Skip to main content

Area of Cooperation: Environment

„EIB“ ја потврдува посветеноста кон зелена транзиција во Северна Македонија

Објавено . Објавено во Вести.

На посета во Северна Македонија, заменик-претседателката на Европската инвестициска банка (ЕИБ) (European Investment Bank – EIB) ја потврди посветеноста на банката на ЕУ кон зелена транзиција. Заменик-претседателката – Лилјана Павлова ја истакна поддршката за декарбонизација на „EIB“ – органот за позајмување на ЕУ – преку клучни проекти изнесени во „Економскиот и инвестициски план“.

 

Билатералните состаноци со Премиерот Димитар Ковачевски и министрите, вклучувајќи го Министерот за финансии – Фатмир Бесими, со Градоначалникот на Скопје и Директорот на Делегацијата на ЕУ во Северна Македонија, помогнаа да се идентификуваат нови можности за проширување на соработката под раководство на новата филијала „EIB Global“. Филијалата „EIB Global“ има за цел зголемување на поддршката за државите надвор од Европската Унија.

 

Заменик-претседателката Павлова ја потенцира поддршката за развој на современа железничка инфраструктура, енергетска мрежа, водоводна инфраструктура и инфраструктура за отпадна вода, како помош на државата за адаптирање на климатските промени и заштита на животната средина. Банката, исто така, има намера да развие и нови инструменти за гаранции и споделување на ризик за приватниот сектор во соработка со Европската Комисија.

 

Од почетокот на пандемијата КОВИД-19, „EIB“ одвои 156 милиони евра за Северна Македонија; со цел да им овозможи побрзо закрепнување на малите и средни претпријатија, како и да ја олесни изградбата на нова гасоводна мрежа неопходна за стабилно и безбедно енергетско снабдување. Во иднина, Банката ќе им помогне на своите партнери во Северна Македонија да го зголемат својот капацитет за проектна подготовка и имплементација, кој ќе овозможи да се реализираат инвестиции во корист на државата и нејзиниот народ.

Постигнат напредок на најголемиот проект за животна средина во Северна Македонија

Објавено . Објавено во Вести.

Клучен чекор во имплементација на проектот, поддржан од ЕУ, во вредност од 136 милиони евра, беше постигнат со најавата за отворање на тендерски повик за изградба на најголемиот проект за животна средина во Северна Македонија – Фабрика за обработка на отпадни води Скопје (Skopje wastewater plant).

 

Фабриката за обработка на отпадни води Скопје (The Skopje wastewater treatment plant) е еден од вкупно 21 предводнички проекти избрани во февруари за финансирање од ЕУ во 2022 преку Инвестициската рамка за Западен Балкан. Инвестициониот пакет е чекор напред кон имплементација на Инвестицискиот и економски план за Западен Балкан 2021 – 2027 (Economic and Investment Plan for the Western Balkans 2021-2027). Фабриката за обработка на отпадни води Скопје е еден од проектите за животна средина избран за финансирање во рамки на Предводникот 7 – Управување со отпад и отпадни води (Flagship 7 – Waste and Wastewater Management).

 

ЕУ го финансира проектот со грант во вредност од 70 милиони евра, надополнет со заем од 35 милиони евра од Европската инвестициска банка, како и со заем од 30 милиони евра од Европската банка за реконструкција и развој и финансиски фондови од билатерални донатори. Земајќи предвид дека отпадната вода во Скопје се исфрла во Вардар без обработка; се очекува проектот да има значајни еколошки и придобивки за јавното здравје на жителите на Скопје. Истиот ќе придонесе и за усогласувањето на Северна Македонија со релевантните еколошки закони и стандарди за вода на ЕУ.

Награда за зелени вештини 2022

Објавено . Објавено во Вести.

Европската фондација за обуки (The European Training Foundation (ETF)) објави повик за примери за важноста на вештините за засилување на зелената транзиција. Повикот кој е насловен како „Зелена транзиција: образование, обука и вештини“ има за цел да собере приказни за тоа како образованието, обуката и развојот на вештини помагаат во преминот кон одржливи, чисти, јаглеродно-неутрални кружни економии и општества.

 

Целта е да се обезбедат идеи и инспирација за креаторите на политиките во образованието и обуките, како и за практичарите во ЕУ соседството и пошироко.

 

Финалистите ќе добијат награда „ЕТФ вештини за зелена транзиција“ која ќе им биде доделена на Неделата на европски стручни вештини 2022 во организација на Европската комисија. Најдобрите приказни ќе бидат претставени во публикациите и комуникациските материјали на ЕТФ, а ЕТФ ќе продуцира и кратки филмови од најинтересните приказни, од кои некои ќе бидат презентирани на Неделата на европски стручни вештини 2022 и на социјалните мрежи на ЕТФ.

Комесарот Вархеји присуствуваше на Инвестицискиот самит за Западен Балкан 2022

Објавено . Објавено во Вести.

Европската банка за обнова и развој (EBRD) вчера ги пречека еврокомесарот за соседство и проширување, Оливер Вархеји и шефовите на владите на Албанија (Albania), Босна и Херцеговина (Bosnia and Herzegovina), Косово (Kosovo), Црна Гора (Montenegro), Северна Македонија (North Macedonia) и Србија (Serbia) на Инвестицискиот самит за Западен Балкан 2022 (Western Balkans Investment Summit 2022).

 

Настанот го отвори претседателката на ЕБОР, Одил Рено-Басо (EBRD President Odile Renaud Basso), која во својот говор истакна (stressed in her speech) дека регионалната соработка е клучна за економските перспективи и политичката стабилност на Западен Балкан.

 

Еврокомесарот за соседство и проширување, Оливер Вархеји, во своето обраќање ги истакна плановите на Европската унија (European Union’s) за зголемување на економската поддршка за регионот на 30 милиони евра во наредните години. Финансирањето, спроведено во партнерство со институционални и приватни инвеститори, има за цел да го забрза социјалното и економското приближување на регионот кон ЕУ со што се очекува раст на бруто домашниот производ од 3,6%.

 

„Европа не завршува во Загреб или Будимпешта“ рече г-дин Вархеји. „Западнот Балкан исто така природно припаѓа тука“.

 

Во своите говори и одговори на прашањата од инвеститорите, шефовите на владите ги сумираа своите инвестициски приоритети. Сите лидери зборуваа за плановите за развој на обновливи извори на енергија за што е потребен регионален енергетски систем за балансирање на приливот на обновлива енергија во националните мрежи, а во некои земји и промена на законодавството за овозможување на големи приватни инвестиции.

 

Денешниот настан беше петти ваков самит на ЕБОР. Воведниот самит за Западен Балкан (Western Balkans Summit), на кој за прв пат се собраа сите премиери од регионот, се одржа во седиштето на ЕБОР во Лондон во февруари 2014 година.

Српски воени доктори и персонал се приклучуваат во Мисијата за воена обука на ЕУ во Сомалија

Објавено . Објавено во Вести.

Шест српски воени доктори и персонал ќе се приклучат во Мисијата за воена обука на ЕУ во Сомалија (EUTMS). Мисијата беше лансирана во 2010 година со цел да се зајакнат федералните сомалиски институции за одбрана преку обуки, менторства и советување. Мисијата има персонал од околу 200 лица од седум земји-членки на ЕУ, плус Србија.

 

Емануеле Жофре, Амбасадорот на ЕУ во Србија, им се заблагодари на српските војници кои се приклучуваат на мисијата и им посака среќа. Тој изјави: „Благодарни и горди сме што можеме да сметаме на Србија во нашите цивилни и воени мисии и операции. Слободата, демократијата и безбедноста имаат висока цена, а српскиот кадар презема клучни улоги кои се суштински за успехот на овие мисии. Војниците на ЕУ ја имаат привилегијата да се чувствуваат безбедно во рацете на српскиот медицински тим. Се надеваме дека нашето партнерство ќе расте и ќе се продлабочува, со што ќе се прошири и глобалната безбедност и стабилност.“

 

Улогата на српскиот медицински контингент во оваа мисија се однесува на лекување, евакуација, снабдување и други функции кои се суштински за одржување на здравјето на воените сили. Тоа вклучува и пружање на прва помош, непосредни мерки за спасување на живот и тријажа. Дополнително, тие ќе придонесат за подобрување на здравјето и благосостојбата на единицата преку советување и насоки за превенција од болести, неборбени повреди и борбен и оперативен стрес.

Прстенување на промените

Објавено . Објавено во Приказни.

Како црногорските деца помагаат за заштита на биодиверзитетот преку птичјо прстенување.

Птичјото прстенување или научно прстенување на птиците е важен начин за прибирање информации за миграциските патишта на птичјите видови; нивните места за починка, за зимување и брзина на миграција. На овој начин, се евидентираат движењата на птиците и нивниот животен историјат; од должина на живот, причини за смрт и преданост кон нивните родни места, па сè до места за гнездење и размножување. Мноштвото собрани информации помага да се изгради профил на секоја популација, овозможувајќи увид во тоа дали одреден вид се бори за опстанок или просперира; сè на сè – неопходни информации за заштита на птичјите популации и биодиверзитет.

 

Центарот за заштита и истражување на птици (The Centre for Bird Protection and Research (CZIP)), црногорска невладина организација, верува дека оваа научна активност може да биде особено забавна и одлучија во неа да ја инволвираат општата јавност; вклучително и децата. „Заклучивме дека многумина од граѓаните во Црна Гора мислат дека науката е нешто прекомплицирано, дека не можат да дојдат до информации…Па, затоа, одлучивме да ги инволвираме и да им го докажеме спротивното!“,  вели Невена Петровиќ од „CZIP“.

Птичјото прстенување ни помага да ги разбереме миграциските видови

Птичјото прстенување подразбира фаќање на птиците со помош на специјална мрежа, прикачување метален прстен на една од нозете и, во најдобар случај, забележување на птичјиот вид, возраст, пол, должина на крилата и состојба; што е особено значајно за одредување на видовите како и за подобро разбирање на нивната подготвеност дали да продолжат со миграцијата. Прстените содржат врежан референтен код кој овозможува секоја птица да биде посебно идентификувана доколку биде повторно фатена.

„Секогаш велиме дека нашите станици за птичјо прстенување се места каде што птиците можат да добијат бесплатен црногорски пасош, без стрес или барање за виза. Сакаме да направиме да се чувствуваат сигурно и да им обезбедиме соодветна заштита,“ низ смеа раскажува Невена. Таа објаснува дека најважната цел на птичјото прстенување е заштита на живеалиштата на птиците. Кога „CZIP“ има информации за миграциите, нивните научници можат да одредат каде птиците почиваат, јадат или се вгнездуваат; преземајќи неопходни акции за лобирање за заштита на нивните живеалишта.

„Сакавме науката да ја направиме достапна за граѓаните така што секој би можел да учествува, да придонесе и, истовремено, да научи нешто ново.“

Доближувајќи ја науката до децата

Досега, проектот инволвирал стотици ученици и возрасни ширум Црна Гора во активностите за птичјо прстенување. „Преку овој проект се обидуваме да се фокусираме, главно, на младите и во голема мера работиме со ученици, бидејќи во училиштата во Црна Гора има недостаток на еколошки презентации и децата не добиваат доволно образование на овие теми; па, затоа, се трудиме да имаме колку е можно повеќе работилници,“ вели Невена. „Сакавме науката да ја направиме достапна за граѓаните така што секој би можел да учествува, да придонесе и, истовремено, да научи нешто ново.“

„Поддршката на ЕУ е неопходна за овој проект затоа што без нејзините фондови не би можеле да ја добиеме потребната опрема, да ангажираме лиценцирани лица за птичјо прстенување, ниту, пак, да овозможиме транспорт и сместување за стотици деца и други граѓани кои учествуваа во активностите за птичјо прстенување. “

За проектот

Целите на проектот „BIOVAL“  (Вредности за биодиверзитет), финансиран од ЕУ, се подигнување на свеста на граѓаните за заштита на природата, поддршка за контрола на биодиверзитетот и промена на однесувањето на граѓаните; вклучувајќи ги децата и нивните наставници.

Главните активности вклучуваат развој и дистрибуција на едукативен и промотивен материјал; настани како, на пример, изложби, теренски патувања, расчистување, садење и други; организирање школски работилници, училишта на отворено, кампови за млади истражувачи, натпревари и квизови за биодиверзитет. За овој проект, ЕУ обезбеди поддршка во вредност од преку 80000 евра. Целосното траење на проектот е 18 месеци.

Активностите за птичјо прстенување на „CZIP“ кои ја инволвираат јавноста се имплементираат како дел од проектот „BIOVAL“  (Вредности за биодиверзитет); финансиран од ЕУ. Инволвирањето граѓани во активностите за птичјо прстенување подразбира и дополнителни трошоци; како, на пример, за транспорт. Невена објаснува: „Поддршката на ЕУ е неопходна за овој проект затоа што без нејзините фондови не би можеле да ја добиеме потребната опрема, да ангажираме лиценцирани лица за птичјо прстенување, ниту, пак, да овозможиме транспорт и сместување за стотици деца и други граѓани кои учествуваа во активностите за птичјо прстенување. “

Дополнителна проектна активност на „BIOVAL“ е „Bubo Night“ кој овозможува собирање податоци за големиот ушест був („Бубо бубо“); користејќи методологија која вклучува ноќна посета на однапред избрани локации, слушање на звуците кои ги прави бувот и забележување на клучните податоци во посебен формат. Невена вели: „Се надеваме дека ќе продолжиме со слични проекти и активности. Овој проект веќе имаше позитивно влијание врз подигнување на свеста на граѓаните; особено децата, за заштита на животната средина и живеалиштата на птиците.“

Ерата на кибер-земјоделство во Србија

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, кофинансиран од ЕУ, ги поддржува српските научници кои ги прават првите чекори во дигиталната трансформација на земјоделството. Српските фармери денес имаат нов најдобар пријател наречен Лала. Лала има способност да ги прибира податоците и веднаш да ги анализира хемиските својства на кој и да било почвен примерок, а потоа истите ги архивира за земјоделците да можат да ги употребуваат. Лала е робот или, како што изумителите на Институтот „БиоСенс“ (BioSense) во Србија претпочитаат да го нарекуваат, Агробот. Професорката Весна Бенгин од Институтот објаснува дека еден од најдобрите начини за оптимизација на земјоделското производство е на секое растение или секоја парцела да им се даде точната количина прехрана. „Појдовната точка на ова е опсервацијата на разлики кои постојат во почвата во различни делови на парцелата, а во овој дел настапува нашата роботска платформа – Агробот Лала; нудејќи точни и прецизни информации,“ вели таа. Адаптирана за земјоделски намени и опремена со систем за земање примероци и анализирање на почвата, Лала се движи по веќе одреден пат во рамки на парцелата, зема примерок од почвата, веднаш го анализира и ги запишува резултатите од геореференцијалните мерења. Последователно, Лала доставува повеќеслојна мапа врз основа на којашто земјоделците можат да носат одлуки за сеење, наводнување и примена на ѓубрива, пестициди и хербициди со цел оптимизација на производството. „Гордост е да се биде дел од земјоделската револуција и да се гледаат роботи, дронови и млади луѓе со лаптопи по српските полиња,“ вели професорката Бенгин.

„Како инженерка, верувам дека науката мора да одговори на потребите на општеството и да го подобри животниот квалитет на луѓето, па, затоа, многу размислував како да го насочам нашето истражување кон оваа цел.“

Основан во 2015 година, „БиоСенс“ Институтот за истражување и развој на информациски технологии во биосистеми е пионер во дигиталната трансформација на земјоделството во Србија. Професорката Бенгин е ко-основач на институтот. Објаснува дека, како дете, многупати слушала дека земјата во Војводина, во северниот регион на Србија, е толку плодна што би можела да ја нахрани цела Европа. Но, исто така, забележала дека ова не е случајот. Исто така, како возрасна, ѝ изгледало апсурдно да се ангажира во сложено научно истражување чии резултати би останале запишани на страните од научните списанија и книги. „Како инженерка, верувам дека науката мора да одговори на потребите на општеството и да го подобри животниот квалитет на луѓето, па, затоа, многу размислував како да го насочам нашето истражување кон оваа цел,“ вели професор Бенгин. Ова довело до идејата за научен институт како база на знаења којашто земјоделците, бизнисите и носителите на политики би можеле да ја користат за решавање на проблемите на терен. Професорката Бенгин објаснува дека се соочиле со административни, финансиски и меѓучовечки предизвици на патот кон остварување на нивната цел; додава, исто така, дека нејзините амбиции не би се реализирале без финансиите на ЕУ наменети за наука, најпрво, преку Програмата ФП7 (FP7 programme), а потоа и преку „Хоризон 2020“. „Проект по проект, исто како камен до камен, го изградивме патот кој нè доведе до тоа денес да бидеме признаени како глобален лидер во дигиталната трансформација на земјоделството,“ вели професор Бенгин.

„Пред „АНТАРЕС“ (ANTARES), можевме само да сонуваме – да сонуваме за градење сериозен научен истражувачки центар во Србија, сличен на оние коишто сме ги гледале во странство; сонувавме да ги задржиме нашите студенти наместо да ги гледаме како ја напуштаат државата. Имавме визија земјоделците да можат достоинствено да живеат од својата работа. „АНТАРЕС“ ни помогна да ги оствариме нашите соништа.“

За проектот Со буџет од преку 30 милиони евра, „АНТАРЕС“ е најголемиот научен проект финансиран од ЕУ во Република Србија. Проектот е поддржан преку учеството на Министерството за образование, наука и технолошки развој на Р. Србија кое обезбедува институционална и законодавна поддршка, како и ко-финансирање од 14 милиони евра. „АНТАРЕС“ е ко-финансиран преку програмата „Хоризон 2020“ на ЕУ. Професорката Бенгин е координаторка на проектот „АНТАРЕС“, дел од програмата „Хоризон 2020“, финансирана од ЕУ, кој го поддржува Институтот „БиоСенс“ во својот развој во пазарно-ориентиран европски истражувачки центар кој ветува исклучителен квалитет. „Пред „АНТАРЕС“ (ANTARES), можевме само да сонуваме – да сонуваме за градење сериозен научен истражувачки центар во Србија, сличен на оние коишто сме ги гледале во странство; сонувавме да ги задржиме нашите студенти наместо да ги гледаме како ја напуштаат државата. Имавме визија земјоделците да можат достоинствено да живеат од својата работа. „АНТАРЕС“ ни помогна да ги оствариме нашите соништа,“ вели професор Бенгин. Денес, „БиоСенс“ е сочинет од тим од околу 140 електрични инженери, програмери, биохемичари, физичари, биологичари и агрономи. Одлуките за вработување се прават исклучиво врз основа на одлични резултати и половина од тимот е сочинет од жени. Професорката Бенгин објаснува дека жените се неопходни во науката. „Тие пристапуваат кон решавање на научните проблеми на посебен начин кој го дополнува приодот на нивните колеги мажи. Како електрична инженерка, навистина не верувам во поделбата на машки и женски професии.“

Набљудување птици на самовилско езеро

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, финансиран од ЕУ, промовира набљудување птици како дел од прекуграничен проект за соработка.

Според легендата, Скадарското езеро е создадено од солзите кои ги пролеала една црногорска самовила; чија желба, сините очи да ѝ се претворат во црни, била одбиена од Бог кој, за возврат, ја ослепил. Самовилата толку многу плачела, што нејзините солзи го создале езерото. Воодушевен од убавината на езерото, Бог ѝ го вратил видот. И навистина, оние кои го посетиле ќе се согласат дека Скадарското езеро е едно од најубавите природни места во Западен Балкан и одличен терен за истражување за љубителите на авантури на отворено; со парк кој се протега на 400 километри квадратни. Меѓутоа, оваа волшебна дестинација не го добива заслуженото внимание; како од локалните, така и од меѓународните туристи. Барем така веруваат луѓето во црногорската невладина организација „CZIP“.

„CZIP“ означува „Центар за заштита и проучување на птиците“ и е организација која работи повеќе од 20 години во доменот на заштита на птици и животна средина; како и промоција на природно и културно наследство во Црна Гора. Минатата година, со партнерски организации од Хрватска и БиХ, основаа проект, наречен „Pannonia-Adria Connection“ или „PA.CON“; со финансиска помош од ЕУ, за промовирање туризам на локации во трите држави: Нијемици во Хрватска, Тузла во БиХ и Скадарското езеро во Црна Гора.

“Моментално, повеќето од посетителите на Скадарското езеро ги привлекува масовниот туризам: доаѓање на езерото, пиење кафе или ручање, прошетка и заминување. Сакавме да ја промениме оваа навика на подобро.“

Растечки туристички перспективи

Зоран Поповиќ од „CZIP“ е еден од координаторите на проектот и објаснува дека идејата на проектот е подобро користење на ресурсите за туристичка промоција во трите држави. Моментално, повеќето од посетителите на Скадарското езеро ги привлекува масовниот туризам: доаѓање на езерото, пиење кафе или ручање, прошетка и заминување. Сакавме да ја промениме оваа навика на подобро,“ раскажува Зоран.

Зоран вели дека сакале да го претворат езерото во дестинација каде што туристите би останувале подолго; но, за да се случи тоа, туристите имаат потреба од повеќе атракции и можности. Ова довело до развој на активности за откривање; како, на пример: набљудување птици, планинарење, велосипедизам, бродски патувања и останати елементи на еколошки и авантуристички туризам.

Проектот „PA.CON“ цели кон развивање локации за набљудување птици во трите држави; куќа за туристички информации во Сопотац, игралиште и кули за набљудување птици во Хрватска, реновирање на парк куќа во Илинчица и инсталација на ЛЕД светла ширум патот, како и уредување на 16 микро-пикник локации во БиХ. Проектот ќе инвестира, исто така, и во старата железничка линија во Вирпазар, претворајќи ја во планинарски пат; како и во купување брод со соларно напојување, електрични велосипеди и придружни соларни станици за полнење; сè со цел промовирање туристички активности со ниско еколошко влијание.

„Без овој степен на финансиска поддршка од ЕУ, би било невозможно да го имплементираме овој значаен проект.“

За проектот

Проектот „PA.CON“ е поддржан од ЕУ во рамки на програмата ИПА за прекугранична соработка помеѓу Хрватска, БиХ и Црна Гора 2014 – 2020. Водечки партнер на проектот „PA.CON“ е општината Нијемци од Хрватска; партнери од БиХ се градот Тузла и Здружението за развој „NERDA“ од Тузла, додека, пак, партнери во Црна Гора се Центарот за заштита и истражување на птици и Јавното претпријатие за национални паркови во Црна Гора. Имплементацијата на проектот „PA.CON“ започна во октомври 2020 година и ќе трае цели 24 месеци.

Целосната вредност на проектот за трите држави изнесува 1,8 милиони евра, а 280000 евра ќе бидат инвестирани во подобрување на туристичката инфраструктура на Скадарското езеро. „Без овој степен на финансиска поддршка од ЕУ, би било невозможно да го имплементираме овој значаен проект,“ вели Зоран.

Покрај директните инвестиции во инфраструктура и промотивни активности, проектот ќе вклучи и градење капацитети за осигурување на одржливо влијание на проектот. Преку серија од шест едукативни курсеви во трите држави и студиска посета, проектните партнери и претставници на целните групи ќе добијат можност за подобрување на нивните капацитети и услуги.

Според Зоран, проектот ќе има значајно долгорочно влијание врз локалното население, економијата и зачувувањето на природната средина. „Но, според мене, тоа што е уште позначајно е промената на ставот на многу луѓе и институции; покажувајќи им што е можно и колку лесно работите можат да се постигнат со соодветно планирање и имплементација,“ вели Зоран.

Потопли зими за учениците во Приштина

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, финансиран од ЕУ, овозможува поддршка за енергетска ефикасност и проширување на топлификационата мрежа во Приштина, Косово.

Основното училиште „Naim Frashëri“ е едно од најголемите во Приштина; главниот град на Косово. Училиштето има преку 1000 ученици и се протега на површина од околу 5000 метри квадратни. Шќипе Власалија Мехмеди е директорка на оваа огромна организација. Би очекувале дека најголемите предизвици со кои се соочува во извршувањето на нејзината улога се поврзани со образованието, но реалноста е сосема различна: „Имавме сериозни проблеми во текот на зимата, а понекогаш моравме да ги одложиме часовите поради проблеми со греењето,“ вели Шќипе.

Кога го презела раководството на училиштето, во 2018 година, училишната зграда била приклучена на централниот греен систем; напојуван на нафта која им ја доставувале еднаш месечно. Шќипе објаснува дека греењето на нафта предизвикувало неколку проблеми; вклучително и недостиг на залиха пред следната достава во време кога температурите биле особено ниски, како и сериозна штета за природата околу училиштето. „Се сеќавам како во 2018 година, учениците и наставниците на час мораа да седат со палто, затоа што немаше доволно греење,“ вели Шќипе.

„Од економско гледиште, „Termokos“ е во придобивка, бидејќи покрај намалување на губитокот во мрежата, добивме 3000 нови потрошувачи; вклучително и јавни институции како, на пример, две градинки, пет училишта, полициски станици, Централната универзитетска клиника во Косово и Косовскиот национален театар.“

Зголемен квалитет на греење и подобра еколошка заштита

Проблемот со греење и загадување не се јавува само во училиштето „Naim Frashëri“. Како ресурс на греење, повеќето граѓани на Приштина користат јаглен или електрична енергија од станиците Косово А и Б, а некои го користат далеку поефикасното топлификационо греење на „Termokos“. Греењето на „Termokos“ е на парно напојување кое, преку цевки, доаѓа од нивната топлификациона станица. Меѓутоа, значаен број приватни и државни згради во Приштина; меѓу кои и основното училиште „Naim Frashëri“, не беа поврзани на ова греење поради проблемите на „Termokos“ со стариот и недоволно развиен систем за достава.

Со цел решавање на овој проблем, во 2019 година, канцеларијата на ЕУ во Косово отвори проект за реновирање на топлификационата мрежа во Приштина. Целта на проектот беше овозможување за приклучок на новите приватни и јавни потрошувачи на топлификационата мрежа и подобрување на грејната залиха за постоечките потрошувачи. Како резултат на проектот, во текот на две години, беа реновирани 120 стари трафостаници, а беа изградени 50 нови; и преку седум километри стари подземни цевки беа заменети со нови изолирани цевки, со што зголеми ефикасноста и се постигна значајно намалување на загубите на топлина и вода.

Наим Битиќи, директор на дистрибуција и проектен менаџер при „Termokos“, вели дека проектот доживеал огромен успех. „Од економско гледиште, „Termokos“ е во придобивка, бидејќи покрај намалување на губитокот во мрежата, добивме 3000 нови потрошувачи; вклучително и јавни институции како, на пример, две градинки, пет училишта, полициски станици, Централната универзитетска клиника во Косово и Косовскиот национален театар.“

„Особено сме ѝ благодарни на Европската Унија затоа што, со нејзина поддршка, сега имаме висококвалитетно греење; а учениците и наставниците можат целосно да се посветат на образованието во пријатна и топла атмосфера.“

За проектот

Проектот Рехабилитација на топлификационата мрежа во Приштина беше завршен во април 2021 година и истиот беше финансиран од ЕУ во рамки на инструментот на програмата за претпристапна помош.

Пријатна и топла атмосфера во училиште

Но, според Битиќи, подеднакво важен е фактот дека новите корисници не треба веќе да користат фосилни горива за греење. „Пред да се приклучат на топлификационата мрежа, сите јавни институции користеа нафта како греен ресурс. Покрај соочувањето со огромен финансиски трошок поради високите нафтени цени, овие институции беа извор на загадување; дотолку попроблематичен затоа што се лоцирани во градскиот центар.

„Потрошувачите поврзани на мрежата „Termokos“ веќе не користат електрична енергија за грејни цели. Ова има позитивен ефект врз економијата на домаќинствата, ја намалува побарувачката за електрична енергија и го подобрува квалитетот на воздухот,“ заклучува Битиќи.

Сега, по завршувањето на проектот, основното училиште „Naim Frashëri“ има 24-часовно греење во целото училиште; вклучително училниците, ходниците и тоалетите. Како што вели директорката: „Особено сме ѝ благодарни на Европската Унија затоа што, со нејзина поддршка, сега имаме висококвалитетно греење; а учениците и наставниците можат целосно да се посветат на образованието во пријатна и топла атмосфера.“

Традиционална уметност со пластични капачиња

Објавено . Објавено во Приказни.

Невладина организација од Сараево создава возбудливи уметнички дела користејќи пластични капачиња

Прекрасен килим изложен на видливо место во сараевското предградие Циглане. Има нешто различно во така наречениот „Čepoćilim“: изработен е од 25000 пластични капачиња. Неговото име, во превод, значи „килим од капачиња“, а е дизајниран и изработен како дел од проект на здружението „Green Art“; невладина од Сараево, во БиХ. Алма Храсница Дервишиќ, претседателка на здружението, објаснува дека сè започнало пред десет години кога добила идеја за креирање уметнички дела со пластични капачиња како дел од Европската недела за намалување на отпад во Сараево. „На времето, ова беше амбициозен проект за нас, бидејќи не знаевме дали луѓето ќе ја ценат иницијативата и каква повратна реакција ќе добиеме,“ вели Алма.

Почетен предизвик било собирањето пластични капачиња. Алма отворила локација за собирање капачиња и контактирала училишта, компании и други институции со цел и тие да придонесат за проектот преку собирање и достава на пластични капачиња. „На мое изненадување, одговорот беше позитивен и за кратко време успеавме да собереме значајна количина капачиња; на овој начин започна трендот „Čepoćilim““, вели Алма.

„Čepoćilim“ е совршен спој од уметност, културно наследство и екологија. Целта на проектот е подигнување свест за собирањето отпадни амбалажи и верувам дека покажавме дека постои начин за повторно употребување на отпадот и искористување на неговата вредност.“

Креирање по еден килим од пластични капачиња годишно

По успехот и честитките за првиот килим од капачиња, Алма и нејзините колеги од здружението „Green Art“ одлучиле иницијативата да ја претворат во годишна активност чија цел би била креирање на, најмалку еден, килим од пластични капачиња. За дизајнот, одлучиле да продолжат со мотивите на традиционалниот босански килим, затоа што иницијативата би била, истовремено, уметничка и туристичка атракција; придонесувајќи за промоција на културното наследство.

„„Čepoćilim“ е совршен спој од уметност, културно наследство и екологија. Целта на проектот е подигнување свест за собирањето отпадни амбалажи и верувам дека покажавме дека постои начин за повторно употребување на отпадот и искористување на неговата вредност,“ вели Алма.

Преку инволвирањето млади луѓе, Алма верува дека успеале да ја подигнат свеста меѓу групи кои можат да придонесат за идната еколошка заштита преку намалување и управување со отпадот.

Неодамна, здружението „Green Art“ доби поддршка од програмата „ReLOaD“ (Регионална програма за локална демократија), финансирана од ЕУ. Програмата им помогна во последниот проект кој вклучува дизајнирање и изработка клупи од пластични капачиња, со визуелен дизајн инспириран од босанските килими. Во рамките на оваа активност, инволвираа деца од основното училиште „Vladislav Skarić“, училиштето „Mjedenica“ за деца со потешкотии во учењето, како и домот за деца без родители „Bjelave“. Како дел од проектот, спроведоа 30 еколошко-уметнички работилници за претворање на отпадот во еко-уметност. Во овие работилници, употребуваа материјали како пластични капачиња и лименки. Во завршниот проект, употребија околу 15000 пластични капачиња за изработка на клупите.

„Благодарение на овој проект, имавме можност да инволвираме повеќе деца и млади во нашата активност и, на тој начин, да ја подигнеме нивната свест за еколошките прашања; па, затоа, сме особено благодарни на програмата „ReLOaD“ на ЕУ.“

За програмата

Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан („ReLOaD“) е основана од ЕУ, а имплементирана од Програмата за обединет национален развој. Програмата „ReLOaD“, моментално, е во својата втора фаза која ќе трае до 2024 година.

Проектот овозможи креирање средина во која децата и младите можат да развијат културни иницијативи, со еколошки карактер; истовремено овозможувајќи им на учесниците да се социјализираат преку уметнички активности. „Благодарение на овој проект, имавме можност да инволвираме повеќе деца и млади во нашата активност и, на тој начин, да ја подигнеме нивната свест за еколошките прашања; па, затоа, сме особено благодарни на програмата „ReLOaD“ на ЕУ,“ вели Алма.

Клупата од капачиња сега е изложена во центарот на Сараево, на улицата „Gimnazijska“; опколена од основни и средни училишта. За Алма, ова е голема гордост и сите деца кои помогнаа во изработката, како и нивните соученици, можат секој ден да ја гледаат и да се потсетат на важноста на намалување на отпадот и доброто управување со истиот.