Skip to main content

Компанија за долна облека која се буди со дигитален импулс

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Ромска претприемачка од Србија го проширува својот бизнис онлајн со поддршка на ЕУ.

Слаѓана Васиќ е ромска претприемачка од Краљево; град во централна Србија. Нејзината компанија произведува памучна долна облека; како и облека за спиење, под брендот „Arilje“; од името на малечок град во западниот дел на државата каде што се произведува квалитетниот памук. Нејзината компанија е семеен бизнис кој Слаѓана го води со своите два сина и сопругот.

Преку 15 години биле во бизнисот како трговци на памучни производи; а, од 2014 година, започнале со производство на долна облека и облека за спиење која ја продаваат во семејната продавница лоцирана во центарот на градот. Меѓутоа, пред две години, морале да ја променат оваа продажна стратегија.

„Немавме приходи и не можевме да ги продаваме производите ниту на големо, ниту, пак, во нашата продавница.“

Трансформирање на кризата во можност

Со почетокот на пандемијата КОВИД-19, Слаѓана морала да ја затвори продавницата, не знаејќи кога би можела повторно да отвори. „Немавме приходи и не можевме да ги продаваме производите ниту на големо, ниту, пак, во нашата продавница,“ вели таа.

Тогаш, ја контактирале од Иницијативата за развој на ромско претприемништво (Roma Entrepreneurship Development Initiative (REDI)); иницијатива, финансирана од ЕУ, која имплементира програма насловена „Ромски дигитален импулс“ („Roma Digital Boost“), соработувајќи со ромските заедници ширум Западен Балкан за зголемување на нивните дигитални вештини. Ѝ предложиле да ја поддржат во промената на нејзината продажна стратегија; со цел да може да ги продава своите производи онлајн и таа, неволно, прифатила да се обиде. „На почетокот се двоумев дали би можела своите производи да ги продавам онлајн, бидејќи не се работи за луксузни производи; но лицата од Иницијативата за развој на ромско претприемништво ме убедија во спротивното, па, сега, продаваме онлајн и работата добро се одвива,“ вели Слаѓана.

Иницијативата за развој на ромско претприемништво ја отпочна програмата „Ромски дигитален импулс“ („Roma Digital Boost“) со цел поддршка на онлајн транзиција на традиционалните бизниси, како и нивна формализација. Програмата ги обезбеди ромските претприемачи, како Слаѓана, со дигитални алатки и вештини за да го унапредат својот бизнис и да започнат со развивање на своето претприемништво во онлајн формат. Претприемачите кои ја проследија програмата, добија пакети за дигитализација; вклучително и индивидуално советување и менторска поддршка од експертите при Иницијативата за развој на ромско претприемништво.

„Ромите не смеат да бидат изоставени и се надевам дека ќе има повеќе програми како оваа.“

 

За проектот

 Проектот за интеграција на Ромите 2020, имплементиран од Советот за регионална соработка; со финансиска поддршка на ЕУ и Фондациите отворено општество, цели, меѓу другото, кон намалување на општествено-економскиот јаз помеѓу ромското и неромското население во Западен Балкан и Турција.

Орхан Усеин e раководител на бирото на Советот за регионална соработка и интеграција на Ромите. Тој објаснува дека е неопходно да се зајакне ромската заедница со цел употреба на дигитални вештини и следење на најновите деловни трендови. Образовните програми; како програмата „Ромски дигитален импулс“, поддржана од тимот на Советот за регионална соработка и интеграција на Ромите, како финансиски, така и со човечки ресурси, можат да го забрзаат процесот и да го зајакнат инволвирањето на ромските граѓани во промоција, обликување и имплементирање на Дигиталната агенда за Западен Балкан. „Ромите не смеат да бидат изоставени и се надевам дека ќе има повеќе програми како оваа,“ вели Орхан.

Иако пандемијата КОВИД-19 се намалува, а карантините се завршени; онлајн продажбата на Слаѓана постојано расте. Таа сонува дека, еден ден, дополнително ќе ја прошири својата компанија и ќе стане познат бренд. Нејзината порака до другите е инспиративна: „Сакам да им порачам на сите жени Ромки во бизнисот дека жените се способни да ја завршат истата работа како мажите, па дури и многу повеќе. Затоа, само напред, работете си ја работата: правете го тоа со полно срце и дајте го најдоброто од себе, а успехот загарантирано ќе дојде.“

Здрав потсетник

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, помага за зголемување на степенот на вакцинација кај децата во БиХ

Емина Плех, од Горажде, ги заврши сите вакцинации за својата ќерка; но, кога дојде време за вакцинација на нејзиниот син, пандемијата КОВИД-19 веќе беше во тек, па, затоа, одлучи да почека. На почетокот од минатата година, доби повик од Јавниот институт за здравје на босанскиот кантон Подриње, потсетувајќи ја за имунизацијата на нејзиниот син; насочувајќи ја кон службата на педијатрија за повеќе информации. „Ми кажаа дека треба да го завршиме процесот пред да започне со предучилишната програма, па така и направивме,“ раскажува Емина.

Емина е една од 500-те родители од босанскиот кантон Подриње која доби повик од Јавниот институт за здравје; потсетувајќи ја за пропуштениот термин за вакцинација. Оваа иницијатива е дел од програмата на УНИЦЕФ, финансирана од ЕУ, за ублажување на ефектите од пандемијата КОВИД-19 врз животот на децата и семејствата во Западен Балкан и Турција.

„Кога ги потсетувате родителите дека треба да го донесат своето дете на вакцинација, најчесто, тоа и го прават. Недостигаше оваа комуникација.“

Надополнување за пропуштената комуникација

Фатима Ченгиќ е специјалист за програми при УНИЦЕФ во БиХ. Таа објаснува дека УНИЦЕФ со години работи на подобрување на имунизацијата во БиХ; и, притоа, извршиле анкети и анализи за причините поради кои родителите избегнуваат да ги вакцинираат своите деца. Главните детектирани причини се однесуваат на недостатокот споделени информации, од страна на здравствените работници, за придобивките и ризиците од вакцинацијата; но, исто така, и самиот факт дека родителите, понекогаш, забораваат на вакцинацијата. „Кога ги потсетувате родителите дека треба да го донесат своето дете на вакцинација, најчесто, тоа и го прават. Недостигаше оваа комуникација,“ вели Фатима.

Затоа, УНИЦЕФ започна со развивање комуникациски стратегии; вклучително развој и лансирање нова онлајн апликација која ги потсетува родителите за вакциналните распореди. Меѓутоа, кога започна пандемијата КОВИД-19, одлучија да ангажираат посветен персонал со цел заземање различен пристап. Персоналот, најпрво, ги прегледуваше здравствените извештаи на децата родени меѓу 2014 и 2020 година; лекувани во здравствените центри во Горажде, Прача и Устиколина. Креираа листа од сите кои пропуштиле една од задолжителните вакцини и потоа засегнатите родители беа телефонски контактирани и упатени да стапат во контакт со педијатрите; а локалните центри за здравје ги обезбедија со сите неопходни информации во врска со имунизацијата и закажувањето термин.

„Сигурна сум дека центрите за здравје немаше да дадат приоритет на вакцинирањето деца доколку не беше преземена оваа акција од наша страна, а со поддршка од ЕУ.“

За проектот

Програмата за ублажување на ефектите на пандемијата КОВИД-19 врз животите на децата и семејствата во Западен Балкан и Турција е двогодишна иницијатива, започната во 2021 година, од УНИЦЕФ и Европската комисија.

Целта на оваа иницијатива е зајакнување на системите за национално здравје, образование, ран детски развој и детска заштита, во насока на обезбедување клучни услуги за ранливите категории деца и нивните семејства, како непосреден и долгорочен одговор за закрепнување од КОВИД-19. Преку оваа програма, вредна 5 милиони евра, се очекува 490000 деца и родители да добијат подобар пристап до јавните услуги кои промовираат ран детски развој, образование, здравје и заштита; како дел од закрепнувањето од КОВИД-19.

Оттогаш, проектот се проширил и во Кантонот Сараево каде што покрива осум дополнителни центри за здравје. Неодамнешна програмска посета констатира дека од вкупно 500 ставени вакцини во еден центар за здравје во декември, 175 биле преку овој проект. „Тоа значи дека, отприлика, една третина од вакцините кои биле ставени во еден месец, биле преку нашиот проект, а тоа е огромен успех,“ вели Фатима.

Фатима објаснува дека вакцинациите биле критично прашање за здравствениот систем во БиХ, бидејќи една од првите регуларни активности кои запреле за време на пандемијата била вакцинацијата на деца. Таа верува дека проектот и поддршката од ЕУ имале клучно влијание; додавајќи: „Сигурна сум дека центрите за здравје немаше да дадат приоритет на вакцинирањето деца доколку не беше преземена оваа акција од наша страна, а со поддршка од ЕУ.“

Обновлива енергија за Косово

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

ЕУ поддржува изградба на топлана на основа на обновлива енергија во Ѓаковица

Кога била изградена, во раните 1980-ти, топланата „Ngrohtorja“ била гордоста на градот Ѓаковица. Ова било единствениот град, покрај главниот, кој поседувал современ топлификационен систем заснован на мазут. Меѓутоа, мазутот станал финансиски неисплатлив, а свеста за загадувањето кое истиот го предизвикува постојано растела. Како последица, во периодот по војната во Косово, во 1999 година, топланата „Ngrohtorja“ скоро и да престанала да обезбедува греење за жителите на Ѓаковица, а подоцна обезбедувала греење само неколку часа дневно.

Зрак надеж дека компанијата можеби повторно ќе успее да понуди одржлив систем на греење се појавил на почетокот на минатата деценија кога, со поддршка на ЕУ, топланата „Ngrohtorja“ иницирала студија за изводливост („физибилити студија“) за обезбедување квалитетно и еколошко греење за локалните жители.

„Кога идејата допре до јавноста, сите бевме возбудени; но, истовремено, имаше и одредена доза скептицизам, бидејќи топланата веќе со години не обезбедуваше квалитетно греење.“

Албана Скивјани е генерален менаџер на компанијата. Кога студијата за изводливост („физибилити студијата“) била иницирана, Албана не била менаџер; туку граѓанка на Ѓаковица и клиентка на топланата и, притоа, се сеќава на ентузијазмот меѓу јавноста. „Кога идејата допре до јавноста, сите бевме возбудени; но, истовремено, имаше и одредена доза скептицизам, бидејќи топланата веќе со години не обезбедуваше квалитетно греење,“ вели Албана.

Студијата за изводливост покажа дека има реални можности за повторно враќање на топлификациониот систем во Ѓаковица; со употреба на еколошки енергетски извори.

Волшебниот збор беше биомаси!

Греењето со биомаси користи органски материи како гориво за топланата или за производство електрична енергија. Во случајот на Ѓаковица, планот беше да се користи дрвен отпад (струготини) и отпад од грозје кое изобилува во регионот. Но, и покрај достапноста на биомаси во регионот; кои би можеле да се користат како гориво, проектот не беше едноставен за реализација, бидејќи трошоците за технологијата беа особено високи, а, исто така, беше неопходна и експертиза за ракување со технологијата. Европската Унија пристапи и го поддржа проектот со околу 15 милиони евра.

Новата топлана која произведува греење и електрична енергија беше свечено отворена во пролетта 2021 година; станувајќи еден од ретките најсовремени системи кои функционираат на биомаса во Западен Балкан и пионер за енергетската иднина. Оваа зима, енергијата произведена во топланата овозможи 24-часовно греење за мноштвото клиенти на топлификационата мрежа „Ngrohtorja JSC“.

„Лично, и во име на жителите на нашиот град, ја изразувам нашата благодарност до ЕУ за овој огромен проект кој ќе обезбеди греење во следните децении; служејќи како пример за останатите градови.“

За проектот

Преку програмата на Инструментот за претпристапна помош (ИПА) 2015, ЕУ инвестираше преку 15 милиони евра во подготвителни активности за изградба на топланата на основа на биомаси во градот Ѓаковица. Проектот ќе има значајно економско и еколошко влијание врз градот: годинешните оперативни трошоци на „Ngrohtorja JSC“ се очекува да се намалат од 35 % на 50 %; додека, пак, севкупната стапка на загадување во регионот ќе се намали за околу 90 %.

Според Албана, еден од најголемите предизвици било совладување на управувањето со новата технологија, бидејќи повеќето вработени немале претходно слично искуство. Меѓутоа, оваа пречка била надмината со поддршката на проект, финансиран од ЕУ, кој овозможил специјализирана обука за ракување со новата опрема за вработените. Албана објаснува дека оваа зима, за првпат во многу години, успеале да обезбедат постојана 24-часовна енергија за своите клиенти. „Нашите корисници се воодушевени, како и сите други во градот, затоа што покрај греењето, градот не е загаден како порано,“ вели Албана. Редовното греење од топланата беше особено значајно годинава; поради глобалната енергетска криза, зголемените цени на енергија и недостатоците на енергија.

„Лично, и во име на жителите на нашиот град, ја изразувам нашата благодарност до ЕУ за овој огромен проект кој ќе обезбеди греење во следните децении; служејќи како пример за останатите градови,“ вели Албана.

Помош за вкусните малини од БиХ кои го освојуваат пазарот на ЕУ

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Земјоделска компанија од БиХ го зголемува својот производствен капацитет со поддршка на ЕУ

Преку повеќе од две децении, Небојша Радовиќ, од Братунац во БиХ, одгледува малини; а, денес, неговата сопруга и трите деца му помагаат на насадите со малини. Поради дополнителните приходи кои ги добиваме од малините, Небојша објаснува: „Малините ни значат многу. Мојата сопруга нема друга работа, а мојата постојана работа не е доволна за покривање на сите трошоци. И децата ги подучуваме за одгледувањето малини.“

Небојша е еден од неколкуте кооперанти во семејната компанија, „Herbos Nature“, која собира шумски овошја уште од 2006 година. Од 2012 година, компанијата е ангажирана во купување, преработка и продажба на големо на шумски плодови, печурки и билки. Денес, имаат мрежа од преку 1000 кооперанти ширум државата.

„Како што постојано растевме, имавме и проблеми, но со пандемијата, проблемите пораснаа, особено за нашите кооперанти.“

Поддржување раст во време на криза

Маида Хаџиавдиќ, од „Herbos Nature“, објаснува дека компанијата стабилно растела со години; но дека, како и многу други бизниси, биле соочени со тешкотии кога пандемијата КОВИД-19 започна во 2020 година. „Како што постојано растевме, имавме и проблеми, но со пандемијата, проблемите пораснаа, особено за нашите кооперанти,“ вели Маида.

Тогаш, наишле на повик за предлози за поддршка на земјоделските претпријатија во БиХ, отворен од проектот „EU4AGRI“; финансиран од ЕУ. „Herbos Nature“ се пријавиле и добиле поддршка; вклучително и купување опрема за компанијата и нивните кооперанти, како и друг вид помош за подобрување на условите за работа; во вкупна вредност од преку 114000 евра.

Како еден од кооперантите на „Herbos Nature“, Небојша добил вредна опрема, финансирана од ЕУ, за олеснување на семејната работа и поголема ефикасност. „Со оглед на тоа што сега имам свој мотокултиватор, дониран од „EU4AGRI“, моите трошоци се помали,“ објаснува Небојша.

„EU4AGRI“ ни помогна да го прошириме нашиот пазар. Покрај Устиколина и Братунац, сега имаме филијала и во Травник. Вработивме повеќе работници и започнавме соработка со дополнителни кооперанти.“

За проектот

Проектот „EU4AGRI“ е четиригодишна иницијатива (2020 – 2024), насочена кон модернизирање на земјоделско-прехранбениот сектор, создавање нови работни места, како и задржување на веќе постоечките, и поддржување на закрепнувањето од кризата КОВИД-19 во БиХ. Целосната вредност на проектот, основан од ЕУ, изнесува преку 20 милиони евра; а истиот е заеднички имплементиран и кофинансиран од програмата на Обединетите Нации за развој во БиХ и Агенцијата за развој на Република Чешка.

Проектот ѝ овозможил на компанијата да искористи нова опрема и дополнителна  поддршка. „Поддршката од „EU4AGRI“ ни помогна да го прошириме нашиот пазар. Покрај Устиколина и Братунац, сега имаме филијала и во Травник. Вработивме повеќе работници и започнавме соработка со дополнителни кооперанти.,“ вели Маида. Преку опремата добиена од „EU4AGRI“, компанијата ги модернизирала, исто така, и своите производствени процеси.

Како 23 годишната Маида, така и останатите вработени се, најчесто, млади обучени професионалци; имајќи за задача да внимаваат работата да ги исполнува највисоките стандарди за квалитет. Преку 95 % од производството е наменето за извоз во држави како Франција, Германија, Полска, Србија, Словенија, Швајцарија и Турција. „Новата опрема ни овозможи да го подобриме производството и да ги задоволиме барањата на нашите клиенти,“ вели Маида. „Среќни сме што учествувавме во проектот „EU4AGRI“; придонесувајќи, на тој начин, за одржливоста на земјоделскиот и прехранбениот сектор во БиХ.“

Промена на насоката за традиционалните занаети

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Црногорското дрвено бродоградежништво станува светски бренд

Одредено време, Петар Боковац беше единствениот ширум црногорското крајбрежје кој применува стара техника за градење дрвени бродови. Немал формална обука за бродоградежништво; но, уште од 1960-те, нуди услуги за поправка, користејќи традиционални техники за градење бродови во својата работилница „Bokovac Calafat“ во Бар.

Поправањето бродови не носело значаен профит, но, пред дваесет години, Петар и неговиот син, Ненад, го изградиле нивниот прв рибарски брод кој тежел 30 тона. Тогаш, сопругата на Ненад, Мирославка, одлучила да ѝ се приклучи на компанијата и да го издигне бизнисот; претворајќи ја работилницата „Bokovac Calafat“ во светски познат бренд. Мирославка понудила маркетинг за дрвените бродови изработени од нејзиниот сопруг и свекорот; промовирајќи го занаетот, како значаен елемент на културното наследство и туристички потенцијал, пред локалната заедница, властите и меѓународниот пазар.

„Тоа што можеме да го споделиме е нашиот уникатен пристап.“

Локална уметност претставена пред светот

Мирославка објаснува дека кога за првпат ја претставила идејата за промоција на изработка на дрвени бродови на традиционален начин, локалната заедница имала сериозни сомнежи. „Прашаа кој би бил заинтересиран за нашите дрвени бродови во време на модерни јахти и напредна технологија,“ вели таа.

Но, таа била упорна. „Мислев дека тоа што можеме да го споделиме е нашиот уникатен пристап.“

За да ја задржи марката на ексклузивен бренд, семејството Боковац морало да го исполни условот 80 % од употребениот материјал при изградбата на бродовите да биде од црногорско потекло. Дрвото кое главно го употребуваат за изградба е црница, добро познато ширум црногорското крајбрежје, а кое семејството Боковац го нарекува „црногорска тиковина“. Се одликува со особена леснотија, но и со цврстина; клучни за квалитетот на завршниот производ, бидејќи дрвото мора да помине важни етапи на трансформација пред да биде употребено во бродот. Мирославка вели: „Не е лесно да се набави црница, но, со оглед на тоа што сè повеќе луѓе во областа знаат дека овие материјали се потребни, добиваме сè почести повици од сопствениците кои на своите поседи имаат црница и ја нудат за продажба.“

Настанот за бродоградежништво кој го привлече интересот на медиумите во Црна Гора и регионот во текот на последните неколку години е дека работилницата „Bokovac Calafat“ е признаена од кралското семејство во Абу Даби; и тоа преку порачка на три брода: еден мал брод со мотор, еден брод за метар поголем од првиот, и трет кој е десет метри подолг. Ненад и Петар напорно работеле со својот тим за да ги исполнат барањата и на време да ги завршат бродовите. Со пристигнувањето на бродовите во Емиратите, семејството Боковац станало светски признаен бренд.

„Проектот „ReLOaD“ ни помогна за понатамошна промоција на нашите вештини во заедницата и ширум светот. Што е уште поважно, ни помогна овие вештини да ги пренесеме на младите генерации.“

За програмата

 Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан (Regional Programme for Local Democracy in the Western Balkans (ReLOaD)) е финансирана од ЕУ, а имплементирана од Програмата за обединет национален развој. Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан е, моментално, во својата втора фаза; со траење до 2024 година.

Неодамна, работилницата „Calafat“ ги здружи силите со проектот „ReLOaD“, финансиран од ЕУ; започнувајќи мисија за промоција на нивната традиција ширум целото црногорско крајбрежје. Проектот „Cattaro Sail“ понудил обука за бродоградежништво за млади луѓе; како и промоција за едрење преку објави на социјалните мрежи. Големото финале беше настанот „Денови на едрење“ и регатата Котор. Модели на едрилици од овој проект беа донирани во Поморскиот музеј; а беше направен и значаен чекор за заштита на оваа историска вештина и нејзината важност за туризмот. Мирославка вели дека за работилницата „Calafat“, „Проектот „ReLOaD“ ни помогна за понатамошна промоција на нашите вештини во заедницата и ширум светот. Што е уште поважно, ни помогна овие вештини да ги пренесеме на младите генерации.“

Зборот „calafat“ може да се најде во грчкиот и арапскиот јазик, а уште од дамнешни времиња се однесува на занаетчиството за бродови со посебна експертиза за одржување дрвена рамка. Подоцна, овој термин почнал да се употребува за најискусните и најпочитувани бродоградители. Работилницата Боковац е единствената во светот која има право да го користи името „Calafat“. За нив, како и за Црна Гора, чест е што ја одржуваат оваа традиција во живот.

„Udhë“ наоѓа начин за автомобилско здружување во Косово

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Група млади иноватори, со поддршка на ЕУ, започнуваат апликација за автомобилско здружување

Како студент во Приштина, Ерол Горчи морал неколкупати неделно да патува, од својот роден град Пеќ, приближно 80 км. Такси превозот бил скап, а автобусите не биле чести. Како и други бројни патници, и тој испробал алтернативни решенија; проверувајќи дали некој од неговите пријатели или роднини оди кон главниот град за да може да им се придружи.

Ерол студирал компјутерски науки и технологии и како што ги развивал своите ИТ способности, согледал дека пополнувањето на празнините во меѓуградскиот сообраќај со мрежа за автомобилско здружување може да биде интересна бизнис прилика. Така започна и „Udhë“ (зборот значи „пат“ или „патување“ на албански); прва апликација за автомобилско здружување во јужниот дел на Балканот која ги поврзува возачите со патници.

„Пред да ја развиеме апликацијата, најпрво, сакавме да го тестираме приодот преку социјалните медиуми и функционираше.“

Ерол и неговите другари дискутирале за идејата неколку години претходно и се договориле да креираат страница на социјалните медиуми за оние кои се заинтересирани за автомобилско здружување да можат да комуницираат меѓусебно и да договорат заедничко патување. „Пред да ја развиеме апликацијата, најпрво, сакавме да го тестираме приодот преку социјалните медиуми и функционираше,“ вели Ерол.

Групата за автомобилско здружување на Фејсбук добила околу 10000 члена за краток период. Ова било доказ дека луѓето се заинтересирани, а тимот препознал прилика за развивање професионална услуга. Започнале да ја развиваат апликацијата за возачи и патници на почетокот од 2020 година. Бидејќи имале малку искуство со вакви подвизи, се пријавиле за проектот „VentureUP“, финансиран од ЕУ, за техничка помош со посебен фокус на прототипирање. Ерол и неговиот тим искористиле вебинари и алатки за маркетинг, бизнис моделирање и финансирање кои биле особено важни при градењето на нивната експертиза.

„Поддршката од ЕУ беше неопходна за развојот и реализирањето на нашата идеја.“

За проектот

Проектот „VentureUP“ (проект „Venture Incubator“ на универзитетот Приштина) е поддржан од ЕУ во Косово и им овозможува на студентите и стартапови можности за развивање бизниси за креирање работни места и зголемување на нивните шанси за вработување во Косово. Во текот на првата програма за инкубација, во 2019 година, седум стартапови со вкупно 23 члена ја завршија програмата. Од нив, четири стартапови се регистрираа како законски бизниси; креирајќи приходи и вработувајќи вкупно 15 луѓе. Во 2020 година, дванаесет стартапови со 31 член ја завршија втората програма за инкубација. Како резултат, регистрирани беа пет законски бизниси кои создаваат приходи и вработуваат вкупно 18 луѓе.

Апликацијата е на пазарот преку „Google Play“ и „Apple store“ од јануари 2021. Денес, онлајн заедницата има преку 30000 следбеници на социјалните мрежи и приближно 15000 корисници на мобилната апликација. Преку неа, наоѓаат решение за транспортните проблеми на неколку стотици патници дневно. Сега, четиричлениот тим е во потрага на позначаен опсег и помош за обезбедување бизнис-ангелска инвестиција за проширување. Планираат да ја предложат услугата во Албанија и на балканскиот пазар каде што најголемата платформа за автомобилско здружување не успеа во подвигот.

Ерол објаснува дека во косовскиот едукативен систем има недостаток на учење на претприемништвото и начините за развивање на идеите во производи, како и начини за монетизирање на идеите. За него, проектите за инкубација се неопходни за овозможување на првите чекори во светот на бизнисот и претприемништвото. „Поддршката од ЕУ беше неопходна за развојот и реализирањето на нашата идеја,“ вели тој.

Албанка која договорите ги прави достапни на клик

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Со финансирање од ЕУ, стартап нуди дигитални правни услуги.

Како пандемијата го промени твојот свет? Бројни експерти тврдат дека луѓето можат да изнајдат нови решенија за проблеми кога се надвор од својата рутина и имаат време да разработат и развијат одредена идеја. Ваква иновација се случи и со стартапот основан од Кристиана Филип; млада жена од Албанија. Нејзината идеја за основање онлајн правна услуга се роди за време на карантинот и оттогаш континуирано се развива.

Сфатив дека голем број правни услуги можат да бидат автоматизирани, но ваков вид услуга не постоеше во Албанија. За време на карантинот, имав време да размислам и ми дојдоа идеи за тоа како да го решам овој проблем.“

Ефикасна поддршка за претприемачи која доаѓа преку автоматизација

Како млада адвокатка која студирала корпоративно право во Албанија и странство, Кристиана била фрустрирана од времето кое го трошела на едноставни правни услуги кои ѝ го одземале вниманието од поважните прашања.

„Сфатив дека голем број правни услуги можат да бидат автоматизирани, но ваков вид услуга не постоеше во Албанија. За време на карантинот, имав време да размислам и ми дојдоа идеи за тоа како да го решам овој проблем,“ вели таа.

„Legit“, стартапот кој го основала Кристиана, е дигитална платформа која има за цел обезбедување висококвалитетни, брзи и лесно достапни правни услуги за албанските претприемачи. Платформата овозможува креирање на правни документи; како, на пример, договор за работа, овластување или имотен закуп. Корисниците треба да одговорат на краток прашалник и нивниот персонализиран правен документ е готов за неколку минути. Дополнителна клучна одлика на платформата е тоа што овозможува ангажирање правни професионалци.

„Дигиталните услуги на „Legit“ се единствени во Албанија и, верувам, во целиот регион на Западен Балкан,“ со гордост вели Кристиана за нејзиниот приод заснован на западните пазарни модели. Уште од почетокот, се насочила и кон косовскиот пазар, каде што законите се слични, а албанскиот јазик се зборува како официјален јазик.

Платформата на Кристиана поседува секција посветена на информирање на младите претприемачи и основачи за можности за инкубација, забрзување и финансирање; како и правна помош која e обезбедена преку статиите на нејзиниот блог.

„Поддршката на ЕУ е добредојдена, бидејќи пополнува празнина која институциите допрва треба да ја пополнат со специјални фондови за стартапови.“

За проектот

„ЕУ за иновација“ („EU for Innovation“) има за цел подобрување на иновативниот екосистем и зголемување на креирањето стартапови во Албанија преку развој на капацитетите за иновација меѓу чинителите на иновацискиот екосистем; градејќи врски со албанскиот иновациски екосистем и финансирање иновативни стартапови и даватели на иновативна поддршка.

Стартапови како „Legit“ го искористија фондот „Challenge Fund“; конкурентен финансиски инструмент кој се користи како средство за решавање на прашањето за пристап до финансии за иновативните стартапови и промоција на албанскиот иновациски систем.

Одете до крај за тоа во што верувате

Родена како идеја за време на карантинот, платформата „Legit“ денес е потполно оперативна. Процесот на основање на бизнисот не бил едноставен, а предизвиците со кои се соочила, Кристиана ги објави во е-книга; надополнета со сите неопходни правни елементи. Грант, обезбеден во 2021 година преку иницијативата за иновација на ЕУ, овозможи развој на капацитетот и техничка експертиза за дополнително развивање и промоција на платформата во март 2022.

„Поддршката на ЕУ е добредојдена, бидејќи пополнува празнина која институциите допрва треба да ја пополнат со специјални фондови за стартапови,“ објаснува Кристиана.

Гледа потреба за континуирана работа за ефикасно подобрување на неисполнетите правни потреби, па нејзиното учење и идеи за усовршување на платформата не запираат тука. Стартапот цели кон раст рамо до рамо со експертите кои дополнително ќе ги развијат неговите услуги. Кристиана вели дека е склона да покани и други жени да ѝ се придружат во стартап авантурата; иако признава дека пораснала како адвокат и претприемач преку учење од мажи.

Советот на Кристиана за младите жени кои сакаат да се ангажираат во бизнис и дополнително да ги развијат своите кариери е следниот: „Одете до крај за тоа во што верувате! #Без каење.“

 

Прстенување на промените

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Како црногорските деца помагаат за заштита на биодиверзитетот преку птичјо прстенување.

Птичјото прстенување или научно прстенување на птиците е важен начин за прибирање информации за миграциските патишта на птичјите видови; нивните места за починка, за зимување и брзина на миграција. На овој начин, се евидентираат движењата на птиците и нивниот животен историјат; од должина на живот, причини за смрт и преданост кон нивните родни места, па сè до места за гнездење и размножување. Мноштвото собрани информации помага да се изгради профил на секоја популација, овозможувајќи увид во тоа дали одреден вид се бори за опстанок или просперира; сè на сè – неопходни информации за заштита на птичјите популации и биодиверзитет.

 

Центарот за заштита и истражување на птици (The Centre for Bird Protection and Research (CZIP)), црногорска невладина организација, верува дека оваа научна активност може да биде особено забавна и одлучија во неа да ја инволвираат општата јавност; вклучително и децата. „Заклучивме дека многумина од граѓаните во Црна Гора мислат дека науката е нешто прекомплицирано, дека не можат да дојдат до информации…Па, затоа, одлучивме да ги инволвираме и да им го докажеме спротивното!“,  вели Невена Петровиќ од „CZIP“.

Птичјото прстенување ни помага да ги разбереме миграциските видови

Птичјото прстенување подразбира фаќање на птиците со помош на специјална мрежа, прикачување метален прстен на една од нозете и, во најдобар случај, забележување на птичјиот вид, возраст, пол, должина на крилата и состојба; што е особено значајно за одредување на видовите како и за подобро разбирање на нивната подготвеност дали да продолжат со миграцијата. Прстените содржат врежан референтен код кој овозможува секоја птица да биде посебно идентификувана доколку биде повторно фатена.

„Секогаш велиме дека нашите станици за птичјо прстенување се места каде што птиците можат да добијат бесплатен црногорски пасош, без стрес или барање за виза. Сакаме да направиме да се чувствуваат сигурно и да им обезбедиме соодветна заштита,“ низ смеа раскажува Невена. Таа објаснува дека најважната цел на птичјото прстенување е заштита на живеалиштата на птиците. Кога „CZIP“ има информации за миграциите, нивните научници можат да одредат каде птиците почиваат, јадат или се вгнездуваат; преземајќи неопходни акции за лобирање за заштита на нивните живеалишта.

„Сакавме науката да ја направиме достапна за граѓаните така што секој би можел да учествува, да придонесе и, истовремено, да научи нешто ново.“

Доближувајќи ја науката до децата

Досега, проектот инволвирал стотици ученици и возрасни ширум Црна Гора во активностите за птичјо прстенување. „Преку овој проект се обидуваме да се фокусираме, главно, на младите и во голема мера работиме со ученици, бидејќи во училиштата во Црна Гора има недостаток на еколошки презентации и децата не добиваат доволно образование на овие теми; па, затоа, се трудиме да имаме колку е можно повеќе работилници,“ вели Невена. „Сакавме науката да ја направиме достапна за граѓаните така што секој би можел да учествува, да придонесе и, истовремено, да научи нешто ново.“

„Поддршката на ЕУ е неопходна за овој проект затоа што без нејзините фондови не би можеле да ја добиеме потребната опрема, да ангажираме лиценцирани лица за птичјо прстенување, ниту, пак, да овозможиме транспорт и сместување за стотици деца и други граѓани кои учествуваа во активностите за птичјо прстенување. “

За проектот

Целите на проектот „BIOVAL“  (Вредности за биодиверзитет), финансиран од ЕУ, се подигнување на свеста на граѓаните за заштита на природата, поддршка за контрола на биодиверзитетот и промена на однесувањето на граѓаните; вклучувајќи ги децата и нивните наставници.

Главните активности вклучуваат развој и дистрибуција на едукативен и промотивен материјал; настани како, на пример, изложби, теренски патувања, расчистување, садење и други; организирање школски работилници, училишта на отворено, кампови за млади истражувачи, натпревари и квизови за биодиверзитет. За овој проект, ЕУ обезбеди поддршка во вредност од преку 80000 евра. Целосното траење на проектот е 18 месеци.

Активностите за птичјо прстенување на „CZIP“ кои ја инволвираат јавноста се имплементираат како дел од проектот „BIOVAL“  (Вредности за биодиверзитет); финансиран од ЕУ. Инволвирањето граѓани во активностите за птичјо прстенување подразбира и дополнителни трошоци; како, на пример, за транспорт. Невена објаснува: „Поддршката на ЕУ е неопходна за овој проект затоа што без нејзините фондови не би можеле да ја добиеме потребната опрема, да ангажираме лиценцирани лица за птичјо прстенување, ниту, пак, да овозможиме транспорт и сместување за стотици деца и други граѓани кои учествуваа во активностите за птичјо прстенување. “

Дополнителна проектна активност на „BIOVAL“ е „Bubo Night“ кој овозможува собирање податоци за големиот ушест був („Бубо бубо“); користејќи методологија која вклучува ноќна посета на однапред избрани локации, слушање на звуците кои ги прави бувот и забележување на клучните податоци во посебен формат. Невена вели: „Се надеваме дека ќе продолжиме со слични проекти и активности. Овој проект веќе имаше позитивно влијание врз подигнување на свеста на граѓаните; особено децата, за заштита на животната средина и живеалиштата на птиците.“

Ерата на кибер-земјоделство во Србија

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, кофинансиран од ЕУ, ги поддржува српските научници кои ги прават првите чекори во дигиталната трансформација на земјоделството. Српските фармери денес имаат нов најдобар пријател наречен Лала. Лала има способност да ги прибира податоците и веднаш да ги анализира хемиските својства на кој и да било почвен примерок, а потоа истите ги архивира за земјоделците да можат да ги употребуваат. Лала е робот или, како што изумителите на Институтот „БиоСенс“ (BioSense) во Србија претпочитаат да го нарекуваат, Агробот. Професорката Весна Бенгин од Институтот објаснува дека еден од најдобрите начини за оптимизација на земјоделското производство е на секое растение или секоја парцела да им се даде точната количина прехрана. „Појдовната точка на ова е опсервацијата на разлики кои постојат во почвата во различни делови на парцелата, а во овој дел настапува нашата роботска платформа – Агробот Лала; нудејќи точни и прецизни информации,“ вели таа. Адаптирана за земјоделски намени и опремена со систем за земање примероци и анализирање на почвата, Лала се движи по веќе одреден пат во рамки на парцелата, зема примерок од почвата, веднаш го анализира и ги запишува резултатите од геореференцијалните мерења. Последователно, Лала доставува повеќеслојна мапа врз основа на којашто земјоделците можат да носат одлуки за сеење, наводнување и примена на ѓубрива, пестициди и хербициди со цел оптимизација на производството. „Гордост е да се биде дел од земјоделската револуција и да се гледаат роботи, дронови и млади луѓе со лаптопи по српските полиња,“ вели професорката Бенгин.

„Како инженерка, верувам дека науката мора да одговори на потребите на општеството и да го подобри животниот квалитет на луѓето, па, затоа, многу размислував како да го насочам нашето истражување кон оваа цел.“

Основан во 2015 година, „БиоСенс“ Институтот за истражување и развој на информациски технологии во биосистеми е пионер во дигиталната трансформација на земјоделството во Србија. Професорката Бенгин е ко-основач на институтот. Објаснува дека, како дете, многупати слушала дека земјата во Војводина, во северниот регион на Србија, е толку плодна што би можела да ја нахрани цела Европа. Но, исто така, забележала дека ова не е случајот. Исто така, како возрасна, ѝ изгледало апсурдно да се ангажира во сложено научно истражување чии резултати би останале запишани на страните од научните списанија и книги. „Како инженерка, верувам дека науката мора да одговори на потребите на општеството и да го подобри животниот квалитет на луѓето, па, затоа, многу размислував како да го насочам нашето истражување кон оваа цел,“ вели професор Бенгин. Ова довело до идејата за научен институт како база на знаења којашто земјоделците, бизнисите и носителите на политики би можеле да ја користат за решавање на проблемите на терен. Професорката Бенгин објаснува дека се соочиле со административни, финансиски и меѓучовечки предизвици на патот кон остварување на нивната цел; додава, исто така, дека нејзините амбиции не би се реализирале без финансиите на ЕУ наменети за наука, најпрво, преку Програмата ФП7 (FP7 programme), а потоа и преку „Хоризон 2020“. „Проект по проект, исто како камен до камен, го изградивме патот кој нè доведе до тоа денес да бидеме признаени како глобален лидер во дигиталната трансформација на земјоделството,“ вели професор Бенгин.

„Пред „АНТАРЕС“ (ANTARES), можевме само да сонуваме – да сонуваме за градење сериозен научен истражувачки центар во Србија, сличен на оние коишто сме ги гледале во странство; сонувавме да ги задржиме нашите студенти наместо да ги гледаме како ја напуштаат државата. Имавме визија земјоделците да можат достоинствено да живеат од својата работа. „АНТАРЕС“ ни помогна да ги оствариме нашите соништа.“

За проектот Со буџет од преку 30 милиони евра, „АНТАРЕС“ е најголемиот научен проект финансиран од ЕУ во Република Србија. Проектот е поддржан преку учеството на Министерството за образование, наука и технолошки развој на Р. Србија кое обезбедува институционална и законодавна поддршка, како и ко-финансирање од 14 милиони евра. „АНТАРЕС“ е ко-финансиран преку програмата „Хоризон 2020“ на ЕУ. Професорката Бенгин е координаторка на проектот „АНТАРЕС“, дел од програмата „Хоризон 2020“, финансирана од ЕУ, кој го поддржува Институтот „БиоСенс“ во својот развој во пазарно-ориентиран европски истражувачки центар кој ветува исклучителен квалитет. „Пред „АНТАРЕС“ (ANTARES), можевме само да сонуваме – да сонуваме за градење сериозен научен истражувачки центар во Србија, сличен на оние коишто сме ги гледале во странство; сонувавме да ги задржиме нашите студенти наместо да ги гледаме како ја напуштаат државата. Имавме визија земјоделците да можат достоинствено да живеат од својата работа. „АНТАРЕС“ ни помогна да ги оствариме нашите соништа,“ вели професор Бенгин. Денес, „БиоСенс“ е сочинет од тим од околу 140 електрични инженери, програмери, биохемичари, физичари, биологичари и агрономи. Одлуките за вработување се прават исклучиво врз основа на одлични резултати и половина од тимот е сочинет од жени. Професорката Бенгин објаснува дека жените се неопходни во науката. „Тие пристапуваат кон решавање на научните проблеми на посебен начин кој го дополнува приодот на нивните колеги мажи. Како електрична инженерка, навистина не верувам во поделбата на машки и женски професии.“

Ценети артефакти на изложба во ценет објект

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Проект, финансиран од ЕУ, помогна отоманска палата да се претвори во културен ресурс за локалното население и посетителите во предел помеѓу Косово и Северна Македонија. Свадбен ковчег стар преку двесте години, традиционален костум, чевларски и сребрарски алатки, како и бројни други историски артефакти сега можат да бидат видени од посетителите на етнолошкиот музеј Гнилане, во источно Косово. Сместени се во зграда позната, од мештаните, како Хусеин Пашина Палата затоа што била изградена од Хусеин Паша Милла; еден од водечките отомански администратори во регионот. Била изградена во 1887 година и неколку децении употребувана како семеен дом, сè до нејзината конфискација од југословенската влада после Втората светска војна и нејзино неколку децениско користење како училиште. Денес, палатата е едно од највпечатливите архитектонски парчиња од отоманската ера во Косово. Особено, нејзините резбани тавани коишто од неа прават уникатно место за посета, но, до неодамна, нејзината намена како музичко училиште значеше дека посетителите имаа ограничен пристап до неа. Ваквата ситуација се променила со иницијатива на општината Гнилане и поддршка на ЕУ.

„Бидејќи немавме посебно место, моравме да ги изложуваме нашите археолошки и етнолошки артефакти во националниот музеј во главниот град.“

Нова музејска зграда за културно наследство Градот Гнилане и околното подрачје изобилуваат со археолошки и етнолошки артефакти, но, до пред пет години, немало посебен простор за нивно изложување. „Бидејќи немавме посебно место, моравме да ги изложуваме нашите археолошки и етнолошки артефакти во националниот музеј во главниот град,“ вели Ѓилшен Доко Бериша, раководител на музеите во Гнилане. Ситуацијата се променила во 2016 со отворањето на археолошкиот музеј, а понатаму била подобрена и со отворањето на етнолошкиот музеј, со поддршка на ЕУ. Ѓелза Адеми била координаторка на проектот, финансиран од ЕУ, за прекугранична соработка со фокус на зголемување на вредноста на културното и природно наследство, кој ја овозможил реновацијата на зградата и отворањето на етнолошкиот музеј. Таа објаснува дека општината Гнилане има значаен број посетители ширум годината; особено оние од дијаспората кои редовно го посетуваат градот еднаш или двапати годишно. „И покрај богатото културно и природно наследство, можевме само малку да им понудиме на посетителите,“ вели Ѓелза. На иницијатива на општината и во соработка со општината Куманово, од другата страна на границата, во Северна Македонија, одлучиле да создадат подобра туристичка атракција. Повикот за прекугранична соработка помеѓу Косово и Северна Македонија бил одлична прилика за ваквата иницијатива, бидејќи и двете општини имале недостаток на средства и експертиза. 

„Општината Гнилане, во минатите години, искористила неколку проекти финансирани од ЕУ; како и со овој, без поддршка на ЕУ, би било навистина тешко да се имплементираат овие активности.“

За проектот Целта на проектот за прекугранична соработка “Зголемување на вредноста на културното и природно богатство“, финансиран од ЕУ, беше да донесе инвестиции и да го промовира прекуграничниот предел како туристичка дестинација, да ги зголеми вредностите на културното и природно наследство преку зачувување и реставрација на стара зграда и да понуди традиционални културни настани во прекуграничниот предел. Резултатите на проектот вклучуваат зачувување и реставрација на локалитети за културно наследство, изградба на локации за спорт и зголемена промоција на културното наследство. Целокупната вредност на проектот изнесуваше преку 477000 евра и истиот беше завршен во рок од 20 месеци. Со поддршка на ЕУ, двете партнерски општини успеале да ја реставрираат старата зграда и да ја адаптираат за да може да се пренамени во Етнографски музеј, да изградат амфитеатар и да креираат простор за фудбал, кошарка и тенис во Куманово. Дополнително на инфраструктурните подобрувања, проектните партнери креирале и онлајн платформа со сите информации поврзани со туристичките оператори и даватели на услуги; како и дополнителни активности за промоција на прекуграничниот регион како туристичка дестинација. „Општината Гнилане, во минатите години, искористила неколку проекти финансирани од ЕУ; како и во овој случај, без поддршка на ЕУ, би било навистина тешко да се имплементираат овие активности,“ вели Ѓелза Адеми.