Skip to main content

Area of Cooperation: Environment

„Интерег“ и „Гринтекс“: Намалување на загадувањето со рециклирање текстил

Објавено . Објавено во Приказни.

Од 1 јануари 2025 година, сите земји-членки на ЕУ обврзани се одделно да го собираат текстилниот отпад. Меѓутоа, голем дел од нив, како и земјите од Западен Балкан, сè уште немаат ефикасен систем за оваа намена. За да се одговори на овој предизвик и да се развијат одржливи решенија кои ќе бидат применливи за целиот регион, 11 организации од 9 земји ги здружија своите сили во рамките на проектот „Гринтекс“.

Партнерските организации вклучени во проектот се: Сараевската агенција за регионален развој – СЕРДА (Босна и Херцеговина); Општина Постојна (Словенија); Институтот за одржлив раст „Активна Натива“ (Словенија); Граѓанското здружение и еколошка добротворна организација „Словачка за Словачка“ (Словачка); „Еуротекс“ ДОО (Бугарија); Општина Мајур (Хрватска); Факултетот за текстилна технологија при Универзитетот во Загреб (Хрватска); Универзитетот „Доња Горица“ (Црна Гора); Агенцијата за регионален развој „Златибор“ (Србија); Здружението за развој на заедниците „Метрополитенска област Букурешт“ (Романија); и Иновативното здружение „Прв одговорен Унгарец“ (Унгарија).

Текстилната индустрија е една од индустриите коишто најмногу го загадуваат светот, придонесувајќи за 20% од вкупните индустриски отпадни води и испуштајќи значителни количества стакленички гасови. На пример, за да се произведе една памучна маица потребни се околу 2.700 литри вода – количина што еден човек би ја испил за 2,5 години. Истовремено, дури 86% од облеката завршува на депонии или се согорува по употребата, додека само 1% се рециклира.

„Гринтекс“ има за цел да развие и тестира нови решенија во синџирот на производство – од дизајнирање нови производи до собирање текстилен отпад. Дигитални алатки, меѓу кои и интерактивна мапа со обележани точки за собирање, ќе бидат опфатени во платформата за учење и иновации на „Гринтекс“. На пример, Општина Постојна, во соработка со здружението „Простор“, работи на подигнување на свеста за последиците од прекумерната потрошувачка на текстил; преку работилници и настани за размена на облека, тие нудат одржливи алтернативи за вообичаените потрошувачки навики.

Словенија, Словачка, Хрватска, како и делови од Унгарија и Бугарија, веќе спроведуваат успешни практики кои може да се приспособат за земјите што сè уште развиваат системи за рециклирање текстил, во кои спаѓаат и земјите кандидатки за членство во ЕУ – Босна и Херцеговина, Црна Гора и Србија.

Основана во 2003 година, Сараевската агенција за регионален развој (СЕРДА) активно го поддржува економскиот развој во макро-регионот Сараево и во Босна и Херцеговина. Таа спроведува проекти во областа на иновациите, претприемништвото, екологијата и одржливиот развој, честопати во соработка со домашни и меѓународни партнери, вклучително ЕУ. Фокусирана е на зајакнување на економската конкурентност, привлекување инвестиции и поддршка на малите и средните претпријатија.

„Работејќи со нашите партнери од Словенија, сфативме дека се соочуваме со заеднички предизвик поврзан со текстилниот отпад и дека можеме да придонесеме за негово намалување. Истовремено, ова ни овозможува да поттикнеме размена на знаења и искуства меѓу земјите-членки на ЕУ и земјите кандидатки за членство во ЕУ“, објаснува Амела Икиќ Суљагиќ, проектна менаџерка на СЕРДА.

„Во Босна и Херцеговина, СЕРДА активно работи на собирање текстилен отпад. Набавивме десет паметни контејнери со вградени сензори и ќе ги анализираме локалната потрошувачка и начините за одлагање отпад. Имаме за цел да ги оптимизираме рутите за собирање отпад и да најдеме најсоодветни решенија за собраниот отпад – без оглед на тоа дали ќе биде по пат на рециклирање, повторна употреба или пренамена“, вели Амела Икиќ Суљагиќ. Таа додава дека СЕРДА во овој процес соработува со локалното комунално претпријатие и надлежното министерство во Владата на Кантонот Сараево.

Во Бугарија, во фабрика за механичко рециклирање, примероци од собраниот отпад од Букурешт ќе се користат за развој на прототипови на нови производи изработени од износени влакна. Во Хрватска, Србија и Словенија, проектот ќе ја тестира пошироката примена на природни влакна од локално потекло во текстилното производство. Дополнително, ќе се развие прототип на нов неткаен материјал, комбинирајќи рециклирана волна со текстилен отпад кој не е погоден за повторна употреба. Иницијативата истражува и решенија за повеќекратна употреба на волна, бидејќи значителен дел моментално завршува фрлен на диви депонии. Во Црна Гора и Словенија, проектот ќе се фокусира на иновативни решенија за одржлива и зелена мода со креирање еколошки прифатливи модни колекции.

„Гринтекс“ ќе воведе иновативни производни технологии, вклучително боење без вода, поголема употреба на рециклирани материјали и поддршка за одржливи брендови и производители кои применуваат еколошки методи. Дополнително, ќе се прошири рециклирањето текстил преку поставување лесно достапни собирни места на прометни локации, како трговски центри и училишта. За да се поттикнат граѓаните да се вклучат, ќе се воведат попусти во продавниците или програми за размена на облека, поддршка за „винтиџ“ модата, размена на облека, продавници за половна облека и програми за рециклирање во самите продавници.

„Гринтекс“ располага со буџет од 1,79 милиони евра, од кои 80% се финансирани од програмата „Интерег“. Во моментов, Словачка, Словенија, Хрватска, Унгарија и Бугарија имаат воспоставено успешни практики кои може да се приспособат и применат во земјите кандидатки за членство во ЕУ.

„Интерег“ е клучен инструмент на ЕУ за зајакнување на соработката меѓу Западен Балкан и земјите-членки на ЕУ. За периодот 2021-2027 година, фокусот на програмата е на справување со глобалните предизвици, вклучително климатските промени, дигиталната трансформација и социјалната инклузија. Со вкупен буџет од 10 милијарди евра, дел од средствата се наменети за најоддалечените региони на ЕУ, соседните земји и стратешки важните географски подрачја, како што се Гвинејскиот Залив, Индискиот Океан и Мозамбичкиот канал. Програмата има за цел да ја зајакне сеопфатната политика на ЕУ преку адресирање на специфични предизвици ширум Европа и пошироко. Меѓу главните приоритети за периодот до 2027 година се паметен и одржлив економски раст, зелена транзиција, социјална инклузија, територијален развој и развој на ефикасна и одржлива инфраструктура.

ЕУ ја поддржува регионалната соработка за одржлив развој

Објавено . Објавено во Приказни.

Петтиот заеднички повик на ЕУ и Фондот за Западен Балкан за доставување проекти за зајакнување на регионалната соработка и кохезија во регионот на Западен Балкан, со трите најважни аспекти за интервенција, односно културна соработка, образование и наука, и одржлив развој, укажува од колкава важност е соработката меѓу земјите од Западен Балкан за изнаоѓање решенија кои ќе им помагаат на организациите и поединците да го подобрат животот во регионот. 

Преку овој повик поддршка добија разни иницијативи, од иницијативи за справување со неодложните еколошки проблеми до иницијативи за воспоставување регионална соработка и размена за промовирање и зачувување на традиционалните занаетчиски производи, вклучително насочени локални интервенции, како и иницијативи за оснажување на жените. 

Со новиот повик на Фондот за Западен Балкан и ЕУ којшто ќе биде наскоро објавен, ќе ги пренесеме успешните приказни за спроведување регионални проекти на здружението „Пријатели на Корча“ од Албанија и на организацијата „Еднаквост“ од Косово. 

 

Соларна енергија за жителите на Западен Балкан 

 

Неколку граѓански организации од Албанија, Северна Македонија, Црна Гора и Србија се обединија со една мисија: здружено да работат на ублажување на последиците од климатските промени на Западен Балкан и да ги промовираат придобивките од користењето соларна енергија. Под водство на здружението „Пријатели на Корча“ од Албанија, овој проект ги обедини партнерите „Балканска водна мрежа“ од Северна Македонија, Центарот за одржлив развој на заедницата од Северна Македонија, Фондот за иновации на Црна Гора и МСЈА од Црна Гора, заедно со Еколошките амбасадори за одржлив развој од Србија, Политехничкиот универзитет во Тирана од Албанија и Политехничкиот универзитет во Корча од Албанија. Овие партнери ја создадоа мрежата Солар-PV4 на Западен Балкан (Solar-PV4Western Balkans Network), чија цел е да ги вклучи чинителите од институциите на ниво на локалните заедници, за да ги застапуваат и промовираат најдобрите практики на самостојните производители на соларна енергија. 

Размената на информации и знаење за законодавството, иницијативите и иновативните решенија за соларната енергија беа клучни за поставувањето на темелите за заложба и образовни активности во државите кои се дел од мрежата. 

 

„Денес, сончевата енергија за граѓаните, заедниците и малите бизниси нуди исклучителна можност. Европската Унија одобри важни програми и закони за развој на соларна енергија. Едноставно, треба што поскоро да ги усвоиме овие закони и да ги спроведеме овие програми во нашите земји, да обезбедиме чиста и поволна енергија за нашите граѓани, работни места и приходи за локалната економија“, изјави Ѓерѓи Ѓинко, претседател на здружението „Пријатели на Корча“, кој го водеше проектот „Соларна енергија за граѓаните на Западен Балкан“. 

 

Експертите од сите партнерски организации вклучени во проектот дадоа придонес за проектот со нивната експертиза, која варира од искуство во препознавање и промовирање добри практики за женско лидерство во областа на одржливата енергија и родово коректни одржливи енергетски услуги за средини со ниски приходи, по ниски цени, до разгледување на прашањето за климатската криза на академско ниво.  

Од проектот произлегоа извештаи за четири држави (Албанија, Северна Македонија, Црна Гора и Србија) со кои ќе се информираат граѓаните за законите, можностите и придобивките од користењето соларна енергија, како и за потребата од креирање нови политики. Веб-страницата креирана во рамките на проектот ја отсликува смислата на мисијата на партнерите, и гарантира долготрајни резултати од проектот, поширок опсег и продолжување на мисијата и целите на партнерите. 

 

Оснажување на жените преку изработка на традиционални ракотворби 

 

„Се поврзавме со организацијата „Пазарски базар на ракотворби“ и со центарот „Жени во јавните служби“ со цел да ги промовираме жените од Косово, Албанија и Србија во нашиот регион и да обезбедиме поддршка за заштита и развој на традиционалните занаети. Сакавме да покажеме и да го зачуваме од заборав трудот на вредните жени од нашето општество и да му ги претставиме на нашиот регион сите посебни одлики и детели за нашите традиции, кои ќе опстанат и ќе живеат и во иднина“, вели Убејда Османи од невладината организација „Еднаквост“ од Призрен, Косово посветена на промовирање на бошњачката заедница и зголемување на влијанието во јавниот, политичкиот и културниот живот, преку различни форми на образование, волонтерство и преку оснажување на улогата на жените и младите во општеството. 

Со цел да се воспостави регионална соработка и дијалог за промовирање и зачувување на традиционалните занаетчиски ракотворби, вклучително насочени локални интервенции, а истовремено да се промовира економското оснажување на жените, проектот започна со теренски посети низ повеќе села и заедници во Призрен, како и посети на жени кои изработуваат традиционални занаетчиски ракотворби, компании кои ги водат жени и самовработени жени. Следеа две работилници, кои ги организираа учеснички од Албанија, Босна и Херцеговина и Косово. Едната од овие работилници се однесуваше на промоција и брендирање на занаетчиски ракотворби, а втората беше посветена на составување бизнис план и привлекување инвестиции. Регионалната конференција одржана во Драч, Албанија со околу триесет учеснички од Албанија, Босна и Херцеговина и Косово, се фокусираше на регионалната промоција на занаетчиските ракотворби и нематеријалното културно наследство од страна на жените. 

Фондот за Западен Балкан (WBF) е меѓународна организација со седиште во Тирана, Албанија, основана од владите на Албанија, Босна и Херцеговина, Косово*, Северна Македонија, Црна Гора и Србија. Основањето на овој фонд, како сеопфатна и регионална иницијатива, се смета за јасен показател дека заживува соработката на Балканот. Фондот за Западен Балкан има за цел да ја промовира соработката и заедничките вредности кај граѓаните, граѓанското општество и поединците, преку финансирање на малите и средните проекти во клучните области. 

„Поддршката од Фондот за Западен Балкан ни помогна да ја унапредиме и зацврстиме регионалната соработка“, изјави г-ѓа Османи, притоа истакнувајќи го учеството на жените со различна етничка припадност и потекло од Косово, Албанија и Србија во проектот. „Во проектните активности учествуваа жени и девојки со различно етничко потекло, на возраст од 20 до 65 години, вешти во изработката на традиционални ракотворби, и тие покажаа интерес за старт-ап иницијативите и иницијативите за самовработување, кои беа дел од проектните активности. Меѓу нив имаше самохрани мајки, вдовици, мажени жени и жени кои живеат сами, со различен степен и вид на образование, занимања и интереси од Косово, Албанија и Србија и од различни заедници, вклучително албанската, српската, бошњачката, турската и ромската заедница, како и повозрасни жени“, додаде таа. 

 

Приказните за жените кои учествуваа во проектот се дел од документарниот филм во продукција на невладината организација „Еднаквост“ и нејзините партнери. 

Зелени вештини, чиста иднина: Како иницијативата „EU4Green“ го преобразува Западен Балкан

Објавено . Објавено во Приказни.

Иницијативата „EU4Green“ не е само проект, туку вистинско движење што го преобразува Западен Балкан во регион што е лидер во одржливост и иновации. Од борбата со загадувањето до поддршката за надградување на зелените вештини и унапредување на образованието, „EU4Green“ поставува темели за почиста и поздрава иднина, создавајќи нови работни места и зајакнувајќи ги врските со ЕУ. Еве како оваа револуционерна иницијатива носи значајни промени во регионот.  Иницијативата „EU4Green“ постигнува значителен напредок во унапредувањето на еколошката одржливост ширум Западен Балкан. Еден од примерите за ова е серијата подкасти „Зелен подкаст на Западен Балкан“ („Western Balkans GreenCast“), која ги истражува важните еколошки прашања и стратегиите за зелена транзиција како во регионот, така и во ЕУ. Оваа серија опфаќа интервјуа со експерти, реални студии на случај и длабински дискусии, кои имаат за цел да ги поттикнат и едуцираат слушателите да применуваат одржливи практики и решенија за поздрава планета.  Првата епизода, „Вода: Секојдневна потреба“, се фокусира на зачувувањето на водата, што е од суштинска важност за Западен Балкан и ЕУ. Во неа учествуваат професорката Драгана Томашевиќ Пилиповиќ од Универзитетот во Нови Сад и Харалд Лоишанл Вајс, експерт за санација на загадени води од Агенцијата за заштита на животната средина во Австрија. Тие ја анализираат проблематиката со загадувањето на водата и објаснуваат зошто е клучно да се заштитат водните ресурси, за да се осигури одржлива иднина на водата. Во разговорот се истакнуваат најчестите заблуди, објаснувајќи дека проблемите со водата не се однесуваат само на квантитетот, туку и на квалитетот на водата. Понатаму, се разговара за потребата од подобри системи за мониторинг, за застарените станици за третман на отпадни води, и за загадувањето што произлегува од индустријата и земјоделството. Епизодата ја истакнува итната потреба од регионална соработка и ефективно спроведување на еколошките прописи.  Оваа серија на подкасти ја отсликува посветеноста на иницијативата „EU4Green“ за транспарентност и вклучување на јавноста, нагласувајќи ги конкретните еколошки успеси и поттикнувајќи оптимизам кај граѓаните, додека истовремено промовира одговорност во управувањето. Преку иницијативи како кампањата #WeDidIt, иницијативата „EU4Green“ оддава признание за постигнатиот напредок како резултат на регионалните и локалните заложби за спроведување мерки и реформи согласно Зелената агенда. Овој пристап покрај тоа што укажува на позитивните придобивки од заедничките заложби за заштита на животната средина и општеството, поттикнува и да се споделува знаење помеѓу чинителите, охрабрувајќи ги другите економии да ги применат успешните стратегии.  Преку овие иницијативи, „EU4Green“ продолжува да им пружа поддршка на земјите од Западен Балкан на патот кон позелена и поодржлива иднина, согласно пошироките цели на Зелената агенда на Европската Унија.  За повеќе информации, можете да ги погледнете првите епизоди на „Зелен подкаст на Западен Балкан“ овде: Прекуграничен подкаст „EU4Green“.    За проектот:  Проектот „EU4Green“ ги поддржува земјите од Западен Балкан – Албанија, Босна и Херцеговина, Косово*, Црна Гора, Северна Македонија и Србија во спроведувањето на „Зелената агенда за Западен Балкан“. Тој им помага во заложбите за позелени економии во консултација со сите релевантни партнери, како и во подобрувањето на системите за мониторинг и известување.  „EU4Green“ ќе придонесе во регионот со следниве активности: 
  • преоѓање кон циркуларна економија; 
  • следење и намалување на загадувачите во воздухот, водата и почвата; 
  • поддршка за земјоделството да стане поодржливо и отпорно на климатските промени; 
  • зачувување на биолошката разновидност; 
  • обезбедување ад хок поддршка на ниво на висока политика; 
  • унапредување на мониторингот и известувањето за спроведувањето на Зелената агенда; 
  • подобро разбирање на Зелената агенда преку активности за комуникација; 
  • унапредување на зеленото образование; 
  • вклучување на граѓанското општество и други заинтересирани страни; 
  • финансирање на зелената транзиција. 

Да работиме во склад со природата, а не против неа

Објавено . Објавено во Приказни.

Одржливо управување со шумите за егзистенција и заштита на животната средина.
Одржливо управување со шумите за егзистенција и заштита на животната средина.

„Порано можевме да ги продаваме само свежи билките, но сега можеме да ги сушиме и пакуваме, што ја зголемува нивната пазарна вредност“, вели таа. Сега тие не само што ќе можат да го прават тоа што го правеле цел живот, туку ќе можат и да заработуваат од тоа. 

  Кумрије Кадриу Кумрије објаснува дека имаат за цел е да изградат одржлива мрежа на жени собирачки, која ќе функционира како синџир на снабдување, и дека планираат да ги откупуваат собраните билки и бобинки од жените кои веќе се занимаваат со оваа активност, нудејќи им конкурентна цена која ќе ја зголеми нивната конкурентност на пазарот. Најголема корист од оваа иницијатива ќе имаат жените од заедницата.  Заложбите на Рахим и Кумрије се дел од поширока иницијатива за подобрување на животната средина во руралните подрачја, во насока на обезбедување одржливост на косовските шуми. Проектот е поддржан од ЕУ и се спроведува во повеќе региони, со фокус на одржливите практики за управување со шумите, намалување на нелегалната сеча и поттикнување да се користат шумски производи што не се дрва, како што се билките што ги собираат Кумрије и жените од нејзиното село.  Приказните на Кумрије и Рахим се само дел од многуте успешни примери на поединци, семејства и заедници кои имаат директна корист од проектот „Поддршка за зајакнување на одржливото и повеќенаменското управување со шумите во насока на справување со климатските промени и подобрување на руралната егзистенција во Косово“, којшто е финансиран од ЕУ и спроведен од Организацијата за храна и земјоделство (ФАО).  Согласно меѓународните стандарди и најдобрите практики, со акцент на урамнотежена интеграција на еколошките, социјалните и економските функции во шумските екосистеми, се изготвија четири планови за управување со шумите со примена на нова методологија којашто го префрла фокусот од традиционалното управување со шумите на пристап заснован на екосистемите.  Токму нивниот холистички пристап ги прави овие планови особено значајни, не само за заедниците и директните корисници, туку и за креаторите на политиките. Плановите опфаќаат темелни и сеопфатни насоки за управување со шумите, земајќи ги предвид пошироките екосистемски услуги што ги нудат шумите, како што се зачувувањето на биолошката разновидност, секвестрацијата на јаглеродот и придобивките за заедницата, вклучително користењето шумски производи што не се дрва. Се очекува оваа нова методологија за подготовка на планови за управување со шумите, која ќе биде имплементирана од Агенцијата за шуми на Косово во блиска иднина, да придонесе кон значително подобрување во практиките за управување со шумите во земјата, зголемување на одржливоста на шумите, ублажување на климатските промени и промовирање на благосостојбата на локалните заедници. 

„Отсекогаш сум ја сакал шумата и сонував професионално да се занимавам со шумарство, но поради недостаток на соодветно образование, мојот сон никогаш не се исполни.“

              Како дел од програмските активности, успешно беа пошумени вкупно 128 хектари шума. Програмата особено истакна од колкаво значење е вклучувањето на локалната заедница во овие активности, особено во рамките на пилот-единиците за управување. Членовите на заедницата стекнаа практично искуство во техниките на садење, а притоа имаа финансиска корист од учеството. Иако сè уште постојат предизвици за одржливо управување со шумите во Косово, од кои нелегалната сеча продолжува да биде огромен проблем, холистичкиот пристап на програмата и интервенцијата на повеќе нивоа донесоа значајни придобивки. Програмата работи директно со поединци кои живеат во планинските подрачја, коишто не само што ги образува како правилно да ги користат шумските ресурси, туку и како да остваруваат профит со нивните активности. Овој пристап ја менува културата и начинот на размислување за значењето на одржувањето здрави и чисти шуми. Понатаму, преку соработка со институциите и креаторите на политики, програмата е целосно посветена на обезбедување позелена и поздрава иднина за жителите на Косово.

Комисијата го усвои Пакетот за проширување за 2023

Објавено . Објавено во Вести.

Денес, Европската комисија го усвои Пакетот за проширување за 2023 година, обезбедувајќи детална оценка за состојбата и напредокот постигнат од страна на Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија, Србија, Турција и за прв пат и Украина, Република Молдавија и Грузија, на нивните соодветни патишта кон пристапување во Европската унија. Извештајот особено се фокусира на напредокот вооднос на имплеменацијата на фундаменталните реформи, како и на обезбедувањето јасни насоки за реформските приоритети кои претстојат. Пристапувањето е и ќе остане процес заснован на заслуги, целосно зависен од објективниот напредок постигнат од секоја земја.  
Западен Балкан  
Напредокот во реформите за пристапување во ЕУ во голема мера е отежнат, бидејќи Црна Гора претрпе длабока поларизација и политичка нестабилност во периодот на известување. ЕУ го поздравува конституирањето на новиот парламент и формирањето на влада, која очекуваме брзо да го покаже својот капацитет и посветеност на патот на Црна Гора кон ЕУ и да ги спроведе реформите поврзани со пристапувањето кон ЕУ. Севкупно, напредокот во пристапните преговори ќе зависи од реформите во областа на владеењето на правото (т.е. исполнување на привремените критериуми утврдени во Поглавјата 23 и 24). Црна Гора продолжува целосно да се усогласува со Заедничката политика за надворешна безбедност.   
Србија продолжи со спроведувањето на реформите поврзани со пристапувањето кон ЕУ, вклучително и во областа на владеењето на правото. Србија почна да ги спроведува уставните амандмани од 2022 година за зајакнување на независноста на судството и усвои нови закони за медиумите. Имплементацијата на законите за медиумите може значително да ја подобри регулаторната средина. Сепак, ќе бидат потребни дополнителни измени за да бидат целосно усогласени со правото на ЕУ и европските стандарди. Србија треба да го подобри, како прашање на приоритет, усогласувањето со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ, вклучувајќи рестриктивни мерки и изјави за Русија. Исто така, потребна е дополнителна работа и политичка посветеност за спроведување на реформите во областа на владеењето на правото. Останува оценката на Комисијата дека Србија технички ги исполнила критериумите за отворање на кластерот 3 (конкурентност и инклузивен раст). Србија мора целосно да соработува и да ги преземе сите неопходни чекори за да се понесеодговорност за насилниот напад врз косовската полиција од 24 септември и нападот врз КФОР на 29 мај. За нормализација на односите со Косово, додека беше постигнат Договор во Дијалогот олеснет од ЕУ, Србија и Косово допрва треба да започнат со спроведување на нивните соодветни обврски, кои се обврзувачки за Страните и клучен дел од нивните европски патишта.  
Во Северна Македонија, властите постојано изјавуваат дека пристапот во ЕУ останува нивна стратешка цел. Северна Македонија продолжи целосно да се усогласува со Заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ (CFSP). Земјата, исто така, постигна одреден напредок во областа на правдата, слободата и безбедноста, вклучително и борбата против организираниот криминал и управувањето со миграцијата. Како преговарачка земја, Северна Македонија треба да работи на успешно спроведување на реформите поврзани со ЕУ, вклучително и во судството, борбата против корупцијата и организираниот криминал, реформата на јавната администрација, вклучително и управувањето со јавните финансии и јавните набавки. Северна Македонија се обврза да отпочне и да постигне релевантни уставни измени како прашање на приоритет, со цел да вклучи граѓани кои се дел од други народи. Процесот на проверка на EU acquis  напредуваше непречено, а властите покажаа високо ниво на посветеност. Комисијата во јули му ги претстави на Советот извештаите од скринингот за „основните кластери“ за Северна Македонија и со нетрпение ги очекуваследните чекори, со можност за отворање на преговорите за овој кластер до крајот на годината  
Албанија продолжи да ја демонстрира својата решителност во имплементирањето на ЕУ реформите и постигнувањето напредок во реформите во рамките на „кластерот на основните принципи“. Континуираното целосно усогласување со CFSP на ЕУ беше, исто така, силен сигнал на стратешкиот избор на земјата за пристапување кон ЕУ. Потребни се дополнителни напори во насока на слободата на изразување, малцинските прашања и имотните права, како и во клучните области на владеењето на правото, како што се борбата против корупцијата и организираниот криминал. Процесот на проверка на EU acquis  напредуваше непречено, а властите покажаа високо ниво на посветеност. Комисијата во јули му ги претстави на Советот извештаите од скринингот за „кластерот за основните принципи“ за Албанија и со нетрпение ги очекува следните чекори. Таа има за цел да ги отвори пристапните преговори за кластерот 1 (основни принципи) до крајот на годината.  
Во Босна и Херцеговина, минатогодишниот кандидатски статус донесе многу потребна позитивна динамика. Новата влада беше формирана брзо по изборите и почна да спроведува реформи, особено преку амандманите со кои се воведува проверка на интегритетот во судството. Сепак, потребни се дополнителни напори. Ова вклучува усвојување важни реформи за владеење на правото и судство и продолжување со уставните и изборните реформи, кои се од најголем приоритет за обезбедување еднакви права за сите граѓани. Исто така, важно е да се зачува уставниот поредок на државата. Сецесионистичките и авторитарни мерки воведени во ентитетот на Republika Srpska не се во согласност со патот кон ЕУ. Потребни се дополнителни напори за Босна и Херцеговина да ги исполни клучните приоритети наведени во Мислењето на Комисијата за нејзината апликација за членство. Затоа, Комисијата препорачува отворање на пристапните преговори на ЕУ со Босна и Херцеговина, откако ќе се постигне потребниот степен на усогласеност со критериумите за членство.   
Косово остана посветено на својот европски пат. Продолжи доброволно целосно да се усогласува со CFSP на ЕУ, вклучително и со осуда на руската агресивна војна против Украина и усвојување на рестриктивни мерки против неа. Извештајниот период беше период на законодавни достигнувања, вклучително и важна изборна реформа. Сепак, треба да се работи повеќе, вклучително и на акциониот план за реформи во правосудството. На 1 јануари 2024 година, ќе стапи на сила визната либерализација за Косово. Ситуацијата на северот на Косово беше погодена од неколку кризи, од кои последната беше насилниот напад врз косовската полиција на 24 септември 2023 година. Кон нормализација на односите со Србија, додека беше постигнат Договор во Дијалогот олеснет од ЕУ, Косово и Србија допрва треба да започнат со спроведување на нивните соодветни обврски, кои се обврзувачки за Страните и клучен дел од нивните европски патишта.  
Следни чекори  
Сега останува на Советот да ги разгледа денешните препораки на Комисијата и да донесе одлуки за чекорите што претстојат во процесот на проширување.

Комисијата презентира нов План за раст за Западен Балкан, кој вклучува 6 милијарди евра во грантови и заеми со цел забрзување на економската конвергенција со ЕУ

Објавено . Објавено во Вести.

Денес, Европската комисија усвои нов План за раст за Западен Балкан, со цел да приближи дел од придобивките од членството во регионот пред пристапувањето, да поттикне економски раст и да ја забрза многу потребната социо-економска конвергенција. Целта треба да биде да им се овозможи на партнерите да ги засилат реформите и инвестициите со цел значително да се забрза процесот на проширување и растот на нивните стопанства. За оваа цел, предложен е нов Фонд за реформи и раст на Западен Балкан од 6 милијарди евра за периодот 2024-2027 година. Плаќањата ќе се реализираат дури по исполнување на договорените реформи.

 

Како дел од Планот за раст, секој партнер од Западен Балкан ќе биде поканет да подготви Реформска агенда заснована на постоечките препораки, вклучително и од годишниот Пакет за проширување и Програмите за економски реформи (ERP) на земјите. Оваа Реформска агенда ќе биде консултирана, оценувана и усвоена од страна на Комисијата.

 

Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен изјави: „Со денешното усвојување на новиот План за раст за Западен Балкан од 6 милијарди евра, ги приближуваме економиите од Западен Балкан поблиску до ЕУ. Потенцијалот на овој План за раст е исклучително голем. Овој план за раст може да ја удвои економијата на Западен Балкан во следните 10 години. Со комбинацијата на реформи и инвестиции, Планот ќе му овозможи на Западен Балкан наскоро да има корист од клучните области на нашиот единствен пазар, вклучувајќи го слободното движење на стоки, услуги и работници, единствената зона за плаќања во евра, транспортот, енергијата и единствениот дигитален пазар.”

 

Следни чекори

 

Сега останува на Европскиот парламент и на Советот да го испитаат предлогот за Фондот во рамките на пакетот за среднорочна ревизија на MFF. Откако ќе бидат усвоени, шесте партнери од Западен Балкан ќе бидат поканети да ги поднесат своите индивидуални реформски агенди во кои ќе се наведат социо-економските и фундаменталните реформи што ќе ги преземат за да ги поттикнат растот и конвергенцијата според Планот за раст во периодот од 2024 до 2027 година. Како неопходен предуслов, Србија и Косово треба да се вклучат конструктивно во Дијалогот за нормализација на односите поддржан од ЕУ, предводен од Високиот претставник.

Заштита на реката Вардар со поддршка од ЕУ

Објавено . Објавено во Приказни.

Водоводниот систем во главниот град на Северна Македонија, Скопје, добива поддршка, што покажува дека развојот оди рака под рака со ЕУ интеграцијата.

Градовите мора постојано да се прилагодуваат со цел да излезат во пресрет на брзо растечкото урбано население, да се справат со предизвиците на климатските промени и да управуваат со ограничените ресурси. Скопје, главниот град на Северна Македонија, активно работи на трансформирање во одржлива, модерна европска метропола со силен акцент на заштитата на животната средина. Пример за оваа посветеност е значајната  иницијатива за заштита на животната средина на градот преку изградба на пречистителна станицаза третман на отпадни води. Оваа станица ќе ги прошири санитарните услуги на повеќе од половина милион жители, а истовремено ќе го спречи загадувањето во реката Вардар, најдолгата река во Северна Македонија.

Во Скопје, водите на оваа позната река, која тече низ главниот град на земјава, до сега не биле подложени на соодветен третман. Во рамките на канализационата мрежа со која управува ЈП Водовод и канализација, отпадните води се испуштаат на повеќе точки долж левиот и десниот брег на реката Вардар. Иако постои одредено ниво на контрола и првичен третман за овие испуштања, тие на крајот завршуваат директно во реката Вардар.

“Долги години вредно работиме на воспоставување на неопходните услови за реализација на овој неопходен и многу значаен инфраструктурен проект“.

Г-ѓа Каја Шукова, министерка за животна средина и просторно планирање на Северна Македонија, го истакнува критичното значење на изградбата на пречистителна станица за Град Скопје. Таа нагласува дека ова било, и продолжува да биде, една од најгорливите прашања не само за Министерството и Владата, туку пред сè, за граѓаните и нивното здравје и добросостојба. Министерката Шукова забележува „Долги години вредно работиме на воспоставување на неопходните услови за реализација на овој неопходен и многу значаен инфраструктурен проект.”

Во текот на својата подготвителна фаза, проектот доби вредни грантови за техничка помош од неколку ценети институции, вклучително и Европската инвестициска банка, Европската банка за обнова и развој, Инвестициската рамка за Западен Балкан и француската влада. Оваа поддршка ја одразува непоколебливата посветеност на Тим Европа за Северна Македонија. Примарната цел на оваа помош е да се решат ограничувањата на капацитетите во рамките на локалните партнери, зголемувајќи ги нивните способности запланирање, оперирање со и одржување на инвестициските проекти.

Пречистителната станица во Скопје е дизајнирана да опслужува 650.000 жители. Фазата на изградба се предвидува да трае три години, по што ќе следи двегодишен пробен период посветен на тестирање на функционалноста на пречистителната станица и обука на персоналот одговорен за нејзиното функционирање. Пречистителната станица ќе се простира на површина од 13 хектари, сместена во општина Гази Баба, на левиот брег на реката Вардар, во областа Трубарево. Проектот е заеднички напор во кој се вклучени ЈП Водовод и канализација – Скопје, Град Скопје, Министерството за животна средина и просторно планирање и Министерството за финансии. Откако ќе заврши изградбата, Пречистителната станица – Скопје ќе стане сопственост на ЈП Водовод и канализација – Скопје.

Проектот ќе се одвива во две различни фази. Почетната фаза опфаќа предтретман и биолошки третман на отпадните води, најмалку до 2035 година, додека следната фаза ќе се фокусира на отстранување на азот и фосфор од отпадните води што се влеваат во реката Вардар, што треба да се заврши најдоцна до 2045 година. По целосното функционирање на пречистителната станица, приближно 74,7% од потребниот капацитет на нацијата за третман на отпадни води ќе биде исполнет до 2027 година.

“Самоуверено тврдам дека без пристап до овие европски финансиски механизми, достигнувањето на оваа последна фаза – изградбата на станицата – ќе беше голем предизвик. Ние длабоко ја цениме поддршката на ЕУ во овој поглед, како и во другите процеси преку кои се стремиме да ги достигнеме европските стандарди.”

За проектот

Како климатска банка на ЕУ, Европската инвестициска банка секоја година финансира 3 милијарди евра во водна инфраструктура, со фокус на безбедноста на водата и прилагодувањето кон климатските промени. Околу 30% од проектите за вода на банката се надвор од Европската унија, често во некои од најсиромашните и најпогодените земји во светот од суша. Во 2022 година, we have инвестиравме околу €2.17 милијарди во секторот, што ги подобри санитарните услови за 10,8 милиони луѓе и овозможи подобар пристап до безбедна вода за пиење за 25,4 милиони луѓе.

За да го зајакне овој потфат, Европската унија распредели значителен грант од 70 милиони евра преку Инвестициската рамка за Западен Балкан. Оваа распределба го означува најзначајниот придонес што досега го направила меѓународната финансиска институција во водоводниот сектор во земјата. Финансиската поддршка на ЕУ има за цел драматично да ги забрза подготовките и спроведувањето на проектот, што на крајот ќе резултира со прочистување на 90% од отпадните води во Град Скопје и 74,7% од отпадните води во државата. Овој проект беспрекорно се усогласува со Економскиот и инвестициски план на ЕУ, стратегијата Global Gateway и Зелената агенда за Западен Балкан.

Исто така, Владата на Република Северна Македонија го олесни финансирањето на изградбата на пречистителната станица преку заем добиен од две банки на ЕУ, Европската инвестициска банка (EIB) 68 милиони евра и Европската банка за обнова и развој (EBRD) 58 милиони евра. Министерката Шукова ја нагласува клучната улога на ЕУ во имплементацијата на овој критично важен капитален инфраструктурен проект. Таа забележува: „Самоуверено тврдам дека без пристап до овие европски финансиски механизми, достигнувањето на оваа последна фаза – изградбата на станицата – ќе беше голем предизвик. Ние длабоко ја цениме поддршката на ЕУ во овој поглед, како и во другите процеси преку кои се стремиме да ги достигнеме европските стандарди “. Пречистителната станица ќе користи врвна технологија, најнова опрема и енергетски ефикасни практики. Топлинската енергија генерирана од станицата ќе биде искористена за согорување на тињата во акцелераторот. Проектот, исто така, предидува дополнителни аспекти како што се техничка помош и обука на персоналот за да се обезбеди одржливост на пречистителната станица.

Забелешки на претседателката фон дер Лејен на отворањето на самитот Берлински процес

Објавено . Објавено во Вести.

Ви благодарам многу, премиере, драг Еди,

 

Господин Бундесканзлер,

 

Драги пријатели,

 

Каква приказна штотуку видовме на екранот, каква приказна. И колку моќна порака e тоа што ова не е само десетти Берлински процес, туку и првпат во земја од Западен Балкан. Моќна порака во светот што го опиша, Еди, каде што сме сведоци на страшна војна што ја започна Русија против Украина. Украина се бори за својот суверенитет и територијален интегритет и за нашите вредности. Исто така, видовме и грозоморен терористички напад на Хамас во кој загинаа повеќе од 1.400 луѓе, мажи, жени, деца, бебиња, само затоа што се Евреи. Живееме на планета што гори. Ние сме предизвикани од GenAI. Во овие времиња, ви требаат најдобри пријатели. И како што рековте вие, вие сте најдобриот пријател што можеме да го посакаме. Дозволете ни да работиме за да се приклучите на Европската унија која докажа дека е возможно заедно да имаме траен мир и одржлив просперитет.

 

И навистина, каква моќна порака упативме вчера, кога започнавме со регистрацијата на Тиранскиот колеџ на Европа. А тие млади студенти сега ќе учат европски прашања. Тие потекнуваат од Албанија, од целиот Западен Балкан, од Европската Унија. Каква моќна порака за следната генерација која ќе ја унапреди идејата за Европската унија.

 

Берлинскиот процес, како што рековте, започна во 2014 година. И вреди да се разгледаат трудовите од тоа време: „Целта да се постигне вистински напредок во реформскиот процес и регионалната економска соработка“. Затоа сме тука. И веќе поставивме добра основа со нашиот економски и инвестициски план од 30 милијарди евра. Се испорачуваат резултати. Половина од планот, 16 милијарди евра, всушност се веќе распоредени. Но, треба да се направи повеќе. И сакам да се фокусирам неколку минути на тоа.

 

Нашите економии, Западниот Балкан и Европскиот единствен пазар, сè уште се премногу оддалечени. Економиите од Западен Балкан се 35% од ЕУ просекот. Значи, ние навистина треба да го искористиме потенцијалот што е овде во Западен Балкан и да го доближиме до Европскиот единствен пазар. А токму ова е целта на Планот за раст. Знаеме дека, од искуството од проширувањето, силата на проширувањето секако лежи во вредностите што нè обединуваат со земјите кои, чекор по чекор, се приклучија на Европската унија. Но, втората сила е економскиот развој. Секогаш кога имаше проширување, не само што оние земји кои пристапија кон Европската унија имаа огромен поттик во нивниот економски развој бидејќи се приклучија на Единствениот пазар, туку и Европската унија се подобруваше затоа што Единствениот пазар стана поголем.

 

И ова е сега принципот на Планот за раст. Сакаме практично да ги отвориме вратите на Единствениот пазар, Европскиот единствен пазар, на компаниите од Западен Балкан во специфични области. И ние треба да го организираме ова сега. Ги отвораме вратите во области, во форма на слободно движење на стоки и услуги, патниот транспорт, енергијата, електричната енергија, Единствениот дигитален пазар на ЕУ и, што е многу важно, ги олеснуваме безготовинските плаќања со единствена европска платежна област – само како примернаведувам неколку елементи.

 

Но, се разбира, отворањето на вратите не е доволно. Земјите од Западен Балкан, исто така, треба да го комплетираат својот Заеднички регионален пазар. А тоа значи дека услов е и земјите од Западен Балкан да им дадат пристап на соседите до нивниот пазар [да им дадат на соседите пристап до нивниот пазар]. Со други зборови, ако го свртам ова од другата страна, доколку има блокади, единствениот што можете да го блокирате сте самите вие. Останатите ќе продолжат понатаму.

 

И за да се продолжи понатаму, потребни се реформи, длабоко вкоренети реформи, исто така, за подобрување на бизнис климата, со цел да се направи околината поатрактивна. Овие реформи ќе бидат придружени со финансирање на инвестиции од Европската Унија, доколку се случат. Овој План за раст е многу силен поттик. Поттик економски да се отворат вратите, но и да се побара отворање на границите меѓу земјите од Западен Балкан и да се направат потребните реформи. Со тоа доаѓа и финансирањето на инвестиции.

 

Само со заедничка работа ќе го доведеме Западен Балкан таму каде што припаѓате, во срцето на Европската унија. Историјата, навистина, е во движење. Мојата порака е: Ова е одлучувачки момент сега. Не пропуштајте ја можноста, зграпчете ја можноста, искористете го моментот и ние работиме заедно со вас за тоа.

 

Благодарам многу, Еди.

Штедење енергија за одржлива урбана мобилност: Европска недела на мобилноста во БиХ

Објавено . Објавено во Вести.

Заедно со бројни локални партнери и организации, како и локални администрации, во Бања Лука, Мостар и Сараево, канцеларијата на ЕУ во БиХ организираше серија едукативни и рекреативни активности за сите генерации со цел потенцирање на важноста и бројните придобивки што ги нуди одржливата урбана мобилност.

 

Популарното и рекреативно возење, насловено „Доволно се две тркала“, го одбележа, годинава, на 22. септември „Денот без автомобили“ во Бања Лука. Една од целите беше градовите да се направат соодветни за велосипедизам и да се потенцира потребата за обезбедување урбани велосипедски патеки, како и еднакво и активно учество на велосипедистите во сообраќајот. На истиот ден, 22. септември, како дел од втората прослава на Европската недела на мобилноста во Мостар, голем број граѓани зедоа учество во Третото велосипедско возење во Мостар кое вклучи возење велосипед низ улиците, како и трка за најмладите.

 

Европската недела на мобилноста е водечка иницијатива на ЕУ за подигнување на свеста за одржлива урбана мобилност која се одржува секоја година од 16. до 22. септември со растечко учество на градови, организации и иницијативи ширум Европа и светот. Оваа европска иницијатива промовира промени во однесувањето во корист на активна мобилност, јавен транспорт и останати еколошки и интелигентни транспортни решенија. Годинешната тема на Европската недела на мобилноста – „Заштеди енергија“, со слоган „Мешај и движи се!“, ја отсликува поврзаноста помеѓу енергетската ефикасност и одржливата урбана мобилност. Енергијата и сиромаштијата на мобилност се во пораст поради повисоките трошоци за граѓаните и бизнисите. Операциите на јавниот транспорт продолжуваат да бидат висок трошок за градските буџети, а нивното намалување преку енергетски ефикасен транспорт поддржува пристапни и одржливи транспортни инфраструктури.

Започнува Европската недела на мобилноста

Објавено . Објавено во Вести.

„Да се движиме подобро и да заштедиме енергија“ е слоганот на годинешната Европска недела на мобилноста која започна во неделата. Секоја година, во периодот помеѓу 16. и 22. септември, се одржува манифестација која е спонзорирана и финансирана од Европската комисија. Кампањата има за цел да фаворизира безмоторни начини на транспорт во градовите наместо употреба на автомобилски сообраќај на база на фосилни горива, имајќи за цел подобрување на квалитетот на животната средина во урбаните подрачја.

 

Кампањата е имплементирана од 2002 година, а изминатата година приближно 3000 градови од 50 држави во Европа и светот го прославија настанот. Листата со градови и општини во Србија, пријавени за активностите, можете да најдете тука.

 

За општините и градовите, Европската недела на мобилноста овозможува одлична прилика за претставување одржливи алтернативи за транспорт за нивните граѓани, како и објаснувања за еколошките предизвици со кои се соочуваат. Преку земање учество во акцијата, градовите и општините можат да им ги покажат на граѓаните предностите при изборот на почисти транспортни алтернативи со што ќе се подобри состојбата на превозот во нивната локална средина.

 

Локалните влади се охрабруваат да ја искористат оваа недела за да испробаат нови транспортни мерки и да добијат повратен одговор од јавноста. Исто така, оваа иницијатива е одлична можност за локалните чинители да се соединат и да дискутираат за различните аспекти на мобилност и квалитет на воздухот, да се потрудат да изнајдат иновативни решенија за намалување на употребата на автомобили и да испробаат нови технолошки и плански решенија. Кампањата им овозможува на граѓаните да истражат нови можности за искористување на улиците во градот и експериментирање со практични решенија кои ќе придонесат за решавање на важните проблеми во градовите; како, на пример, воздушното загадување.