Skip to main content

‘Udhë’ gjen një mënyrë për të ofruar udhëtime të përbashkëta me makinë në Kosovë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një grup novatorësh të rinj kanë nisur një aplikacion transporti të përbashkët me makinë, me mbështetjen e BE-së.

Kur ishte student në Prishtinë, Eroll Gorçit i duhej të udhëtonte disa herë në javë nga qyteti i tij i lindjes, Peja, që ndodhet rreth 80 km larg. Taksitë ishin shumë të shtrenjta, ndërsa autobusët nuk ishin edhe aq të shpeshtë. Për këtë arsye, si shumë persona të tjerë që duhet të bëjnë rrugë të gjatë për në punë, ai kërkoi zgjidhje alternative, duke parë nëse ndonjë nga miqtë apo të afërmit e tij do të udhëtonin për në kryeqytet, që të mund të shkonte bashkë me ta.

Erolli ishte student teknologjie e shkencash kompjuterike. Teksa zhvillonte aftësitë e tij prej IT-je, ai kuptoi se mbushja e zbrazëtisë në transportin inter-urban me një platformë për transport të përbashkët me makinë mund të ishte me interes si biznes. Dhe kështu filloi “Udhë”, aplikacioni i parë për transport të përbashkët me makinënë pjesën jugore të Ballkanit që lidh shoferët me pasagjerët.

 “Para se të krijonim aplikacionin, donim ta testonim metodën nëpërmjet mediave sociale dhe kjo pati sukses.”

Erolli dhe miqtë e tij e diskutuan fillimisht këtë ide disa vite më parë, ku ranë dakord që të krijonin një faqe në media sociale, ku të interesuarit të mund të komunikonin dhe të planifikonin për të ndarë udhëtimin. “Para se të krijonim aplikacionin, donim ta testonim metodën nëpërmjet mediave sociale dhe kjo pati sukses,”- thotë Erolli.

Brenda një periudhe shumë të shkurtër, grupi i transportit të përbashkët në Facebook grumbulloi rreth 10,000 anëtarë. Kjo vërtetoi se njerëzit kishin interes, kështu që ekipi u bind për mundësinë e zhvillimit të një shërbimi profesional.  Ata filluan të krijojnë aplikacionin për shoferët dhe pasagjerët në fillim të vitit 2020. Meqenëse kishin shumë pak përvojë në këtë lloj sipërmarrjeje, ata aplikuan për projektin VentureUP të financuar nga BE-ja për ndihmë teknike të përqendruar te krijimi i prototipave. Erolli dhe ekipi i tij nxorën përfitime nga webinar-et, instrumentet e marketingut, modelimet e biznesit dhe financimet, të cilat ndihmuan shumë për krijimin e njohurive të tyre në këtë fushë. Për më tepër, ata u fokusuan te grumbullimi sistematik i të të dhënave, gjë që u dha një pikënisje të mirë dhe siguri te modeli i tyre i biznesit dhe për krijimin e aplikacionit.

“Mbështetja e dhënë nga Bashkimi Evropian ishte thelbësore për zhvillimin dhe realizimin e idesë sonë.”

Mbi projektin

VentureUP, Projekti Inkubator i Sipërmarrjes i Universitetit të Prishtinës në Kosovë, mbështetur nga Bashkimi Evropian, u jep mundësinë studentëve dhe startup-eve të ndërtojnë biznese punëdhënëse dhe të rrisin shanset për punësim të suksesshëm në Kosovë. Gjatë programit të parë inkubator në vitin 2019, përfunduan programin shtatë startup-e, me një total prej 23 anëtarësh ekipi. Ndër to, katër startup-e u regjistruan si biznese ligjore që gjenerojnë të ardhura, duke punësuar gjithsej 15 persona. Në vitin 2020 pati rreth 12 startup-e me 31 anëtarë ekipi që përfunduan programin e dytë inkubator. Si rezultat, janë regjistruar pesë biznese ligjore, duke gjeneruar kështu të ardhura dhe duke punësuar një total prej 18 personash.

Aplikacioni u hodh në treg me anë të Google Play dhe Apple Store që në janar të vitit 2021. Komuniteti online tashmë ka mbi 30,000 ndjekës në mediat sociale dhe rreth 15,000 përdorues të aplikacionit për celular. Çdo ditë, ata zgjidhin probleme transporti për qindra pasagjerë. Ekipi prej katër personash tanimë kërkon të shtojë fitimet dhe të sigurojë ndihmën e një investitori engjëll për zgjerimin e biznesit. Ata po planifikojnë të nisin shërbimin në Shqipëri dhe në tregjet e Ballkanit, ku platforma më e madhe e transportit të përbashkët nga BE-ja ka dështuar.

Erolli shpjegon se në sistemin arsimor të Kosovës mungon mësimi për sipërmarrjen, mënyrat e shndërrimit të një ideje në produkt, si dhe për monetarizimin e ideve. Për të, projektet inkubatore janë shumë të rëndësishme për të hedhur hapat e parë të biznesit dhe të sipërmarrjes. “Mbështetja e dhënë nga Bashkimi Evropian ishte thelbësore për zhvillimin dhe realizimin e idesë sonë,”- thotë ai.

Gruaja shqiptare që lidh kontrata me një klikim

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Me financimin e BE-së, një startup ofron shërbime ligjore digjitale.

Si e ndryshoi pandemia botën tënde? Shumë ekspertë kanë debatuar se njerëzit janë të prirur të gjejnë zgjidhje për problemet kur ata largohen nga rutina e tyre dhe kanë kohë për të punuar dhe për të zhvilluar një ide. Kjo lloj risie është pikërisht çfarë ndodhi me startup-in e krijuar nga Kristina Filip, një grua e re nga Shqipëria. Ideja e saj për të krijuar një shërbim ligjor online lindi gjatë izolimit dhe është zhvilluar që atëherë.

“Arrita të kuptoj se shumë shërbime ligjore mund të ofrohen automatikisht, por ky lloj shërbimi nuk ekzistonte në Shqipëri. Gjatë izolimit, kisha kohë të mendoja dhe erdha me ide sesi ta rregullonim këtë problem.”

Mbështetja efikase për sipërmarrësit vjen përmes automatizimit

Si një avokate e re, që ka studiuar për “Të drejtë biznesi” në Shqipëri dhe jashtë saj, Kristiana ndihej e frustruar duke shpenzuar kohë në shërbime të thjeshta ligjore të cilat e shpërqendronin nga çështje më të rëndësishme.

“Arrita të kuptoj se shumë shërbime ligjore mund të ofrohen automatikisht, por ky lloj shërbimi nuk ekzistonte në Shqipëri. Gjatë izolimit, kisha kohë të mendoja dhe erdha me ide sesi ta rregullonim këtë problem,”shprehet ajo.

Legit, startup-i që Kristiana themeloi, është një platformë digjitale që synon të ofrojë shërbime ligjore me cilësi të lartë, të shpejta dhe lehtësisht të aksesueshme për sipërmarrësit shqiptarë. Platforma bën të mundur hartimin e dokumenteve ligjore si kontratë pune, autorizim ose kontratë qiraje. Përdoruesit duhet t’ju përgjigjen një pyetësori të shkurtër dhe më pas dokumenti i tyre i personalizuar është gati në vetëm pak minuta. Veçori tjetër kyçe e platformës është kontakti me profesionistët e duhur.

Shërbimet digjitale të  “Legit” janë unike në Shqipëri, dhe besoj se dhe në të gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor,” shprehet Kristiana me krenari për qasjen e saj që është e bazuar në modelet e tregut perëndimor. Që nga fillimi, ajo gjithashtu ka synuar dhe tregun kosovar, ku janë ligjet e ngjashme dhe kanë gjuhën shqipe si gjuhë parësore.Platforma e Kristianës ka gjithashtu, një seksion dedikuar sipërmarrësve dhe themeluesve të rinj për ti informuar rreth mundësive të inkubacionit, përshpejtimit dhe financimit, si dhe udhëzime ligjore që ofrohen në postimet e saj në blog.

“Mbështetja e BE-së është e mirëpritur duke qenë se plotëson një boshllëk të lënë nga institucionet, të cilët ende nuk kanë krijuar një fond të posaçëm për startup-et.“

Rreth projektit

BE për Innovation kërkon të përmirësojë ekosistemin inovativ dhe të nxisë krijimin e startup-eve në Shqipëri nëpërmjet zhvillimit të kapacitetit për inovacion mes aktorëve të ekosistemit të inovacionit, duke krijuar lidhje brenda ekosistemit të inovacionit shqiptar dhe duke financuar për startup-e dhe ofruesit e mbështetjes së inovacionit.

Startup-e si Legit kanë përfituar nga Challenge Fund, një mjet financiar konkurrues përdoret si një mjet për të adresuar çështjen e aksesit për të financuar për kompanitë inovative në fazat e para të zhvillimit, gjithashtu dhe për organizatat e angazhuara në shërbime për startup-e inovative dhe promovimin e sistemit inovativ shqiptar.

Ndiq atë që beson

Lindur si një ide gjatë izolimit, Legit ka përparuar tashmë duke u bërë operacionale.  Procesi i krijimit të biznesit nuk ishte i thjeshtë dhe Kristiana ka publikuar të gjitha sfidat në një libër elektronik, për të përcaktuar të gjithë elementët ligjorë të kërkuar. Një grant nëpërmjet BE-së, për Innovation initiative në 2021, ofroi zhvillimin e kapaciteteve dhe ekspertizë teknike për të zhvilluar dhe promovuar platformën në mars 2022.

“Mbështetja e BE-së është e mirëpritur duke qenë se plotëson një boshllëk të lënë nga institucionet, të cilët ende nuk kanë krijuar një fond të posaçëm për startup-et,” shpjegon Kristiana.

Ajo sheh nevojën për një punë të vazhdueshme për të përmirësuar në mënyrë sa më efektive nevojat ligjore të paplotësuara, që të nxënit dhe idetë e saj për të përmirësuar platformën Legit të mos mbeten me kaq. Startup-i synon të rritet së bashku me ekspertët, të cilët do të zhvillojnë më tej produktet e tij. Kristiana shprehet se ajo është e gatshme të ftojë gra për t’ju bashkuar udhëtimit të saj të startup-it, pavarësisht se ajo pranon që u zhvillua si një avokate dhe sipërmarrëse duke mësuar nga meshkujt.

Këshilla e Kristianës për gratë e reja që duan të angazhohen në biznes ose të zhvillojnë më tej karrierat e tyre është: Ndiq atë që beson! #NoRegrets.”

Të ndryshojmë mënyrën e të bërit të gjërave

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Si po ndihmojnë fëmijët malazezë për mbrojtjen e biodiversitetit duke vendosur unaza te shpendët.

Vendosja e unazave dhe shiritave te shpendët është një mënyrë e rëndësishme për të grumbulluar informacion për itineraret e migrimit të specieve të shpendëve, vendet e tyre të ndalimit, zonat e dimërimit dhe shpejtësitë e migrimit. Kjo ndihmon për gjurmimin e lëvizjeve të shpendëve dhe historikun e jetesës së tyre, që nga jetëgjatësia, shkaqet e vdekjes dhe besnikëria ndaj vendlindjes, e deri tek vendet ku ndërtojnë foletë dhe gjetja e partnerëve. Shumëllojshmëria e të dhënave të grumbulluara na ndihmon të kemi një ide më të qartë për secilën popullatë dhe nëse këto janë në vështirësi apo në lulëzim e sipër – informacion shumë i nevojshëm për mbrojtjen e popullatave të shpendëve dhe biodiversitetit.

 

Qendra për Mbrojtjen dhe Studimin e Shpendëve (CZIP), një OJQ malazeze, beson se ky aktivitet shkencor mund të jetë edhe shumë argëtues dhe për këtë arsye, vendosi të përfshijë publikun e gjerë, bashkë me fëmijët. “Kuptuam se shumë qytetarë të Malit të Zi e perceptojnë shkencën si diçka shumë të ndërlikuar, për të cilën nuk mund të gjejnë asnjë lloj informacioni… Kështu që vendosëm t’i përfshijmë dhe t’u vërtetojmë të kundërtën!”- thotë Nevena Petković nga CZIP-ja.

Vendosja e unazave të shpendët na ndihmon të kuptojmë më mirë speciet migruese

Vendosja e unazave te shpendët përfshin kapjen e shpendëve me ndihmën e një rrjete speciale dhe ngjitjen e një unaze të vogël metalike në njërën prej këmbëve të tyre, duke regjistruar kështu llojin e shpendit, moshën, seksin, gjatësinë e krahëve, peshën dhe së fundmi, gjendjen e tij. Të gjitha këto janë shumë të rëndësishme për klasifikimin e specieve dhe për të kuptuar më mirë gatishmërinë e tyre për të vazhduar migrimin. Unazat kanë të gdhendur një kod referimi që lejon që shpendët të identifikohen individualisht në rast se kapen sërish.

“Shpesh themi se stacionet tona për vendosjen e unazave janë vendet ku shpendët mund të pajisen me pasaporta malazeze pa asnjë shpenzim, stres apo nevojë për vizë. Ne duam që shpendët të ndihen të sigurt dhe t’u ofrojmë mbrojtjen e duhur,”- buzëqesh Nevena. Ajo shpjegon se qëllimi më i rëndësishëm pas vendosjes së unazave te shpendët është mbrojtja e habitateve të tyre. Në rastet kur CZIP-ja grumbullon informacion për migrimin, shkencëtarët e saj mund të identifikojnë edhe vendet ku shpendët ushqehen, pushojnë apo ngrenë foletë dhe mund të ndërmarrin veprimet e nevojshme për lobimin dhe advokimin për mbrojtjen e këtyre habitateve.

“Donim ta bënim shkencën të afërt për qytetarët në mënyrë që të gjithë të mund të marrin pjesë, të kontribuojnë dhe të mësojnë diçka të re në të njëjtën kohë.” 

Afrimi i fëmijëve me shkencën

Deri më tani, projekti ka përfshirë qindra nxënës dhe të rritur nga i gjithë Mali i Zi në aktivitetet e vendosjes së unazave te shpendët. “Me anë të këtij projekti, po mundohemi të përqendrohemi kryesisht tek të rinjtë dhe po punojmë shumë me nxënësit e vegjël, sepse shkollat në Malin e Zi nuk bëjnë prezantime mjedisore dhe fëmijët nuk edukohen sa duhet mbi këto tema, kështu që po mundohemi të bëjmë sa më shumë seminare të jetë e mundur,”- thotë Nevena. “Donim ta bënim shkencën të afërt për qytetarët në mënyrë që të gjithë të mund të marrin pjesë, të kontribuojnë dhe të mësojnë diçka të re në të njëjtën kohë.”

“Mbështetja e BE-së është thelbësore për këtë projekt, duke qenë se  pa ato fonde nuk mund të merrnim pajisjet e nevojshme, të punësonim persona të certifikuar për vendosjen e unazave te shpendët, apo të siguronim transportin dhe akomodimin e qindra fëmijëve dhe qytetarëve që kanë marrë pjesë në aktivitetin e vendosjes së unazave te shpendët.”

Lidhur me projektin

Objektivat e projektit BIOVAL (BIOdiversity VALues – vlerat e biodiversitetit) kanë për qëllim të rrisin ndërgjegjësimin për mbrojtjen e natyrës tek qytetarët, të mbështesin monitorimin e biodiversitetit dhe të ndryshojnë sjelljen e qytetarëve, duke përfshirë të rinjtë dhe mësuesit e tyre.

Aktivitet kryesore përfshijnë hartimin dhe shpërndarjen e materialeve edukuese dhe promocionale; evente të tilla si: ekspozitat, ekskursionet, pastrimet, mbjelljet, etj.; dhe organizimin e punishteve në shkollë, shkollave në natyrë, kampeve të reja të studimit, konkurseve dhe kuizeve për biodiversitetin. BE-ja ka ofruar mbi 80,000 € për të mbështetur këtë projekt. Kohëzgjatja totale e projektit është18 muaj.

Aktivitetet e CZIP-së për vendosjen e unazave te shpendët, që përfshijnë pjesëmarrjen e publikut, po vihen në zbatim si pjesë e projektit BIOVAL të financuar nga BE-ja (BIOdiversity VALues – vlerat e biodiversitetit). Përfshirja e qytetarëve në vendosjen e unazave te shpendët ka shpenzime shtesë, të tilla si transporti. Nevena shpjegon: “Mbështetja e BE-së është thelbësore për këtë projekt, duke qenë se  nuk mund të merrnim pajisjet e nevojshme, të punësonim persona të certifikuar për vendosjen e unazave te shpendët, apo të siguronim transportin dhe akomodimin e qindra fëmijëve dhe qytetarëve që kanë marrë pjesë në aktivitetin e vendosjes së unazave te shpendët.”

Një tjetër aktivitet për projektin BIOVAL është edhe Nata Bubo, kur grumbullohen të dhëna mbi bufin-shqiponjë Euro-Aziatik (Bubo bubo), duke përdorur një metodologji që përfshin vizitimin gjatë natës të vendbanimeve të kafshëve të egra, të përzgjedhura paraprakisht, dëgjimin e tingujve të bufëve dhe regjistrimin e të dhënave thelbësore në një format specifik. Nevena thotë: “Shpresojmë të vazhdojmë me projekte e aktivitete të ngjashme. Ky projekt ka pasur dhe vazhdon të ketë një ndikim pozitiv për rritjen e ndërgjegjësimit të qytetarëve e në veçanti, fëmijëve, për mbrojtjen e habitateve të kafshëve të egra dhe shpendëve“

Epoka e bujqësisë kibernetike në Serbi

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një projekt i bashkëfinancuar nga BE-ja mbështet shkencëtarë serbëpionierë të transformimit digjital të bujqësisë. Tashmë fermerët serbë kanë një shok të ngushtë të ri të quajtur Lala. Lala ka aftësinë tëmbledhë të dhëna dhe të analizojë menjëherë veçoritë kimike të çdo kampioni dheu dhe ta arkivojë atë për t’u përdorur më pas nga fermerët. Lala është një robot, ose siç preferojnë ta quajnë shpikësit në Institutin BioSense të Serbisë, një Agrorobot. Profesoresha Vesna Bengin nga Instituti shpjegon se një nga mënyrat më të mira për të optimizuar prodhimin bujqësor është t’i japësh çdo bime ose çdo parcele toke sasinë e saktë ushqyese që i nevojitet  “Pika e fillimit për këtë është vëzhgimi i dallimeve që ekzistojnë në dheun e pjesëve të ndryshme të një parcele dhe këtu hyn në lojë platforma jonë robotike – Agrobot Lala – duke dhënë informacione të sakta dhe precize,” shprehet ajo. I përshtatur për zbatimet në bujqësi dhe i pajisur me një sistem për kampionimin dhe analizimin e dheut, Lala ecën në një shteg të paracaktuar në një parcelë, kampionon dheun edhe e analizon menjëherë atë dhe regjistron rezultatet e matjeve të gjeoreferncuara. Si rezultat Lala shfaq një hartë me shumë shtresa në bazë të së  cilës fermerët mund të bazojnë vendimet në lidhje me mbjelljen, ujitjen dhe aplikimin e plehrave, pesticideve dhe herbicideve për të optimizuar prodhimin. “Ne jemi të lumtur që jemi pjesë e revolucionit bujqësor dhe të shohim robotë, dronë dhe të rinj me laptopë në fushtat serbe”, shprehet profesoresha Bengin.

 “Si inxhiniere unë besoj se shkenca duhet t’i përgjigjet nevojave të shoqërisë dhe të përmirësojë cilësinë e jetës së njerëzve dhe kam reflektuar gjatë mbi mënyrat se si ta drejtoj kërkimin tonë drejt këtij qëllimi.” 

I themeluar në vitin 2015, Instituti BioSense për Kërkim dhe Zhvillim për Teknologjinë e Informacionit si pionierë të transformimit të bujqësisë në Serbi. Profesoresha Bengin është bashkëthemeluesja e Institutit. Ajo shpjegon se kur ishte e vogël kishte dëgjuar shpesh të thuhej se toka në Vojvodinë, rajonin verior të Serbisë, është aq pjellore sa mund të ushqejë të gjithë Evropën. Por ajo pa se ky nuk ishte rasti Po ashtu, kur u rrit asaj i dukej absurde të përfshihej në kërkime shkencore komplekse rezultatet e të cilave mbeten në faqet e revistave shkencore ose librave. “Si inxhiniere unë besoj se shkenca duhet t’i përgjigjet nevojave të shoqërisë dhe të përmirësojë cilësinë e jetës së njerëzve dhe kam reflektuar gjatë mbi mënyrat se si ta drejtoj kërkimin tonë drejt këtij qëllimi,” shprehet Profesoresha Bengin. Kjo më çoi drejt idesë së një instituti shkencore si një bazë të dhënash të cilës mund t’i drejtohen fermerët, bizneset dhe politikëbërësit për të zgjidhur problemet në këtë fushë. Profesoresha Bengin shpjegon se u has me sfida administrative, financiare dhe ndërpersonale në rrugën për ta arritur këtë – dhe që ambiciet e saj mund të kenë qenë jetëshkurtra pa financimin e BE-së për shkencën nëpërmjet programit FP7 dhe më pas nëpërmjet Horizon 2020. “Projekt pas projekti, si të ishte tullë pas tulle ne hapëm një shteg që na ka bërë të njohur sot si lideri botëror në transformimin digjital të bujqësisë,” shprehet profesoresha Bengin.

“Përpara ANTARES, ne thjesht ëndërronim – ëndërronim të ndërtonim një qendër kërkimore serioze në Serbi, të ngjashme me ato që shihnim jashtë vendit; ëndërronim të mbanim këtu studentët tanë më të mirë e të mos i shihnim të largoheshin nga vendi. Ne kishim një vizion që fermerët të mund të jetonin me dinjitet me punën e tyre. ANTARES na ndihmoi t’i kthenim këto ëndrra në realitet.”

Rreth projektit Me një buxhet prej thuajse €30 milionë, ANTARES projekti më i madh kërkimor i financuar ndonjëherë nga Bashkimi Evropian në Republikën e Shqipërisë. Projekti mbështetet nga pjesëmarrja e Ministrisë Serbe të Arsimit, Shkencës dhe Zhvillimit Teknologjik e cila siguron si mbështetjen institucionale dhe legjislative, por edhe bashkëfinancim prej€14 milionë. ANTARES është bashkëfinancuar nëpërmjet programit Horizon 2020 të Bashkimit Evropian. Profesoresha Bengin është koordinatorja e projektit  ‘ANTARES të financuar nga Horizon 2020 i BE-së, i cili mbështet Institutin BioSense teksa evoluon në një qendër evropiane e ekselencës kërkimore e drejtuar nga tregu. “Përpara ANTARES, ne thjesht ëndërronim – ëndërronim të ndërtonim një qendër kërkimore serioze në Serbi, të ngjashme me ato që shihnim jashtë vendit; ëndërronim të mbanim këtu studentët tanë më të mirë e të mos i shihnim të largoheshin nga vendi. Ne kishim një vizion që fermerët të mund të jetonin me dinjitet me punën e tyre. ANTARES na ndihmoi t’i kthenim këto ëndrra në realitet.” Sot BioSense ka një ekip me 140 inxhinierë elektrikë, programues, biokimistë, fizikantë, biologë dhe agronomë. Vendimet për punësimet merret duke u bazuar vetëm në ekselencë dhe gjysma e ekipit janë gra. Profesoresha Bengin shpjegon se gratë janë të domosdoshme në shkencë. “Ato i qasen zgjidhjes së çdo sfide shkencore në mënyrë specifike, që plotëson atë të kolegëve të tyre meshkuj. Si inxhinier elektrike, unë nuk besoj se profesionet janë të ndara për femra dhe për meshkuj”. “Unë vërtet besoj se vajzat duhet të dëgjojnë vetveten, të ndjekin dëshirat dhe interesat e tyre dhe të krijojnë modele të reja sjelljeje, në të cilat nuk do të ndjekin shembujt mashkullorë, por do të krijojnë historitë e tyre autentike të suksesit”.

Artefaktet e çmuara tashmë janë ekspozuar në një ndërtesë të çmuar

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një projekt i financuar nga BE-ja ka kthyer një pallat osman në një burim kulturor si për banorët dhe vizitorët në zonën midis Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut. Një sënduk dasme mbi dyqind vjeçar, një kostum tradicional, vegla këpucari dhe argjendari dhe artefakte të tjera historike mund të shihen tani nga vizitorët në muzeun etnologjik në Gjilan/Gnjilane në Kosovën lindore. Ato janë vendosur në një ndërtesë të njohurpër vendasit si Pallati i Hysen Pashës duke qenë se është ndërtuar nga Hysen Pasha Milla, një nga administratorët udhëheqës të Perandorisë Osmane në vend. Ai u ndërtua në vitin 1887 dhe për disa dekada u përdor si shtëpi, derisa u konfiskua nga qeveria Jugosllave dhe pas Luftës së Dytë Botërore u përdor për shtatë dekada si shkollë. Sot ai është një nga strukturat arkitekturore më të mira të periudhës osmane në Kosovë. Në veçanti, tavanet me dru të gdhendur e bëjnë një vend unik për t’u vizituar, por përdorimi deri në kohët e fundit si shkollë muzike nënkupton se vizitorët kishin akses të kufizuar në të. Kjo ndryshoi falë nismës së bashkisë së Gjilanit/Gnjilane me mbështetjen e BE-së.

 “Duke qenë se nuk kishim një hapësirë të caktuar na u desh të shfaqnim artefaktet tona arkeologjike dhe etnologjike në muzeun kombëtar në kryeqytet.”

Një muze i ri për trashëgiminë kulturore Qyteti i Gjilanit/Gnjilane dhe zonat përreth janë të pasura me artefakte arkeologjike dhe etnologjike, por deri para pesë vitesh nuk kishte një hapësirë të veçantë ku këto të shfaqeshin. “Duke qenë se nuk kishim një hapësirë të caktuar na u desh të shfaqnim artefaktet tona arkeologjike dhe etnologjike në muzeun kombëtar në kryeqytet,” shprehet GjylshenDoko Berisha, drejtori i muzeve në Gjilan/Gnjilane. Situata ndryshoi në vitin 2016 me hapjen e muzeut arkeologjik dhe më pas u përmirësua më tej me hapjen e muzeut etnologjik, që përfitoi nga mbështetja e BE-së. Djellza Ademi ishte koordinatorja projektit të bashkëpunimit ndërkufitar të financuar nga BE-ja (CBC) që përqendrohet në përmirësimin e vlerave të trashëgimisë natyrore dhe kulturore që mundësuan rinovimin e ndërtesës dhe hapjen e muzeut etnologjik. Ajo shpjegon se bashkia e Gjilanit/ Gnjilane ka një numër të lartë vizitorësh gjatë vitit, veçanërisht ata nga diaspora që vizitojnë qytetin rregullisht një ose dy herë gjatë vitit. “Pavarësisht trashëgimisë së pasur kulturore dhe natyrore, nuk kishim shumë për t’i ofruar vizitorëve,” shprehet Djellza. Me nismën e bashkisë dhe ne bashkëpunim me bashkinë e Kumanovës dhe në anën tjetër të kufirit në Maqedoninë e Veriut u vendos të krijohej një destinacion turistik më të mirë. Thirrja e CBC-së për Kosovën-Maqedoninë e Veriut ishte marrëveshje perfekte për këtë lloj nisme duke qenë se të dyja nismave i mungonte financimi dhe ekspertiza.

 “Bashkia e Gjilanit ka përfituar nga një sërë projektesh të financuara nga BE-ja në vitet e fundit dhe do të kishte qenë shumë e vështirë të zbatoje këto aktivitete pa mbështetjen e BE-së.”

Rreth projektit Qëllimi i projektit të bashkëpunimit ndërkufitar të financuar nga BE-ja është “Përmirësimi i vlerave të trashëgimisë natyrore dhe kulturore” ishte të sillte investime dhe të promovonte zonën ndërkufitare si destinacion turistik dhe të theksonte vlerat e trashëgimisë kulturore dhe natyrore nëpërmjet ruajtjes dhe ristauruar një ndërtesë të vjetër dhe për të krijuar evente kulturore tradicionale në zonën ndërkufitare. Rezultatet e projektit përfshijnë ruajtjen dhe restaurimin e vendeve të trashëgimisë kulturore, ndërtimin e vendndodhjeve për sportet dhe promovim i shtuar i trashëgimisë kulturore. Vlera totale e projektit ishte €477,000 dhe ai u përfundua në 20 muaj. Me mbështetjen e BE-së, dy bashkitë partnere në projekt arritën të restaurojnë ndërtesën e vjetër dhe ta përshtaste për ta përdorur si Muze Etnografik, për të ndërtuar një amfiteatër dhe për të krijuar një hapësirë për të luajtur futboll, basketboll dhe tenis në Kumanovë. Përveç përmirësimit të infrastrukturës, partnerët e projektit lançuan një platformë online me informacion të lidhur me turizimin dhe kulturën në zonën ndërkufitare. Gjithashtu, ata organizuan festivale popullore dhe evente ndërlidhëse me operatorë të turizmit dhe ofrues të shërbimeve dhe aktivitete të tjera për të promovuar rajonin ndërkufitar si destinacion turistik. “Bashkia e Gjilanit ka përfituar nga një sërë projektesh të financuara nga BE-ja në vitet e fundit dhe do të kishte qenë shumë e vështirë të zbatoje këto aktivitete pa mbështetjen e BE-së,” – shprehet Djellza Ademi.

Arsimi për të gjithë në Kosovë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Projekti i BE-së për arsimin gjithëpërfshirës në Kosovë ofron mbështetje për fëmijët me nevoja të veçanta dhe nga komunitete të cenueshme. Arti është një 12 vjeçar që është shumë kokëfortë për sa i përket pavarësisë së tij. Ai ka sindromën Down, një çrregullim gjenetikqë përgjithësisht lidhet me vështirësitë e të nxënit. Ligji kosovar ka ndryshuar së fundmi për t’i lejuar fëmijët me sindromën Down dhe fëmijë të tjerë me nevoja të veçanta të nxënë në shkolla të zakonshme. Tashmë nxënësit si Arti janë duke nxënë në një epokë të re. Përfshirja e nxënësve me nevoja të veçanta në shkolla të zakonshme pa një mësues ndihmës mund të jetë sfidues. Duke qenë se shkolla nuk mund të ofrojë një, në rastin e Artit roli i mësueses ndihmëse është marrë përsipër nga nëna e tij. Kjo zgjati për disa vite derisa projekti i financuar nga BE-ja, Arsim për të gjithë, ndërmori hapa për t’i siguruar Artit dhe fëmijëve të tjerë me nevoja të veçanta në shkollën e tij një mësuese ndihmëse. “Me ndihmën e mësueses së përkushtuar ndihmëse, Arti ia doli të ishte plotësisht i pavarur nga unë dhe të zhvillonte aftësitë e tij duke përmbushur pjesën më të madhe të objektivave në planin e tij individual të të nxënit,” shprehet nëna e Artit, Florentina.

 “Fëmijët me nevoja të veçanta përballen me sfida të ndryshme: disa mund të kenë vështirësi me leximin, disa me matematikën ose lëndët e tjera. Kështu që si rrjedhojë ne hartojmë dhe zbatojmë një plan individual të nxëni për çdo fëmijë me nevoja të veçanta.”

Në aktivitetet e përditshme shkollore Artin e ndihmon Xhenneta Shabani, një e diplomuar nga fakulteti i pedagogjisë e cila iu bashkua ekipit si praktikante. Sapo filloi punë, ajo u takua me mësuesen e klasës për të hartuar një plan mësimor individual për Artin dhe filloi zbatimin e tij. “Fëmijët me nevoja të veçanta përballen me sfida të ndryshme: disa mund të kenë vështirësi me leximin, disa me matematikën ose lëndët e tjera. Kështu që si rrjedhojë ne hartojmë dhe zbatojmë një plan individual të nxëni për çdo fëmijë me nevoja të veçanta,” shprehet Xhenneta. Xhenneta e ndihmon Artin gjatë mësimit edhe është e pranishme gjatë gjithë kohës në klasë me mësuesen e zakonshme. Përveç punës me Artin, ajo ndihmon edhe fëmijë të tjerë. Plani i saj profesional afatgjatë është të punojë si këshilltare e shkollës, kështu që përvoja e përftuar në këtë projekt është jashtëzakonisht e vlefshme. “Ndoshta pjesa më e mirë e angazhimit tim në këtë projekt është që kur të filloj të punoj si këshilltare shkolle, të mund të transferoj të gjitha njohuritë nga ky projekt në shkollën në të cilën po punoj, në mënyrë që edhe mësues e nxënës të tjerë të përfitojnë prej tyre,” shprehet ajo. Projekti ‘Arsim për të gjithë’ po zbatohet nga një organizata jofitimprurëse (OJQ) çeke ‘People in Need’ dhe partnerë nga Kosova Njomza Emini nga ‘People in Need’ shpjegon se sa i domosdoshëm është projekti për fëmijët me nevoja të veçanta në Kosovë. “Kemi pasur raste kur shkollat ngurronin të pranonin fëmijë me nevoja të veçanta, duke qenë se ata kanë nevojë për vëmendje të veçantë dhe shkollave iu mungonte stafi mbështetës. Edhe sikur të kishin kohë për të punuar me të, mësuesve të zakonshëm iu mungon trajnimi për të trajtuar nevojat e këtyre fëmijëve,” shprehet Njomza. Si rrjedhojë projekti drejton një program që angazhon 42 praktikantë që mbështesin 250 fëmijë si Arti që kanë nevoja të veçanta ose që vijnë nga komunitete të cenueshëm. Projekti ofron edhe trajnim për mësuesit e zakonshëm rreth mësimit gjithëpërfshirës të fëmijëve me nevoja të veçanta. Deri tani projekti ka trajnuar mbi 150 mësues edhe ata planifikojë të trajnojnë deri në 225 mësues deri në përfundim të projektit. Trajnimi përfshin tema si parimet e gjithëpërfshirjes, komunikimit me fëmijët me nevoja të veçanta dhe identifikimin dhe menaxhimin e rasteve të bullizmit. “Trajnimi i prit shumë mirë nga administratorët e shkollave dhe mësuesit që morën pjesë,” shprehet Njomza.

 “Ekzistojnë hendeqe të konsiderueshme në arsimin gjithëpërfshirës në Kosove dhe derisa institucionet tona të mund të mbyllin këto hendeqe mbështetja nga BE-ja dhe donatorët e tjerë është shumë e rëndësishme.”

Rreth projektit Projekti ‘Arsim për të gjithë’ i financuar nga BE-ja u lançua në vitin 2018 dhe bazohet në të drejtën për arsim të barabartë për fëmijët dhe adoleshentët me nevoja të veçanta si dhe ata nga komunitete të cenueshme si komuniteti Rom. I financuar ngaInstrumenti Evropian për Demokraci dhe të Drejta të Njeriut (EIDHR)projekti po zbatohet nga OJQ-ja çeke ‘People in Need’ në partneritet me OJQ-të kosovare ‘Autizmi Flet’ dhe ‘The Ideas Partnership’ Për hartimin e trajnimit të mësuesve, projekti përfitoi nga përvoja e departamentit të arsimit ‘Varianty’ i ‘People in Need’ në Republikën Çeke dhe mënyra se si ata kanë përdorur udhëzimet e Agjencisë Evropiane për Arsimin Gjithëpërfshirës. “Ekzistojnë hendeqe të konsiderueshme në arsimin gjithëpërfshirës në Kosove dhe derisa institucionet tona të mund të mbyllin këto hendeqe mbështetja nga BE-ja dhe donatorët e tjerë është shumë e rëndësishme,” shprehet Njomza. Projekti ka edhe një tjetër element të përqendruar në përmirësimin e arsimit gjithëpërfshirës në nivelin institucional. Platformat e arsimit gjithëpërfshirës janë ngritur në të gjitha vendndodhjet e projektit duke përfshirë grupet vendore të interesit, organizatat e të drejtave të njeriut dhe prindërit. Platforma gjithëpërfshirëse e arsimit në qytetin e Janjevës/Janjevo ka arritur të sigurojë qëndrueshmërinë e programit të stazhit duke e përfshirë atë në buxhetin e bashkitë edhe pas përfundimit të projektit. Në Obiliq/ć ata arritën të rinovonin klasat e dedikuara fëmijëve me nevoja të veçanta me mbështetjen e bashkisë.

T’i kthejmë malet e sharrit në një nga destinacionet e preferuara për turizmin rural

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Kombinimi i natyrës, sportit dhe kulturës – si një rajon në Kosovë po përqafon potencialin e tij turistik falë një projekti të financuar nga BE-ja. Prizreni është një qytet historik magjepsës si dhe destinacioni i preferuar i shumë turistëve vendorë dhe ndërkombëtarë. Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, Prizreni ka më shumë vizitorë se çdo bashki tjetër në Kosovë.  Sidoqoftë, kjo dyndje e vizitorëve nuk përkthehet në numër të lartë akomodimesh Katër vite më parë, autoritetet bashkiake identifikuan këtë kontradiktë dhe zhvilluan një anketë për vizitorët për të kuptuar rrënjën e problemit. Anketa sqaroi arsyet: Prizreni është një qytet i vogël dhe një nga monumentet më të rëndësishme kulturore që mund të vizitohet në një ose dy ditë. Si rrjedhojë, pjesa më e madhe e turistëve nuk qëndrojnë më gjatë se aq. Prizreni shtrihet në afërsi të Maleve të Sharrit. Përveç trashëgimisë kulturore, qyteti dhe rrethinat e tij  ofrojnë edhe një mjedis të bukur natyror të gatshëm për t’u përdorur për ecje në mal dhe veprimtari të tjera në natyrë: një stimul që turistët të qëndrojnë më gjatë. Por deri tre vjet më parë, kishte shumë pak ose aspak infrastrukturë që vizitorët të shijonin malet. Shoqata e Alpinizmit Sharri, një OJQ nga Prizreni vendosi të marrë masa në këtë drejtim. Së bashku me kolegët nga një OJQ tjetër, Shoqata Alpine Merimangat nga Peja – ata filluan të punojnë për piketimin e rrugëve të reja për ecje në mal dhe zhvillimin e një fushate promovuese për të reklamuar rajonin si një destinacion për aventura në natyrë.

“Kjo ishte një mundësi shumë e mirë duke qenë se na nevojiteshin fonde për të zbatuar idenë tonë. Por, për të aplikuar për këtë thirrje duhet të gjenin një partner nga ana tjetër e kufirit.”

Partnerët përtej kufirit Në të njëjtën kohë, Programi për Bashkëpunimin Ndërkufitar Kosovë – Maqedonia e Veriut lançoi një thirrje për projekte që kontribuojnë në inkurajimin e turizmit dhe trashëgimisë kulturore dhe natyrore në rajonin ndër-kufitar midis Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut. Qyteti i Tetovës në Maqedoninë e Veriut në anën tjetër të kufirit kishte probleme të ngjashme me Prizrenin me mungesën e turistëve me akomodim. Vargu i Maleve the Sharrit mbulon si Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut, kështu që kishte shumë potencial për bashkëpunim. “Kjo ishte një mundësi shumë e mirë duke qenë se na nevojiteshin fonde për të zbatuar idenë tonë. Po, për të aplikuar për këtë thirrje duhet të gjenim një partner në anën tjetër të kufirit,” shprehet Deni Hameli nga Shoqata e Alpinizmit Sharri. Pasi kontrolluan kontaktet e tyre, Shoqata identifikoi dhe u partnerizua me OJQ-në ALKA nga Maqedonia e Veriut. Deni shpjegon se ALKA rezultoi të ishte organizata partnere perfekte duke qenë se kishin pasur përvoja me projekte të ngjashme. ‘Ata sollën një vlerë të shtuar të konsiderueshme në procesin e shkrimit të propozimit dhe gjatë zbatimit të projektit.’ shprehet Deni. Propozimi i miratua dhe gjatë dy viteve të mëtejshme, organizatat partnere punuan për zbatimin e projektit që tashmë është drejt përfundimit. Një qasje gjithëpërfshirëse Ky projekt ka marrë një qasje gjithëpërfshirëse duke shtuar atraksionin e rajonit si destinacion për turistët. Puna përfshiu përmirësimin e infrastrukturës duke hartëzuar dhe piketuar 21 rrugë të reja për ecje në mal me një total prej 200 kilometrash. Projekti punoi edhe për shtimin e kapaciteteve të shtëpive dhe guidave turistike për të mirëpritur vizitorët. Si përfundim projekti zhvilloi video, fletëpalosje dhe një fushatë tradicionale për rrjetet sociale për të reklamuar rajonin si destinacion turistik për turistët kombëtarë dhe ndërkombëtarë.

“Për më tepër, përgjatë pjesës më të madhe të shtigjeve malore, vizitorët do të mund të shikojnë monumente të trashëgimisë kulturore. Pra këtu kombinohet natyra me kulturën: destinacioni perfekt për turizmin malor.”

Projekti i BE-së i titulluar ‘Mbështetja e Potencialit të Turizmit Rajonal’ është financuar në Programin e Bashkëpunimit Ndërkufitar Kosovë – Maqedonia e Veriut në programin e Instrumentit për Ndihmën e Para-Anëtarësimit (IPA). Projekti u zbatua në partneritet me ALKA dhe OJQ të Ballkanit nga Maqedonia e Veriut dhe Shoqatat Alpiniste Merimangat dhe Alpinistët e Sharrit nga Kosova. Jovan Bozinoski është një operator turistik dhe anëtar i Klubit të Alpinizmit Ljuboten nga Tetova në Maqedoninë e Veriut. Duke qenë se thuajse të gjitha rrugët e reja për ecje në mal kalojnë pranë restoranteve dhe shtëpive që ofrojnë ushqim dhe akomodim, Jovan-i beson se projekti do të ketë një ndikim të konsiderueshëm ekonomik, duke afruar më shumë klientë në rajon. “Për më tepër, përgjatë pjesës më të madhe të shtigjeve malore, vizitorët do të mund të shikojnë monumente të trashëgimisë kulturore. Pra këtu kombinohet natyra me kulturën: destinacioni perfekt për turizmin,” Shprehet Jovan-i.

Shërbimi i këshillimit ‘Blue Phone’; ndihmë në periudha të vështira

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një projekt i financuar nga BE-ja që mundëson këshillim online ose nga telefoni për fëmijët, të rinjtë dhe familjet në Bosnje dhe Hercegovinë. Anxhela* është një studente 21 vjeçare e cila iu drejtuar Linjës së Këshillimit Blue Phone për mbështetje me problemet e saj të shëndetit mendor. Jam ndjerë e trishtuar dhe e plogësht për një kohët të gjatë; ndonjëherë qaj aq shumë sa filloj dhe vjell dhe ndonjëherë s’kam fuqi as të derdh një pikë të vetme loti edhe kur dua të qaj. Jam në letargji: asgjë nuk më bën më të lumtur,” u shpreh Anxhela në një telefonatë me këshilltarin e Blue Phone. Anxhela telefonoi në Blue Phone sepse ajo e dinte se kishte nevojë për mbështetje në lidhje me çfarë po kalonte. Konsulenti i Blue Phone e ndihmoi Anxhelën të normalizonte ndjenjat e saj dhe të hartonte një plan veprimi. Asaj i mësuan dy teknika themelore: teknikën e frymëmarrjes dhe teknikën e pesë shqisave, që e ndihmojnë atë të përqendrojë vëmendjen dhe trupin në të tashmen dhe të qëndrojë e qetë.

 “Blue Phone është një shërbim i rëndësishëm për të rinjtë në BH. Pandemia e ka bërë të vështirë operimin e pjesës më të madhe të popullsisë dhe mbështetja që ofron Blue Phone është e domosdoshme për të parandaluar efekte të tjera negative në shëndetin tonë mendor.”

Shërbim i rëndësishëm për të rinjtë Blue Phone është një shërbim këshillimi online dhe telefonik që u lançua nga Nova Generacija NGO. Aktualisht shërbimi po zbatohet me mbështetjen e Programit për Zbutjen e Ndikimeve të Pandemisë së COVID-19 në Jetën e Fëmijëve dhe Familjeve në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi, i themeluar nga BE-ja dhe i zbatuar nga UNICEF. Maja Kovačević është një nga konsulentet që punon me shërbimin. Ajo shpjegon se për konsulentët më e rëndësishmja është që njerëzit të ndihen të sigurt dhe të kuptojnë që nuk do gjykohen. “Blue Phone është një shërbim i rëndësishëm për të rinjtë në BH. Pandemia e ka bërë të vështirë operimin e pjesës më të madhe të popullsisë dhe mbështetja që ofron Blue Phone është e domosdoshme për të parandaluar efekte të tjera negative në shëndetin tonë mendor.” shprehet Maja. Fillimisht, shërbimi i lançua vetëm për fëmijët, por një nga menaxherët e projektit, Saša Risojević, shpjegon se shërbimi evoluoi shumë shpejt dhe me ndikimin e përshpejtuar të pandemisë atyre iu desh të zgjeronin shërbimet e tyre për grupet më të mëdha në moshë.

 “Ndikimi i mbështetjes së BE-së ishte vërtet i konsiderueshëm duke qenë se ai forcoi në mënyrë të konsiderueshme kapacitetet e shërbimit Blue Phone.”

Rreth projektit Shërbimi Blue Phone, i cili ofron këshillim falas online dhe në telefon po zbatohet nga OJQ-ja Nova Generacija me mbështetjen e Programit për Zbutjen e Ndikimeve të COVID-19-ës në Jetën e Fëmijëve dhe Familjeve në Ballkanin Perëndimor dhe Turiq, i cili është pjesë i paketës së ndihmës së BE-së për vendet e Bashkimit Evropian dhe që po zbatohet nga UNICEF BH. *Emri është ndryshuar për të ruajtur privatësinë e saj   Ai shpjegoi se me rritjen e interesit, ata humbnin deri në 250 telefonata në muaj. Ai kuptoi se kjo ndodhte kryesisht sepse shërbimi ofrohej vetëm gjatë orëve të punës. Me mbështetjen e BE-së ata zgjeruan orarin e punës deri vonë në mbrëmje dhe tani numërojnë vetëm 10 deri në 15 telefonata të humbura në muaj. “Ndikimi i mbështetjes së BE-së ishte vërtet i konsiderueshëm duke qenë se ai forcoi në mënyrë të konsiderueshme kapacitetet e shërbimit Blue Phone.” shprehet Saša. Për më tepër, me mbështetjen e BE-së ata lançuan edhe një fushatë kundër dhunës në familje dhe ndërgjegjësimit për shërbimin Blue Phone. Si rezultat i fushatës, ata arritën të tërhiqnin mbi 35,000 vizitorë në faqen e tyre të internetit dhe numri i fëmijëve, të rinjve dhe familjeve që përfituan nga shërbimet Blue Phone është shtuar në mënyrë të konsiderueshme. Deri tani shërbimi Blue Phone ka funksionuar me mbështetjen e donatorëve dhe nismës sëekipit të OJQ-së Nova Generacija. Saša shpreson se në të ardhmen shërbimi Blue Phone do të mbështetet edhe nga qeveria dhe si rrjedhojë do të ketë qëndrueshmëri afatgjatë. “Ne zhvilluam një sërë takimesh dhe tryeza të rrumbullakëta me përfaqësues të institucioneve ku prezantuam ndikimin e shërbimit Blue Phone dhe rezultatet. Unë mendoj se edhe ata e pranuan rëndësinë e tij dhe ne presim që në të ardhmen ata të fillojnë të mbështesin shërbimin,” shprehet Saša.

Vëzhgimi i zogjve në liqenin e zanave

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një projekt i financuar nga BE-ja promovon vëzhgimin e zogjve për turistët si pjesë e projektit të bashkëpunimit ndërkufitar.

Legjenda thotë se Liqeni i Shkodrës u krijua nga lotët e derdhura nga një zanë malazeze, e cila dëshira e saj që sytë e saj të ktheheshin nga blu në të zezë u refuzua nga Zoti, i cili në vend të kësaj ai e verboi. Zana qau aq shumë sa lotët e saj krijuan një liqen. I mahnitur nga bukuria e tij, Zoti i riktheu shikimin. Me të vërtetë, ata që kanë qenë atje e pranojnë që liqeni i Shkodrës është një nga vendet natyrore më të bukura në Ballkanin Perëndimor dhe një shesh lojërash natyrore për ata që pëlqejnë aventurat në natyrë, një park kombëtar spektakolar prej 400 km2  për tu eksploruar. Gjithsesi, ky vend i zanave përsëri nuk ka marrë vëmendjen që meriton, qoftë nga vendasit por dhe nga turistët ndërkombëtarë. Të paktën, kështu besojnë njerëzit në OJQ malazeze CZIP.

CZIP është për Centar za Zaštitu i proučavanje Ptica (“Centre for Protection and Research of Birds”) dhe organizata punon për më shumë se 20 vite për mbrojtjen e zogjve dhe mjedisit dhe promovimin e trashëgimisë kulturore dhe natyrore në Malin e Zi. Vitin e kaluar, me organizatat partnere nga Krocia dhe Bosnja dhe Herzegovina, lançuan projektin “Pannonia-Adria Connection” ose PA.CON me financimin e BE-së për të promovuar turizmin në zonat e tre vendeve: Nijemci në Kroaci, Tuzla në Bosnja dhe Herzegovina, Liqeni i Shkodrës në Malin e Zi.

“Aktualisht pjesa më e madhe e vizitorëve në liqenin e Shkodrës tërhiqen nga ajo çfarë quajmë turizmi masiv: duke ardhur në liqen, duke pirë një kafe ose duke drekuar, shëtitje e më pas largohen. Ne donim që ta ndryshonim këtë zakon për më mirë.”

Perspektivat për zhvillimin e turizmit

Zoran Popović nga CZIP është një nga koordinatorët e këtij projekti dhe ai shpjegon se ideja e projektit është përdorimi më i mirë i burimeve në të tre vendet për promovimin e turizmit. “Aktualisht pjesa më e madhe e vizitorëve në liqenin e Shkodrës tërhiqen nga ajo çfarë quajmë turizmi masiv: duke ardhur në liqen, duke pirë një kafe ose duke drekuar, shëtitje e më pas largohen. Ne donim që ta ndryshonim këtë zakon për më mirë,”shprehet Zoran.

Zoran shprehet se ata duan që ta kthejnë liqenin në një destinacion ku turistët të qëndrojnë më gjatë, por që kjo të ndodhi, turistëve ju duhen më shumë atraksione dhe mundësi. Kjo çoi në aktivitetet e zbulimit si vëzhgimi i zogjve, hiking, çiklizmi, udhëtime me varkë dhe elemente të tjerë të ekoturizmit dhe aventuror.

Projekti i PA.CON punon në zhvillimin e zonave për vëzhgimin e zogjve në tre vende – një pikë informimi për turistët në Sopotac, një kënd lojrash dhe kulla për vëzhgimin e shpendëve në Kroaci, rinovimin e parkut natyror në Ilinčica dhe instalimin e dritave LED përgjatë rrugës dhe gjithashtu rregullimin e 16 zonave për mikro-piknikë në Bosnja dhe Herzegovina. Projekti do të investojë dhe në rikonstruksionin e argjinaturës së hekurudhës së vjetër në Virpazar, për ta kthyer në një shteg ecjeje dhe blerja e varkave me energji diellore, biçikletave elektrike dhe stacione të karikimit diellor,me synim për të promovuar aktivitetet turistike me ndikim të ulët në mjedis.

“Pa këtë nivel mbështetjeje financiare nga BE-ja, nuk do të ishte i mundur zbatimi i këtij projekti të rëndësishëm.”

Rreth projektit

Projekti PA.CON mbështetet nga Bashkimi Evropian në kuadër të IPA Cross-border Cooperation Programme Croatia – Bosnia and Herzegovina – Montenegro 2014-2020 Partneri kryesor në projektin PA.CON është Bashkia Nijemci, Kroaci;partnerët nga Bosnja dhe Herzegovina janë qyteti i Tuzit dhe Association for Development NERDA, ndërkohë partnerët në Malin e Zi janë Centre for Protection and Research of Birds and the Public Enterprise for Montenegro’s National Parks. Zbatimi i projektit PA.CON filloi zyrtarisht në tetor 2020 dhe do të zgjasë për 24 muaj.

Vlera totale e këtij projekti për tre vendet është 1.8milion, ku do të investohen 280,000euro për përmirësimin e infrastrukturës turistike në liqenin e Shkodrës. “Pa këtë nivel mbështetjeje financiare nga BE-ja, nuk do të ishte e mundur zbatimi i këtij projekti të rëndësishëm,” shprehet Zoran.

Përveç ndërhyrjeve të drejtpërdrejta në infrastrukturë dhe aktivitetet e promovimit, projekti gjithashtu përfshin ndërtimin e kapacitetit për të siguruar që ndikimi i projektit të jetë i qëndrueshëm. Nëpërmjet gjashtë kurseve mësimore në tre vende dhe një vizite studimore, partnerët e projektit dhe përfaqësuesit e grupeve të synuara do të kenë mundësinë të përmirësojnë kapacitetin dhe cilësinë e shërbimeve të tyre.

Sipas Zoranit projekti do të ketë një ndikim të rëndësishem afatgjatë në popullsinë lokale, ekonomi dhe mbrojtjen e mjedisit natyror. “Por më e rëndësishme mendoj se është ndryshimi i botëkuptimit të shumë njerëzve dhe institucioneve dhe t’ju tregojmë atyre se çfarë është e mundur dhe se sa lehtë gjërat mund të arrihen me planifikimin dhe zbatimin e duhur,” shprehet Zoran.

Dimra më të ngrohtë për nxënësit e shkollave të Prishtinës

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një projekt i financuar nga BE-ja nxit zgjerimin e rrjetit të ngrohjes qendrore që kursen energji në qytetin e Prishtinës, në Kosovë.

Shkolla fillore dhe nëntë-vjeçare Naim Frashëri është një ndër shkollat më të mëdha në kryeqytetin e Kosovës. Shkolla ka më shumë se 1,000 nxënës dhe sipërfaqe prej rreth 5,000 m2. Shqipe Vllasalija Mehmedi është drejtoresha në krye të këtij institucioni të stërmadh. Shumëkush do të mendonte se sfida madhore me të cilën përballet ajo në pozicionin e saj do të ishte e lidhur me arsimin, por në fakt është diçka krejt tjetër: “Kishim probleme të mëdha gjatë dimrit dhe nganjëherë na duhej të ndërpritnim mësimin për shkak të problemeve me sistemin e ngrohjes,”- thotë Shqipja.

Në vitin 2018, kur ajo u vendos në krye të shkollës, godina funksiononte me një sistem ngrohjeje me naftë që furnizohej njëherë në muaj. Autoritetet bashkiake qenë ato që organizonin furnizimin, si për shkollën në fjalë, dhe për shkolla të tjera. Shqipja shpjegon se ngrohja me naftë shkaktonte probleme të ndryshme, si p.sh.: kur temperaturat ishin të ulëta nafta mbaronte para se të arrinte furnizimi i radhës, si dhe dëmtime serioze ndaj mjedisit përreth shkollës. “Më kujtohet se si në vitin 2018, si mësuesit, ashtu dhe nxënësit i kishin palltot veshur gjatë mësimit, sepse nuk ishte ngrohtë sa duhej,”- thotë Shqipja.

“Nga pikëpamja ekonomike, Termokos-i ka nxjerrë përfitime të mëdha duke qenë se përveç reduktimit të humbjeve në rrjet, ka fituar edhe 3,000 klientë të rinj, përfshirë këtu edhe institucione publike si: dy kopshte, pesë shkolla, komisariate, Qendrën Klinike Universitare të Kosovës, si dhe Teatrin Kombëtar të Kosovës.”

 

Rritja e cilësisë së ngrohjes dhe mbrojtja më e mirë e mjedisit

Problemet me ngrohjen dhe ndotjen në Prishtinë nuk janë të pranishme vetëm në shkollën Naim Frashëri. Shumica e banorëve të Prishtinës përdorin për ngrohje qymyr ose energji elektrike nga termocentralet e Kosovës A dhe B që ndodhen aty afër, ndonëse disa prej tyre përdorin në fakt ngrohje më të efektshme nga sistemi i ngrohjes qendrore Termokos. Ngrohja krijohet nëpërmjet avullit që shpërndahet nga tubacionet e termocentralit. Sidoqoftë, një numër i konsiderueshëm godinash publike dhe private, përfshirë këtu edhe shkollën fillore Naim Frashëri, nuk ishin të lidhura me sistemin e ngrohjes qendrore, duke qenë se Termokos kishte probleme me sistemin e tij të vjetër dhe jo-të efektshëm të shpërndarjes.

Për të ndihmuar me trajtimin e këtij problemi, në vitin 2019, Zyra e BE-së në Kosovë nisi një projekt për rinovimin e sistemit të ngrohjes qendrore të Prishtinës. Qëllimi i projektit ishte lidhja e klientëve të rinj publikë dhe privatë me sistemin e ngrohjes qendrore dhe përmirësimi i furnizimit me ngrohje për klientët aktualë. Si rezultat i këtij projekti, për një periudhë dy-vjeçare, janë rinovuar 120 nënstacione të vjetra, janë instaluar 50 nënstacione të reja dhe janë zëvendësuar shtatë kilometra tubacionesh nëntokësore me tubacione të reja, të izoluara paraprakisht. Kjo ka sjellë rritjen e efektshmërisë dhe ulje domethënëse të humbjeve të ujit dhe nxehtësisë.

Si përfaqësues i Termokos-it, Naim Bytyqi, drejtor i departamentit të shitjeve dhe njëkohësisht menaxher i projektit, thotë se ky projekt ka qenë shumë i suksesshëm. “Nga pikëpamja ekonomike, Termokos-i ka nxjerrë përfitime të mëdha, duke qenë se përveç uljes së humbjeve në rrjet, ka fituar edhe më se 3,000 klientë të rinj, përfshirë këtu edhe institucione publike si: dy kopshte, pesë shkolla, komisariate, Qendrën Klinike Universitare të Kosovës, si dhe Teatrin Kombëtar të Kosovës.”

“I jemi shumë mirënjohës Bashkimit Evropian, duke qenë se me anë të mbështetjes së tyre tanimë jemi pajisur me ngrohje të cilësisë së lartë dhe nxënësit e mësuesit mund të mësojnë në një ambient të ngrohtë e të këndshëm dhe të përqendrohen plotësisht te edukimi i tyre.”

Lidhur me projektin

Projekti i Rehabilitimit të Sistemit të Ngrohjes Qendrore në Prishtinë përfundoi në prill të vitit 2021 dhe u financua nga Bashkimi Evropian me programin e Instrumentit të Asistencës së Para-anëtarësimit.

Ambiente të ngrohta dhe të këndshme në shkollë

Sipas Bytyqit, shumë i rëndësishëm është dhe fakti që këta klientë të rinj nuk kanë më nevojë të përdorin karburante fosile për t’u ngrohur. “Para lidhjes me sistemin e ngrohjes qendrore, të gjitha institucionet publike përdornin naftë për ngrohje. Përveç faktit që duhet të përballonin shpenzime të mëdha financiare për shkak të çmimeve të larta të naftës, këto institucione ishin edhe burim ndotjeje, sidomos për faktin që shumica e tyre ndodhen në qendër të qytetit.

“Banorët që tani janë të lidhur me rrjetin Termokos, nuk përdorin më as energji elektrike për ngrohje. Kjo ndikon pozitivisht tek ekonomia shtëpiake, sepse ul kërkesën për konsumin e energjisë elektrike dhe përmirëson cilësinë e ajrit,”- përfundon Bytyqi.

Tanimë, pas realizimit të projektit, shkolla Naim Frashëri është ka ngrohje 24 orëshe në të gjithë hapësirën e saj, duke përfshirë klasat, korridoret dhe tualetet. Sikurse thotë drejtoresha: I jemi shumë mirënjohës Bashkimit Evropian, duke qenë se me anë të mbështetjes së tyre tanimë jemi pajisur me ngrohje të cilësisë së lartë dhe nxënësit e mësuesit mund të mësojnë në një ambient të ngrohtë e të këndshëm dhe të përqendrohen plotësisht tek edukimi i tyre.”