацитетите на младинските и културни работници и подобро разбирање на приодите и принципите кои го поддржуваат личниот и општествен развој на младите. Нивната брошура „Мешавина од иновации во младинската работа и културните институции“ содржи преглед на младинската работа и култура во Северна Македонија, Србија, Хрватска и други држави во ЕУ. Брошурата содржи примери од иновативни и креативни дигитални младински дела и набројува над 50 дигитални платформи, алатки и пристапи.

Преку 600 млади беа директно инволвирани во проектните активности. Неделка смета дека проектот имал значајно влијание и дека поддршката од ЕУ била неопходна. „Беше голем и комплексен проект имплементиран во три држави. Поддршката на ЕУ беше неопходна затоа што без финансиите не би можеле да го имплементираме проектот,“ вели таа.

Читање ширум Западен Балкан

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, поттикнува навики и вештини за читање, како и културна соработка.

Кога стапила на функција поранешната директорка на институтот „Гете“ во Северна Македонија, Тања Кригер, една од првите работи кои ги забележала бил недостатокот на навиката за читање кај младите во државата. Затоа, одлучила дека за време на нејзината мисија, заедно со својот тим ќе дадат приоритет на зголемување на навиката за читање кај младите; особено во руралните и изолирани подрачја во државата. Институтот „Гете“ веќе имплементирал проекти на оваа тема во Северна Македонија, но имало потреба да се преземе нешто повеќе; се сеќава Марија Чорбева Пеновска од институтот „Гете“ во Скопје.

Се појавила можност со повикот за предлози за културни активности од Инструментот за граѓанско општество и програмата за медиуми на ЕУ. Со нивна поддршка, институтот „Гете“, заедно со партнери од други држави во регионот, го започнал проектот „Регионална мрежа за културна разноликост (READ)“ („Regional Network for Cultural Diversity (READ)“) кој има за цел промовирање меѓукултурни вештини за читање и демократски вредности преку поттикнување култура за читање, како и обработка на супрарегионални висококвалитетни литературни дела.

„Во фокус на нашите посети беа тешко пристапните заедници: места каде што децата никогаш претходно немале можност да учествуваат во културен настан.“

Марија Чорбева Пеновска е менаџер на проектот „READ“. Таа објаснува дека проектот вклучува четири различни програми, а една од нив е „ЧИТАЈ на тркала“ („READ on wheels”) која претставува подвижна библиотека со книги и останати содржини од партнерските држави на проектот. Библиотеката го обиколува регионот и Турција со посебен фокус на училиштата и библиотеките, во период од три години. Подвижната библиотека во комбе со придружна екипа веќе ги заобиколи Северна Македонија и Србија; посетувајќи, главно, оддалечени села во кои се организираше раскажување приказни, работилници за креативно пишување и илустрации, презентација на нови писатели, предавања и дебати, позајмување и донација на книги и слични настани со деца и млади. „Во фокус на нашите посети беа тешко пристапните заедници: места каде што децата никогаш претходно немале можност да учествуваат во културен настан,“ вели Марија.

Дополнителна компонента на проектот е поддршката за литературни фестивали во пет целни држави, како клучен начин за промовирање меѓукултурна соработка во регионот. Проектот вклучува, исто така, и програма за престојување која, преку отворени повици, им овозможува на писателите во петте држави да ја запознаат книжевната, уметничката и културна сцена во регионот и да го поддржат регионалното ширење на книжевните дела во целните држави. Истовремено, локалната публика добива уникатна можност да се запознае со делата на избраните уметници.

Четвртата компонента на проектот е поддршка за граѓанското општество, преку шема за субгрантирање која овозможува поддршка за малите организации од доменот на превод, издаваштво и/или промоција на дела со цел зголемување на пристапот и свеста за литературата, надминувајќи го националниот контекст. Компонентата вклучува иновативни повеќејазични и меѓукултурни проекти.

Марина Терповска Старго, координатор за грантови на проектот, објаснува дека досега обезбедиле грантова поддршка за 54 организации преку два повици за предлози. Вкупно, се очекува 90 организации да добијат поддршка преку грантовите на проектот.

„Верувам дека преку градењето на оваа голема мрежа од културни работници и организации на граѓанското општество кои работат во секторот на културата ќе обезбедиме одржливост на проектот.“

За проектот

„Регионалната мрежа за културна разноликост (READ)“ е четиригодишен регионален културен проект, финансиран од ЕУ, а имплементиран од институтот „Гете“, заедно со партнерските организации: Центар за балканска соработка – Лоја (Северна Македонија), „Instituti I Librit dhe i Promocionit“ (Албанија), „Kalem Culture Association“ (Турција), „Крокодил“ (Србија) и „Qendra Multimedia“ (Косово). Проектот придонесува за помирување и меѓукултурна толеранција преку отворање нови комуникациски канали помеѓу независните културни општества; овозможувајќи им прилики за вмрежување надвор од политичката сцена. Проектот има за цел промоција на вештини за читање и демократски вредности преку читање за култура и обработка на супрарегионални висококвалитетни литературни дела.

Марија Чорбева Пеновска вели дека се особено задоволни од досегашните резултати на проектот; особено од резултатот на субгрантовите. „На почетокот, бевме скептични за исходот на овие мали проекти затоа што финансиската висина на грантовите беше симболична. Меѓутоа, секој еден од малите проекти се претвори во успешна приказна, благодарение на напорите од овие помали организации,“ вели Марија.

Но, Марија верува дека најзначајниот успех на проектот е олеснувањето на соработката помеѓу културните организации и младите во регионот: „Верувам дека преку градењето на оваа голема мрежа од културни работници и организации на граѓанското општество кои работат во секторот на културата ќе обезбедиме одржливост на проектот,“ вели таа.

 

Удвојување на работната сила во „Catwalk Sarajevo“

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, овозможува поддршка за модна компанија од БиХ да го зголеми својот бизнис.

„Catwalk Sarajevo“ е модна компанија од Сараево, основана од Ема Бурџовиќ во 2011 година; начелно, како компанија за трговија и продажба на увезени добра во БиХ во нивната продавница во Сараево. Меѓутоа, како што Ема објаснува, бизнисот не одел добро затоа што се трудела да увезува квалитетни и скапи производи, а прометот не бил доволно висок заради капацитетот на куповната моќ и економската ситуација во БиХ. Пред шест години, одлучила да ја промени стратегијата и да се пренасочи од трговија кон производство, вработувајќи два искусни кројачи.

Но, промената не била лесна. Ема е економист по професија, а во времето на пренасочувањето знаела многу малку за специфичностите на процесите за текстилно производство. Се сеќава дека била соочена со бројни предизвици при обезбедувањето суровини, соодветни машини и потребната работна сила. „За жал, постои тренд на иселување на вешти работници од БиХ во потрага по подобар живот. Не беше лесно, но успеавме да најдеме квалифицирани и амбициозни работници кои се темел на нашата компанија,“ вели Ема.

„Проектот, финансиран од ЕУ, значително го подобри нашиот бизнис и ни помогна да ги надминеме негативните ефекти на годините поминати во пандемијата КОВИД-19.“ 

Во моментот кога компанијата почнала да се зацврстува и да гради визија за подобра иднина, започнала пандемијата КОВИД-19. Текстилните компании во БиХ се соочиле со бројни предизвици за време на пандемијата. Нарачките и продажбата сериозно се намалиле, а синџирите на достава биле прекинати, со што набавката на суровини станала особено тешка од почетокот на февруари 2020 година. Индустријата смета дека секое трето загубено работно место во државата, за време на пандемијата, се случило во текстилниот сектор.

Ема не морала да отпушти работници; меѓутоа, растот на компанијата не се одвивал по планираното. Во тој период, наишла на објави за проектот „EU4Business Recovery“, финансиран од ЕУ, кој овозможувал финансиска и техничка помош за поддршка на текстилната индустрија во БиХ, ублажувајќи го влијанието на пандемијата врз продажбата и работните места. Ема се пријавила и ја добила поддршката која ѝ била неопходна. „Проектот, финансиран од ЕУ, значително го подобри нашиот бизнис и ни помогна да ги надминеме негативните ефекти на годините поминати во пандемијата КОВИД-19,“ вели таа.

Неопходниот придонес од проектот вклучил набавка на нова опрема и отворање онлајн продавница, како и нова малопродажна продавница во Црна Гора.

„Со добиената поддршка од ЕУ, го дуплиравме бројот на вработени; од 12 на 24.“

За проектот

Проектот „Инвестициски одговор КОВИД-19 – ЕУ за бизнис заздравување“ („COVID-19 Investment Response-EU4 Business Recovery”), финансиран од ЕУ, е имплементиран од Меѓународната организација на трудот, во партнерство со германската агенција за развој „ГИЗ“ и Програмата за развој на ОН. Целта на проектот е да овозможи поддршка за закрепнување на економијата на БиХ од ефектите на пандемијата КОВИД-19. Особена цел е овозможување итна поддршка за микро, мали и средни претпријатија за осигурување на нивниот деловен континуитет, задржување повеќе од 1000 работни места и создавање, најмалку, 100 нови работни места; со посебна поддршка за жените претприемачи, младите и ранливите групи.

 

Како резултат на поддршката од проектот, менаџерскиот тим оригинално планирал да креира пет нови работни места. Ема со гордост истакнува дека целта не само што била постигната, туку и надмината. „Со добиената поддршка од ЕУ, го дуплиравме бројот на вработени; од 12 на 24,“ вели таа.

Денес, компанијата ја започнува својата нова производна линија – костими за капење, а ги подобриле и своите производствени процеси преку набавка на оперативен систем за дизајн на облека. Исто така, имаат цел да започнат со извоз кон земјите во ЕУ. Според Ема, нивната визија е да изградат силна средно голема компанија која не ќе расте премногу, но ќе може да оствари доволно профит, а, што е уште поважно, ќе може и да исплаќа добри плати на своите вработени.

Одржување стандарди како најдобрите

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Компанија за млечни производи во БиХ ги подобрува своите производствени процеси со помош на ЕУ.

„Meggle BH“ е една од најуспешните компании за производство на млечни производи на пазарот во БиХ. Благодарение на воведувањето нови иновативни приоди кон работата, и во согласност со највисоките производствени стандарди, сината детелина на белите млечни производи е синоним за квалитет ширум БиХ. Групацијата „Meggle“ има долгогодишна традиција во производството на млечни производи, уште од своето основање, во 1887 година, од Јозеф Антон Мегле од Баварија.

„Поради побарувачката на локалните и странски пазари, моравме да ја модернизираме фабриката и да ги прошириме капацитетите за свежо сирење и производство на кајмак, што го постигнавме со поставување најмодерна опрема, а за дел од неа добивме поддршка преку проектот „EU4AGRI“.“

„Meggle“ влезе на босанскиот пазар во деведесеттите години. Најпрво, увезуваа и дистрибуираа „Meggle“ производи. Набрзо, компанијата започна да прави планови за отворање производствени објекти во државата, а на почетокот од 2000-та година купија фабрика за млечни производи во Бихаќ и се етаблираа како компанија за млечни производи. „Meggle BH“ нуди преку 150 производи во својата палета; домашно млеко, јогурт, кефир, кисела павлака, павлака за готвење, кајмак, крем од путер и многу други производи кои заземаат посебно место во многу домаќинства.

Јадранка Пенава се приклучила во „Meggle“ уште на самиот почеток од нивното работење во БиХ, на почетокот од деведесеттите години, и денес е извршен директор на „Meggle BH“. Таа објаснува дека босанскиот пазар топло ги примил на почетокот и дека имаат континуиран успех и стабилен раст во државата уште од почетокот на нивното работење во БиХ. „Лани, собравме 50 милиони литри млеко од нашите 2500 земјоделци, ширум државата, кои ги сметаме како значаен дел од нашиот бизнис затоа што ако во соседството нема квалитетно млеко, тогаш не може да се има успех во овој бизнис,“ вели Јадранка.

Во текот на 2021 година, со поддршка на проектот „EU4AGRI“, компанијата ги подобри своите производствени процеси со набавка на модерни машини за пакување свежо сирење и кајмак. Капацитетите на старата машина за производство и пакување на сирење и кајмак беше 1800 кади, додека, пак, новата има капацитет од 3200 до 4100 кади, во зависност од тежината, за истото време. Истата овозможува пакување на производите во различни форми, што е неопходно за пласирање производи на пазарот. „Поради побарувачката на локалните и странски пазари, моравме да ја модернизираме фабриката и да ги прошириме капацитетите за свежо сирење и производство на кајмак, што го постигнавме со поставување најмодерна опрема, а за дел од неа добивме поддршка преку проектот „EU4AGRI“,“ објаснува Јадранка. 

 

„Како лидер на пазарот во БиХ, од „Meggle“ се очекува да ги исполни потребите на пазарот, да ги подобри и развие производствените процеси, како и да има постојана понуда на нови и иновативни производи. Оваа инвестиција ни е од голема помош во таа насока.“

За проектот

Проектот „EU4AGRI“ е четиригодишна иницијатива (2020 – 2024) која цели кон модернизирање на земјоделско-прехранбениот сектор во БиХ, создавање нови работни места, како и задржување на постоечките и поддршка за закрепнување од кризата КОВИД-19. Целосната вредност на проектот изнесува 20,25 милиони евра; главно финансирани од ЕУ, но заеднички имплементирани и кофинансирани од Агенцијата за развој на Република Чешка и Програмата за развој на ОН во БиХ.

Досега, проектот „EU4AGRI“ ги поддржал земјоделците и компаниите во БиХ со 45 инвестиции, вредни околу 5,5 милиони евра; од кои 3,2 милиони евра беа финансирани од ЕУ.

Набавката нова машина придонесло и за зголемување на квалитетот на производите и безбедноста на производствениот процес, а автоматизацијата на одредени чекори ја намалила можноста за човечки грешки. „Како лидер на пазарот во БиХ, од „Meggle“ се очекува да ги исполни потребите на пазарот, да ги подобри и развие производствените процеси, како и да има постојана понуда на нови и иновативни производи. Оваа инвестиција ни е од голема помош во таа насока,“ дополнува Јадранка.

Поддршката на проектот „EU4AGRI“ преку воведување нови технологии несомнено ќе придонесе за понатамошен развој и позиционирање на оваа компанија на домашните и странските пазари, а особено ќе придонесе за исполнување на високите стандарди за квалитет на производите обележани со сина детелина. Вредноста на инвестицијата преку проектот „EU4AGRI“ изнесува околу 730000 босански марки (375000 евра) од кои ЕУ кофинансираше околу 300000 босански марки (155000 евра).

Подобра комуникација за проекти од сферата на уметноста, културата и јавниот простор

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, поддржува невладина организација од Косово за надоградување на капацитетите за социјални медиуми.

Фондација 17 е невладина организација од Косово, иницирана од активистите Нита Зеќири и Ајете Керќели. Нивната соработка започнала со создавање визуелни и интелектуални уметнички дела кои ги истражуваат психолошките и општествени перспективи преку видео-експериментална уметност. Имале идеи и мотивација, но, иако овие елементи се важни, не биле доволно: активистките имале потреба од поддршка во насока на повеќе соработници, финансии и, најважно, работен и изложбен простор. Со оглед на тоа што биле свесни дека ова се проблеми со кои се соочуваат повеќето уметници во Косово, одлучиле да започнат иницијатива со која ќе би си помогнале не само себеси, туку и на целата културна сцена во Косово.

Како што биле почетници во бизнисот и било тешко да се најдат фондови од донатори, одлучиле од сопствена заштеда да изнајмат и опремат простор така што отвориле проектен простор достапен за други уметници и организации.

„Фондација 17 има за цел да поттикне позитивна промена во општеството со зајакнување на заедниците преку културен активизам.“

Лири Хашани се приклучила во Фондација 17 три месеци по започнувањето на Проектниот простор 17; најпрво, како асистент за проектен простор, а подоцна унапредена во координатор за контакти и социјални медиуми. Лири објаснува дека организацијата е изградена врз основа на личните искуства на основачите и потребата да се возобнови функцијата на алтернативните јавни простори. Дополнително, тие веруваат дека уметноста и културата се средства за иницирање значајни општествени потреби. Како што Лири резимира: „Фондација 17 има за цел да поттикне позитивна промена во општеството со зајакнување на заедниците преку културен активизам.“

Од нивното започнување, во 2018 година, организацијата имплементирала бројни проекти, спојувајќи идеи од луѓе од различни средини и професии, обединети преку уметноста, и кои третираат различни општествени прашања; обидувајќи се да ги ангажираат младите на различни начини.

Една од нивните програми е „Метаморфози“, која има за цел да ги спои уметностите и културата во дијалог за да се дискутира за важноста од користењето на јавниот простор. Преку „оживување“ и ревитализирање на напуштени згради, дури и на еден ден, целта е да се документира колективната меморија за минатото за кое ретко се зборува; како и да се осврне кон употребата на јавниот простор во корист на заедницата. Досега, интервенирале во четири напуштени простори во кои имале директни уметнички интервенции; но, исто така, создале и публикации кои ја претставуваат и анализираат врската помеѓу зградите, спомениците и јавната свест.

Друга програма е Галерија 17 во чии рамки, преку кампања за групно финансирање и со поддршка на уметничката заедница, изнајмиле и возобновиле стара механичарска работилница, претворајќи ја во постојан простор за уметнички изложби. Со посебен фокус на општествени прашања, уметниците и кустосите во Галерија 17 експериментираат со концепти, идеи и простор.

„Поддршката на ЕУ беше навистина од помош затоа што ми овозможи да ги подобрам моите вештини и да согледам друга перспектива за тоа како би требало да бидат координирани социјалните медиуми.“

За проектот

„EU TACSO“ е регионален проект, финансиран од ЕУ, кој ги подобрува капацитетите и улогата на организациите на граѓанското општество. Проектот им помага на организациите на граѓанското општество да земат активно учество во демократските процеси во регионот, стимулирајќи средина со можности за граѓанското општество и развој на плуралистички медиуми.

Проектот делува во Албанија, БиХ, Косово, Северна Македонија, Црна Гора, Србија и Турција и е дела од Механизмот за граѓанско општество на ЕУ кој овозможува поддршка за организациите на граѓанското општество во државите кои сè уште не се дел од ЕУ. Организациите на граѓанското општество играат важна улога за ЕУ и се клучни чинители за поддршка на пристапниот процес во своите држави.

Меѓутоа, организацијата добила поддршка и од меѓународни донатори за имплементирање на програмите и надоградување на управните и административни капацитети. Еден од проектите кои ги поддржал бил и проектот на ЕУ за техничка помош за организациите на граѓанското општество во Западен Балкан и Турција („EU TACSO“). Лири објаснува дека имале редовни комуникациски активности, но, и дека сè уште работеле на подобрување на нивната стратегија за социјални медиуми што, всушност, била нејзината прва работа како координатор за социјални медиуми. Проектот „EU TACSO“ ја поддржал Лири со обука која била проследена со тренинг еден на еден. „Поддршката на ЕУ беше навистина од помош затоа што ми овозможи да ги подобрам моите вештини и да согледам друга перспектива за тоа како би требало да бидат координирани социјалните медиуми,“ вели Лири.

Пријателски разговор во моменти на потреба

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, овозможува помош за онлајн советодавен центар во Србија.

Националната линија за деца „NADEL“ е центар за помош и составен дел од Центарот за заштита на доенчиња, деца и млади во Белград; основан како еден од механизмите за спречување насилство врз децата. Повиците на телефонскиот број 116-111 се бесплатни и имаат 24-часовна поддршка, седум дена неделно. „NADEL“ ги поддржува децата и нивните родители уште од 2005 година, а во текот на минатата деценија, советниците во „NADEL“ разговарале со повеќе од милион лица, овозможувајќи им помош, совет или практично насочување и помагајќи им да најдат одговор или решение за своите проблеми. Но, можеби најважното е тоа што линијата им овозможува на луѓето во потреба да бидат ислушани.

Меѓутоа, пандемијата нè соочи со нови предизвици и кризи. Истражувањето за време на пандемијата покажа дека младите се исплашени. Дел од нив се повлекоа во изолација, додека, пак, на многумина им недостигаше социјализирање со другар(к)и на училиште. И покрај овие предизвици, за време на пандемијата, бројот на повици кон „NADEL“ се намали.

„За нас, логично објаснување беше дека поради изолацијата, семејствата беа заедно 24/7. Немаше приватност и многумина нема можност да се јават и да зборуваат со некој надвор од семејството; вклучително и советниците на линијата „NADEL“. “

Оваа парадоксална ситуација го привлече вниманието на УНИЦЕФ во Србија; долгогодишен партнер и поддржувач на „NADEL“. Весна Дејановиќ е специјалист за детска заштита при УНИЦЕФ и ја споделува својата анализа: „За нас, логично објаснување беше дека поради изолацијата, семејствата беа заедно 24/7. Немаше приватност и многумина нема можност да се јават и да зборуваат со некој надвор од семејството; вклучително и советниците на линијата „NADEL“.“

Имајќи го ова на ум, во февруари 2021 година, УНИЦЕФ, со поддршка на ЕУ, иницираше проект кој би им помогнал на младите да останат во контакт со „NADEL“ дури и во ситуации кога немаат приватност, благодарение на иновативна функционалност за онлајн допишување која се одвива напоредно со традиционалната телефонска линија. На тој начин, овозможија поддршка за „NADEL“ преку развој на софтвер за онлајн допишување, купувајќи дополнителна опрема и обезбедувајќи средства за плати за дополнителните советници кои ќе управуваат со онлајн линијата за допишување.

Весна објаснува дека ги поддржале и со градење капацитети, што подразбира обука за сите советници; вклучително поискусните и новите, како и останати обезбедувачи на услуги, како, на пример, мали невладини организации и нивните социјални работници, односно сите обезбедувачи на услуги кои се во позиција или веќе имаат потенцијал за ангажирање во онлајн советување и споделување на знаењето. „Што се однесува до градењето капацитети, ги обезбедивме со логистичка поддршка и скромен финансиски придонес за изработка на прирачници за обука. Обуката беше реализирана од персоналот при „NADEL“ затоа што имаат богато искуство и навистина компетентен персонал за обуки,“ вели Весна.

„Како резултат на кампањата на социјалните медиуми, бројот на советодавни сесии преку онлајн допишување беше трипати поголем од изминатиот месец, а целосниот број посети на веб-страната на „NADEL“ беше поголем од вкупниот број контакти во периодот од јануари до мај.“

За проектот

Оваа иницијатива беше овозможена благодарение на финансиската поддршка на ЕУ преку Генералниот директорат за соседска политика и преговори за проширување (DG NEAR), на Европската комисија, во партнерство со Министерството за труд, вработување, ветерани и социјални работи и Центарот за заштита на доенчиња, деца и млади во Белград.

Иновативната поддршка за онлајн допишување за „NADEL“ беше отпочната со поддршка на Програмата за ублажување на ефектите на пандемијата КОВИД-19 врз животите на децата и семејствата во Западен Балкан и Турција. Програмата е двогодишна иницијатива, започната во 2021 година, на регионалната канцеларија на УНИЦЕФ и Европската комисија.

Целта на иницијативата е зајакнување на националното здравје, образование, ран детски развој и системи за заштита на деца со цел обезбедување клучни услуги за ранливите деца и нивните семејства како непосреден и долгорочен одговор за закрепнување од КОВИД-19. Преку оваа програма, вредна 5 милиони евра, се очекува 490000 деца и родители ширум подрачјето опфатено со програмата да добијат подобар пристап до јавни услуги кои промовираат ран детски развој, образование, здравје и заштита како дел од закрепнувањето од КОВИД-19.

Дополнително на оваа поддршка, УНИЦЕФ, преку проект финансиран од ЕУ, исто така им помогна во „NADEL“ да ја зголемат својата видливост со покренување на свеста за постоењето на нивните услуги. Низ годините, „NADEL“ организирале акции за подигнување свест преку посета на училишта и разнесување постери. Но, според Весна, во последно време оваа стратегија не функционира затоа што на децата треба да им се пристапи преку социјалните медиуми кои редовно ги користат.

Кампањата на социјалните медиуми започна во јуни годинава, а бројот на телефонски повици и останат вид комуникации се зголеми за три пати како резултат на кампањата.

Марина Богдановиќ, консултант за заштита на деца од насилство и превенција на детски бракови при УНИЦЕФ, објаснува дека покрај зголемување на контактот со „NADEL“, кампањата била одлично искуство преку кое со партнерот научиле како да ја подобрат и иновираат програмата. „Како резултат на кампањата на социјалните медиуми, бројот на советодавни сесии преку онлајн допишување беше трипати поголем од изминатиот месец, а целосниот број посети на веб-страната на „NADEL“ беше поголем од вкупниот број контакти во периодот од јануари до мај,“ вели таа.