Skip to main content

Area of Cooperation: Economy

T’i kthejmë malet e sharrit në një nga destinacionet e preferuara për turizmin rural

Written on . Posted in Tregime.

Kombinimi i natyrës, sportit dhe kulturës – si një rajon në Kosovë po përqafon potencialin e tij turistik falë një projekti të financuar nga BE-ja. Prizreni është një qytet historik magjepsës si dhe destinacioni i preferuar i shumë turistëve vendorë dhe ndërkombëtarë. Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, Prizreni ka më shumë vizitorë se çdo bashki tjetër në Kosovë.  Sidoqoftë, kjo dyndje e vizitorëve nuk përkthehet në numër të lartë akomodimesh Katër vite më parë, autoritetet bashkiake identifikuan këtë kontradiktë dhe zhvilluan një anketë për vizitorët për të kuptuar rrënjën e problemit. Anketa sqaroi arsyet: Prizreni është një qytet i vogël dhe një nga monumentet më të rëndësishme kulturore që mund të vizitohet në një ose dy ditë. Si rrjedhojë, pjesa më e madhe e turistëve nuk qëndrojnë më gjatë se aq. Prizreni shtrihet në afërsi të Maleve të Sharrit. Përveç trashëgimisë kulturore, qyteti dhe rrethinat e tij  ofrojnë edhe një mjedis të bukur natyror të gatshëm për t’u përdorur për ecje në mal dhe veprimtari të tjera në natyrë: një stimul që turistët të qëndrojnë më gjatë. Por deri tre vjet më parë, kishte shumë pak ose aspak infrastrukturë që vizitorët të shijonin malet. Shoqata e Alpinizmit Sharri, një OJQ nga Prizreni vendosi të marrë masa në këtë drejtim. Së bashku me kolegët nga një OJQ tjetër, Shoqata Alpine Merimangat nga Peja – ata filluan të punojnë për piketimin e rrugëve të reja për ecje në mal dhe zhvillimin e një fushate promovuese për të reklamuar rajonin si një destinacion për aventura në natyrë.

“Kjo ishte një mundësi shumë e mirë duke qenë se na nevojiteshin fonde për të zbatuar idenë tonë. Por, për të aplikuar për këtë thirrje duhet të gjenin një partner nga ana tjetër e kufirit.”

Partnerët përtej kufirit Në të njëjtën kohë, Programi për Bashkëpunimin Ndërkufitar Kosovë – Maqedonia e Veriut lançoi një thirrje për projekte që kontribuojnë në inkurajimin e turizmit dhe trashëgimisë kulturore dhe natyrore në rajonin ndër-kufitar midis Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut. Qyteti i Tetovës në Maqedoninë e Veriut në anën tjetër të kufirit kishte probleme të ngjashme me Prizrenin me mungesën e turistëve me akomodim. Vargu i Maleve the Sharrit mbulon si Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut, kështu që kishte shumë potencial për bashkëpunim. “Kjo ishte një mundësi shumë e mirë duke qenë se na nevojiteshin fonde për të zbatuar idenë tonë. Po, për të aplikuar për këtë thirrje duhet të gjenim një partner në anën tjetër të kufirit,” shprehet Deni Hameli nga Shoqata e Alpinizmit Sharri. Pasi kontrolluan kontaktet e tyre, Shoqata identifikoi dhe u partnerizua me OJQ-në ALKA nga Maqedonia e Veriut. Deni shpjegon se ALKA rezultoi të ishte organizata partnere perfekte duke qenë se kishin pasur përvoja me projekte të ngjashme. ‘Ata sollën një vlerë të shtuar të konsiderueshme në procesin e shkrimit të propozimit dhe gjatë zbatimit të projektit.’ shprehet Deni. Propozimi i miratua dhe gjatë dy viteve të mëtejshme, organizatat partnere punuan për zbatimin e projektit që tashmë është drejt përfundimit. Një qasje gjithëpërfshirëse Ky projekt ka marrë një qasje gjithëpërfshirëse duke shtuar atraksionin e rajonit si destinacion për turistët. Puna përfshiu përmirësimin e infrastrukturës duke hartëzuar dhe piketuar 21 rrugë të reja për ecje në mal me një total prej 200 kilometrash. Projekti punoi edhe për shtimin e kapaciteteve të shtëpive dhe guidave turistike për të mirëpritur vizitorët. Si përfundim projekti zhvilloi video, fletëpalosje dhe një fushatë tradicionale për rrjetet sociale për të reklamuar rajonin si destinacion turistik për turistët kombëtarë dhe ndërkombëtarë.

“Për më tepër, përgjatë pjesës më të madhe të shtigjeve malore, vizitorët do të mund të shikojnë monumente të trashëgimisë kulturore. Pra këtu kombinohet natyra me kulturën: destinacioni perfekt për turizmin malor.”

Projekti i BE-së i titulluar ‘Mbështetja e Potencialit të Turizmit Rajonal’ është financuar në Programin e Bashkëpunimit Ndërkufitar Kosovë – Maqedonia e Veriut në programin e Instrumentit për Ndihmën e Para-Anëtarësimit (IPA). Projekti u zbatua në partneritet me ALKA dhe OJQ të Ballkanit nga Maqedonia e Veriut dhe Shoqatat Alpiniste Merimangat dhe Alpinistët e Sharrit nga Kosova. Jovan Bozinoski është një operator turistik dhe anëtar i Klubit të Alpinizmit Ljuboten nga Tetova në Maqedoninë e Veriut. Duke qenë se thuajse të gjitha rrugët e reja për ecje në mal kalojnë pranë restoranteve dhe shtëpive që ofrojnë ushqim dhe akomodim, Jovan-i beson se projekti do të ketë një ndikim të konsiderueshëm ekonomik, duke afruar më shumë klientë në rajon. “Për më tepër, përgjatë pjesës më të madhe të shtigjeve malore, vizitorët do të mund të shikojnë monumente të trashëgimisë kulturore. Pra këtu kombinohet natyra me kulturën: destinacioni perfekt për turizmin,” Shprehet Jovan-i.

Ndarja e shtigjeve sekrete vendore me botën

Written on . Posted in Tregime.

BE-ja mbështet aventurat në natyrë nëpërmjet shënjimit fizik dhe digjital të shtigjeve malore. Rajoni malor i Pejës/Peć në Kosovën Perëndimore është e përqendruar në tejkalimin e turizmit masiv duke ofruar përvoja të personalizuara që kombinon traditat lokale me terrenin e thyer. Potenciali i rajonit për turizëm u identifikua vite më parë me investimet si në infrastrukturë dhe në kapital njerëzor. Tani atje ka vizitorë që e kalojnë kohën duke bërë trekking, ecje në mal dhe çiklizëm. Adhuruesit e natyrës zgjedhin të kalojnë kohë në Alpet Shqiptare, emri i të cilave në gjuhën vendase është ‘Malësia e Madhe’ – vargmali i përbashkët midis Kosovës, Malit të Zi dhe Shqipërisë. Një grup adhuruesish, disa prej të cilëve e sigurojnë jetesën nëpërmjet tyre janë krenarë të ndajnë me pjesën tjetër të botës njohuritë e tyre dhe tani janë duke vjelë përfitimet nga kjo industri.

“Padyshim që ky projekt është ndërhyrja më e suksesshme në këto vargmale në 20 vitet e fundit.”

Atje ku kalonin vetëm barinjtë Shoqata lokale e alpinizmit, Gjeravica, u partnerizua me projektin ndërkufitar të Bashkimit Evropian midis Kosovës dhe Malit të Zi duke investuar në shënjimin e shtigjeve ekzistuese dhe të reja për ecje në mal ose çiklizëm. “Padyshim që ky projekt është ndërhyrja më e suksesshme në këto vargmale në 20 vitet e fundit.” Shoqata u përfshi në të gjitha hapat e projektit duke këshilluar rreth itinerareve të propozuara dhe duke i shënuar ato. “Ne jemi krenarë që kemi përzgjedhur itineraret më të mira nëpër të cilat kalonin vetëm vendasit – si ajo në qendrën e qytetit ku lartësia është 550m mes për mes kullotave dhe kasolleve të barinjve në vargmale në lartësi 1,800m,” shprehet Gjikolli, duke konfirmuar që shënjëstrimi do të ketë standard ndërkombëtar. Rrugët kalojnë nëpër pjesët piktoreske të zonave të mbrojtura në Kosovë dhe Mal të Zi. Adhuruesit e natyrës mund të kalojnë ditën duke kaluar nga një kufi në tjetrin dhe duke kryqëzuar me rrugët malore si majat e Ballkanit ose në rrugën Dinarike.  

 “Shënjuesit e shtigjeve dhe aktivitetet shoqëruese janë në përputhje me planet lokale të zhvillimit dhe strategjitë për të zhvilluar turizmin në rajon.”

Rreth projektit Malësia e Madhe – Projekti i Destinacionit Natyror të Shkëlqyer u krijua me qëllimin për të fuqizuar zonën ndërkufitare midis Kosovës dhe Malit të Zi si një destinacion natyror. Një rrjet prej rreth 334km shtigje për ecje në mal dhe çiklizëm janë shënjuar dhe ofrojnë lidhje midis Kosovës dhe Malit të Zi. I gjithë rajoni në kufi është i pajisur me vendpushime, vende për soditje ose parkim të biçikletave. Projekti i financuar nga BE-ja do të stimulojë zhvillimin ekonomik për të krijuar mundësi të reja punësimi.   Informacion i përmbledhur në një vend Shtigjet e shënjuara ndërmjet kufijve ruajnë rrjedhën natyrore të masivëve dhe ata udhëheqin vizitorët për të vëzhguar pamjet e jashtëzakonshme të Malësisë së Madhe. Organizatat zbatuese kanë marrë reagime pozitive nga guidat turistike në zonat ku qindra shënjues janë vendosur përgjatë 334 kilometrave të shtigjeve për ecjen në mal dhe shtigjet e çiklizimit. Sokol Luta nga Agjencia Rajonale e Zhvillimit – Perëndim, partneri zbatues në Kosovë shpjegon se me fondet e BE-së janë instaluar 25 tabela me informacione, janë identifikuar burimet ujore dhe rruga është shënjuar me flamuj për të treguar pamjet panoramike. “Shënjuesit e shtigjeve dhe aktivitetet shoqëruese janë në përputhje me planet lokale të zhvillimit dhe strategjitë për të zhvilluar turizmin në rajon.” shprehet Luta Ai shton se kishte shumë bashkëpunim mes grupeve të interesit në të dyja anët e kufirit për të përmirësuar cilësinë e ofertës së turizmit në Malësinë e Madhe, për të shtuar mbulimin dhe për ta prezantuar zonën ndërkufitare si një destinacion natyror tërheqës. Si shembull, organizatat zbatuese kanë mbledhur dhe listuar në një vend – si në faqen e internetit edhe në aplikacionin e telefonit – të gjithë ofruesit e shërbimit në akomodim, gastronomi dhe shërbime turistike. Së bashku me hartën e shtigjeve, vizitorëve u jepet edhe mundësia për të zgjedhur mes tureve të organizuara ose eksplorimit të pavarur të zonës.

Malikowsky Couture: një markë e re e modës e frymëzuar nga kostumet tradicionale romake

Written on . Posted in Tregime.

Një artist i ri i komunitetit rom hyn në botën e dizajnit të modës falë një projekti të financuar nga BE-ja në Maqedoninë e Veriut.

Në familjen e Muamed Malikovskit, artistët ishin stereotipa të lidhur me vështirësi financiare dhe mungesë të një të ardhme profesionale. Muamed kishte një interes të madh për artin dhe dizajnin që nga fëmijëria e në vazhdim, por pasi ai ishte gjithashtu një student i mirë në pothuajse të gjitha lëndët e tjera në shkollë, ai zgjodhi juridikun si një profesion kur erdhi koha për të vendosur për universitetin.

Me shumë punë, Muamed mori vlerësime të larta në fakultetin e juridikut, por pak para diplomimit ndodhi diçka. “Të gjithë rreth meje, duke përfshirë edhe familjen time, prisnin që të isha dikush që nuk isha unë, dikush që nuk e kam takuar kurrë në shpirtin tim. E dija – nuk i përkisja asaj bote, dhe vendosa të dëgjoja zemrën time dhe të ndiqja ëndrrat e mia”, thotë Muamed.

“Ishte një sfidë për mua sepse nuk kisha asnjë mbështetje nga familja apo miqtë e mi. Më thoshin gjatë gjithë kohës: “Nuk mund ta bësh”. “Hë pra, hiq dorë, nuk do të kesh sukses”. “Ti duhet të jesh avokat.”

Të jetosh ëndrrën

Ai vendosi të regjistrohej në Fakultetin e Dizajnit të Modës në Universitetin “Goce Delçev” në Stip të Maqedonisë sëVeriut. Vendimi për të studiuar dizajnin e modës nuk ishte një zgjedhje e lehtë, por sapo Muamed nisi studimet për modën, ai filloi të skicojë ilustrime për t’i sjellë në jetë idetë e tij te reja për modën. “Ishte një sfidë për mua sepse nuk kisha asnjë mbështetje nga familja apo miqtë e mi. Më thoshin gjatë gjithë kohës: “Nuk mund ta bësh”. “Hë pra, hiq dorë, nuk do të kesh sukses”. “Ti duhet të jesh avokat”, u shpreh Muamed.

Fillimi i një marke të re dhe hyrja në tregun e modës është sfiduese dhe e ardhmja dukej e vështirë për Muamed. Në vitin 2020, pikërisht kur ai po mendonte të hiqte dorë, Muamed dëgjoi rreth një projekti të bashkëfinancuar nga Këshilli i Evropës, i drejtuar nga European Roma Institute for Arts and Culture (ERIAC), i cili mbështet të rinjtë romë në ndërmarrje krijuese dhe të biznesit. Falë ERIAC dhe fondeve të tij, Muamed më në fund fitoi mundësinë për të kthyer pasionin e tij në një biznes.

Por ky ishte vetëm fillimi dhe Muamed po synonte një sukses shumë më të madh. Ai nuk kishte një dyqan, dhe për ta hapur një kërkoheshin investime të konsiderueshme financiare, të cilat Muamed nuk kishte mundësi ti mbulonte. Pastaj filloi pandemia. Së bashku me vuajtjet dhe vështirësitë që shkaktoi, ajo gjithashtu hapi mënyra të reja të të bërit biznes. Një projekt tjetër i financuar nga BE-ja – Roma Digital Boost mbështetur nga Regional Cooperation Council (RCC) – ndihmoi Muamed të kapërcente këtë sfidë tjetër.

“Projekti Roma Digital Boost i financuar nga BE-ja më ka ndihmuar të çoj biznesin tim në një tjetër nivel dhe të filloj rrugëtimin për t’u bërë një markë e njohur.”

Rreth projektit

Projekti i Roma Integration synon të zvogëlojë hendekun socio-ekonomik midis popullsisë rome dhe jo rome në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi, si dhe të forcojë detyrimet institucionale të qeverive për të përfshirë dhe realizuar objektiva specifike të integrimit të romëve në zhvillimet kryesore politike. Ai zbatohet nga Regional Cooperation Council, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian dhe Open Society Foundations.

Roma Digital Boost trajnoi Muamed për shitjet online, krijimin e një marke dhe identitetin vizual për kompaninë e tij, si dhe menaxhimin dhe promovimin për kanalet e mediave sociale. “Projekti Roma Digital Boost i financuar nga BE-ja më ka ndihmuar të çoj biznesin tim në një tjetër nivel dhe të filloj rrugëtimin për t’u bërë një markë e njohur”, shprehet Muamed.

Tani ai ka nisur koleksionin e tij të parë të rëndësishëm të modës, të frymëzuar nga kostumet tradicionale të komunitetit rom. Dizajni i tij Aurora fitoi vendin e dytë në konkursin “Miss Freedom of the World” dhe një tjetër dizajn u zgjodh si kostumi më i mirë kombëtar në konkursin “Miss Summer 2021” në Shqipëri. Vizioni i tij për të ardhmen është të hapë një studio mode më të madhe në kryeqytetin e Maqedonisë së Veriut, Shkup, dhe më pas të zgjerohet në tregun ndërkombëtar. “Edhe nëse të tjerëve u duket e pamundur”, thotë Muamed, “le të krijojmë së bashku histori që ia vlen t’i themi me zë të lartë edhe me krenari”.

Edhe pse projekti i RCC-së Roma Integration funksionon kryesisht në nivelin politik, projekti vazhdon të mbështesë programet që punojnë drejtpërdrejt me komunitetet romë. Boost Digital Roma – të cilin RCC-ja e mbështet si financiarisht ashtu edhe me burimet njerëzore – është një nga këto programe dhe është i rëndësishëm sepse ndihmon në përshpejtimin e procesit të digjitalizimit brenda komuniteteve rome.

“Pa aftësitë digjitale, nuk ka përparim në procesin e integrimit në asnjë fushë, duke përfshirë arsimim cilësor, pjesëmarrjen e barabartë në tregun e punës, qasjen në shërbimet publike e shëndetësore dhe qasjen në informacion. Njerëzit shumë të motivuar si Malikovski janë shembujt më të mirë se si komuniteti rom mund të kontribuojë në transformimet e vazhdueshme në ekonomitë tona”, shprehet Orhan Usein, kreu i Zyrës së Regional Cooperation Council Roma Integration.

Ndërkohë, Muamed thotë: “I inkurajoj të gjithë, dhe sidomos të rinjtë romë, të dëgjojnë zemrat e tyre dhe të ndjekin ëndrrat e tyre. Kurrë mos hiqni dorë nga ajo që ju bën të lumtur në jetën tuaj. Gjithmonë jini vetvetja!”

Ide të mëdha në një kuti të vogël

Written on . Posted in Tregime.

Një sipërmarrëse nga Kosova ka lançuar një produkt novator për të zhvilluar aftësitë elektronike dhe inxhinierike të fëmijëve.

Arta Shehu Zaimi është një sipërmarrëse e re nga Kosova. Pas diplomimit për shkenca kompjuterike, ajo punoi në një bankë tregtare si zhvilluese programesh dhe më vonë si arkitekte sistemi. Gjithsesi, mënyra sesi ajo e shikonte botën ndryshoi kur u bë mama, së bashku me vizionin e saj profesional dhe vendosi të krijojë një biznes ndryshe nga të tjerët. “Gjithmonë ndieja keqardhje që unë, si shumë të tjerë nga brezi im, duhet t’i mësonim gjërat në mënyrë praktike dhe e ndieja që duhej të bëja diçka që vajzat e mia dhe brezi i tyre të mos përballen me këto probleme”, thotë Arta.

Kjo është arsyeja përse Arta dhe motra e saj, në vitin 2015, vendosën të lançonin J-Coders Academy, një kurs privat ku fëmijët e moshës nga 8-18 vjeç mund të mësojnë gjuhët e programimit, dizajnin e një aplikacioni dhe dizajnin e lojërave kompjuterike. Misioni i J-Coders Academy është t’u mësojë fëmijëve këto koncepte nëpërmjet sa më shumë ushtrimeve praktike.

“Ne besojmë se shkenca dhe teknologjia duhet të jenë sa më të lehta dhe të kuptueshme për fëmijët, duke i inkurajuar ata të zgjidhin problemet dhe të mendojnë jashtë kornizës.”

Shkenca dhe teknologjia e lehtë për t’u nxënë

Megjithatë, gjatë punës së tyre në J-Coders Academy, Arta dhe motra e saj kuptuan se fëmijët kishin vështirësi të kuptonin një fushë të veçantë – inxhinieri hardware dhe elektronike. Kjo ndodhte sepse qasja ekzistuese nuk i jepte mundësinë fëmijëve të eksperimentonin në këtë fushë të rëndësishme. “Ne besojmë se shkenca dhe teknologjia duhet të jenë sa më të lehta dhe të kuptueshme për fëmijët, duke i inkurajuar ata në zgjidhjen e problemeve dhe të mendojnë jashtë kornizës,” thotë Arta.

Kështu u krijua ideja e Labbox, të cilën Arta e konsideron si një produkt revolucionar. Labbox-i përbëhet nga disa kuti të vogla të cilat përfshijnë qarqe, kabllo lidhëse dhe materiale të ngjashme të cilat i lejojnë fëmijët të eksperimentojnë me projekte të vogla inxhinierike dhe elektronike.

Kur u krijua produkti i parë, iu prezantua dhe një grupi prindërish dhe partnerësh. Produkti pati një sukses të madh dhe Arta me motrën e saj vendosën ta kthenin në biznes. Sidoqoftë, ky ishte një lloj i ri biznesi për qytetin e Kosovës dhe rajonin dhe u përballën me shumë sfida. Në veçanti ato kishin probleme me prodhimin fizik të njësive të tyre. “Rajoni ynë nuk është një ambient shumë miqësor për kompanitë si Labbox që sjellin produkte elektronike fizike. U përballëm me probleme të mëdha për të gjetur furnitorë ose kompani partnere që do të merrnin përsipër prodhimin,” thotë Arta.

“Faza e parë e financimit nga BE-ja ishte shumë e rëndësishme për biznesin tonë dhe shpresoj që ata do të vazhdojnë të mbështesin sektorin digjital të rajonit, pasi ne kemi shumë njerëz të talentuar që kanë nevojë për mbështetje për t’u kthyer në një markë më të madhe.”

Rreth projektit

The Western Balkans Enterprise Development and Innovation Facility (WB EDIF), financuar nga BE, synon të përmirësoj aksesin në financa për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (SMEs) në Ballkanin Perëndimor. WB, EDIF janë krijuar për të ofruar instrumente plotësuese financiare duke përzgjedhur llojet e ndryshme të SME-ve të cilat kanë nevojë për t’u financuar në Ballkanin Perëndimor. Lehtësirat konsistojnë në katër grupe të ndryshme: SME financimi i kapitalit, garantimi i kredive, shërbime për mbështetjen e SME-ve.

Një tjetër mundësi ishte që Labbox të merrte përsipër vetë prodhimin, por për këtë atyre ju duhej një investim edhe më i madh, por duke qenë një biznes i ri ata nuk kishin mundësi ta përballonin. Kështu Labbox duhej të fokusohej në përpjekjen e tyre për të siguruar financimin e fazës fillestare për të sjellë ngarkesën e parë me produkte në treg.Labbox i paraqiti një propozim Western Balkan Enterprise Development and Innovation Facility (WBEDIF) të BE-së dhe morën një përgjigje pozitive.

BE-ja i ndihmoi ato në blerjen e makinerive në këtë mënyrë ato mund të prodhonin vetë kutitë elektronike të pavarura nga furnitorë të tjerë ose partnerë të mundshëm. “Faza e parë e financimit nga BE ishte shumë të rëndësishme për biznesin tonë dhe shpresoj që ata do të vazhdojnë të mbështesin sektorin digjital të rajonit, pasi ne kemi shumë njerëz të talentuar që kanë nevojë për mbështetje për t’u kthyer në një markë më të madhe,” thotë Arta.

Blloqet elektronike të ndërtimit Labbox u mësojnë fëmijëve bazat e shkencës dhe inxhinierisë kompjuterike në mënyrë argëtuese dhe ndërvepruese. Arta dhe kolegët e saj kanë dizajnuar dhe zhvilluar një seri të këtyre kutive për kurrikulën e certifikuar të STEM (shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë). Secili produkt i krijuar është i lidhur me një qëllim të caktuar mësimor dhe kjo u mundëson fëmijëve të kuptojnë një koncept të caktuar. Duke parë suksesin e madh në tregun vendas, Labbox shumë shpejt fitoi reputacion brenda dhe jashtë vendit si pionier në edukimin STEM. Shkollat publike në të gjithë Kosovën kanë pilotuar programin mësimor Labbox dhe në vitin 2018 kompania fitoi vendin e parë në Startup Games  pjesë e Western Balkans Investment Summit në Londër.Por ky është vetëm fillimi, pasi Arta është e përkushtuar të arrijë maksimumin me Labbox. “Ne po planifikojmë të arrijmë në tregun Evropian dhe Amerikan dhe të zgjerojmë kanalet e prodhimit në mënyrë që të përfshijnë zinxhirët e shitjes me pakicë të cilat u shërbejnë arsimit dhe shkollave publike,” thotë ajo.

Rritje të reja në fushat e Vojvodinës

Written on . Posted in Tregime.

Një fermer i ri serb përmbush një ëndërr fëmijërie me mbështetjen e BE-së.

Milan Plavšić (35) jeton në Sremska Mitrovica në provincën eVojvodinës, në veri të Serbisë. Ai vjen nga një familje me traditë të hershme në bujqësi, por ndryshe nga babai dhe gjyshi i tij, Milani pati mundësinë të diplomohej në fakultetin e bujqësisë në Novi Sad. Qëllimi i tij është ta çojë biznesin familjar në një nivel tjetër. “Unë jam rritur me bujqësi. Unë thjesht e dua atë dhe nuk kam menduar kurrë të bëj punë tjetër,” shprehet Milan.

Vojvodina është e njohur për tokën e saj të pasur, e cila, për shekuj me radhë, ka qenë ideale për kulturat bujqësore si misri, gruri, soja dhe luledielli. Provinca është prodhuesi dhe eksportuesi më i madh i kulturave bujqësore në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Njësoj si Milan, shumica e njerëzve në rajon punojnë në bujqësi, por, pavarësisht avantazhit të tokës së mirë, fermerët po përballen me disa probleme serioze.  “Disa nga familjet e vogla bujqësore me dy deri në tre hektarë tokë ose po e shesin tokën e tyre ose po ua japin me qira prodhuesve më të mëdhenj pasi nuk janë në gjendje të investojnë në teknologji të re dhe të blejnë pajisje për bujqësi moderne,” shprehet ai.

“Traktori i vjetër filloi të bëhej një problem i vërtetë, pasi nuk funksiononte më si duhet dhe kështu nuk arrinim të përmbushnim afatet apo të prodhonim sasitë e nevojshme të të mbjellave.”

Një traktor i ri, mundësi më të mira biznesi

 Me 20 hektarë tokë, Milani e konsideron veten një prodhues të mesëm, por edhe ai ka hasur në vështirësi. Të kesh një traktor është thelbësore për punën e tij, dhe ai që zotëronte familja ishte blerë në vitin 1987. Milani kujton gëzimin e përdorimit të këtij traktori për herë të parë kur ishte vetëm 12 vjeç. Por me kalimin e viteve, pajisja filloi të amortizohej. “Traktori i vjetër filloi të bëhej një problem i vërtetë, pasi nuk funksiononte më si duhet dhe kështu nuk arrinim të përmbushnim afatet apo të prodhonim sasitë e nevojshme të të mbjellave,” shprehet Milan.

Familja e dinte se duhej të investonte në një traktor të ri, i cili mund të kushtojë deri në 70,000 euro, një pajisje shumë e shtrenjtë për një biznes të atyre përmasave. Ata nuk kishin para të mjaftueshme për të investuar dhe marrja e një kredie në këtë shumë dukej tepër e rrezikshme dhe e kushtueshme në terma afatgjatë. Por pa pajisjet e reja, biznesi i tyre do të kërcënohej seriozisht.

Shpresa e tyre u ngjall, kur Milani dëgjoi për programin e financuar nga BE-ja për Asistencën e Para-Aderimit për Zhvillimin Rural(IPARD) i cili mbështet bujqësinë në Serbi dhe rajon. Duke parë që i plotësonte kriteret, Milani vendosi të aplikonte për mbështetje. Aplikimi rezultoi i suksesshëm dhe familja ishte në gjendje të blinte një traktor të ri.

“Me traktorin e ri që morëm me mbështetjen e BE-së, tashmë mund të punoj më shpejt dhe më sigurt si dhe të kem prodhime më cilësore.”

Rreth projektit

Pjesë e Instrumentit të Asistencës së Para-Aderimit (IPA), i projektuar për të mbështetur vendet në proces aderimi në BE, Instrumenti i Asistencës së Para- Aderimit për Zhvillim Rural (IPARD) përqendrohet te zonat rurale dhe sektorët agro-ushqimorë në këto vende. Përmes këtij instrumenti, BE-ja u ofron përfituesve ndihmë financiare dhe teknike për të bërë sektorin e tyre bujqësor dhe zonat rurale më të qëndrueshme dhe për t’i harmonizuar ato me Politikën e përbashkët bujqësore të BE-së.

Programi IPARD mbështeti familjen e Milanit me mbi 50% të shumës për blerjen e traktorit të ri. Familja mbuloi pjesën tjetër të shumës përmes një kredie nga banka, e cila gjithashtu ishte më e lehtë për t’u marrë si rezultat i mbështetjes IPARD, dhe kursimet e tyre. “Me traktorin e ri që morëm me mbështetjen e BE-së, tashmë mund të punoj më shpejt dhe më sigurt si dhe të kem prodhime më cilësore”, shprehet Milan.

Vizioni i Milanit është të zgjerohet më tej pasi ka tokën dhe tregun cilësor. Por, ai tashme ka edhe një traktor të ri Steyr, pikërisht traktorin që ëndërronte kur ishte djalë. “Ëndrra e çdo djali të ri që jeton në një familje bujqësore është të blejë një traktor të ri. Kjo ishte edhe ëndrra ime. Kjo ëndërr u bë realitet me mbështetjen e BE-së,” shprehet Milan.

Të ecësh në hapat e Nënë Terezës

Written on . Posted in Tregime.

Restaurimi i një shtegu malor pelegrinazhi që lidh Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut u jep një shtysë ekonomive vendore dhe trashëgimisë së përbashkët kulturore.

Letnica është një fshat në juglindje të Kosovës me më pak se 5000 banorë. Megjithatë, për disa javë gjatë stinës së verës, popullsia e fshatit rritet në mbi 30,000. Arsyeja për këtë është pelegrinazhi për statujën e Madonës së Zezë, apo Zojës së Letnicës.

Kjo statujë është më shumë se 300 vjeçare dhe historia e saj e ka zanafillën në Shkup, kryeqyteti i Maqedonisë së Veriut. Pas tërheqjes së ushtrisë austriake nga qyteti në shekullin e gjashtëmbëdhjetë dhe kthimit të Shkupit nën sundimin osman, disa nga katolikët e qytetit u strehuan në Letnicë, duke marrë me vete edhe statujën e Madonës së Zezë. Në shekullin e nëntëmbëdhjetë, Fulgencio Carev, kryepeshkopi i Shkupit, organizoi një pelegrinazh vjetor në Letnicë.

“Me prejardhje nga Prizreni i Kosovës dhe rritur në Shkup, fëmijëria e Nënë Terezës është një shembull i përsosur i trashëgimisë së përbashkët kulturore që duhet t’i bashkojë njerëzit nga të dyja vendet dhe më gjerë.”

Në gusht të vitit 1928, një nga pelegrinët ishte e reja Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, e cila e kishte bërë udhëtimin që në moshën shtatë vjeçare. Anjeza lindi dhe jetoi në Shkup, por ishte pikërisht në Letnicë, gjatë Festës së të Ngriturit të Zojës së Bekuar në Qiell, ku dëgjoi thirrjen e Zojës së Letnicës, Zojës së Zezë, dhe mori vendimin për t’u bërë misionare dhe për t’u shërbyer të varfërve të botës. Atë vit ajo u largua nga Shkupi për t’u bashkuar me motrat e Lorettos dhe lundroi drejt Indisë me emrin Motër Maria Teresa.

Shpalosja e potencialit kulturor dhe ekonomik

Shtegu ndërkufitar i pelegrinazhit që përshkoi Nënë Tereza ishte i mbyllur dhe i pashfrytëzuar për dekada të tëra, dhe për shkak të mosmirëmbajtjes, njerëzit filluan të përdornin automjete për të ardhur në Letnicë. Fondacioni i Kosovës për Trashëgimi Kulturore pa Kufij (CHwB) dhe organizata e tyre partnere, Fondacioni për Zhvillimin e Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme në Shkup, evidentuan se restaurimi dhe rihapja e shtegut malor do të ishte një mundësi e mirë për promovimin e trashëgimisë kulturore dhe zhvillimin ekonomik të rajonit, veçanërisht lidhja me jetën e Nënë Terezës.

Adea Mekuli është menaxhere për projektin. “Nënë Tereza është e njohur në mbarë botën, por pakkush e njeh të renë Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, përpara se të bëhej e famshme”, shprehet ajo. “Me prejardhje nga Prizreni i Kosovës dhe rritur në Shkup, fëmijëria e Nënë Terezës është një shembull i përsosur i trashëgimisë së përbashkët kulturore që duhet t’i bashkojë njerëzit nga të dyja vendet dhe më gjerë.”

Mbështetja jetike e BE-së

Ideja u mbështet nga BE-ja dhe kërkimi dhe mbledhja e informacionit mbi jetën e hershme të Nënë Terezës ishte një nga komponentët kryesorë të projektit ‘Gjurmëve të Nënë Terezës’, i cili u financua nëpërmjet programit të BE-së për bashkëpunim ndërkufitar mes Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut.

Krahas restaurimit dhe vendosjes së shenjave të rrugës së pelegrinazhit si një shteg ecjeje, dhe mbledhjes dhe publikimit të informacionit mbi jetën e hershme të Nënë Terezës, projekti gjithashtu kontribuoi në restaurimin e vendeve të trashëgimisë kulturore si Muzeu Nënë Tereza në Prizren, vendi i pelegrinazhit në fshatin Letnicë dhe Manastiri i Shën Panteleimonit në Nerezin e Epërm në Shkup.

“Projekti do të ketë ndikim në edukimin e mëtejshëm kulturor të njerëzve që jetojnë në zonën ndërkufitare si dhe në zhvillimin e mëtejshëm ekonomik të rajonit ndërkufitar.”

Rreth projektit

Objektivi kryesor i projektit të financuar nga BE-ja “Shtegu Kulturor ‘Gjurmëve të Nënë Terezës’” ishte forcimi i bashkëpunimit ndërmjet organizatave të shoqërisë civile dhe të tjerave në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut përmes njohjes së vlerave të përbashkëta dhe rritjes së përbashkët ekonomike.

Adea shpjegon se mbështetja e BE-së ishte kyçe për zbatimin e projektit, me ndikime më të gjera që do të jehojnë në mbarë rajonin. “Projekti do të ketë ndikim në edukimin e mëtejshëm kulturor të njerëzve që jetojnë në zonën ndërkufitare si dhe në zhvillimin e mëtejshëm ekonomik të rajonit ndërkufitar,” shprehet ajo.

Shtegu i Nënë Terezës tashmë është i hapur për vizitorët që duan të ecin ose të bashkohen me pelegrinazhin e vjetër, ndërsa gjatë rrugës mund të mësojnë më shumë për një nga figurat më ikonike të shekullit të njëzetë.

Të kthejmë riciklimin në modë në Kosovë

Written on . Posted in Tregime.

Mbyllja e ciklit: një projekt i financuar nga BE-ja prezanton një koncept të riciklimit të tekstilit në Kosovë.

Në Kosovë është shumë e rrallë të hasësh kosha për ndarjen e mbeturinave, dhe riciklimi është bërë i mundur kryesisht përmes kontributit individual të mbledhësve të mbeturinave, të cilët mbledhin mbetje metalike, kartoni dhe plastike nga kosha të zakonshëm të mbeturinave dhe i shesin ato. Megjithatë, falë një OJQ-je të quajtur ‘Let’s Do It Peja’, mbledhja e mbeturinave të tekstilit është rritur në Pejë, një qytet në Kosovën perëndimore. Arba Shehu është një aktiviste mjedisore e re dhe e pasionuar, e cila së bashku me kolegët e saj të OJQ kanë identifikuar këtë problem dhe më pas kanë vendosur të kontribuojnë në zgjidhjen e këtij problemi. Tani ajo është menaxhere e projektit.

Arba shpjegon se ideja e nisjes së një projekti të tillë erdhi për shkak të volumit/masës të mbeturinave të tekstilit të prodhuara dhe për shkak se institucionet publike kanë dështuar në zhvillimin e një sistemi të qëndrueshëm të mbledhjes dhe menaxhimit të mbeturinave në Pejë apo gjetkë në Kosovë. Sipas saj, pjesa më e madhe e mbeturinave në vend, përfundojnë në landfille ligjore dhe joligjore, ndërsa shumica dërrmuese nuk janë në përputhje me standardet themelore mjedisore dhe shëndetësore. “Edhe pse korniza ligjore është përafruar pjesërisht me atë të BE-së, mbeturinat mbeten një nga problemet më domethënëse në Kosovë”, u shpreh Arba.

“Edhe pse korniza ligjore është përafruar pjesërisht me atë të BE-së, mbeturinat mbeten një nga problemet më domethënëse në Kosovë”

Të kthesh mbetjet në modë

Projekti i financuar nga BE-ja “Promovimi i ekonomisë qarkore si model i qëndrueshëm për zhvillimin e ndërmarrësisë sociale – Projekti SEREC” filloi në janar të këtij viti, me OJQ-në që vendosi një pikë grumbullimi të tekstilit në qendër të qytetit. Për kënaqësinë e stafit të projektit, banorët vendas po i përgjigjen thirrjes për ndarjen e mbetjeve të tekstilit përmes pikave të tilla të grumbullimit.

Projekti është i bazuar në konceptin e ashtuquajtur “3R” (“Redukto, Ripërdor dhe Riciklo”). Megjithatë, përveç kontributit mjedisor, projekti ka edhe një këndvështrim ekonomik pasi kanë hapur një dyqan të dorës së dytë për të shitur tekstilet e dhuruara që janë në gjendje të mirë.

Arba beson se nuk mund të ketë efekt afatgjatë nëse brezat e rinj nuk përfshihen në mënyrë aktive. Prandaj, komponenti arsimor i projektit shihet si më i rëndësishmi nga ajo dhe kolegët e saj. Në bashkëpunim me shkollën e mesme të artit në Pejë, ‘Let’s Do It Peja’ ka nisur një kurs jashtëshkollor të dizajnit ku nxënësit e rinj, të mentoruar nga stilistë me përvojë të punësuar nga projekti, punojnë në dizajnimin dhe prodhimin e veshjeve të reja duke përdorur mbetjet e grumbulluara të tekstilit. Arba shpjegon se kjo është pjesa më emocionuese e projektit për të: “Nxënësit janë shumë të apasionuar dhe ne i kemi parë ata të krijojnë modele shumë interesante dhe tërheqëse.”

“Jam shumë mirënjohëse që jam pjesë e projektit SEREC të financuar nga BE. Po mësoj shumë gjëra të reja dhe po zgjeroj horizontet e mia profesionale me njohuri të reja rreth industrisë së modës.”

Rreth projektit

Projekti i financuar nga BE-ja “Promovimi i ekonomisë qarkore si model i qëndrueshëm për zhvillimin e ndërmarrësisë sociale – Projekti SEREC” filloi në janar të këtij viti dhe do të përfundojë në dhjetor 2021. Qëllimi i përgjithshëm i projektit është të mbështesë zhvillimin e ndërmarrësisë sociale në Kosovë dhe të mbështesë punësimin e grupeve të margjinalizuara, kryesisht të grave dhe të rinjve, nëpërmjet aplikimit të koncepteve të ekonomisë qarkore.

Yllka Latifi është një nga nxënëset pjesëmarrëse në kursin jashtëshkollor të nisur nga projekti. Ajo u shpreh “Jam shumë mirënjohëse që jam pjesë e projektit SEREC të financuar nga BE. Po mësoj shumë gjëra të reja dhe po zgjeroj horizontet e mia profesionale me njohuri të reja rreth industrisë së modës.”

Projekti SEREC synon të jetë i pavarur dhe të vazhdojë me aktivitetet edhe pas përfundimit të financimit të BE-së. OJQ-ja Let’s Do It Peja, aktualisht është duke punuar në regjistrimin dhe hapjen e një ndërmarrje sociale me konceptin dhe emrin e “3R”. Në këtë mënyrë ata synojnë të sigurojnë qëndrueshmëri duke e kthyer këtë projekt në një ndërmarrje me përfitime afatgjata ekonomike dhe mjedisore për komunitetin.

Ndërmarrja e re sociale do të synojë të punësojë staf i cili do të punojë në dizajnimin dhe qepjen e tekstileve të ricikluara, si dhe njerëz për të punuar në dyqanin e rrobave të përdorura. “Në këtë mënyrë ne kemi për qëllim të ndihmojmë njerëzit në nevojë, pasi punonjësit e rinj të ndërmarrjes sociale do të vijnë kryesisht nga grupe vullnetare si gratë, të rinjtë dhe minoritetet”, thotë Arba.

Hapja e rrugës së Kosovës drejt tregjeve të BE-së

Written on . Posted in Tregime.

Arritja e nivelit të cilësisë së produktit të BE-së ka ndihmuar një kompani ndërtimi të hyjë në tregjet ndërkombëtare dhe të përmirësojë standardet në të njëjtën kohë.

Industria e ndërtimit në Kosovë po lulëzon dhe është një kontribuues i madh në rritjen ekonomike. Kjo vjen pjesërisht për shkak të kërkesës për banim në dhe rreth kryeqytetit Prishtinë, si dhe në qytetet e tjera të mëdha. Dhe ndërsa kërkesa vazhdon të rritet, po ashtu po rritet edhe nevoja për punë të kualifikuar dhe materiale ndërtimi. Megjithatë, si me shumë produkte, shumica e materialeve të përdorura në ndërtim janë të importuara, duke krijuar një bilanc negativ tregtar për Kosovën. Por në horizont duket ndryshimi!

Disa prodhues vendas kanë parë se mund të rrisin përqindjen e tyre të tregut duke përmirësuar cilësinë e produkteve të tyre për të përmbushur standardet e BE-së – gjë që, nga ana tjetër, mundëson aksesin në tregjet më fitimprurëse të BE-së.

“Cilësia e shtrimit të betonit që prodhojmë është e njëjtë me atë që do të gjeni kudo në BE.”

Njihuni me Shalaj, një biznes familjar që operon nga Istogu në Kosovën perëndimore. Ata kanë vite që investojnë për të qenë pjesë të kësaj industrie me vlerë qindra milionë euro. Shalaj gjithmonë kanë pohuar se materialet e shtrimit të tyre janë të cilësisë gjermane.

“Cilësia e shtrimit të betonit që prodhojmë është e njëjtë me atë që do të gjeni kudo në BE. Kompania jonë ka investuar në teknologji dhe procese të brendshme për shumë vite për të sjellë produktet tona në standardet e BE-së,” shprehet Endrit Shalaj, Menaxher i Kontrollit të Cilësisë së kompanisë.

Arritja e provës së cilësisë

Megjithatë, vetëm më herët në vitin 2021 kompania Shalaj mundi të mbështeste pretendimin e tyre me një certifikatë. Me mbështetjen e një projekti të financuar nga BE, Lëvizja e Lirë e Mallrave (FMG), ata mundën të kuptonin se çfarë duhej të bënin për të marrë certifikimin ‘CE’. Vjen nga termi francez ‘conformité européenne’, shkurtesa është shenja e konformitetit të BE-së e përdorur për të vërtetuar se një sërë produktesh përmbushin standardet e sigurisë të BE-së. FMG e udhëzoi kompaninë përmes procedurës së vlerësimit të konformitetit njëvjeçar për të vërtetuar se produkti i tyre plotëson kërkesat për të hyrë në tregun e BE-së.

“Nuk mund të theksojmë sa duhet se sa të lumtur jemi që marrim certifikimin CE – diçka për të cilën kemi punuar për ta arritur për një kohë shumë të gjatë”, thotë Shalaj për arritjen që do të hapë rrugën drejt zgjerimit të pjesës së tyre në tregun vendas dhe do hapin mundësi të reja ndërkombëtare.

Por mësimi nuk u ndal me kaq. E gjithë përvoja dhe njohuritë e fituara në lidhje me procedurën e certifikimit, si dhe kërkesat ligjore vendase dhe të BE-së për materialet e ndërtimit, u ndanë me prodhues të tjerë si pjesë e projektit FMG. Një nga specialistët e përfshirë në proces theksoi se si kjo mund t’i japë një shtysë këtij sektori të rëndësishëm të ekonomisë. “Projekti FMG tregoi se është e mundur që kompanitë kosovare të marrin certifikimin CE. Tani qeveria dhe kompanitë individuale duhet të vazhdojnë punën”, thotë Adam Pinney, specialist në këtë fushë.

Ndarja e njohurive dhe ekspertizës nga specialistë si Z. Pinney si pjesë e projektit tre-vjeçar FMG ndihmoi gjithashtu në përmirësimin e legjislacionit të produktit dhe trajnimin e agjencive të zbatimit për ta bërë tregun më të sigurt për punëtorët dhe konsumatorët. Kjo përfshinte hartimin e teksteve ligjore, miratimin e standardeve evropiane, akreditimin e organeve të vlerësimit të konformitetit, marrjen e certifikatave të kalibrimit dhe trajnimin.

“Projekti FMG tregoi se është e mundur që kompanitë kosovare të marrin certifikimin CE.”

Rreth projektit

Qëllimi i projektit ‘Mbështetje për Lëvizjen e Lirë të Mallrave (FMG)’ ishte zhvillimi i infrastrukturës cilësore, mbikëqyrjes së tregut dhe të drejtave të konsumatorëve me qëllim përmirësimin e proceseve të prodhimit dhe rritjen e cilësisë dhe sigurisë së produktit.

Kjo është pjesë e një qëllimi më të gjerë për të mbështetur qeverinë e Kosovës në krijimin e një mjedisi më të qëndrueshëm miqësor për biznesin, në përputhje me standardet dhe trupin ligjor të BE-së – të njohur si ‘acquis’ – siç kërkohet nga Marrëveshja e Stabilizim Asociimit.

Kjo është pjesë e përpjekjeve të Kosovës për të njehsuar legjislacionin e saj me ligjet e BE-së dhe për të zhvilluar gradualisht një zonë të tregtisë së lirë midis BE-së dhe Kosovës, ku lëvizja e lirë e mallrave, shërbimeve dhe kapitalit janë të garantuara reciprokisht. Kosova dhe BE-ja nënshkruan Marrëveshjen e Stabilizim Asociimit (MSA) në vitin 2016, duke përcaktuar të drejtat dhe detyrimet reciproke.

Arritjet si certifikimi CE për kompaninë Shalaj janë një shenjë e qartë se kompanitë janë më konkurruese, produktet janë më të mira dhe më të sigurta dhe partnerët e biznesit mund t’i besojnë njëri-tjetrit – prova e vërtetë se si po shtrohen rrugë të reja ndërmjet tregjeve të Kosovës dhe BE-së.

“Kush je ti? Teknologjia e re për verifikimin e identitetit në Serbi

Written on . Posted in Tregime.

Me mbështetjen e BE-së, profesorët e dy universiteteve po zhvillojnë kompaninë e tyre për verifikimin e identitetit digjital përtej Serbisë.

Miloš Milovanović është një profesor i lëndës së teknologjisë së informacionit në Universitetin e Beogradit dhe bashkëthemelues i kompanisë IT Blinking. Gjatë karrierës së tij ka punuar si muzikant, prezantues në radio, postier; gjithashtu ka punuar për një kohë të shkurtër në ndërtim para se të bëhej profesor, dhe së fundmi është kthyer në një sipëmarrës. E vetmja gjë që ka mbetur e njëjtë është dashuria e tij për teknologjinë dhe se sa interesante është mënyra se si ajo mund të ndryshojë botën. Si shkencëtar, ai i është përkushtuar hulumtimit të identitetit digjital dhe biometrikës. Së fundmi, ai sëbashku me mikun dhe njëkohësisht kolegu i tij, Miroslav Minović, vendosën të krijonin një kompani që mund tu mundësonte shoqërisë të kryenin transformimin thelbësor digjital.

Ideja e tyre për të filluar një kompani erdhi nga konkluzioni se, marrja e të dhënave dhe dokumentave në mënyrë manuale, duke shkuar në ambientet fizike ose nëpërmjet kanaleve të pasigurta dhe të paverifikuara digjitale, nuk është plotësisht i saktë dhe i vjetëruar. Gjatë procesit të aplikimit për një shërbim, për shembull, njerëzit shpesh lënë kopje të të dhënave ose dokumenteve të tyre në duart e çdo personi nëpër të cilin kalon aplikimi i tyre.  Miloš dhe Miroslav e dinin se në këtë mënyrë mund të bëheshin shkelje, vjedhje identiteti dhe të dhënat private mund të keqpërdoreshin dhe gjithashtu është i kushtueshëm në aspektin e kohës dhe anës monetare të individëve dhe organizatave. Prandaj ata punuan për të krijuar një mënyrë të besueshme, të sigurt dhe të thjeshtë për të bërë konfirmimin e identitetit.

“Për vite me radhë, kompanitë kanë kërkuar një mënyrë për të lidhur biznesin e tyre me ndërveprimin digjital, por atyre u mungonin zgjidhje të përshtatshme.”

Fundi i radhëve të gjata para bankave

Në vitin 2017, profesor Miloš dhe Miroslav ngritën pyetjen se kur radhët para degëve të bankave nuk do të krijoheshin më dhe njerëzit me të vërtetë do të fillonin të përfundonin gjërat “me anë të një kliku”. Miloš tregon se ata donin të krijonin dicka për përdorim vetjak “Për vite me radhë, kompanitë kanë kërkuar një mënyrë për të lidhur biznesin e tyre me ndërveprimin digjital, por atyre u mungonin zgjidhje të përshtatshme”, shpjegon ai.

Ai përshkruan se edhe pse ishte e qartë që ekzistonte një nevojë e tillë në treg, ku dhe sipërmarres të tjerë ishin në dijeni, ka pasur hezitime për të prezantuar produktin. “Ata thjeshtë nuk ishin gati”, thotë ai, kështu që të dy burrat morën vendimin për të mësuar tregun me ID-në digjitale. Qasja jonë ishte të prezantonim teknologjinë hap pas hapi, tjetra ishte promovimi i përfitimeve të përdorimit të teknologjisë në leksione dhe prezantime për të tërhequr bizneset edhe palët e tjera të interesuara në përdorimin e këtij produkti.

Në fund, të gjitha përpjekjet e tyre u shpërblyen dhe Blinking tani është kompania kryesore në Serbi për verifikimin e identitetit digjital dhe një nga kompanitë kryesore në rajon. Por ambiciet e tyre nuk u ndalën këtu, ata donin të rrisin shitjet e tyre në rajon dhe të hynin në tregun e BE-së dhe atë botëror. Për të arritur këtë ata kishin nevojë për mbështetje, e cila erdhi nga programi i financuar nga BE-ja, programi ‘PowerUP’ i cili ka qëllimin të mbështesë bizneset e vogla dhe të mesme (SME) të Ballkanit Perëndimor për të qenë rezilientë ndaj COVID-19 dhe për të zgjeruar praninë e tyre në treg.

“PowerUP ishte një program shumë i mirë ku kemi marrë informacione dhe aftësi shumë të dobishme. Pjesa më e rëndësishme për ne ka të bëjë me zhvillimin ndërkombëtar përtej Ballkanit Perëndimor.”

Rreth projektit

PowerUP është një program për bizneset e vogla dhe të mesme, Start-up-et inovative, të cilat janë në kërkim të mënyrave të reja për të tërhequr klientët dhe për të përshtatur modelet e tyre të biznesit, që janë të interesuar në investimet e jashtme. Programi është krijuar nga Banka Botërore në nëntor të vitit 2020 dhe financohet nga BE-ja në kuadër të Fondit për Zhvillimin dhe Inovacionin e Ndërmarrjeve të Ballkanit Perëndimor (WB EDIF- Western Balkans Enterprise Development and Innovation Facility), me kompaninë udhëheqëse konsulente, Deloitte, duke mbështetur zbatimin e tij. Më shumë se 200 kompani të tjera nga Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia morën pjesë në program, duke bërë trajnime që synojnë të mbështesin rritjen e mëtejshme të bizneseve, aftësinë për të tërhequr investime dhe ndërtimin e rezistencës ndaj pandemisë COVID-19.

Programi PowerUP, i financuar nga BE-ja, mbështeti Blinking për të përmirësuar disa aftësi: menaxhimin e marrëdhënieve me klientët dhe njohuritë në fushën e marketingut. “PowerUP ishte një program shumë i mirë ku kemi marrë informacione dhe aftësi shumë të dobishme. Pjesa më e rëndësishme për ne ka të bëjë me zhvillimin ndërkombëtar përtej Ballkanit Perëndimor”, thotë Miloš.

Blinking aktualisht ka 30 punonjës me kohë të plotë dhe bashkëpunëtorë të tjerë të jashtëm. “Kur bëhet fjalë për të ardhmen, ne duam të ndërtojmë diçka afatgjatë. Por e di më së miri që ne duhet të jemi të durueshëm. Gjithashtu duhet të vazhdojmë të inkurajojmë se edhe nëse jeni nga Ballkani Perëndimor mund të bëheni një pjesëtar i rëndësishëm ndërkombëtar në këtë treg. Kjo është arsyeja përse ne po investojmë, përmirësojmë dhe zhvillojmë produkte të reja, disa prej të cilave do të lançohen deri në fund të vitit. Kështu që na ndiqni në rrjetet sociale për përditësimet më të fundit”, thotë Miloš.

Shtëpia e rinovuar e gjyshit me një funksion të ri

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja, që promovon arkitekturën tradicionale, ndihmon fshatarët në rajonin kufitar Shqipëri-Mal i Zi për turizëm të suksesshëm.

Ushqim shtëpie dhe pa menu, me gjithçka të shërbyer të freskët nga kopshti ose pemëtorja: kjo është ajo që u ofrohet vizitorëve që qëndrojnë në bujtinën e familjes Kljajić në fshatin Lubnice, në Malin e Zi. Ata qëndrojnë në një shtëpi mbi njëqindvjeçare, me orendi dhe dekor tradicional. Bujtina drejtohet nga Maja dhe Milan Kljajić, së bashku me katër fëmijët e tyre. Rrugëtimi i tyre në sipërmarrjen në turizëm nuk ka qenë gjithnjë i lehtë. Ata janë përballur me sfida, rastësi, por dhe kënaqësi nga rezultati përfundimtar dhe buzëqeshjet e mëdha në fytyrat e vizitorëve.

Krahas bukurive natyrore dhe kuzhinës së pasur, fshati Lubnice ka dhe një arkitekturë tradicionale të bollshme. Kjo vjen nga kultura dhe historia shumë e pasur e rajonit dhe vonesat e modernizimit, çka do të thotë se shumë nga shtëpitë e vjetra janë ruajtur në fshatrat e zonës ndërmjet Shqipërisë dhe Malit të Zi.

“Të them të drejtën, nuk ma merrte mendja se kjo shtëpi e vjetër do të kishte ndonjë dobi. Megjithatë, im shoq, Milan-i, këmbënguli dhe, pak kohë më pas, u bëmë pionierët e turizmit rural në rajonin tonë”.

Nga bujqësia në shkallë të vogël në sipërmarrjen në turizëm

Deri dhjetë vjet më parë, Maja dhe Milan-i nuk kishin asnjë synim të përfshiheshin në turizëm. Milan-i prodhonte mjaltë organik dhe familja i siguronte të ardhurat përmes kësaj veprimtarie dhe prodhimeve të tjera të vogla bujqësore, që i shisnin në tregjet e qytezave përreth. Veç shtëpisë ku jetonin, kishin dhe një shtëpi tjetër 100-vjeçare. Milan-i e kishte trashëguar nga babai dhe gjyshi i tij. Shtëpia përdorej si depo për ushqime dhe orenditë që nuk u nevojiteshin më.

Si pjesë e veprimtarisë së prodhimit të mjaltit, Milan-i udhëtonte në mbarë rajonin për të ndjekur seminare dhe prej kësaj i lindi ideja ta kthente shtëpinë e vjetër në një bujtinë për turistët. “Të them të drejtën, nuk ma merrte mendja se kjo shtëpi e vjetër do të kishte ndonjë dobi. Megjithatë, Milan-i, këmbënguli dhe, pak kohë më pas, u bëmë pionierët e turizmit rural në rajonin tonë”, thotë Maja.

Shtëpia ishte në gjendje të keqe dhe familjes Kljajić i duhej të investonte për ta rinovuar. Problemi ishte se ata nuk i kishin mundësitë për këtë. Fillimisht, u mbështetën nga një organizatë dhuruese për rregullimin e çatisë, që ishte urgjente, dhe kryen disa riparime të tjera të vogla. Pas kësaj, mund të prisnin vizitorë. Maja-s i kujtohen vizitorët e parë, një grup çiklistësh bullgarë, të cilët i kishin pritur në vitin 2014. Ajo mban mend se nuk kishte fjetur natën e mbërritjes së tyre, pasi kishte merak se nuk do të mund të zgjohej në kohë për t’u përgatitur mëngjesin. “Na dukej e pabesueshme. Nuk ishim mësuar me vizitorë; i gjithë fshati ishte i entuziazmuar dhe i habitur”, thotë Maja.

Pas grupit të parë erdhën dhe të tjerë, deri sa shtëpia nisi të rezervohej për të gjithë sezonin. Megjithatë, rritja e popullaritetit u shoqërua me sfida. Shtëpia e vjetër nuk ishte rinovuar plotësisht dhe kishte probleme, ndaj familjes i nevojitej ndihmë për promovim.

“Mbështetja nga BE-ja ishte shumë e rëndësishme. Krahas parave për rinovimin përfundimtar të shtëpisë, na u dha mbështetje dhe për ta promovuar shtëpinë tonë pritëse nëpërmjet broshurave dhe mediave sociale. Kjo pati ndikim të ndjeshëm për rritjen e mëtejshme të punës sonë”.

Rreth projektit

Projekti i bashkëpunimit ndërkufitar i financuar nga BE-ja, i quajtur “Ruajtja e peizazheve kulturore në Shqipëri dhe Mal të Zi”, filloi në vitin 2018 dhe përfundoi në vitin 2020. Projekti ka në fokus përmirësimin e konkurrueshmërisë së sektorit të turizmit duke përfshirë trashëgiminë kulturore dhe natyrore. Ai ka kontribuar në promovimin e arkitekturës tradicionale të zonës ndërkufitare te vizitorët vendas dhe ndërkombëtarë, përmes ekspozitave, mediave sociale dhe një sërë artikujsh në revista të posaçme për temën e elementeve tradicionale në arkitekturën moderne dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore. Projekti u zbatua nga Agjencia për Zhvillim Rajonal për Bjelasica, Komovi dhe Prokletije dhe Muzeu Polimski nga Mali i Zi, në bashkëpunim me EuroPartners Development dhe Këshilli Rajonal i Shkodrës në Shqipëri.

Financimi i nevojshëm u mundësua nga një projekt bashkëpunimi ndërkufitar i financuar nga BE-ja, i quajtur “Ruajtja e peizazheve kulturore në Shqipëri dhe Mal të Zi”. Ky financim e ndihmoi familjen të përfundonte rinovimin e shtëpisë, duke ruajtur elementet e saj tradicionale kulturore dhe historike. “Mbështetja nga BE-ja ishte shumë e rëndësishme. Krahas parave për rinovimin përfundimtar të shtëpisë, na u dha mbështetje dhe për ta promovuar shtëpinë tonë pritëse nëpërmjet broshurave dhe mediave sociale. Kjo pati ndikim të ndjeshëm në rritjen e mëtejshme të punës sonë”, thotë Maja.

Tashmë, Maja dhe Milan-i planifikojnë ta vazhdojnë këtë veprimtari dhe në vitet e ardhshme. Gjithashtu, ata shpresojnë se të paktën njëri nga fëmijët e tyre do të ketë të njëjtin pasion me ta dhe do ta mbajë bujtinën hapur.