Skip to main content

Area of Cooperation: Environment

Çiklizmi: një trend në rritje në Podgoricë

Written on . Posted in Tregime.

Merr biçikletën tënde! Një OJQ nga Mali i Zi me mbështetjen e BE-së po nxit kthimin e pedalimit në pjesë të kulturës popullore.

Me një sipërfaqe rreth 100 km2 dhe një klimë mesdhetare, Podgorica – kryeqyteti i Malit të Zi – ka të gjithë elementët e nevojshëm për t’u bërë parajsa urbane e çiklizmit. Megjithatë, qytetit i mungonte infrastruktura e duhur për çiklizëm derisa organizata e shoqërisë civile, Biciklo.me, prezantoi çiklizmin si kulturën e re popullore në qytet në vitin 2013. “Ne duam ta bëjmë Podgoricën një vend të mirë dhe të sigurt për çiklizmin dhe duam që kjo të jetë e dukshme për personat që ende nuk e përdorin biçikletën,” shprehet Sonja Dragović, një nga pjesëtaret e organizatës.

Bike-up-i i parë u organizua organizuar në pranverë të vitit 2012: njerëzit u ftuan nëpërmjet rrjeteve sociale për t’u mbledhur së bashku e për të festuar Ditën e Tokës duke bërë një xhiro me biçikletë. Pjesëmarrja frymëzoi dhe nisma të tjera dhe shumë shpejt pjesëtarët entuziastë të grupit të vogël të çiklizmit filluan të organizonin çdo muaj shëtitje masive në Podgoricë. Në një ditë me diell, kjo mund të tërheqë qindra çiklistë nga të gjitha moshat dhe me prejardhje të ndryshme. Në një qytet me rreth 200,000 qytetarë, ku mungon infrastruktura e përshtatshme për çiklizmin, ky është një fillim i mbarë.

“Në Vjenë dhe në Kopenhagën mësova t’i jepja biçikletës në mjedise urbane, falë infrastrukturës të mrekullueshme që këto qytete kanë zhvilluar. Kur u ktheva në Podgoricë, mendova, “Në rregull, tani më duhet të gjej një biçikletë dhe të bashkohem me këta njerëz nga Biciklo.me”.

Të kesh të drejtën e fjalës në lëvizshmërinë urbane

Sonja Dragović, u bë pjesë e Biciklo.me pasi mbaroi studimet Master për studime urbanistike, ku përfshiheshin dhe periudha ku duhej të studionte në Vjenë dhe Kopenhagën. Më përpara, nuk e përdorte shpesh biçikletën, por gjatë studimeve ajo filloi ta përdorë si mjet transporti. Gjatë kësaj kohe, ajo ka ndjekur Biciklo.me në rrjetet sociale. “Në Vjenë dhe në Kopenhagën mësova t’i jepja biçikletës në mjedise urbane, falë infrastrukturës të mrekullueshme që këto qytete kanë zhvilluar. Kur u ktheva në Podgoricë, mendova,  “Në rregull, tani më duhet të gjej një biçikletë dhe të bashkohem me këta njerëz nga Biciklo.me”.”

Biciklo.me nisi si një nismë e lirë  për të organizuar shëtitjet në masë me biçikletë për të reklamuar çiklizmin në qytetin e Podgoricës.  Në vitin 2013, një mundësi për të përfituar financim për të përmirësuar kushtet e çiklizmit, nisma u cilësua si një OJQ, dhe u zbatua me sukses projekti i parë – instalimi i stacioneve të biçikletave të vendosura në 18 vendndodhje në Podgoricë.

Që atëherë, kanë zhvilluar dhe menaxhuar projekte të vogla të cilat kanë përmirësuar çiklizmin në qytet. “Ne po punojmë me shumë rrugë të ndryshme që janë të lidhura me njëra-tjetrën duke përmirësuar infrastrukturën, trafikun dhe politikat që lidhen me lëvizshmërinë dhe duke mësuar më shumë publikut rreth përfitimeve që ka lëvizshmëria urbane e qëndrueshme,” thotë Sonja

Duke parë suksesin e stacioneve të biçikletave, projekte të tjera filluan shumë shpejt të zbatoheshin ose të advokoheshin nga OJQ -të duke filluar nga prezantimi i korsive të biçikletave dhe plani i lëvizshmërisë urbane nga këshilli i qytetit, në studime kërkimore për përmirësimin e transportit dhe vendit të biçikletave dhe krijimi i materialeve mësimore për nxënësit e shkollave fillore dhe të mesme.

“Kjo dhe mbështetja e ardhshme nga BE-ja janë shumë të rëndësishme. Jo vetëm nga ana monetare, por dhe për faktin që BE-ja po e mbështet këtë veprim, bëhet më e lehtë të bindim edhe autoritetet lokale të veprojnë.”

Rreth projektit

BE ka mbështetur Biciklo.me nëpërmjet Regional Programme on Local Democracy (ReLOaD) në Ballkanin Perëndimor i cili synon të forcojë  demokracitë pjesëmarrëse  dhe procesin e integrimit në BE të vendeve të Ballkanit Perëndimor duke fuqizuar shoqërinë civile që të marrë pjesë aktive në vendimmarrje. Të tjera projekte të financuara nga BE-ja që mbështetën Biciklo.me janë “OJQ-të në Malin e Zi – duke filluar nga shërbimet kryesore deri tek krijimi i politikave – M’BASE i cili është i financuar përmes Instrument for Pre-accession Assistance (IPA), projekti “Better traffic, better city” dhe “Enhancing capacities for better living environment in Montenegro”.

 

BE mbështeti katër nga këto projekte – studime për trafikun dhe kushtet e lëvizshmërisë në Podgoricë, krijimi i propozimeve për përmirësimet e legjislacionit, fushata për të rritur ndërgjegjësimin rreth përfitimeve që ka çiklizmi në shkollat e mesme, dhe prezantimi i stacioneve të biçikletave në 3 qytete në pjesën veriore të vendit. Kjo dhe mbështetja e ardhshme nga BE-ja janë shumë të rëndësishme. Jo vetëm nga ana monetare, por dhe për faktin që BE po e mbështet këtë veprim, bëhet më e lehtë të bindim autoritetet lokale të veprojnë gjithashtu,” thotë Sonja.

Janë ndërtuar disa kilometra rrugë për biçikletat në Podgoricë, edhe pse cilësia e dizajnit dhe mirëmbajtjes mund të ishte më e mirë, është e qartë që kjo hapësirë e sigurt çiklimi ka tërhequr shumë përdorues të rinj të biçikletave dhe ka inkurajuar njerëzit të dalin e të shëtisin me biçikletë.

Për Sonjën, ajo çfarë është e rëndësishme për qytetin është të krijojë procedurat e duhura për planifikimin e ndërtimit të korsive të biçikletave, dhe të investojnë në planifikuesit edukativ të qytetit për trendet më të fundit dhe praktikat më të mira për infrastrukturën e çiklizmit. Sa më shumë njerëz të pedalojnë në qytet, aq më mirë është për të gjithë. Duke qenë se njerëzit që pedalojnë nuk përdorin makina, ata gjithashtu nuk krijojnë ndotje mjedisi ose akustike. Kjo e bën qytetin një mjedis më të mirë për të gjithë, thotë Sonja.

Kthimi i një lumi nga rrezik në kënaqësi

Written on . Posted in Tregime.

Si një projekt i BE-së dhe bashkëpunimi i komunitetit kanë ndihmuar me kontrollimin e përmbytjeve dhe përmirësimin e jetesës së banorëve në rajonin kufitar ndërmjet Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut.

Cërnica është një fshat me rreth 600 banorë në anën e Kosovës, në kufirin me Maqedoninë e Veriut. Lumi me të njëjtin emër, që përshkon qendrën e fshatit, e bën këtë zonë një ndër më të bukurat në rajon, por edhe një ndër më të prekurat nga përmbytjet. Fatlum Mehmeti nga Cërnica ndihet krenar për bukurinë natyrore dhe njerëzit punëtorë të fshatit të tij, por shprehet se jetesa e tyre mund të ishte më e mirë nëse do të mund të eliminohej aroma e rëndë që vjen nga lumi për shkak të shkarkimit të ujërave të ndotura, si dhe dëmi i shkaktuar nga përmbytjet. “Çdo vjeshtë dhe dimër kemi jetuar në ankth nga dëmet e mundshme të shkaktuara nga përmbytjet ndaj shtëpive, arave dhe jetëve tona”, thotë ai.

 

Problemi me përmbytjet nuk është i pranishëm vetëm në Cërnicë. I gjithë rajoni kufitar e ka pasur këtë problem për dekada dhe, me ndryshimet klimatike, shpeshtësia e përmbytjeve është rritur. Vetëm gjatë kësaj vere, mbi 60 familje të rajonit janë detyruar të evakuohen nga shtëpitë e tyre si pasojë e përmbytjes. Nuk pati humbje jete, por dëmi material ishte i konsiderueshëm. Sipas përllogaritjeve të Komunës së Gjilanit, dëmi nga përmbytjet e këtij viti arrin vlerën 1,5 milionë euro. Mbi 30 shtëpi u kthyen në të pabanueshme, pesë ura u shkatërruan dhe hektarë të tërë toke të lërueshme u dëmtuan.

“Prej disa vitesh, fshatarët kanë kërkuar ndihmë nga autoritetet lokale dhe menaxhimin tonë për riparimin e shtratit të lumit, me qëllim reduktimin e ndikimit të përmbytjeve”.

Ndalimi i përmbytjeve

Besim Haziri nga Kompania Rajonale e Ujësjellësit “Hidromorava” në Kosovë shpjegon se përmbytjet vijnë nga shkaqe natyrore, megjithëse kanë pasur ndikim të konsiderueshëm njerëzor si pasojë e ndryshimeve klimatike. Megjithatë, në rastin e Cërnicës dhe këtij rajoni, përmbytjet shkaktohen edhe nga mungesa e infrastrukturës së përshtatshme. “Prej disa vitesh, fshatarët kanë kërkuar ndihmë nga autoritetet lokale dhe menaxhimin tonë për riparimin e shtratit të lumit, me qëllim reduktimin e ndikimit të përmbytjeve”, thotë Besimi.

Pavarësisht gatishmërisë për të ndihmuar, kompanisë dhe autoriteteve lokale u mungonin mundësitë financiare dhe ekspertiza për këtë projekt të rëndësishëm. Në vitin 2019, u shfaq një mundësi kur mësuan se mund të merrnin mbështetje nga programi i Bashkëpunimit Ndërkufitar (BNK) për Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut, i financuar nga BE-ja. Kompania “Hidromorava” aplikoi me sukses bashkërisht me ndërmarrjen publike Vodovod Kumanovo, nga qyteti i Kumanovës përtej kufirit. Ky ishte fillimi i një projekti të titulluar “Përfitime të konsiderueshme shëndetësore dhe mjedisore në zonën ndërkufitare”, që do të sillte ndikim afatgjatë pozitiv në jetët e banorëve vendas.

Përgjatë dy viteve, projekti realizoi një sërë ndërhyrjesh infrastrukturore të konsiderueshme. Ndërhyrjet përfshinë ripozicionimin e shtratit të lumit dhe reduktimin e kontaminimit të dherave duke ndarë ujërat e ndotura dhe ujërat e reshjeve, çka do të thotë se ujërat e ndotura nuk shkarkohen më drejtpërdrejt në lumë, duke eliminuar kështu dhe aromën e rëndë. Krahas kësaj, projekti bëri dhe disa ndryshime estetike duke krijuar një shëtitore përgjatë lumit, si dhe hapësira ndenjjeje dhe rekreacioni. Ndryshime të ngjashme u kryen dhe në anën tjetër të kufirit, në komunën e Kumanovës.

“Falë mbështetjes së BE-së, tashmë nuk na duhet të shqetësohemi më për rrezikun ndaj jetës dhe pronës sonë nga përmbytjet gjatë dimrit”.

Rreth projektit

Projekti BNK “Përfitime të konsiderueshme shëndetësore dhe mjedisore në zonën ndërkufitare” i financuar nga BE-ja filloi në shkurt të vitit 2020 dhe përfundoi në muajin tetor të vitit 2021. Vlera e përgjithshme e projektit ishte mbi gjysmë milioni euro.

Për të siguruar qëndrueshmëri, projekti krijoi dhe zhvilloi edhe një fushatë për ndërgjegjësim mjedisor sa i përket mbajtjes pastër të lumit dhe zonës përreth. Besimi thekson se, krahas financimit nga BE-ja, shkëmbimi ndërkufitar i ekspertizës dhe ideve me kolegët nga Vodovod Kumanovo ka pasur një ndikim të konsiderueshëm në suksesin e projektit.

Fatlumi shpjegon se ky projekt ka pasur një ndikim të rëndësishëm në jetët e tyre. “Falë mbështetjes së BE-së, tashmë nuk na duhet të shqetësohemi më për rrezikun ndaj jetës dhe pronës sonë nga përmbytjet gjatë dimrit”, thotë ai.

Rritje të reja në fushat e Vojvodinës

Written on . Posted in Tregime.

Një fermer i ri serb përmbush një ëndërr fëmijërie me mbështetjen e BE-së.

Milan Plavšić (35) jeton në Sremska Mitrovica në provincën eVojvodinës, në veri të Serbisë. Ai vjen nga një familje me traditë të hershme në bujqësi, por ndryshe nga babai dhe gjyshi i tij, Milani pati mundësinë të diplomohej në fakultetin e bujqësisë në Novi Sad. Qëllimi i tij është ta çojë biznesin familjar në një nivel tjetër. “Unë jam rritur me bujqësi. Unë thjesht e dua atë dhe nuk kam menduar kurrë të bëj punë tjetër,” shprehet Milan.

Vojvodina është e njohur për tokën e saj të pasur, e cila, për shekuj me radhë, ka qenë ideale për kulturat bujqësore si misri, gruri, soja dhe luledielli. Provinca është prodhuesi dhe eksportuesi më i madh i kulturave bujqësore në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Njësoj si Milan, shumica e njerëzve në rajon punojnë në bujqësi, por, pavarësisht avantazhit të tokës së mirë, fermerët po përballen me disa probleme serioze.  “Disa nga familjet e vogla bujqësore me dy deri në tre hektarë tokë ose po e shesin tokën e tyre ose po ua japin me qira prodhuesve më të mëdhenj pasi nuk janë në gjendje të investojnë në teknologji të re dhe të blejnë pajisje për bujqësi moderne,” shprehet ai.

“Traktori i vjetër filloi të bëhej një problem i vërtetë, pasi nuk funksiononte më si duhet dhe kështu nuk arrinim të përmbushnim afatet apo të prodhonim sasitë e nevojshme të të mbjellave.”

Një traktor i ri, mundësi më të mira biznesi

 Me 20 hektarë tokë, Milani e konsideron veten një prodhues të mesëm, por edhe ai ka hasur në vështirësi. Të kesh një traktor është thelbësore për punën e tij, dhe ai që zotëronte familja ishte blerë në vitin 1987. Milani kujton gëzimin e përdorimit të këtij traktori për herë të parë kur ishte vetëm 12 vjeç. Por me kalimin e viteve, pajisja filloi të amortizohej. “Traktori i vjetër filloi të bëhej një problem i vërtetë, pasi nuk funksiononte më si duhet dhe kështu nuk arrinim të përmbushnim afatet apo të prodhonim sasitë e nevojshme të të mbjellave,” shprehet Milan.

Familja e dinte se duhej të investonte në një traktor të ri, i cili mund të kushtojë deri në 70,000 euro, një pajisje shumë e shtrenjtë për një biznes të atyre përmasave. Ata nuk kishin para të mjaftueshme për të investuar dhe marrja e një kredie në këtë shumë dukej tepër e rrezikshme dhe e kushtueshme në terma afatgjatë. Por pa pajisjet e reja, biznesi i tyre do të kërcënohej seriozisht.

Shpresa e tyre u ngjall, kur Milani dëgjoi për programin e financuar nga BE-ja për Asistencën e Para-Aderimit për Zhvillimin Rural(IPARD) i cili mbështet bujqësinë në Serbi dhe rajon. Duke parë që i plotësonte kriteret, Milani vendosi të aplikonte për mbështetje. Aplikimi rezultoi i suksesshëm dhe familja ishte në gjendje të blinte një traktor të ri.

“Me traktorin e ri që morëm me mbështetjen e BE-së, tashmë mund të punoj më shpejt dhe më sigurt si dhe të kem prodhime më cilësore.”

Rreth projektit

Pjesë e Instrumentit të Asistencës së Para-Aderimit (IPA), i projektuar për të mbështetur vendet në proces aderimi në BE, Instrumenti i Asistencës së Para- Aderimit për Zhvillim Rural (IPARD) përqendrohet te zonat rurale dhe sektorët agro-ushqimorë në këto vende. Përmes këtij instrumenti, BE-ja u ofron përfituesve ndihmë financiare dhe teknike për të bërë sektorin e tyre bujqësor dhe zonat rurale më të qëndrueshme dhe për t’i harmonizuar ato me Politikën e përbashkët bujqësore të BE-së.

Programi IPARD mbështeti familjen e Milanit me mbi 50% të shumës për blerjen e traktorit të ri. Familja mbuloi pjesën tjetër të shumës përmes një kredie nga banka, e cila gjithashtu ishte më e lehtë për t’u marrë si rezultat i mbështetjes IPARD, dhe kursimet e tyre. “Me traktorin e ri që morëm me mbështetjen e BE-së, tashmë mund të punoj më shpejt dhe më sigurt si dhe të kem prodhime më cilësore”, shprehet Milan.

Vizioni i Milanit është të zgjerohet më tej pasi ka tokën dhe tregun cilësor. Por, ai tashme ka edhe një traktor të ri Steyr, pikërisht traktorin që ëndërronte kur ishte djalë. “Ëndrra e çdo djali të ri që jeton në një familje bujqësore është të blejë një traktor të ri. Kjo ishte edhe ëndrra ime. Kjo ëndërr u bë realitet me mbështetjen e BE-së,” shprehet Milan.

Ballkani Perëndimor gumëzhin nga mundësitë e bujqësisë organike

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja mbështet bletëmbajtësit nga Maqedonia e Veriut që të kalojnë në bujqësi organike.

Komuna e Kavadarit ndodhet në rajonin e Tikveshit të Maqedonisë së Veriut. Me më pak se 40,000 banorë, si shumë rajone të tjera rurale në Ballkanin Perëndimor, komuna vuan nga migrimi i të rinjve dhe familjeve në qytete më të mëdha në kërkim të një jete më të mirë. Një migrim i tillë ishte motivimi kryesor për nisjen e projektit të inkubatorit Vitac të financuar nga BE-ja që promovon bletarinë organike, pasi mungesa e mundësive ekonomike dihet se është arsyeja kryesore e migrimit drejt qyteteve më të mëdha. Zlatka Milkov është njëra prej atyre që deri më tani ka qëndruar në Kavadar. Ajo është e diplomuar në bujqësi, por ka punuar si kontabiliste për disa vite. Ndërkohë, bashkëshorti i Zlatkës, i cili punon si elektricist, mban bletë. “Por unë kurrë nuk kam qenë realisht i interesuar për bletarinë; Unë e ndihmova burrin tim në paketimin e mjaltit vetëm pasi të kishim produktin përfundimtar”, thotë Zlatka.

Megjithatë, në vitin 2020, bashkëshorti i saj dëgjoi për një program që ofronte trajnime për prodhimin organik të mjaltit, të ofruar nga projekti Vitac, i hartuar dhe zbatuar përmes Programit Rajonal për Demokracinë Lokale në Ballkanin Perëndimor (EU-funded Regional Programme on Local Democracy in the Western Balkans) (ReLOaD) të financuar nga BE. Zlatka kishte më shumë kohë të lirë se burri i saj, pasi ajo nuk punonte në atë kohë, kështu që ai e pyeti nëse do të dëshironte të bashkohej. Me ngurrim, ajo pranoi.

“Kam mësuar shumë gjëra, nga biologjia e bletëve deri në detaje interesante të prodhimit të mjaltit. Çdo moment ishte argëtues dhe interesant”

Bletari organike, një mundësi biznesi në të ardhmen

Trajnimi zgjati nëntë muaj dhe përfshinte njohuri teorike dhe praktike mbi bletarinë organike. “Kam mësuar shumë gjëra, nga biologjia e bletëve deri në detaje interesante të prodhimit të mjaltit. Çdo moment ishte argëtues dhe interesant”, thotë Zlatka.

Gjatë një viti, projekti mbështeti 15 pjesëmarrës, duke përfshirë gra dhe të rinj nga rajoni. Gjatë trajnimit praktik, pjesëmarrësit krijuan 30 koloni bletësh organike të cilat më pas iu dhanë atyre në mënyrë që të fillonin ose zgjeronin bizneset e tyre të bletarisë me një qasje organike. Ata që morën pjesë u certifikuan edhe për rritjen organike të bletëve. Pjesëmarrësit mësuan se si ushqimi organik, përfshirë mjaltin organik, rritet pa përdorimin e pesticideve dhe plehrave  të prodhuara nga njeriu dhe nuk përmban organizma të modifikuar gjenetikisht (OMGJ). Për shkak të besimit të përhapur se ushqimi organik është më i sigurt, më ushqyes dhe me shije më të mirë, atyre iu dha akses në një treg me vlerë të lartë në zhvillim për ushqimin organik në mbarë botën.

“Përkrahja nga BE-ja ishte thelbësore, pasi komunat në rajon kanë fonde vetëm për projekte shumë të vogla. Me mbështetjen e BE-së ne ishim në gjendje të zbatonim një projekt shumë më të madh dhe të adresonim nevojat e komunitetit lokal me ndikim afatgjatë.”

Rreth projektit

Qëllimi kryesor i projektit të inkubatorit Vitac për bletarinë organike është parandalimi i emigrimit dhe kontributi në ringjalljen e vendbanimeve rurale në komunën e Kavadarit. Aktivitetet e projektit kanë përfshirë trajnime teorike dhe praktike për grupin e synuar në prodhimin e produkteve organike të bletëve dhe kolonive të bletëve.

Po ashtu, përmes qendrës informative që u krijua, fermerët nga komuna e Kavadarit tani marrin këshilla dhe udhëzime falas se si ta shndërrojnë prodhimin e tyre bujqësor në organik. Projekti u zbatua nga Shoqata e Prodhuesve Organikë Biovita, financuar si pjesë e Programit ReLOaD të financuar nga BE dhe bashkëfinancuar nga Komuna e Kavadarit.

Biljana Georgievska, menaxhere e projektit, shpjegon se projekti kërkonte shumë përpjekje për t’u realizuar si duhet, por varej edhe nga përkushtimi i pjesëmarrësve. “Përkrahja nga BE-ja ishte thelbësore, pasi komunat në rajon kanë fonde vetëm për projekte shumë të vogla. Me mbështetjen e BE-së ne ishim në gjendje të zbatonim një projekt shumë më të madh dhe të adresonim nevojat e komunitetit lokal me ndikim afatgjatë,” thotë ajo.

Zlatka tani është bërë udhëheqëse e biznesit familjar të rritjes së bletëve, i cili tani është pothuajse 100% organik. Ndërkaq, familja fitoi çmimin e parë për cilësinë e mjaltit në një konkurs vjetor kombëtar në Tetovë. “Po mendoj të hap një dyqan për ushqime organike në të ardhmen e afërt. Nëse mund ta bëjmë këtë punë, atëherë ndoshta, unë mund të punoj këtu me kohë të plotë në të ardhmen,” thotë Zlatka.

Të kthejmë riciklimin në modë në Kosovë

Written on . Posted in Tregime.

Mbyllja e ciklit: një projekt i financuar nga BE-ja prezanton një koncept të riciklimit të tekstilit në Kosovë.

Në Kosovë është shumë e rrallë të hasësh kosha për ndarjen e mbeturinave, dhe riciklimi është bërë i mundur kryesisht përmes kontributit individual të mbledhësve të mbeturinave, të cilët mbledhin mbetje metalike, kartoni dhe plastike nga kosha të zakonshëm të mbeturinave dhe i shesin ato. Megjithatë, falë një OJQ-je të quajtur ‘Let’s Do It Peja’, mbledhja e mbeturinave të tekstilit është rritur në Pejë, një qytet në Kosovën perëndimore. Arba Shehu është një aktiviste mjedisore e re dhe e pasionuar, e cila së bashku me kolegët e saj të OJQ kanë identifikuar këtë problem dhe më pas kanë vendosur të kontribuojnë në zgjidhjen e këtij problemi. Tani ajo është menaxhere e projektit.

Arba shpjegon se ideja e nisjes së një projekti të tillë erdhi për shkak të volumit/masës të mbeturinave të tekstilit të prodhuara dhe për shkak se institucionet publike kanë dështuar në zhvillimin e një sistemi të qëndrueshëm të mbledhjes dhe menaxhimit të mbeturinave në Pejë apo gjetkë në Kosovë. Sipas saj, pjesa më e madhe e mbeturinave në vend, përfundojnë në landfille ligjore dhe joligjore, ndërsa shumica dërrmuese nuk janë në përputhje me standardet themelore mjedisore dhe shëndetësore. “Edhe pse korniza ligjore është përafruar pjesërisht me atë të BE-së, mbeturinat mbeten një nga problemet më domethënëse në Kosovë”, u shpreh Arba.

“Edhe pse korniza ligjore është përafruar pjesërisht me atë të BE-së, mbeturinat mbeten një nga problemet më domethënëse në Kosovë”

Të kthesh mbetjet në modë

Projekti i financuar nga BE-ja “Promovimi i ekonomisë qarkore si model i qëndrueshëm për zhvillimin e ndërmarrësisë sociale – Projekti SEREC” filloi në janar të këtij viti, me OJQ-në që vendosi një pikë grumbullimi të tekstilit në qendër të qytetit. Për kënaqësinë e stafit të projektit, banorët vendas po i përgjigjen thirrjes për ndarjen e mbetjeve të tekstilit përmes pikave të tilla të grumbullimit.

Projekti është i bazuar në konceptin e ashtuquajtur “3R” (“Redukto, Ripërdor dhe Riciklo”). Megjithatë, përveç kontributit mjedisor, projekti ka edhe një këndvështrim ekonomik pasi kanë hapur një dyqan të dorës së dytë për të shitur tekstilet e dhuruara që janë në gjendje të mirë.

Arba beson se nuk mund të ketë efekt afatgjatë nëse brezat e rinj nuk përfshihen në mënyrë aktive. Prandaj, komponenti arsimor i projektit shihet si më i rëndësishmi nga ajo dhe kolegët e saj. Në bashkëpunim me shkollën e mesme të artit në Pejë, ‘Let’s Do It Peja’ ka nisur një kurs jashtëshkollor të dizajnit ku nxënësit e rinj, të mentoruar nga stilistë me përvojë të punësuar nga projekti, punojnë në dizajnimin dhe prodhimin e veshjeve të reja duke përdorur mbetjet e grumbulluara të tekstilit. Arba shpjegon se kjo është pjesa më emocionuese e projektit për të: “Nxënësit janë shumë të apasionuar dhe ne i kemi parë ata të krijojnë modele shumë interesante dhe tërheqëse.”

“Jam shumë mirënjohëse që jam pjesë e projektit SEREC të financuar nga BE. Po mësoj shumë gjëra të reja dhe po zgjeroj horizontet e mia profesionale me njohuri të reja rreth industrisë së modës.”

Rreth projektit

Projekti i financuar nga BE-ja “Promovimi i ekonomisë qarkore si model i qëndrueshëm për zhvillimin e ndërmarrësisë sociale – Projekti SEREC” filloi në janar të këtij viti dhe do të përfundojë në dhjetor 2021. Qëllimi i përgjithshëm i projektit është të mbështesë zhvillimin e ndërmarrësisë sociale në Kosovë dhe të mbështesë punësimin e grupeve të margjinalizuara, kryesisht të grave dhe të rinjve, nëpërmjet aplikimit të koncepteve të ekonomisë qarkore.

Yllka Latifi është një nga nxënëset pjesëmarrëse në kursin jashtëshkollor të nisur nga projekti. Ajo u shpreh “Jam shumë mirënjohëse që jam pjesë e projektit SEREC të financuar nga BE. Po mësoj shumë gjëra të reja dhe po zgjeroj horizontet e mia profesionale me njohuri të reja rreth industrisë së modës.”

Projekti SEREC synon të jetë i pavarur dhe të vazhdojë me aktivitetet edhe pas përfundimit të financimit të BE-së. OJQ-ja Let’s Do It Peja, aktualisht është duke punuar në regjistrimin dhe hapjen e një ndërmarrje sociale me konceptin dhe emrin e “3R”. Në këtë mënyrë ata synojnë të sigurojnë qëndrueshmëri duke e kthyer këtë projekt në një ndërmarrje me përfitime afatgjata ekonomike dhe mjedisore për komunitetin.

Ndërmarrja e re sociale do të synojë të punësojë staf i cili do të punojë në dizajnimin dhe qepjen e tekstileve të ricikluara, si dhe njerëz për të punuar në dyqanin e rrobave të përdorura. “Në këtë mënyrë ne kemi për qëllim të ndihmojmë njerëzit në nevojë, pasi punonjësit e rinj të ndërmarrjes sociale do të vijnë kryesisht nga grupe vullnetare si gratë, të rinjtë dhe minoritetet”, thotë Arba.

Mbjellja e farave të suksesit

Written on . Posted in Tregime.

Kthim te rrënjët: një i ri emigrant kthehet në Shqipëri dhe bëhet sipërmarrës i suksesshëm me mbështetjen e BE-së. Mikel Hoxha u largua nga Shqipëria për të punuar në ndërtim në Greqi. Ai tregon se iu desh të shkonte në Greqi për shkak të kushteve të vështira ekonomike dhe mungesës së vendeve të punës dhe prospekteve profesionale në atdheun e tij. Ai punoi atje për disa vite në sektorin e ndërtimit, ku puna ishte e vështirë dhe jetesa nuk po bëhej më e lehtë. Për këtë arsye, dhjetë vjet më parë ai vendosi të kthehej te rrënjët e tij në Fier dhe të provonte fatin në vendin e tij. Bashkë me pjesëtarë të tjerë të familjes, ai nisi një biznes të ri, por nuk ia merrte kurrë mendja se do të kishte suksesin aktual. Menjëherë pas kthimit nga Greqia, ai ndërtoi një serë të vogël. Ideja e tij kishte të bënte me rritjen e perimeve në sasi të vogël, t’ua shpërndante tregjeve pranë dhe të siguronte të ardhura për veten dhe familjen e tij. Në atë periudhë, ai ishte i pari në qarkun e tij për këtë lloj biznesi bujqësor, pasi asnjë nga fshatarët e qytezës së tij dhe zonave përreth nuk kishin sera. Gjithashtu, atij i kujtohet se fillimi ishte tepër i vështirë pasi nuk kishte shumë para për investim dhe nuk pati as mbështetje nga qeveria ose institucione të tjera. Megjithatë, me kalimin e kohës, puna e tij e palodhur dhe qasja novatore qenë të frytshme dhe ai zhvilloi një tjetër lloj biznesi bujqësor që u rrit gradualisht dhe e bëri Mikelin një sipërmarrës të rëndësishëm në zonë.

“I pashë farërat si mundësi e mirë dhe vendosa ta zgjeroj serën për të prodhuar farëra për t’ua shitur fermerëve të tjerë”.

Ç’të mbjellësh, do të korrësh Një nga parakushtet më të rëndësishëm për bujqësinë është pasja e farërave dhe fidanëve me cilësi të lartë dhe çmime të arsyeshme. Duke qenë se Mikeli nuk kishte para për të importuar farëra, ai filloi t’i kultivonte ato vetë për nevojat e serës së tij të vogël.  Përmes praktikës, ai ia mori dorën dhe fshatarët nga zona përreth, që kishin krijuar serat e tyre, filluan të porosisnin farëra nga ai. “I pashë fidanët si mundësi e mirë dhe vendosa ta zgjeroj serën për të prodhuar farëra për t’ua shitur fermerëve të tjerë”, thotë Mikeli. Me kalimin e viteve, Mikeli u kthye në një nga sipërmarrësit kryesorë të shitjes së farërave në zonën e tij. Aktualisht, ai prodhon dhe shet mbi 12 milionë fidanë në vit. Krahas kësaj, ai ka eksportuar fidanë shalqiri në Malin e Zi dhe, vitin e kaluar, nisi eksportimin e sasive të vogla të fidanëve drejt Italisë dhe Bullgarisë. Biznesi ishte në rritje të vazhdueshme, por Mikelit i nevojitej mbështetje për ta zgjeruar më tej. Ai dëgjoi për programin e financuar nga BE-ja Instrumenti i Asistencës së Para-aderimit për Zhvillim Rural (IPARD) dhe, meqenëse përmbushte më së miri kushtet e pranueshmërisë, vendosi të aplikonte.

“Mbështetja nga BE-ja ishte një pikë ku mund të bëja hapin e madh nga të qenët fermer në të qenët një sipërmarrës i vërtetë në biznesin e farërave”.

Rreth programit Pjesë e Instrumentit të Asistencës së Para-Aderimit (IPA), i projektuar për të mbështetur vendet në proces aderimi në BE, Instrumenti i Asistencës së Para- Aderimit për Zhvillim Rural (IPARD) përqendrohet te zonat rurale dhe sektorët agro-ushqimorë në këto vende. Përmes këtij instrumenti, BE-ja u ofron përfituesve ndihmë financiare dhe teknike për të bërë sektorin e tyre bujqësor dhe zonat rurale më të qëndrueshme dhe për t’i harmonizuar ato me Politikën e përbashkët bujqësore të BE-së. Kalimi drejt sipërmarrjes Me mbështetjen e IPARD-it, Mikeli ngriti një tjetër serë moderne prej 4830m2, të pajisur me teknologjinë dhe sistemet e nevojshme që bëjnë të mundur mbjelljen dhe kultivimin vjetor të fidanëve. “Mbështetja nga BE-ja ishte një pikë ku mund të bëja hapin e madh nga të qenët fermer në të qenët një sipërmarrës i vërtetë në biznesin e farërave”, thotë Mikeli. Mbështetja nga IPARD-i mbuloi 65% të investimit dhe për pjesën e mbetur iu desh të merrte një hua bankare. Mikeli kishte provuar dhe më parë të merrte hua në bankë për zgjerimin e biznesit e tij, por nuk ia kishte dalë. Ai shpjegon se kur iu dha mbështetja nga IPARD-i, bankat ishin të gatshme të mbulonin pjesën e mbetur. Aktualisht, Mikeli ka 25 të punësuar dhe po planifikon ta zgjerojë fuqinë punëtore në të ardhmen. Gjithashtu, ai bleu dhe tokë të re pasi porositë për fidanë janë në rritje. “Bujqësia është biznes shumë i mirë për sa kohë je i gatshëm të punosh fort dhe të ruash cilësinë e produkteve të tua”, thotë ai.

Furnizim me ujë të sigurt për vite me radhë

Written on . Posted in Tregime.

Nga i pamjaftueshëm në të qëndrueshëm: si një projekt i mbështetur nga BE-ja e shpëtoi kryeqytetin e Kosovës nga mungesa e ujit. Prej më se tri dekadash, Musa Hasani ka punuar si një operator telefonik në një shoqëri rajonale e ujësjellësit në Prishtinë. Puna e tij duket e thjeshtë: ai u përgjigjet telefonatave të klientëve dhe i përcjell ankesat në seksionet përkatëse të ujësjellësit. Por, rreth vitit 2000, kjo punë e thjeshtë u bë e tensionuar dhe stresuese.  Musai kujton se merrte mbi 200 telefonata në ditë, shumica e të cilave ishin ankesat e pareshtura të klientëve lidhur me mungesën e ujit. Pas luftës në vitin 1999, kryeqyteti i Kosovës, Prishtina, u përball me një migrim të madh të njerëzve të ardhur nga vende të tjera të Kosovës. Një infrastrukturë e shërbimeve publike që ishte projektuar për rreth 150,000 banorë, tashmë duhej të përballej me një popullsi prej mbi 300,000 banorësh. Gjatë dekadës në vijim, ndërprerjet e ujit mund të zgjasnin për më shumë se dhjetë orë në ditë në çdo lagje të Prishtinës. “Njerëzit ishin të zemëruar, pasi kjo kishte një ndikim të konsiderueshëm në cilësinë e jetës së tyre. Ata na e përcillnin këtë zemërim përmes telefonit”, kujton Musai.

“Në muajin mars 2014, liqeni i Badovcit kishte ujë të mjaftueshëm që mund të zgjaste për një muaj ndërsa Batllava për dy. Nëse nuk do të kishim një periudhë me reshje të dendura shiu gjatë muajit prill, Prishtina dhe komunat përreth do të kishin mbetur pa ujë të pijshëm”.

Një përrallë e dy liqeneve Sokol Xhafa është Drejtor i Kompanisë Rajonale të Ujësjellësit të Prishtinës. Ai kujton se në vitin 2010 kompania ndërmori disa ndërhyrje që deri diku e përmirësuan situatën. Por nevojitej një zgjidhje afatgjatë. Në atë kohë, burimet e vetme të shpërndarjes së ujit ishin dy rezervuarë artificialë afër Prishtinës: Liqenet e Batllavës dhe Badovcit. Sasia e ujit në këto liqene varet nga reshjet e shiut. Dhe meqenëse ndryshimet klimatike kanë ndikuar në nivelet e ujit të liqeneve, furnizimi mund të luhatet ndjeshëm nga akumulimi i tepërt i ujit në nivelet e thatësirës. Në vitin 2014, kosovarët përjetuan mungesën më të rëndë të ujit në tri dekada. “Në muajin mars 2014, liqeni i Badovcit kishte ujë të mjaftueshëm që mund të zgjaste për një muaj ndërsa Batllava për dy. Nëse nuk do të kishim një periudhë me reshje të dendura shiu gjatë muajit prill, Prishtina dhe komunat përreth do të kishin mbetur pa ujë të pijshëm”, shprehet Xhafa. Por, situata ndryshoi për mirë me mbështetjen e projektit të Ujësjellësit Rajonal të Prishtinës prej 35 milionë euro si dhe një grant prej 5 milionë eurosh nga BE-ja. Falë këtij investimi dhe financimi, të kanalizuar përmes Kuadrit të Investimeve të Ballkanit Perëndimor, projekti e shpëtoi Prishtinën nga problemet e mungesës së ujit për vite me radhë dhe siguroi një furnizim të qëndrueshëm me ujë për rajonin përreth. Projekti përfshinte zhvillimin e një burimi të ri uji nga Liqeni i Ujmanit.Infrastruktura mundëson që uji të kanalizohet nga Kanali i Ibrës drejt impiantit të sapondërtuar të trajtimit të ujit në Shkabaj. Impianti i ri përfshin një laborator, një dhomë operacioni dhe zyra, seminare dhe hapësira sociale.

 “Nëse nuk do të kishim impiantin e ri, do të duhej të kishim shpallur gjendjen e emergjencës, dhe si rrjedhojë, Prishtina dhe komunat përreth do të përballeshin çdo ditë me ndërprerje të rregullta të ujit deri në 12 orë përgjatë dy viteve të fundit.”

Rreth projektit Projekti i Ujësjellësit Rajonal të Prishtinës ka përfituar nga një investim i kombinuar i granteve dhe kredive të kanalizuara përmes Kuadrit të Investimeve të Ballkanit Perëndimor (WBIF). Investimi përfshinte 5 milion euro mbështetje granti nga Bashkimi Evropian, një hua prej 20 milion euro nga Banka për Zhvillim KfW në emër të Ministrisë Gjermane për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik dhe një kontribut prej 10 milion euro nga Kompania Rajonale e Ujit.  Rreth WBIF Kuadri i Investimeve të Ballkanit Perëndimor (WBIF) është një platformë koordinimi i donatorëve që mbledh fonde nga burime të ndryshme, duke përfshirë Komisionin Evropian. WBIF ofron financim dhe asistencë teknike për investimet strategjike në sektorët e energjisë, mjedisit, social, transportit, dhe infrastrukturës digjitale. Ai gjithashtu mbështet nismat për zhvillimin e sektorit privat.  WBIF është një nismë e përbashkët e BE-së, institucioneve financiare, donatorëve dypalësh dhe qeverive të Ballkanit Perëndimor. “Vitet 2019 dhe 2020 ishin vitet me sezonin më të gjatë të thatësirës prej kohësh. “Nëse nuk do të kishim impiantin e ri, do të duhej të kishim shpallur gjendjen e emergjencës, dhe si rrjedhojë, Prishtina dhe komunat përreth do të përballeshin çdo ditë me ndërprerje të rregullta të ujit deri në 12 orë përgjatë dy viteve të fundit”, shprehet Sokol Xhafa. Furnizimi me kosto efikase dhe i qëndrueshëm Uji nxirret nga burimi natyror dhe kanalizohet përmes një tubacioni ku uji qarkullon lirshëm drejt një stacioni ku pompohet në impiantin e ujit për t’u trajtuar, përpunuar dhe filtruar. Ujësjellësi në Shkabaj ka një kapacitet prej 700 l/s: mjaftueshëm për të siguruar furnizim me ujë me kosto efikase dhe të qëndrueshëm për komunat e Prishtinës, Obiliqit, Fushë Kosovës, Graçanicës dhe Podujevës. Musa Hasani pa dyshim e ka vënë re ndryshimin e bërë nga ky projekt, me më shumë kënaqshmëri të konsumatorëve dhe cilësi më të madhe të jetesës për banorët e Prishtinës dhe rajonit të saj, si dhe më pak telefonata zemërimi për të menaxhuar. Infrastruktura e re ka sjellë gjithashtu përparime teknologjike, të cilat u mundësojnë autoriteteve të monitorojnë nivelet e ujit të Liqeneve të Badovcit dhe Batllavës, duke siguruar kështu qëndrueshmërinë e burimeve ujore të rajonit.

Të jetosh një jetë të ndotur urbane

Written on . Posted in Tregime.

Një organizatë mjedisore gjeneron të dhëna për të nxjerrë në pah një problem të fshehur por të qartë në qytetet e Shqipërisë. Tirana është një qytet plot gjallëri, ku jeton një e treta e popullsisë së vendit. Me 0.85 milionë banorë, e në rritje, Tirana është një qytet ku shkrihen kulturat dhe ku çdokush kërkon një mundësi për t’u arsimuar dhe bërë biznes. Por kryeqyteti ka një infrastrukturë të kufizuar të transportit publik që i shtyn njerëzit të përdorin më shumë automjete, dhe kërkesa për banesa ka rritur ndjeshëm industrinë e ndërtimit në këto tri dekadat e fundit. E gjithë kjo ndikon ndjeshëm në cilësinë e jetës si rrjedhojë e niveleve të përhershme të ndotjes së ajrit. Në një vend me shumë pak monitorë, shqiptarëve u ngelet vetëm të hamendësojnë rreth cilësisë së ajrit që thithin. Por një organizatë e mirëfilltë mjedisore, Milieukontakt, dëshironte ta ndryshonte këtë. Ajo synonte të maste ndotjen në një shkallë të gjerë: pesëqind vendndodhje. Njëkohësisht, dëshironte të përfshinte sa më shumë njerëz me qëllim rritjen e ndërgjegjësimit të këtij problemi të fshehur, por të qartë mjedisor.

“Çdokush që jeton në Tiranë është i ndërgjegjshëm për cilësinë e dobët të ajrit, por tashmë ne kemi të dhënat për të mbështetur saktësisht se sa rëndë është.”

“Çdokush që jeton në Tiranë është i ndërgjegjshëm për cilësinë e dobët të ajrit, por tashmë ne kemi të dhënat për të mbështetur saktësisht se sa rëndë është,” shprehet Arion Sauku, Koordinator projekti për projektin Mushkëri të Gjelbra, i cili ishte i pari në llojin e tij që ofronte këto të dhëna gjithëpërfshirëse për problematikën. Duke përdorur teknika alternative monitorimi, projekti mati ndotjen me pajisje matëse të lëvizshme në qindra vendndodhje në kryeqytet. Këto përfshinin qendrën me gjallëri të qytetit, zonat gumëzhitëse pranë shkollave, si dhe stacionet e autobusëve në linjat më të gjata të Tiranës. Projekti Mushkëri të Gjelbra mori parasysh tetë parametra të ndryshëm për matjen e ndotësve. “Ndotësit më të mëdhenj të ajrit janë industritë e transportit dhe ndërtimit. Nivelet e matura rregullisht i tejkalojnë normat e BE-së, dhe në disa raste, ato janë tre ose katër herë më të larta”, shprehet Sauku. Përgjatë një periudhe trevjeçare, projekti “Mushkëri të Gjelbra”, i financuar nga BE-ja, e zgjeroi monitorimin e tij në tre qytetet e tjera më të mëdha: Durrës, Elbasan dhe Shkodër. Rezultati: të njëjtit ndotës të nxitur nga ato që kërkohen më shumë: banesa dhe automjete. Industria e ndërtimit nuk zbaton standarde mjedisore, duke çuar në nivele të larta të grimcave të pluhurit përgjatë të gjithë vitit. Ndërkohë, ndotës të përhershëm janë edhe automjetet jashtë standardeve, të cilat shkarkojnë grimca të rrezikshme gjatë djegies së karburantit. Të dhënat tregojnë se në vend përdoren rreth 700 mijë automjete.

 “Vendimmarrësit kanë në dispozicion një tepri informacionesh rreth të tre komponentëve për të vepruar; ne kemi gjeneruar të dhëna, harta të ilustruara dhe përshkrime që përcaktojnë pikat e nxehta.”

Rreth programit Projekti “Mushkëri të Gjelbra” ka projektuar dhe zbatuar një platformë alternative dhe gjithëpërfshirëse për monitorimin e cilësisë së ajrit, ndotjes së zhurmës dhe vlerësimit të shërbimeve të ofruara nga ekosistemi urban i gjelbërimit. Kjo u realizua me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian me qëllim forcimin e bashkëpunimit ndërsektorial ndërmjet Qeverisë dhe shoqërisë civile dhe zhvillimin e kapaciteteve të Organizatave të Shoqërisë Civile.   Këta sektorë kërkojnë ndërhyrje të shpejtë dhe të vazhdueshme për të reduktuar ndotjen e ajrit, tashmë që problemi mund të mbështetet me të dhëna të shumta dhe gjithëpërfshirëse. Por me sa duket ky problem është përhapur edhe në zona të tjera urbane të rajonit. Niveli i ndotjes së ajrit në Ballkanin Perëndimor është një ndër më të lartit në Evropë, me ndikim të drejtpërdrejtë në shëndetin e qytetarëve. Ndaj, Bashkimi Evropian ka përcaktuar eliminim e ndotjes, duke përfshirë të ujit dhe tokës, ndër fushat kryesore që duhet të trajtohen në kuadër të Agjendës së Gjelbër. Është një strategji e re e rritjes që aspiron të kalojë nga modeli tradicional ekonomik në një ekonomi të qëndrueshme, në përputhje me Paktin e Gjelbër Evropian. Krahas matjeve të cilësisë së ajrit, platforma alternative e ngritur nga “Mushkëri të Gjelbra” monitoroi edhe ndotjen e zhurmës së shkaktuar nga aktivitetet njerëzore, si dhe ekosistemin e gjelbërimit urban. “Vendimmarrësit kanë në dispozicion një tepri informacionesh rreth të tre komponentëve për të vepruar; ne kemi gjeneruar të dhëna, harta të ilustruara dhe përshkrime që përcaktojnë pikat e nxehta,” shprehet Sauku, i cili beson se politikat duhet të jenë shumëplanëshe me qëllim përmirësimin e jetës së njerëzve në qytetet kryesore të Shqipërisë. Ndërkohë, puna e madhe e vizualizimit të problemit të cilësisë së ajrit është kryer. Njëkohësisht, gjatë zbatimit të projektit, “Mushkëri të Gjelbra” ka arritur të edukojë të rinjtë rreth kësaj problematike përreth shkollave të tyre dhe në rrugën e tyre të përditshme për në shkollë. Së bashku me kalimtarët kureshtarë, të cilët vunë re matësit e shumtë në lagjet e tyre, projekti ka lënë një bazë të pazëvendësueshme të dhënash online për këdo që dëshiron të lokalizojë pikat e nxehta të cilësisë së ajrit në qytetin ku ata jetojnë.

Promovimi i një jetese më të gjelbër në Kosovë

Written on . Posted in Tregime.

Organizata “Keep it Green” dhe rrjeti i saj i vullnetarëve po rrisin ndërgjegjësimin rreth ndotjes industriale dhe çështjeve të tjera mjedisore në qytetin industrial të Obiliqit. Vetëm 10 minuta larg me makinë nga kryeqyteti, Prishtinë, qyteti i vogël i Obiliqit është qendra e industrisë së minierave në Kosovë. Me vetëm 6,800 banorë, Obiliqi është shtëpia e tre minierave të qymyrgurit dhe 2 stacioneve të energjisë që prodhojnë pjesën më të madhe të elektricitetit në Kosovë. Ky është një rajon që mbështetet ndjeshëm në punësimin nga impiantet energjetike, pasi 5,000 njerëz nga Obiliqi dhe fshatrat përreth punojnë në këtë industri. Pa dyshim, këto veprimtari të minierave dhe industriale kanë shkaktuar dëme të thella mjedisore.

“Teksa po pinim kafen, filluam të bisedonim rreth të gjitha problemeve [mjedisore] me të cilat po përballet komuniteti ynë. E kuptuam që duhej të bënim diçka”.

“Keep It Green” është një organizatë rinore me bazë komunitare që punon për të ndërgjegjësuar rreth çështjeve mjedisore në Obiliq dhe efektet që ato kanë në popullatë. “Rreth 30 për qind e njerëzve në Obiliq vuajnë nga sëmundje respiratore”, shprehet Guxim Klinaku, Drejtor i Keep It Green për EED-në. Ai shpjegon se si frymëzimi për “Keep It Green” erdhi gjatë një bisede në një kafene në vitin 2015. Klinaku rrëfen: “Teksa po pinim kafen, filluam të bisedonim rreth të gjitha problemeve me të cilat po përballet komuniteti ynë. E kuptuam që duhej të bënim diçka”. Të nxitësh qytetarët për të mbrojtur mjedisin e tyre Pas gjashtë vitesh, “Keep It Green” është tashmë një rrjet prej 60 anëtarësh të fokusuar në projekte me bazë komunitetin që nxisin vendasit të interesohen më shumë në mbrojtjen e mjedisit të tyre. Vitet e fundit janë karakterizuar nga disa sfida si pasojë e vështirësive ekonomike me të cilat përballen shumë banorë në këtë rajon industrial. “Është e vështirë t’i bindësh njerëzit që të kujdesen për mjedisin kur ata e sigurojnë jetesën me shumë mund,” pranon Klinaku. “Keep It Green” është i ndërgjegjshëm për këto realitete, teksa vijon të advokojë për energji më të gjelbër në Obiliq. Përpara periudhës së Covid-19, ata zhvillonin protesta javore përpara impiantit energjetik duke kërkuar zbatimin e legjislacionit mjedisor për Obiliqin. Ata gjithashtu kanë organizuar aksione të shumta komunitare për të përmirësuar qytetin. Së fundmi, vullnetarët pastruan një park dhe e zbukuruan me punime të artit të rrugës për të krijuar një hapësirë më të këndshme për banorët. Ata drejtuan Festivalin vjetor të Artit të Gjelbër, një festival mbarëqytetas për rritjen e ndërgjegjësimit ndaj çështjeve mjedisore. Gjithashtu, që prej vitit 2016, organizata ka punuar me shkollat vendore duke zhvilluar workshop-e “Redukto, ripërdor, riciklo”, duke u mësuar nxënësve se si të reduktojnë mbetjet. “Keep It Green” është aktive edhe me organizimin e kampeve verore për të rinjtë duke u përqendruar në temat mjedisore. Objektivi kryesor i këtyre kampeve është të rrisë një brez të ri të liderëve të rinj për aktivizmin mjedisor në Kosovë. Përballimi i Covid-19 Ashtu si organizata të tjera të ngjashme, “Keep It Green” duhej të gjente mënyra krijuese për t’u përshtatur me pandeminë Covid-19. Ndërkohë që workshop-et “Redukto, Ripërdor, Riciklo” kanë qenë të suksesshme edhe përmes webinareve, organizata duhej të anulonte edicionin e Green Art Fest për vitin 2020. Këtë verë ata po planifikojnë të drejtojnë një nga kampet e tyre të aktivistëve mjedisorë, duke përfshirë 20 pjesëmarrës në një trajnim tre-ditor mbi ndërgjegjësimin për problemet mjedisore.

 “Ky financim vjen në një kohë tepër të rëndësishme për ne. Mjedisi tashmë është një temë shumë popullore…dhe shpresoj se së shpejti vala e gjelbër do të mbërrijë edhe këtu”.

Dy fjalë për European Endowment for Democracy Fondi Evropian për Demokraci (EED) është një organizatë e pavarur grantdhënëse, e ngritur në vitin 2013 nga Bashkimi Evropian (BE) dhe shtetet anëtare të BE-së për të nxitur demokracinë në Fqinjësinë Evropiane, Ballkanin Perëndimor, Turqi dhe më tej. EED mbështet organizatat e shoqërisë civile, lëvizjet pro demokracisë, aktivistët civilë dhe politikë, platformat e pavarura mediatike dhe gazetarët që punojnë për një sistem politik pluralist dhe demokratik. Ky është një version i shkurtuar i një artikulli të publikuar nga Fondi Evropian për Demokraci. Këtu mund të lexoni artikullin original Mbështetja nga Fondi Evropian për Demokraci (EED) i mundëson organizatës “Keep it Green” të kalojë nga një operacion me bazë vullnetare, që mbijeton falë entuziazmit, në një organizatë më të qëndrueshme dhe me staf të rregullt. Gjithashtu siguron që aktivitetet e organizatës, si kampi i ndërgjegjësimit për mjedisin, mund të kthehen në aktivitete të përhershme, duke mundësuar më shumë planifikim dhe zhvillim strategjik. “Ky financim vjen në një kohë tepër të rëndësishme për ne. Mjedisi tashmë është një temë shumë popullore në mbarë botën, me të cilën po përfshihen shumë njerëz të interesuar. Ndërsa momentalisht, gjërat janë më pak të zhvilluara në Kosovë, shpresoj se së shpejti vala e gjelbër do të mbërrijë edhe këtu”, shprehet Klinaku.

Përhapja e shijes së proshutës Malazeze përtej kufijve

Written on . Posted in Tregime.

Një biznes malazez rrit eksportin, të ardhurat dhe stafin e tij me mbështetjen e BE-së. Proshuta e staxhionuar është një specialitet i Njegushit, një fshat pranë qytetit të Cetinjes në Mal të Zi. Ajo është e njohur për shijen dhe aromën karakteristike, si rezultat i përzierjes së ajrit të detit dhe të malit dhe djegies së drurit të ahut gjatë procesit të tharjes. Është një shije e njohur për malazezët dhe vizitorët në vend, dhe tashmë një shoqëri nga Mali i Zi po punon që ta fusë atë në tregun e mbarë rajonit të Ballkanit Perëndimor dhe më gjerë. Mediteranea është një biznes familjar i mesëm nga Mali i Zi në pronësi të bashkëshortëve Marija dhe Ivan Špadijer. Ai filloi si një biznes i vogël si distributor i produkteve të mishit në vitin 2006 dhe gradualisht i rriti të ardhurat, ku proshuta e Njegushit u bë produkti i tyre kryesor. Ivani shpjegon se proshuta kërkon një prodhim të ndërlikuar: procesi i staxhionimit përfshin kriposjen me kripë deti për rreth tre javë, më pas për tre javë të tjera shtypet për të larguar lëngjet e tepërta, dhe pasohet me djegien e lehtë dhe tharjen nën flladin e freskët të malit për tre muaj dhe në fund staxhionohet. I gjithë procesi zgjat rreth një vit.

 “Nënkontraktorët tanë nuk ishin në gjendje që të përmbushnin siç duhet këto kërkesa, kështu që vendosëm ta merrnim vetë në dorë dhe të bënim vetë paketimin.”

  Rritja e cilësisë dhe të ardhurave Për rreth dhjetë vjet, Mediteranea blinte proshutën nga prodhues të zonës së Njegushit dhe paketohej nga nënkontraktorë të tjerë. Biznesi po ecte mirë dhe tregu po zgjerohej, por kjo rritje kishte sfidat e saj. Cilësia e lëndës së parë ishte e njëjtë, por shoqëria nisi të kishte probleme me paketimin. Ivani shpjegon se ata po merrnin kërkesa nga klientë që kërkonin përmirësimin e paketimit. “Nënkontraktorët tanë nuk ishin në gjendje që të përmbushnin siç duhet këto kërkesa, kështu që vendosëm ta merrnim vetë në dorë dhe të bënim vetë paketimin”, shprehet ai. Për këtë, u nevojiteshin pajisje dhe ambiente shtesë pasi kjo ishte një fushë e re për shoqërinë. Fillimisht ata investuan me mundësitë e tyre por ato nuk ishin të mjaftueshme për të përmbushur kërkesat. Kështu ata vendosën të aplikonin për mbështetje nga Instrumenti i BE-së i Asistencës së Para- Aderimit për Zhvillim Rural, IPARD. Si rrjedhojë, ata siguruan rreth 35,000europër pajisje shtesë të cilat përfshinin një makineri paketimi dhe dy pajisje ngritëse elektrike, që ngrenë deri në një lartësi prej 11 metrash.

 “Nëse nuk do të ishte mbështetja e BE-së nëpërmjet IPARD, ne do të ishim ende në vështirësi. Mbështetja na ka bërë më të pavarur dhe na ndihmoi që të merrnim në dorë fatin dhe suksesin e biznesit tonë.”

Rreth programit  Pjesë e Instrumentit të Asistencës së Para-Aderimit (IPA), i projektuar për të mbështetur reformat në vendet në proces aderimi në BE, Instrumenti i Asistencës së Para- Aderimit për Zhvillim Rural (IPARD) përqendrohet te zonat rurale dhe sektorët agro-ushqimorë në këto vende. Përmes këtij instrumenti, BE-ja u ofron përfituesve ndihmë financiare dhe teknike për të bërë sektorin e tyre bujqësor dhe zonat rurale më të qëndrueshme dhe për t’i harmonizuar ato me politikën e përbashkët bujqësore të BE-së. Sot Mediteranea prodhon dhe shpërndan mbi 50 ton produkt përfundimtar në vit. Ata kanë shumë klientë, ndër ta, hotele, restorante dhe zinxhirë supermarketesh. Rreth 90% e të ardhurave të tyre vjen nga eksportet. Ndërsa prodhimi vijon të kryhet nga nënkontraktorë në zonën e Njegushit, paketimi dhe shpërndarja tani mbulohet plotësisht nga vetë shoqëria. Ata gjithashtu kanë dyfishuar numrin e ekipit të tyre nga katër në tetë dhe po planifikojnë ta rrisin më shumë. Ivani shpjegon se mbështetja e BE-së ishte kyçe në këtë histori suksesi. “Nëse nuk do të ishte mbështetja e BE-së nëpërmjet IPARD, ne do të ishim ende në vështirësi. Mbështetja e marrë nga IPARD na ka bërë më të pavarur dhe na ndihmoi që të merrnim në dorë fatin dhe suksesin e biznesit tonë”, shprehet ai.