Skip to main content

Art tradicional me tapa shishesh plastike

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një OJQ nga Sarajeva krijon vepra të mahnitshme arti, duke përdorur tapa shishesh plastike

Në rrethinat e Sarajevës, në Ciglanë, është është ekspozuar në një vend të dukshëm një qilim i mrekullueshëm. Sidoqoftë, ky ‘Čepoćilim’ ka diçka të veçantë: është i bërë nga 25,000 tapa shishesh plastike. Emri i tij në shqip mund të përkthehet si ‘qilim tapash’. Ai u dizenjua dhe u krijua si pjesë e një projekti nga Shoqata e Artit të Gjelbër, një OJQ nga Sarajeva, në Bosnjë & Hercegovinë. Presidentja e shoqatës, Alma Hrasnica Dervišević, shpjegon se e gjithë kjo filloi rreth dhjetë vite më parë, në momentin kur i erdhi një ide për të krijuar art me anë të tapave të shisheve si pjesë e aktiviteteve për Javën Evropiane për Reduktimin e Mbetjeve në Sarajevë. “Në atë kohë, ky konsiderohej si një projekt mjaft ambicioz për ne, meqenëse nuk e dinim me siguri nëse njerëzit do ta vlerësonin këtë nismë dhe gjithashtu ishim të shqetësuar për reagimin e tyre,”- thotë Alma.

Sfida fillestare ishte mbledhja e tapave të shisheve. Alma caktoi një vend për mbledhjen e tapave të shisheve dhe kontaktoi shkollat, kompanitë dhe institucione të tjera, duke i pyetur nëse kishin dëshirë të kontribuonin për këtë projekt duke grumbulluar dhe shpërndarë tapat e shisheve plastike të hedhura. “Për çudinë time, përgjigja ishte shumë pozitive dhe brenda një kohe të shkurtër arritëm të mblidhnim një sasi të konsiderueshme tapash. Ja se si nisi trendi i Čepoćilim-it,”-thotë Alma.

“Čepoćilim-i është kombinimi perfekt i artit, trashëgimisë kulturore dhe ekologjisë. Qëllimi i këtij projekti është rritja e ndërgjegjësimit për mbledhjen e paketimeve të hedhura tutje dhe besoj se kemi treguar qartësisht se ekziston një mënyrë për t’i ripërdorur këto mbetje.”

Të krijojmë një qilim me tapa shishesh çdo vit

Pas suksesit dhe vlerësimit të qilimit të parë me tapa shishesh, Alma dhe kolegët e saj nga Shoqata e Artit të Gjelbër vendosën ta kthejnë këtë në një aktivitet të përvitshëm, ku të dizenjojnë dhe të krijojnë të paktën një tapet me tapa shishesh plastike. Për modelin, vendosën të bazoheshin te qilimi tradicional boshnjak, meqenëse kjo do të shërbente si një atraksion artistik por edhe turistik, duke kontribuar kështu për promovimin e trashëgimisë kulturore.

“Čepoćilim-i është kombinimi perfekt i artit, trashëgimisë kulturore dhe ekologjisë. Qëllimi i këtij projekti është rritja e ndërgjegjësimit për mbledhjen e paketimeve të hedhura tutje dhe unë besoj se kemi treguar qartësisht se ekziston një mënyrë për t’i ripërdorur këto mbetje,”- thotë Alma.

Duke përfshirë të rinjtë, Alma beson se arritën ta rrisin  në mënyrë domethënëse ndërgjegjësimin tek grupet që mund të kontribuojnë për mbrojtjen mjedisore në të ardhmen, nëpërmjet reduktimit dhe menaxhimit të mbetjeve.

Kohët e fundit, Shoqata e Artit të Gjelbër pati shumë mbështetje nga programi ReLOaD (Regional Programme on Local Democracy – Programi Rajonal për Demokracinë Vendore) . Programi i ndihmoi me projektin më të fundit, duke dizenjuar dhe duke krijuar stola me tapa shishesh, me një model vizual të bazuar te qilimat tradicionale boshnjake. Në aktivitetin më të fundit, përfshinë fëmijë nga shkolla  fillore Vladislav Skarić, nga shkolla Mjedenica për fëmijë me vështirësi në të nxënë dhe nga jetimorja Bjelave. Si pjesë e projektit, ngritën 30 punishte të artit ekologjik, për shndërrimin e mbetjeve në art të gjelbër. Në këto punishte, ata përdorën materiale të tilla, si shishet plastike dhe kanoçet. Në projektin e tyre përfundimtar, përdorën rreth 15,000 tapa shishesh për të ndërtuar stolat.

“Falë këtij projekti, qemë në gjendje të përfshinim më shumë fëmijë dhe të rinj në aktivitetin tonë dhe të rrisnim ndërgjegjësimin e tyre për problematikat ekologjike dhe për këtë, u jemi shumë mirënjohës programit ReLOaD dhe BE-së.”

Lidhur me programin

Programi Rajonal për Demokracinë Vendore në Ballkanin Perëndimor (ReLOaD) financohet nga Bashkimi Evropian dhe vihet në zbatim nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim. ReLOaD është tani në fazën e dytë, e cila do të zgjasë deri në vitin 2024.

Projekti krijoi një ambient, në të cilin fëmijët dhe të rinjtë ishin në gjendje të zhvillonin nisma kulturore ekologjike dhe në të njëjtën kohë të miqësoheshin nëpërmjet aktiviteteve artistike. “Falë këtij projekti, qemë në gjendje të përfshinim më shumë fëmijë dhe të rinj në aktivitetin tonë dhe të rrisnim ndërgjegjësimin e tyre për problematikat ekologjike dhe për këtë, u jemi shumë mirënjohës programit ReLOaD dhe BE-së,”- thotë Alma.

Stoli me tapa shishesh ndodhet tanimë pikërisht në qendër të Sarajevës, në rrugën Gimnazijska, i rrethuar nga shkolla fillore dhe të mesme. Alma është shumë krenare për këtë vepër. Të gjithë fëmijët që punuan për të, bashkë me bashkëmoshatarët e tyre mund ta shohin çdo ditë dhe të kujtohen për rëndësinë e pakësimit dhe menaxhimit të mbetjeve.

Ndarja e shtigjeve sekrete vendore me botën

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

BE-ja mbështet aventurat në natyrë nëpërmjet shënjimit fizik dhe digjital të shtigjeve malore. Rajoni malor i Pejës/Peć në Kosovën Perëndimore është e përqendruar në tejkalimin e turizmit masiv duke ofruar përvoja të personalizuara që kombinon traditat lokale me terrenin e thyer. Potenciali i rajonit për turizëm u identifikua vite më parë me investimet si në infrastrukturë dhe në kapital njerëzor. Tani atje ka vizitorë që e kalojnë kohën duke bërë trekking, ecje në mal dhe çiklizëm. Adhuruesit e natyrës zgjedhin të kalojnë kohë në Alpet Shqiptare, emri i të cilave në gjuhën vendase është ‘Malësia e Madhe’ – vargmali i përbashkët midis Kosovës, Malit të Zi dhe Shqipërisë. Një grup adhuruesish, disa prej të cilëve e sigurojnë jetesën nëpërmjet tyre janë krenarë të ndajnë me pjesën tjetër të botës njohuritë e tyre dhe tani janë duke vjelë përfitimet nga kjo industri.

“Padyshim që ky projekt është ndërhyrja më e suksesshme në këto vargmale në 20 vitet e fundit.”

Atje ku kalonin vetëm barinjtë Shoqata lokale e alpinizmit, Gjeravica, u partnerizua me projektin ndërkufitar të Bashkimit Evropian midis Kosovës dhe Malit të Zi duke investuar në shënjimin e shtigjeve ekzistuese dhe të reja për ecje në mal ose çiklizëm. “Padyshim që ky projekt është ndërhyrja më e suksesshme në këto vargmale në 20 vitet e fundit.” Shoqata u përfshi në të gjitha hapat e projektit duke këshilluar rreth itinerareve të propozuara dhe duke i shënuar ato. “Ne jemi krenarë që kemi përzgjedhur itineraret më të mira nëpër të cilat kalonin vetëm vendasit – si ajo në qendrën e qytetit ku lartësia është 550m mes për mes kullotave dhe kasolleve të barinjve në vargmale në lartësi 1,800m,” shprehet Gjikolli, duke konfirmuar që shënjëstrimi do të ketë standard ndërkombëtar. Rrugët kalojnë nëpër pjesët piktoreske të zonave të mbrojtura në Kosovë dhe Mal të Zi. Adhuruesit e natyrës mund të kalojnë ditën duke kaluar nga një kufi në tjetrin dhe duke kryqëzuar me rrugët malore si majat e Ballkanit ose në rrugën Dinarike.  

 “Shënjuesit e shtigjeve dhe aktivitetet shoqëruese janë në përputhje me planet lokale të zhvillimit dhe strategjitë për të zhvilluar turizmin në rajon.”

Rreth projektit Malësia e Madhe – Projekti i Destinacionit Natyror të Shkëlqyer u krijua me qëllimin për të fuqizuar zonën ndërkufitare midis Kosovës dhe Malit të Zi si një destinacion natyror. Një rrjet prej rreth 334km shtigje për ecje në mal dhe çiklizëm janë shënjuar dhe ofrojnë lidhje midis Kosovës dhe Malit të Zi. I gjithë rajoni në kufi është i pajisur me vendpushime, vende për soditje ose parkim të biçikletave. Projekti i financuar nga BE-ja do të stimulojë zhvillimin ekonomik për të krijuar mundësi të reja punësimi.   Informacion i përmbledhur në një vend Shtigjet e shënjuara ndërmjet kufijve ruajnë rrjedhën natyrore të masivëve dhe ata udhëheqin vizitorët për të vëzhguar pamjet e jashtëzakonshme të Malësisë së Madhe. Organizatat zbatuese kanë marrë reagime pozitive nga guidat turistike në zonat ku qindra shënjues janë vendosur përgjatë 334 kilometrave të shtigjeve për ecjen në mal dhe shtigjet e çiklizimit. Sokol Luta nga Agjencia Rajonale e Zhvillimit – Perëndim, partneri zbatues në Kosovë shpjegon se me fondet e BE-së janë instaluar 25 tabela me informacione, janë identifikuar burimet ujore dhe rruga është shënjuar me flamuj për të treguar pamjet panoramike. “Shënjuesit e shtigjeve dhe aktivitetet shoqëruese janë në përputhje me planet lokale të zhvillimit dhe strategjitë për të zhvilluar turizmin në rajon.” shprehet Luta Ai shton se kishte shumë bashkëpunim mes grupeve të interesit në të dyja anët e kufirit për të përmirësuar cilësinë e ofertës së turizmit në Malësinë e Madhe, për të shtuar mbulimin dhe për ta prezantuar zonën ndërkufitare si një destinacion natyror tërheqës. Si shembull, organizatat zbatuese kanë mbledhur dhe listuar në një vend – si në faqen e internetit edhe në aplikacionin e telefonit – të gjithë ofruesit e shërbimit në akomodim, gastronomi dhe shërbime turistike. Së bashku me hartën e shtigjeve, vizitorëve u jepet edhe mundësia për të zgjedhur mes tureve të organizuara ose eksplorimit të pavarur të zonës.

Duke bashkuar sërish pjesët e trashëgimisë kulturore së Shqipërisë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

BE-ja po financon restaurimin e mozaikut të Muzeut Historik Kombëtar që u dëmtua nga tërmeti në 2019.

Asnjë vizitë në qytetin e Tiranës nuk mund të quhet e plotë pa bërë një foto të mozaikut të madh që mbulon fasadën kryesore të Muzeut Historik Kombëtar. Duke pasur një rol kyç në ansamblin e ndërtesave të rëndësishme rreth sheshit kryesor të qytetit, mozaiku u konceptua në fillim të viteve 1980 dhe titullohet “Albania”, përshkruan njerëzit që kanë jetuar në vend në periudha të ndryshme.

Mozaiku ka qenë dëshmitar i shumë ngjarjeve historike që kanë ndodhur në “Sheshin Skënderbej”, por çfarë tundi themelet e tij ishte tërmeti i 2019. Ky ishte tërmeti më i fortë në vend i gjysmëshekullit të fundit, i cili mori shumë jetë, shkaktoi dëme në prona dhe në 53 zona të trashëgimisë kulturore në Shqipërinë e mesme.

“Ka pasur shumë pak ndërhyrje qëkur u inaugurua dekada më parë – për shembull, është hequr nga mozaiku një yll që ishte simbol i komunizmit.

Inxhinierët e BE-së ndihmojnë në restaurim

Në sytë e inxhinieres civile Daniela Kortoçi e cila po ndihmon në restaurimin e mozaikut, një figurë qëndron dallon më shumë se njerëzit e tjerë në mozaikun “Albania”: një grua që mban një pushkë në dorën e saj.

“Gruaja me fustanin tradicional që qëndron midis dy burrave në qendër të mozaikut  përfaqëson gruan e fortë shqiptare në kohën e komunizmit, por që gjithashtu ka dhe anën e saj miqësore e treguar nga dora e saj e majtë e hapur, e cila pasqyron mikpritjen” shpjegon inxhinierja e re, e cila është e përfshirë në punimet restauruese pas tërmetit. “Ka pasur shumë pak ndërhyrje qëkur u inaugurua dekada më parë – për shembull, është hequr nga mozaiku një yll që ishte simbol i komunizmit,” shprehet Kortoçi duke përshkruar si punimet e restaurimit përfshijnë ekspertizën e kombinuar të BE-së dhe asaj lokale, së bashku me krijuesit origjinalë të veprës.

Kortoçi po punon me një grup ekspertësh të cilët kanë listuar 27 zona të trashëgimisë kulturore që janë përzgjedhur për ndërhyrje nga projekti më i madh kulturor i financuar nga BE-ja, që është zbatuar në vend. Ekspertiza e BE-së sjell vlerë shtesë në transferimin e njohurive te brezi i ri i studentëve të trashëgimisë kulturore lokale. Ata po punojnë krah për krah në muret e dëmtuara të kështjellës, fortifikimet e vjetra të qytetit port, ndërtesat muzeale dhe urat. Duke u përpjekur për të ruajtur aftësitë në zhdukje, punime në kështjella ose ura përfshin muraturën tradicionale duke përdorur gurët e vendit. Synimi përfundimtar është ringjallja e këtyre zonave të përzgjedhura për të rritur potencialin turistik, duke kontribuar drejtpërdrejt në rimëkëmbjen socio-ekonomike të Shqipërisë.

“Për ne gratë inxhiniere, të qenit në ndërtim është një mision. Ne ndjejmë dëshirën për të qenë një model për atë vajzën e vogël pesëvjeçare që tani po vizaton një shtëpi dhe po vendos një diell në cep të letrës.”

Rreth projektit 

Në një nga programet e tyre më të mëdha të trashëgimisë kulturore, me vlerë 40 milionë euro, BE-ja po punon në Shqipëri për të mbështetur restaurimin e zonave dhe monumenteve të prekura nga tërmeti i vitit 2019. Programi synon të kontribuojë në rimëkëmbjen socio-ekonomike duke rindërtuar trashëgiminë kulturore të vendit dhe duke rikthyer potencialin të tij për turizëm dhe gjithashtu duke mbështetur komunitetet lokale. Programi ka marrë një rëndësi edhe më të madhe për shkak të pandemisë COVID-19, i cili ka cenuar ndjeshëm sektorin e turizmit në Shqipëri.

Evropa është synimi ynë

Transformimi ekonomik i Shqipërisë filloi kur demokracia i dha fund dekadave të komunizmit në fillim të viteve 1990. Prandaj, Kortoçi është një qytetare e gjeneratës së dytë që punon për të kontribuar në një vend që aspiron anëtarësimin në BE. Krahas angazhimit të saj profesional si inxhiniere, ajo i është bashkuar rrjetit Young European Ambassadors, një rrjet kreativ i risi prurësve në të gjithë Ballkanin Perëndimor.

“Më kujtohet që kur isha fëmijë dëgjoja thirrjen  ‘Ne duam që Shqipëria të jetë si pjesa tjetër e Evropës’, ​​domethënë si vendet e zhvilluara anëtare të BE-së. Prandaj doja të mësoja më shumë për Bashkimin Evropian dhe të ndaja vlerat e tij me bashkëmoshatarët e mi, duke e pritur atë si të ardhmen tonë të përbashkët”, shprehet Kortoçi. Në mesin e këtyre vlerave evropiane është edhe ruajtja e trashëgimisë kulturore, e cila ekziston me shumicë në Shqipëri.

Një tjetër rol i rëndësishëm që Kortoçi e sheh veten është shembulli për brezat e ardhshëm, veçanërisht për vajzat. Edhe pse gratë përbëjnë më pak se 1%  i krahut të punës në sektorin e ndërtimit ajo shprehet , “Unë jam e aftë të punoj dhe të njihem për profesionalizmin tim njëlloj si burrat. Për ne gratë inxhiniere, të qenit në ndërtim është një mision. Ne ndjejmë dëshirën për të qenë një model për atë vajzën e vogël pesëvjeçare që tani po vizaton një shtëpi dhe po vendos një diell në cep të letrës.”

Ashtu si gruaja në mozaik e cila portretizohet duke luftuar dhe duke ftuar të tjerët që të bashkohen puna për restaurimin e këtyre monumenteve nuk bëhet vetëm për të ruajtur të shkuarën apo të tashmen, por për të te ardhmen që gjeneratat e reja të dijnë se nga kanë ardhur.

Mbrojtja e habitateve që janë të mira për njerëzit, bimët dhe kafshët

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Përmirësimi i menaxhimit të zonave të mbrojtura në Shqipëri zvogëlon humbjen e biodiversitetit.

Liqeni i Shkodrës është më i madhi në Gadishullin Ballkanik. Liqeni në veri të Shqipërisë dhe kufiri me Malin e Zi kalon nëpër të. Si një rezervat natyror, është një nga zonat më të pasura në Evropë për biodiversitet, varietete të shumta të peshkut dhe zogjve që mund të gjenden vetëm këtu. Liqeni gjithashtu luan një rol të rëndësishëm si zonë transiti – e ashtuquajtur Adriatik Flyway – për qindra mijëra zogj shtegtarë.

Megjithatë, për një kohë të gjatë kjo jetë e pasur natyrore ka qenë në rrezik nga ndotja e shkaktuar nga njeriu dhe shfrytëzimi. Kishte nevojë për ndërhyrje dhe ekspertizë për të përfshirë praktikat më të mira nga Bashkimi Evropian që kanë rezultuar në planin e parë të Lake Shkodra Management.

“Me ndihmën e BE-së, filloi një epokë e re e menaxhimit të duhur të zonave të mbrojtura.”

Menaxhim i qëndrueshëm i zonave të mbrojtura

Plani i menaxhimit është vendosur nga National Agency for Protected Areas (NAPA) dhe zbatohet nga Regional Administration for Protected Areas. Age Martini, Drejtoresha e Regional Administration Chief Monitor të Shkodrës, konfirmon se plani ka qenë një revolucion në qasjen e stafit ndaj zonës së mbrojtur dhe sigurimin e rezultateve të dëshiruara. “Stafi në zyrën tonë rajonale tani ka një ide të qartë për protokollet që duhet të ndiqen brenda zonës dhe se si të përdorin pajisjet e reja për të prodhuar raporte mbi florën dhe faunën”, thotë ajo.

Plani nisi të zbatohej me ndihmën e BE-së që solli ekspertizë nga shtetet anëtare me përvojë. Mbështetja e tyre varion nga monitorimi i kafshëve të egra, trajnimi dhe ndërtimi i kapaciteteve të tjera, deri në zhvillimin e marrëdhënieve me komunitetet që jetojnë në zonën e mbrojtur, si dhe sigurimin e pajisjeve profesionale që ndihmojnë stafin të kryejë punën. “Me ndihmën e BE-së, filloi një epokë e re e menaxhimit të duhur të zonave të mbrojtura, pasi çdo anëtar i stafit ka udhëzime të qarta ndërsa ne të gjithë e dimë synimin e përgjithshëm”, shprehet Martini, duke dhënë shembullin se si edhe marrëdhënia me turistët tani ka një protokoll.

Zonat e Mbrojtura dhe NAPA rriten së bashku

Gjatë viteve të fundit ka pasur miliona turistë të regjistruar çdo vit në të gjitha zonat e mbrojtura të Shqipërisë. Ky sukses i atribuohet planeve të menaxhimit që NAPA ka zhvilluar me ndihmën e BE-së që po zbatohen në të gjitha zonat e mbrojtura të vendit. Shqipëria po fiton një reputacion në mesin e turistëve të cilët janë të tërhequr nga çmimet e ulëta, ushqimi i mirë dhe natyra e mrekullueshme.

Megjithatë, në fokus mbetet mbrojtja e biodiversitetit përmes mjeteve të mekanizmit të monitorimit në zonat e mbrojtura të paraqitura në përputhje me standardet e BE-së Natura 2000. Tani, më shumë se 100 punonjës të NAPA-s janë trajnuar për të përballuar zjarret dhe fatkeqësitë natyrore; ata e dinë procesin e mbledhjes dhe përpunimit të informacionit për sistemet e kafshëve të egra dhe mbi të gjitha kanë strategji për të rritur bashkëpunimin midis komuniteteve që jetojnë në zonat e mbrojtura dhe menaxhimin e zonave.

“Ne kemi parë komunitetet të ndryshojnë pozicionin e tyre nga skepticizmi në lidhje me synimet tona për t’u bërë përkrahës të ndryshimit pozitiv që ai ka sjellë në zonat e tyre.”

Rreth projektit

Projekti NaturAl ka kontribuar në sjelljen e rrjetit të zonave të mbrojtura në Shqipëri në përputhje me rrjetin e BE-së Natura 2000, dhe duke përfshirë standardet e BE-së, Shqipëria po përparon drejt anëtarësimit në BE.

Nga viti 2015 deri në vitin 2019, duke u fokusuar në dhjetë zona të mbrojtura të përzgjedhura, funksionoi për të forcuar menaxhimin e zonave të mbrojtura në Shqipëri duke u fokusuar në: trajnimin dhe ndërtimin e kapaciteteve të National Agency for Protected Areas dhe agjencive rajonale; monitorimin e kafshëve të egra; ofrimin e pajisjeve; dhe forcimin e marrëdhënieve me komunitetet.

Drejtori i NAPA, Zamir Dedej, konfirmon se ka përfitime të mëdha kur ke objektiva afatgjata që i japin përparësi si habitatit natyror ashtu edhe komuniteteve që jetojnë aty. “Ne kemi parë komunitetet të ndryshojnë pozicionin e tyre nga skepticizmi në lidhje me synimet tona për t’u bërë përkrahës të ndryshimit pozitiv që ai ka sjellë në zonat e tyre.” Dedej shpjegon se komunitetet tani e kuptojnë se aktivitetet e tyre duhet të monitorohen dhe se kjo kontribuon në zvogëlimin e praktikave të paligjshme si prerja e paligjshme e pyjeve ose gjuetia. Për më tepër, ata kanë kuptuar që sa më mirë të menaxhohen parqet e mbrojtura, aq më shumë turistë dhe përfitime ekonomike ka për të gjithë.

Këto zhvillime pozitive i atribuohen ndihmës së BE-së, e cila u ofrua në kohën kur ishte më e nevojshme, me NAPA-n që ka hyrë në funksion vetëm në vitin 2016. Që atëherë, Shqipëria ka bërë përparime të konsiderueshme në zgjerimin e rrjetit të zonave të mbrojtura dhe në rritjen e nivelit të zbatimit të planeve të saj të menaxhimit nga 19% në 53%. Këto rezultate kanë inkurajuar më tej Agjencinë dhe janë pozitive se bashkëpunimi me BE-në do të vazhdojë me një fazë të re që do të zvogëlojë më tej humbjen e biodiversitetit, por edhe do të parandalojë krimin mjedisor dhe do të rrisë investimet në zonat e mbrojtura në Shqipëri.

Udhëtim në kohë në një betejë të Luftës së Dytë Botërore

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Projekti i financuar nga BE-ja ofron realitet virtual për vizitorët e muzeve në Bosnje dhe Hercegovinë.

Beteja në lumin Neretva ishte një nga betejat më epike të Luftës së Dytë Botërore në Jugosllavi. Në fund të vitit 1942, komandanti i lartë gjerman u shqetësua për mundësinë e një uljeje të Aleatëve në Ballkan. Si rezultat, Adolf Hitleri urdhëroi një sulm për të shtypur komandën qendrore të lëvizjes partizane të pozicionuar në qendër të Bosnjës dhe Hercegovinës. Pika e kthesës së betejës ishte shkatërrimi i forcave partizane nga një urë e ruajtur lart mbi lumin Neretva për të ngadalësuar avancimin e ushtrisë gjermane.

Beteja u bë e paharrueshme në vitet 1960 përmes prodhimit të filmit Battle of Neretva në të cilin luajtën Yul Brynner dhe Orson Welles ndër aktorëve të tjerë të Hollivudit. Posteri i filmit është dizajnuar nga Pablo Picasso falas. Pas publikimit dhe suksesit të filmit, autoritetet shtetërore hapën një muze të Betejës së Neretvës pranë vendit të betejës, në qytetin e Jabllanicës në Bosnjë dhe Hercegovinë. Muzeu ka funksionuar për gjysmë shekulli, por ka pasur shumë pak vizitorë në 20 vitet e fundit.

Falë iniciativës së një organizate joqeveritare nga Bosnja dhe Hercegovina, audienca tani mund ta rijetojë betejën përmes përmbajtjes së modernizuar dhe realitetit virtual 3D, duke shtuar një arsye të re për të vizituar muzeun në Jabllanicë.

“Ne kuptuam se muzeu në Jabllanicë është shumë tërheqës në aspektin e vendndodhjes dhe tregimit, por nuk ofron shumë në aspektin e përmbajtjes dhe nuk është përfshirës për vizitorin, dhe vendosëm të bëjmë diçka për këtë.”

Kthimi i muzeut në një pike tërheqëse

 Association Link, një organizatë joqeveritare nga Bosnja dhe Hercegovina, kishte zbatuar një projekt për promovimin e turizmit natyror rreth Jabllanicës. Megjithatë, meqenëse rajoni është gjithashtu i pasur me trashëgimi kulturore, ata vendosën të nisin një iniciativë duke pasur këtë në fokus. “Ne kuptuam se muzeu në Jabllanicë është shumë tërheqës në aspektin e vendndodhjes dhe tregimit, por nuk ofron shumë në aspektin e përmbajtjes dhe nuk është përfshirës për vizitorin, dhe vendosëm të bëjmë diçka për këtë,” thotë Rasim Tulumović nga Association Link. Nga konsultimi me kolegët nga Muzeu Kombëtar i Malit të Zi, në anën e kufirit të Malit të Zi, ata mësuan se muzeu në Nikšić ishte në një situatë të ngjashme, dhe ata panë se kjo do të ishte një mundësi e madhe për një iniciativë ndërkufitare për promovimin e trashëgimisë kulturore si pjesë e një pakete turistike. Për këtë ata kishin nevojë për ndihmë, dhe mbështetja erdhi nga programi i financuar nga BE-ja Cross-Border Cooperation (CBC) për Bosnjën e Hercegovinën dhe Malin e Zi.

Problemet kryesore me të cilat përballeshin muzetë në të dyja anët e kufirit ishin prezantimi i përmbajtjes dhe promovimit. Rasim shpjegon se përdorimi i pajisjeve dhe teknikave moderne ishte pothuajse i panjohur në këto muze, dhe si rezultat numri i vizitorëve ishte i ulët dhe ata që erdhën shpenzuan shumë pak kohë në muze. “Përveç kësaj, nuk kishte vend për të pirë një kafe ose për të blerë një suvenir, dhe në një farë mënyre këto muze nuk shërbenin në zhvillimin e turizmit”, thotë Rasim.

Me mbështetjen e BE-së, organizatat partnere prezantuan një mënyrë novatore të paraqitjes së historisë duke përfshirë pajisje moderne në muze dhe duke zhvilluar një prezantim të realitetit virtual dhe një lojë të animuar që jep fakte historike në një mënyrë argëtuese. Për shembull, nëse tani vendosni të përjetoni turneun e realitetit virtual në betejën e Neretvës në muzeun Jabllanica, do të duhet të mbani syze 3D dhe do të gjeni veten në selinë e komandës partizane, të rrethuar nga aktorë të animuar. Komandanti do t’ju japë detyrën e shpëtimit të ushtarëve të plagosur që do t’ju çojë nëpër betejë, dhe në rrugën tuaj ju do të përballeni me një numër pengesash që duhet të kapërcehen. “Ne besojmë se kjo qasje është veçanërisht tërheqëse për të rinjtë që janë të mërzitur nga të mësuarit historinë në mënyrë tradicionale”, thotë Rasim.

Prezantimet virtuale ishin vetëm një pjesë e projektit. Organizatat partnere gjithashtu i pajisën muzetë me syze 3D, ekrane LED, tableta, e-guide dhe pajisje të tjera virtuale të prezantimit. Përveç kësaj, ata kontribuan në trajnimin dhe certifikimin e guidave turistike në metodologjinë bashkëkohore të interpretimit, mbështetën bizneset e vogla për të prodhuar suvenire, dhe ndihmuan muzetë në hartimin e planeve të biznesit.

“Si rezultat i mbështetjes së BE-së tani të dy muzetë mund të bëhen plotësisht të vlefshëm financiarisht, dhe muzetë e tjerë në rajon kanë qenë në kontakt me ta për të mësuar se si të zbatojnë qasjen e tyre.”

Rreth projektit

Instrument for Pre-Accession (IPA) assistance II CBC Programme Bosnia and Herzegovina – Mali i Zi 2014-2020 ka si qëllim të përgjithshëm të programit zhvillimin e qëndrueshëm të zonës kufitare midis Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Malit të Zi, e cila promovohet përmes zbatimit të aktiviteteve të përbashkëta që maksimizojnë avantazhet krahasuese të zonës. Financimi i përgjithshëm IPA për Programin Bosnje dhe Hercegovinë – Mali i Zi 2014-2020 është 8,4 milionë euro.

Projekti i financuar nga BE-ja “Amusing Museums” ka pasur një ndikim të rëndësishëm ekonomik në të dy muzetë. Për shembull, Muzeu Jabllanica dyfishoi tarifën e hyrjes dhe pavarësisht se ishte një vit pandemik – ku numri i vizitorëve të huaj pritej të ishte i ulët – gjithashtu dyfishoi numrin e vizitorëve individualë. “Si rezultat i mbështetjes së BE-së tani të dy muzetë mund të bëhen plotësisht të vlefshëm financiarisht, dhe muzetë e tjerë në rajon kanë qenë në kontakt me ta për të mësuar se si të zbatojnë qasjen e tyre”, thotë Rasim.

Më e rëndësishmja, projekti gjithashtu ka pasur një ndikim të rëndësishëm në bashkëpunimin ndërkufitar midis muzeve dhe institucioneve kulturore të të dy vendeve. Projekti mundësoi vizita të përbashkëta të operatorëve turistikë në të dy anët e kufirit, ku operatorët turistikë u frymëzuan për të sjellë vizitorët e tyre në muze, dhe gjithashtu përfshinte bashkëpunim të ngushtë në zbatimin e projektit midis institucioneve kulturore dhe autoriteteve lokale.

Të luftosh për të drejtat e konsumatorëve në Kosovë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një grant nga BE u mundëson shoqërisë civile të mbështesin infrastrukturën ligjore, por edhe të luajnë një rol të rëndësishëm si mbikëqyrës për zbatimin e tij.

Është normale të shohësh në Kosovë njoftime nëpër dyqane që produkti që blihet nuk mund të kthehet. Shitësit përdorin gjykimin e tyre për të vendosur politika në rastet kur një produkt është me defekt dhe rregullat e krijuara nga vetë ata mund të variojnë nga detyrimi i konsumatorëve që të shpenzojnë të njëjtën sasi parash në një tjetër produkt, ose kthimin e produkteve të blera për një periudhë të caktuar kohore prej 24 orësh.

Një mjedis i padrejtë biznesi si në këtë rast mund të krijohet më së shumti kur konsumatorët nuk janë në dijeni të ligjeve në fuqi që i mbrojnë ata, ose për ekzistencën e mekanizmave për t’i zbatuar ato. Kjo mungesë informacioni u konfirmua në vitin 2020 kur një sondazh i financuar nga BE-ja tregoi që 42% e konsumatorëve nuk janë në dijeni se Ligji i Mbrojtjes së Konsumatorëve ekziston dhe nuk i dinë të drejtat e tyre dhe që mund të kthejnë produktet e blera në dyqane ose online.

“Një vit më vonë pasi platforma jonë u bë funksionale, numri i ankesave të regjistruara në qendrën e Departamentit të Mbrojtjes së Konsumatorit, u rrit me tetë herë.”

Për të mbyllur hendekun, the Institute for Development Policy (INDEP) krijoi një platformë duke përdorur ndikimin që kanë rrjetet sociale për të informuar, edukuar dhe fuqizuar konsumatorët në Kosovë. Faqja e mbikëqyrësit të drejtave të konsumatorit (Mbrojtësit e Konsumatorëve) shpjegon ligjin në terma të thjeshta nëpërmjet posterave, diagrameve dhe grafikëve, si dhe ndërvepron me individët në platformë për tema specifike. Përmbajtja e përhershme e platformës është e frymëzuar nga problemet e jetës së përditshme që kosovarët ndeshin kur blejnë produkte ose shërbime. Duke folur gjuhën e atyre që dëshirojnë të kenë më shumë akses në këtë informacion, platforma arriti një audiencë prej 30,000 përdoruesish në vitin e parë të operimit. Rritja e nivelit të ndërgjegjësimit pati ndikim në dorëzimin e ankesave zyrtare tek autoritetet përkatëse.

“Një vit më vonë pasi platforma jonë ishte funksionale, numri i ankesave të regjistruara në qendrën e Departamentit të Mbrojtjes së Konsumatorit u rrit me 8 herë,” thotë Fatbardha Restelica nga INDEP. Numri total i ankesave zyrtare të paraqitura këtë vit, deri në fillim të muajit dhjetor, është një rekord prej 1,871 ankesash. Mbrojtësit e Konsumatorëve i këshillojnë konsumatorët të paraqesin ankesat e tyre lidhur me sigurinë e ushqimeve, dhunimin e të drejtës së garancisë së produktit si dhe blerjen e produkteve online.

Pandemia frymëzoi tregtinë elektronike dhe tregtinë e padrejtë

Duke parë rritjen e tregtisë elektronike që nga fillimi i pandemisë, së bashku me tregtinë online me 200% në vitin 2020, Mbrojtësit e Konsumatorëve shtuan aktivitetin e tyre për mbrojtjen e konsumatorëve që po krijonin këto lidhje të reja me shitësit. Konsumatorët u përballën me rritje të organizuar të çmimeve, dhunimin e të drejtave gjatë blerjeve online, mos kthimin e produkteve dhe mbi të gjitha praktika të padrejta tregtare, thotë Restelica, e cila shpjegon që rritja e ndërgjegjësimit ishte e përqendruar në kontrollin e shitësve përpara se të bëhet blerja dhe se si të bëjnë një ankesë.

“Objektiva jonë e radhës është të krijojmë një mekanizëm për të mbështetur konsumatorët për t’ju dhënë një zgjidhje ankesave të tyre nëpërmjet ndërmjetësimit dhe mjeteve ligjore.”

Rreth projektit

INDEP mbështetet nga Bashkimi Evropian nëpërmjet Framework Partnership Agreement për mbrojtjen e konsumatorëve nga 2019 në 2020. Programi e ka vënë mbrojtjen e konsumatorit në qendër të vendimmarrjes dhe ciklit të politikave publike. Objektivat e tij kryesore ishin të fuqizonin konsumatorët dhe të rrisnin ndërgjegjësimin e mbrojtjes së konsumatorëve në Kosovë. Në zbatimin e këtyre objektivave, INDEP ofroi rekomandime të politikës publike dhe gjithashtu drejtoi fushatën e “Mbrojtësit e Konsumatorëve” Consumer Protection Watchdog.

Marrja e hapit të radhës për mbrojtjen e konsumatorëve

Politika e mbrojtjes së konsumatorëve është një mjet i rëndësishëm për të rritur besimin e konsumatorëve, për të përmirësuar konkurrencën dhe për të ndihmuar në rimëkëmbjen e ekonomisë. INDEP është e gatshme të ndjekë reforma të tjera në këtë sektor, duke përfshirë dhe shikimin e amendamenteve që të përputhet ligji aktual me legjislacionin e BE-së. Organizata i ka dorëzuar institucioneve në Kosovë komente bazuar në kërkimet e tyre.

Të dhënat zyrtare e një aktivizimi të shumëfishtë kanë përmirësuar në përgjithësi mbrojtjen e konsumatorëve, përfshirë menaxhimin e ankesave, duke qenë se është një rritje pozitive e rasteve të zgjidhura. Gjithsesi, Restelica thotë që qytetarët të cilët marrin një përgjigje negative zhgënjehen dhe nuk e praktikojnë të drejtën për të ngritur një padi. Kjo ndodh për shkak të kostove të procedurave dhe afatit të gjatë kohor që ato duan për t’u zgjidhur. Objektiva jonë e radhës është të krijojmë një mekanizëm për të mbështetur konsumatorët për t’ju dhënë një zgjidhje ankesave të tyre nëpërmjet ndërmjetësimit dhe mjeteve ligjore, shton ajo me vendosmëri.

Duke informuar konsumatorët për të drejtat e tyre bazë, Mbrojtësit e Konsumatorëve kanë shndërruar konsumatorin kosovar në një burim të rëndësishëm të disiplinës të tregut, duke i inkurajuar tregtarët të konkurrojnë duke ofruar produkte dhe shërbime të dobishme dhe të japin informacion në mënyrë sa më transparente. Kjo reflektohet edhe në besimin që kanë konsumatorët në një OJQ për të mbrojtur të drejtat e tyre – 68% e kosovarëve besojnë se një organizatë e shoqërisë civile është e aftë që t’i mbrojë : një figurë mesatarisht e ngjashme me BE. Mbikëqyrësi ka qenë i përfshirë në mënyrë aktive në ndërgjegjësimin e njerëzve, advokim dhe në prezencën e mediave gjatë këtyre viteve të fundit, INDEP ka bërë një kontribut shumë të madh për këtë livel vetëbesimi.

Malikowsky Couture: një markë e re e modës e frymëzuar nga kostumet tradicionale romake

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një artist i ri i komunitetit rom hyn në botën e dizajnit të modës falë një projekti të financuar nga BE-ja në Maqedoninë e Veriut.

Në familjen e Muamed Malikovskit, artistët ishin stereotipa të lidhur me vështirësi financiare dhe mungesë të një të ardhme profesionale. Muamed kishte një interes të madh për artin dhe dizajnin që nga fëmijëria e në vazhdim, por pasi ai ishte gjithashtu një student i mirë në pothuajse të gjitha lëndët e tjera në shkollë, ai zgjodhi juridikun si një profesion kur erdhi koha për të vendosur për universitetin.

Me shumë punë, Muamed mori vlerësime të larta në fakultetin e juridikut, por pak para diplomimit ndodhi diçka. “Të gjithë rreth meje, duke përfshirë edhe familjen time, prisnin që të isha dikush që nuk isha unë, dikush që nuk e kam takuar kurrë në shpirtin tim. E dija – nuk i përkisja asaj bote, dhe vendosa të dëgjoja zemrën time dhe të ndiqja ëndrrat e mia”, thotë Muamed.

“Ishte një sfidë për mua sepse nuk kisha asnjë mbështetje nga familja apo miqtë e mi. Më thoshin gjatë gjithë kohës: “Nuk mund ta bësh”. “Hë pra, hiq dorë, nuk do të kesh sukses”. “Ti duhet të jesh avokat.”

Të jetosh ëndrrën

Ai vendosi të regjistrohej në Fakultetin e Dizajnit të Modës në Universitetin “Goce Delçev” në Stip të Maqedonisë sëVeriut. Vendimi për të studiuar dizajnin e modës nuk ishte një zgjedhje e lehtë, por sapo Muamed nisi studimet për modën, ai filloi të skicojë ilustrime për t’i sjellë në jetë idetë e tij te reja për modën. “Ishte një sfidë për mua sepse nuk kisha asnjë mbështetje nga familja apo miqtë e mi. Më thoshin gjatë gjithë kohës: “Nuk mund ta bësh”. “Hë pra, hiq dorë, nuk do të kesh sukses”. “Ti duhet të jesh avokat”, u shpreh Muamed.

Fillimi i një marke të re dhe hyrja në tregun e modës është sfiduese dhe e ardhmja dukej e vështirë për Muamed. Në vitin 2020, pikërisht kur ai po mendonte të hiqte dorë, Muamed dëgjoi rreth një projekti të bashkëfinancuar nga Këshilli i Evropës, i drejtuar nga European Roma Institute for Arts and Culture (ERIAC), i cili mbështet të rinjtë romë në ndërmarrje krijuese dhe të biznesit. Falë ERIAC dhe fondeve të tij, Muamed më në fund fitoi mundësinë për të kthyer pasionin e tij në një biznes.

Por ky ishte vetëm fillimi dhe Muamed po synonte një sukses shumë më të madh. Ai nuk kishte një dyqan, dhe për ta hapur një kërkoheshin investime të konsiderueshme financiare, të cilat Muamed nuk kishte mundësi ti mbulonte. Pastaj filloi pandemia. Së bashku me vuajtjet dhe vështirësitë që shkaktoi, ajo gjithashtu hapi mënyra të reja të të bërit biznes. Një projekt tjetër i financuar nga BE-ja – Roma Digital Boost mbështetur nga Regional Cooperation Council (RCC) – ndihmoi Muamed të kapërcente këtë sfidë tjetër.

“Projekti Roma Digital Boost i financuar nga BE-ja më ka ndihmuar të çoj biznesin tim në një tjetër nivel dhe të filloj rrugëtimin për t’u bërë një markë e njohur.”

Rreth projektit

Projekti i Roma Integration synon të zvogëlojë hendekun socio-ekonomik midis popullsisë rome dhe jo rome në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi, si dhe të forcojë detyrimet institucionale të qeverive për të përfshirë dhe realizuar objektiva specifike të integrimit të romëve në zhvillimet kryesore politike. Ai zbatohet nga Regional Cooperation Council, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian dhe Open Society Foundations.

Roma Digital Boost trajnoi Muamed për shitjet online, krijimin e një marke dhe identitetin vizual për kompaninë e tij, si dhe menaxhimin dhe promovimin për kanalet e mediave sociale. “Projekti Roma Digital Boost i financuar nga BE-ja më ka ndihmuar të çoj biznesin tim në një tjetër nivel dhe të filloj rrugëtimin për t’u bërë një markë e njohur”, shprehet Muamed.

Tani ai ka nisur koleksionin e tij të parë të rëndësishëm të modës, të frymëzuar nga kostumet tradicionale të komunitetit rom. Dizajni i tij Aurora fitoi vendin e dytë në konkursin “Miss Freedom of the World” dhe një tjetër dizajn u zgjodh si kostumi më i mirë kombëtar në konkursin “Miss Summer 2021” në Shqipëri. Vizioni i tij për të ardhmen është të hapë një studio mode më të madhe në kryeqytetin e Maqedonisë së Veriut, Shkup, dhe më pas të zgjerohet në tregun ndërkombëtar. “Edhe nëse të tjerëve u duket e pamundur”, thotë Muamed, “le të krijojmë së bashku histori që ia vlen t’i themi me zë të lartë edhe me krenari”.

Edhe pse projekti i RCC-së Roma Integration funksionon kryesisht në nivelin politik, projekti vazhdon të mbështesë programet që punojnë drejtpërdrejt me komunitetet romë. Boost Digital Roma – të cilin RCC-ja e mbështet si financiarisht ashtu edhe me burimet njerëzore – është një nga këto programe dhe është i rëndësishëm sepse ndihmon në përshpejtimin e procesit të digjitalizimit brenda komuniteteve rome.

“Pa aftësitë digjitale, nuk ka përparim në procesin e integrimit në asnjë fushë, duke përfshirë arsimim cilësor, pjesëmarrjen e barabartë në tregun e punës, qasjen në shërbimet publike e shëndetësore dhe qasjen në informacion. Njerëzit shumë të motivuar si Malikovski janë shembujt më të mirë se si komuniteti rom mund të kontribuojë në transformimet e vazhdueshme në ekonomitë tona”, shprehet Orhan Usein, kreu i Zyrës së Regional Cooperation Council Roma Integration.

Ndërkohë, Muamed thotë: “I inkurajoj të gjithë, dhe sidomos të rinjtë romë, të dëgjojnë zemrat e tyre dhe të ndjekin ëndrrat e tyre. Kurrë mos hiqni dorë nga ajo që ju bën të lumtur në jetën tuaj. Gjithmonë jini vetvetja!”

Ide të mëdha në një kuti të vogël

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një sipërmarrëse nga Kosova ka lançuar një produkt novator për të zhvilluar aftësitë elektronike dhe inxhinierike të fëmijëve.

Arta Shehu Zaimi është një sipërmarrëse e re nga Kosova. Pas diplomimit për shkenca kompjuterike, ajo punoi në një bankë tregtare si zhvilluese programesh dhe më vonë si arkitekte sistemi. Gjithsesi, mënyra sesi ajo e shikonte botën ndryshoi kur u bë mama, së bashku me vizionin e saj profesional dhe vendosi të krijojë një biznes ndryshe nga të tjerët. “Gjithmonë ndieja keqardhje që unë, si shumë të tjerë nga brezi im, duhet t’i mësonim gjërat në mënyrë praktike dhe e ndieja që duhej të bëja diçka që vajzat e mia dhe brezi i tyre të mos përballen me këto probleme”, thotë Arta.

Kjo është arsyeja përse Arta dhe motra e saj, në vitin 2015, vendosën të lançonin J-Coders Academy, një kurs privat ku fëmijët e moshës nga 8-18 vjeç mund të mësojnë gjuhët e programimit, dizajnin e një aplikacioni dhe dizajnin e lojërave kompjuterike. Misioni i J-Coders Academy është t’u mësojë fëmijëve këto koncepte nëpërmjet sa më shumë ushtrimeve praktike.

“Ne besojmë se shkenca dhe teknologjia duhet të jenë sa më të lehta dhe të kuptueshme për fëmijët, duke i inkurajuar ata të zgjidhin problemet dhe të mendojnë jashtë kornizës.”

Shkenca dhe teknologjia e lehtë për t’u nxënë

Megjithatë, gjatë punës së tyre në J-Coders Academy, Arta dhe motra e saj kuptuan se fëmijët kishin vështirësi të kuptonin një fushë të veçantë – inxhinieri hardware dhe elektronike. Kjo ndodhte sepse qasja ekzistuese nuk i jepte mundësinë fëmijëve të eksperimentonin në këtë fushë të rëndësishme. “Ne besojmë se shkenca dhe teknologjia duhet të jenë sa më të lehta dhe të kuptueshme për fëmijët, duke i inkurajuar ata në zgjidhjen e problemeve dhe të mendojnë jashtë kornizës,” thotë Arta.

Kështu u krijua ideja e Labbox, të cilën Arta e konsideron si një produkt revolucionar. Labbox-i përbëhet nga disa kuti të vogla të cilat përfshijnë qarqe, kabllo lidhëse dhe materiale të ngjashme të cilat i lejojnë fëmijët të eksperimentojnë me projekte të vogla inxhinierike dhe elektronike.

Kur u krijua produkti i parë, iu prezantua dhe një grupi prindërish dhe partnerësh. Produkti pati një sukses të madh dhe Arta me motrën e saj vendosën ta kthenin në biznes. Sidoqoftë, ky ishte një lloj i ri biznesi për qytetin e Kosovës dhe rajonin dhe u përballën me shumë sfida. Në veçanti ato kishin probleme me prodhimin fizik të njësive të tyre. “Rajoni ynë nuk është një ambient shumë miqësor për kompanitë si Labbox që sjellin produkte elektronike fizike. U përballëm me probleme të mëdha për të gjetur furnitorë ose kompani partnere që do të merrnin përsipër prodhimin,” thotë Arta.

“Faza e parë e financimit nga BE-ja ishte shumë e rëndësishme për biznesin tonë dhe shpresoj që ata do të vazhdojnë të mbështesin sektorin digjital të rajonit, pasi ne kemi shumë njerëz të talentuar që kanë nevojë për mbështetje për t’u kthyer në një markë më të madhe.”

Rreth projektit

The Western Balkans Enterprise Development and Innovation Facility (WB EDIF), financuar nga BE, synon të përmirësoj aksesin në financa për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (SMEs) në Ballkanin Perëndimor. WB, EDIF janë krijuar për të ofruar instrumente plotësuese financiare duke përzgjedhur llojet e ndryshme të SME-ve të cilat kanë nevojë për t’u financuar në Ballkanin Perëndimor. Lehtësirat konsistojnë në katër grupe të ndryshme: SME financimi i kapitalit, garantimi i kredive, shërbime për mbështetjen e SME-ve.

Një tjetër mundësi ishte që Labbox të merrte përsipër vetë prodhimin, por për këtë atyre ju duhej një investim edhe më i madh, por duke qenë një biznes i ri ata nuk kishin mundësi ta përballonin. Kështu Labbox duhej të fokusohej në përpjekjen e tyre për të siguruar financimin e fazës fillestare për të sjellë ngarkesën e parë me produkte në treg.Labbox i paraqiti një propozim Western Balkan Enterprise Development and Innovation Facility (WBEDIF) të BE-së dhe morën një përgjigje pozitive.

BE-ja i ndihmoi ato në blerjen e makinerive në këtë mënyrë ato mund të prodhonin vetë kutitë elektronike të pavarura nga furnitorë të tjerë ose partnerë të mundshëm. “Faza e parë e financimit nga BE ishte shumë të rëndësishme për biznesin tonë dhe shpresoj që ata do të vazhdojnë të mbështesin sektorin digjital të rajonit, pasi ne kemi shumë njerëz të talentuar që kanë nevojë për mbështetje për t’u kthyer në një markë më të madhe,” thotë Arta.

Blloqet elektronike të ndërtimit Labbox u mësojnë fëmijëve bazat e shkencës dhe inxhinierisë kompjuterike në mënyrë argëtuese dhe ndërvepruese. Arta dhe kolegët e saj kanë dizajnuar dhe zhvilluar një seri të këtyre kutive për kurrikulën e certifikuar të STEM (shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë). Secili produkt i krijuar është i lidhur me një qëllim të caktuar mësimor dhe kjo u mundëson fëmijëve të kuptojnë një koncept të caktuar. Duke parë suksesin e madh në tregun vendas, Labbox shumë shpejt fitoi reputacion brenda dhe jashtë vendit si pionier në edukimin STEM. Shkollat publike në të gjithë Kosovën kanë pilotuar programin mësimor Labbox dhe në vitin 2018 kompania fitoi vendin e parë në Startup Games  pjesë e Western Balkans Investment Summit në Londër.Por ky është vetëm fillimi, pasi Arta është e përkushtuar të arrijë maksimumin me Labbox. “Ne po planifikojmë të arrijmë në tregun Evropian dhe Amerikan dhe të zgjerojmë kanalet e prodhimit në mënyrë që të përfshijnë zinxhirët e shitjes me pakicë të cilat u shërbejnë arsimit dhe shkollave publike,” thotë ajo.

Cilësia ime e jetës është përmirësuar dukshëm

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Ndihma personale bëhet një shërbim i përhershëm ndaj personave me aftësi të kufizuar në rrethin e Mačvanit të Serbisë me mbështetjen e BE-së.

Dragana Marković Matić jeton në qytetin Šabac, në rrethin Mačvan të Serbisë perëndimore. Ajo vuan nga artriti reumatoid, i cili me kalimin e kohës ka çuar në kufizimin e lëvizjes dhe nevojën për mbështetje për të kryer aktivitetet e përditshme. “Nuk mund të punoj në mënyrë të pavarur, nuk mund të lëviz. Lëvizjet e mia bëhen gjithnjë e më të kufizuara me moshën”, thotë ajo. Përkeqësimi i sëmundjes të saj solli nevojën për një kujdestar të rregullt që do ta ndihmonte atë pjesën më të madhe të ditës. Familja dhe miqtë ishin atje për ta mbështetur, por siç na tregon edhe ajo vetë “është punë me kohë të plotë: të bëhen krahët dhe këmbët e mia”.

Nevoja për ndihmë personale, natyrisht, nuk është ekskluzive për Draganën: personat e tjerë në Šabac me aftësi të kufizuara kanë problem të ngjashëm. Familjarët përpiqen t’i ndihmojnë, por nuk mund të jenë gjithmonë aty aq sa është e nevojshme. Një zgjidhje alternative është punësimi i një ndihmësi personal, por kjo është një barrë financiare që shumica e familjeve nuk mund ta përballojnë. Ndihmësit personalë duhet të trajnohen profesionalisht për të lëvizur një person në karrige me rrota, për ta transferuar atë në shtrat ose në makinë, si dhe për ta ndihmuar me veshjen dhe ruajtjen e higjienës personale. “Dikush që nuk ka pasur asnjëherë kontakt me personat me aftësi të kufizuara duhet të trajnohet për t’i ndihmuar ata në mënyrë që të mos dëmtojnë aksidentalisht veten ose personin për të cilin ata po kujdesen,” thotë Dragana.

“Gjëja më e rëndësishme do të ishte krijimi i një kuadri për trajnimin e personave të parë që ishin të interesuar në ofrimin e shërbimeve të ndihmës personale për personat me aftësi të kufizuara.”

Një rrugëtim dhjetëvjeçar

Dragana është anëtare e District Association of Paraplegics të Mačvanit, e cila mori iniciativën për të zgjidhur këtë problem përmes institucioneve vendore një dekadë më parë. Në atë kohë, shoqata arriti të përfshijë nevojën për një jetë të pavarur për personat me aftësi të kufizuara në strategjinë e politikës sociale të Šabac. Njohja e nevojave të personave me aftësi të kufizuara nga politikanët ishte një arritje e rëndësishme, por pasi nuk kishte mbështetje financiare apo të tjera, u deshën pothuajse dhjetë vjet luftë për të parë një rezultat të dukshëm të politikës.

Drita në fund të tunelit u bë e dukshme në vitin 2018 kur një program i financuar nga BE-ja ReLOaD (Regional Programme on Local Democracy) ofroi mbështetje. “Gjëja më e rëndësishme ishte të krijohej një kornizë për trajnim dhe të trajnojë personat e parë që ishin të interesuar në ofrimin e shërbimeve të asistencës personale për personat me aftësi të kufizuara”, thotë Slaviša Savić, e cila drejton Association of Paraplegics në Mačvan.

Me mbështetjen e BE-së, dhe në bashkëpunim me Ministry of Labour, Employment, Veterans dhe Social Affairs, Shoqata ka identifikuar personat që ishin të interesuar në ofrimin e një shërbimi të ndihmës personale dhe i ka trajnuar e licencuar ata. Si pjesë e të njëjtit program, ata arritën edhe të nisin një projekt pilot mbështetës ku pesë njerëz me aftësi të kufizuara u siguruan me ndihmë personale për tetë orë në ditë dhe katër të tjerë me nga katër orë në ditë mbështetje.

“Marrja e kostos së ndihmësve personalë për personat me aftësi të kufizuara në buxhetin bashkiak ishte një hap i madh dhe sukses i madh për ne dhe nuk mund ta kishim bërë pa mbështetjen e programit ReLOaD të financuar nga BE-ja,”

Rreth programit

Regional Programme for Local Democracy në Ballkanin Perëndimor (ReLOaD) financohet nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet nga United National Development Programme. Qëllimet e programit përfshijnë forcimin e demokracive pjesëmarrëse dhe integrimin e BE-së në Ballkanin Perëndimor duke përmirësuar mjedisin ligjor, financiar dhe më gjerë për fuqizimin e shoqërisë civile.

Zbatimi i programit pilot e bëri kauzën e shoqatës më të fortë për të bindur autoritetet bashkiake se sa e rëndësishme është shërbimi i ndihmës personale për njerëzit me aftësi të kufizuara. Si rezultat i përpjekjeve të vazhdueshme të lobimit, asambleja bashkiake më në fund e përfshiu këtë mbështetje në listën e shërbimeve të rregullta që ofron bashkia. Shërbimi tashmë është përfshirë në buxhetin për vitin 2021 dhe pagat e asistentëve personalë tani mbulohen dhe do të mbulohen nga bashkia.

“Marrja e kostos së asistentëve personalë për personat me aftësi të kufizuara në buxhetin bashkiak ishte një hap i madh dhe sukses i madh për ne dhe nuk mund ta kishim bërë pa mbështetjen e programit ReLOaD të financuar nga BE-ja”, thotë Slaviša.

Dragana dhe njerëz të tjerë nga Šabac që janë me aftësi të kufizuara ndihen më të qetë pasi kanë siguruar një shërbim të ndihmës personale për gjithë jetën. “Cilësia ime e jetës është përmirësuar dukshëm. Me një asistent personal, ju jeni të pavarur”, thotë Dragana.

Çiklizmi: një trend në rritje në Podgoricë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Merr biçikletën tënde! Një OJQ nga Mali i Zi me mbështetjen e BE-së po nxit kthimin e pedalimit në pjesë të kulturës popullore.

Me një sipërfaqe rreth 100 km2 dhe një klimë mesdhetare, Podgorica – kryeqyteti i Malit të Zi – ka të gjithë elementët e nevojshëm për t’u bërë parajsa urbane e çiklizmit. Megjithatë, qytetit i mungonte infrastruktura e duhur për çiklizëm derisa organizata e shoqërisë civile, Biciklo.me, prezantoi çiklizmin si kulturën e re popullore në qytet në vitin 2013. “Ne duam ta bëjmë Podgoricën një vend të mirë dhe të sigurt për çiklizmin dhe duam që kjo të jetë e dukshme për personat që ende nuk e përdorin biçikletën,” shprehet Sonja Dragović, një nga pjesëtaret e organizatës.

Bike-up-i i parë u organizua organizuar në pranverë të vitit 2012: njerëzit u ftuan nëpërmjet rrjeteve sociale për t’u mbledhur së bashku e për të festuar Ditën e Tokës duke bërë një xhiro me biçikletë. Pjesëmarrja frymëzoi dhe nisma të tjera dhe shumë shpejt pjesëtarët entuziastë të grupit të vogël të çiklizmit filluan të organizonin çdo muaj shëtitje masive në Podgoricë. Në një ditë me diell, kjo mund të tërheqë qindra çiklistë nga të gjitha moshat dhe me prejardhje të ndryshme. Në një qytet me rreth 200,000 qytetarë, ku mungon infrastruktura e përshtatshme për çiklizmin, ky është një fillim i mbarë.

“Në Vjenë dhe në Kopenhagën mësova t’i jepja biçikletës në mjedise urbane, falë infrastrukturës të mrekullueshme që këto qytete kanë zhvilluar. Kur u ktheva në Podgoricë, mendova, “Në rregull, tani më duhet të gjej një biçikletë dhe të bashkohem me këta njerëz nga Biciklo.me”.

Të kesh të drejtën e fjalës në lëvizshmërinë urbane

Sonja Dragović, u bë pjesë e Biciklo.me pasi mbaroi studimet Master për studime urbanistike, ku përfshiheshin dhe periudha ku duhej të studionte në Vjenë dhe Kopenhagën. Më përpara, nuk e përdorte shpesh biçikletën, por gjatë studimeve ajo filloi ta përdorë si mjet transporti. Gjatë kësaj kohe, ajo ka ndjekur Biciklo.me në rrjetet sociale. “Në Vjenë dhe në Kopenhagën mësova t’i jepja biçikletës në mjedise urbane, falë infrastrukturës të mrekullueshme që këto qytete kanë zhvilluar. Kur u ktheva në Podgoricë, mendova,  “Në rregull, tani më duhet të gjej një biçikletë dhe të bashkohem me këta njerëz nga Biciklo.me”.”

Biciklo.me nisi si një nismë e lirë  për të organizuar shëtitjet në masë me biçikletë për të reklamuar çiklizmin në qytetin e Podgoricës.  Në vitin 2013, një mundësi për të përfituar financim për të përmirësuar kushtet e çiklizmit, nisma u cilësua si një OJQ, dhe u zbatua me sukses projekti i parë – instalimi i stacioneve të biçikletave të vendosura në 18 vendndodhje në Podgoricë.

Që atëherë, kanë zhvilluar dhe menaxhuar projekte të vogla të cilat kanë përmirësuar çiklizmin në qytet. “Ne po punojmë me shumë rrugë të ndryshme që janë të lidhura me njëra-tjetrën duke përmirësuar infrastrukturën, trafikun dhe politikat që lidhen me lëvizshmërinë dhe duke mësuar më shumë publikut rreth përfitimeve që ka lëvizshmëria urbane e qëndrueshme,” thotë Sonja

Duke parë suksesin e stacioneve të biçikletave, projekte të tjera filluan shumë shpejt të zbatoheshin ose të advokoheshin nga OJQ -të duke filluar nga prezantimi i korsive të biçikletave dhe plani i lëvizshmërisë urbane nga këshilli i qytetit, në studime kërkimore për përmirësimin e transportit dhe vendit të biçikletave dhe krijimi i materialeve mësimore për nxënësit e shkollave fillore dhe të mesme.

“Kjo dhe mbështetja e ardhshme nga BE-ja janë shumë të rëndësishme. Jo vetëm nga ana monetare, por dhe për faktin që BE-ja po e mbështet këtë veprim, bëhet më e lehtë të bindim edhe autoritetet lokale të veprojnë.”

Rreth projektit

BE ka mbështetur Biciklo.me nëpërmjet Regional Programme on Local Democracy (ReLOaD) në Ballkanin Perëndimor i cili synon të forcojë  demokracitë pjesëmarrëse  dhe procesin e integrimit në BE të vendeve të Ballkanit Perëndimor duke fuqizuar shoqërinë civile që të marrë pjesë aktive në vendimmarrje. Të tjera projekte të financuara nga BE-ja që mbështetën Biciklo.me janë “OJQ-të në Malin e Zi – duke filluar nga shërbimet kryesore deri tek krijimi i politikave – M’BASE i cili është i financuar përmes Instrument for Pre-accession Assistance (IPA), projekti “Better traffic, better city” dhe “Enhancing capacities for better living environment in Montenegro”.

 

BE mbështeti katër nga këto projekte – studime për trafikun dhe kushtet e lëvizshmërisë në Podgoricë, krijimi i propozimeve për përmirësimet e legjislacionit, fushata për të rritur ndërgjegjësimin rreth përfitimeve që ka çiklizmi në shkollat e mesme, dhe prezantimi i stacioneve të biçikletave në 3 qytete në pjesën veriore të vendit. Kjo dhe mbështetja e ardhshme nga BE-ja janë shumë të rëndësishme. Jo vetëm nga ana monetare, por dhe për faktin që BE po e mbështet këtë veprim, bëhet më e lehtë të bindim autoritetet lokale të veprojnë gjithashtu,” thotë Sonja.

Janë ndërtuar disa kilometra rrugë për biçikletat në Podgoricë, edhe pse cilësia e dizajnit dhe mirëmbajtjes mund të ishte më e mirë, është e qartë që kjo hapësirë e sigurt çiklimi ka tërhequr shumë përdorues të rinj të biçikletave dhe ka inkurajuar njerëzit të dalin e të shëtisin me biçikletë.

Për Sonjën, ajo çfarë është e rëndësishme për qytetin është të krijojë procedurat e duhura për planifikimin e ndërtimit të korsive të biçikletave, dhe të investojnë në planifikuesit edukativ të qytetit për trendet më të fundit dhe praktikat më të mira për infrastrukturën e çiklizmit. Sa më shumë njerëz të pedalojnë në qytet, aq më mirë është për të gjithë. Duke qenë se njerëzit që pedalojnë nuk përdorin makina, ata gjithashtu nuk krijojnë ndotje mjedisi ose akustike. Kjo e bën qytetin një mjedis më të mirë për të gjithë, thotë Sonja.