Црногорска компанија го зголемува својот извоз, приход и персонал со поддршка на ЕУ.
Сувата шунка е специјалитетот на Његуши, село во близина на градот Цетиње во Црна Гора. Позната е по својот специфичен вкус и арома кои се резултат на мешавината од морски и планински воздух и чадено буково дрво кое се користи при процесот на сушење. Се работи за познат вкус за Црногорците и посетителите на државата, а, сега, црногорска компанија работи и на негово претставување ширум регионот на Западен Балкан, но и пошироко.
„Медитеранеа“ е средно-голем црногорски бизнис во сопственост на сопружниците Марија и Иван Шпадијер. Компанијата ја започнале со мал размер; и тоа како дистрибутери на месни производи во 2006 година, но, постепено, го зголемувале својот профит, а пршутата „Његушки“ станала еден од нивните главни производи. Иван објаснува дека пршутата бара сложена техника на производство: процесот на сушење вклучува посолување со морска сол во текот на три недели; со пресување за да се извади вишокот течност во текот на дополнителни три недели, а, потоа, следува и чадење и сушење на свеж планински ветер во текот на три месеци за, најнакрај, да се стигне до моментот на зреење. Целиот процес трае околу една година.
„Нашите подизведувачи не можеа соодветно да ги исполнат овие барања, па, затоа, одлучивме сами да го преземеме пакувањето.“
Зголемување на квалитетот и приходот
Скоро десет години, „Медитеранеа“ ја купувала пршутата од произведувачи во околината Његуши и истата била пакувана од страна на подизведувачи. Бизнисот добро се развивал, а пазарот се ширел, но со тоа надошле и свои предизвици. Квалитетот на суровиот производ бил непроменет, но компанијата започнала да има проблеми со пакувањето. Иван објаснува како започнале да добиваат барања од клиентите за подобрување на квалитетот на пакувањето. „Нашите подизведувачи не можеа соодветно да ги исполнат овие барања, па, затоа, одлучивме сами да го преземеме пакувањето,“ вели тој.
За да го направат тоа, имале потреба од дополнителна опрема и простории, затоа што ова било нов домен за компанијата. Најпрво, инвестирале со сопствени капацитети, но тоа не било доволно за да се задоволи побарувачката. Оттука, одлучиле да поднесат барање за поддршка од Инструментот за претпристапна помош за рурален развој – ИПАРД, од страна на ЕУ. Како резултат, добиле опрема, во вредност од скоро 35000 евра, која вклучува машина за пакување и два електрични крана со ланци со капацитет на подигнување до 11 метри.
„Доколку не беше поддршката на ЕУ, преку инструментот ИПАРД, сè уште ќе се мачевме. Поддршката нè направи посамостојни и ни помогна да ја преземеме контролата врз нашата судбина и успехот на нашата компанија.“
За програмата
Како дел од Инструментот за претпристапна помош (ИПА), дизајниран за поддршка на реформи во земјите во процес на пристапување кон ЕУ, Инструментот за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД), се фокусира на земјоделско-прехранбениот сектор на овие држави и нивните рурални средини. Преку оваа алатка, ЕУ им нуди финансиска и техничка помош на корисниците со цел нивниот земјоделски сектор и рурални средини да бидат поодржливи и во хармонија со заедничката земјоделска политика на ЕУ.
Денес, „Медитеранеа“ произведува и дистрибуира преку 50 тони готови производи годишно. Имаат бројни клиенти меѓу кои се вбројуваат хотели, ресторани и ланци на супермаркети. Околу 90% од нивниот приход доаѓа од извоз. Иако производството е сè уште покриено од подизведувачи во околината Његуши, пакувањето и дистрибуцијата се целосно покриени од страна на компанијата. Двојно ја зголемиле големината на нивниот тим, преминувајќи од четворица на осуммина, и сè уште планираат да растат.
Иван објаснува дека поддршката на ЕУ била неопходна за нивната успешна приказна. „Доколку не беше поддршката на ЕУ, преку инструментот ИПАРД, сè уште ќе се мачевме. Поддршката нè направи посамостојни и ни помогна да ја преземеме контролата врз нашата судбина и успехот на нашата компанија,“ вели тој.
Црногорска компанија наоѓа потенцијал за раст во земјоделството со поддршка на ЕУ.
Црна Гора е нето увозник на земјоделски и прехранбени производи. Иако трговскиот дефицит се намалил во текот на последните неколку години, истражувањето од Институтот за перспективни технолошки студии, финансиран од ЕУ, покажува дека одреден број елементи сè уште имаат влијание врз ваквата ситуација. Тука се вклучуваат фрагментираните фарми, нискиот волумен на примарно производство, неразвиениот сектор за преработка и ниската стапка на применување на модерни производствени технологии.
Потенцијалот за раст на земјоделскиот пазар бил забележан од „Велетекс“ – црногорска компанија која работи веќе 30 години и е вклучена во прехранбена дистрибуција и малопродажба на производи за хортикултура. Градинарските центри „Калиа“, во сопственост на компанијата, вработуваат преку 40 агрономи.
„Ниту една друга компанија или институција во Црна Гора не вработува толку многу експерти за агрикултура. „Калиа“ е, исто така, извор на снабдување со суровини за земјоделско производство, што беше од помош“
Потенцијал за раст
Милош Голубовиќ е генерален менаџер на „Велетекс“. Објаснува дека примарното земјоделско производство било добар избор за нивниот бизнис. Секторот на дистрибуција, кој е најстариот сектор во компанијата, се занимава со дистрибуција на храна, вклучително овошје и зеленчук, така што компанијата има деловни партнери и контакти за продажба на земјоделски производи. „Ниту една друга компанија или институција во Црна Гора не вработува толку многу експерти за агрикултура. „Калиа“ е, исто така, извор на снабдување со суровини за земјоделско производство, што беше од помош.“
Притоа, „Велетекс“ основал нова компанија – „Наше овошје“ и купиле преку 44 хектари земјоделско земјиште од поранешна фарма во државна сопственост сместена во околината Никшиќ.
Помош за започнување
Милош објаснува дека работата со модерни технологии во доменот на одгледување овошје бара голем терен затоа што е неопходна особено скапа инфраструктура – без разлика дали поседувате 1 или 40 хектари земја. „Станува збор за централниот систем за иригација.“
Инвестирањето во ваков вид технологија е особено значаен предизвик; дури и за докажана компанија како што е „Велетекс“. Од таа причина, во „Наше овошје“, одлучиле да се пријават за поддршка од програмата на ЕУ – „Инструмент за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД)“, која се фокусира на рурални средини и земјоделско-прехранбени сектори во земјите кои се во процес на приклучување кон ЕУ. Преку ИПАРД, им била овозможена поддршка за поставување и развивање на нивните овоштарници со јаболка, како и инвестирање во заштитна мрежа. Сега, со последниот повик за предлози, потпишале договор за грант кој ќе овозможи изградба на објект за преработка и складирање на овошјето. „Со 2500 квадратни метри, објектот ќе биде еден од најголемите во Црна Гора,“ вели Милош.
„Планот за понатамошен развој е насочен кон сортата Црвен делишес (Red Delicious), но на четири хектари ќе има и нова сорта – Јапонско Фуџи; кое е, исто така, црвено јаболко: голем плод, нешто сосема ново за Црна Гора.“
За програмата
Дел од Инструментот за претпристапна помош (ИПА), дизајниран да ги поддржи реформите во земјите во процес на пристап кон ЕУ, Инструментот за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД), се фокусира на руралните средини и земјоделско-прехранбените сектори на овие држави. Со оваа алатка, ЕУ на корисниците им обезбедува финансиска и техничка помош со цел нивниот земјоделски сектор и рурални средини да бидат поодржливи и хармонизирани со заедничката земјоделска политика на ЕУ.
Дополнително, потпишале договор за грант за примарно производство со изградба на интензивен повеќегодишен овоштарник со јаболка. Инвестицијата вклучува купување на семиња и трактор.
Јаболката се централното овошје на кое работи компанијата и тоа поради климатските услови на долината Жупа кои се најпогодни за одгледување јаболка. Моментално, компанијата одгледува сорти на црвени јаболка. „Планот за понатамошен развој е насочен кон сортата Црвен делишес (Red Delicious), но на четири хектари ќе има и нова сорта – Јапонско Фуџи; кое е, исто така, црвено јаболко: голем плод, нешто сосема ново за Црна Гора,“ вели Милош.
Драгоценото живеалиштето на кафеавата мечка се протега низ Црна Гора и Босна и Херцеговина. Работејќи во прекуграничен проект, научниците стекнале нови сознанија за овие иконски суштества.
Борко има само пет години, но веќе е славен во Црна Гора. Лани, бил на сите црногорски медиуми и, сè уште, е набљудуван 24 часа на ден; исто како лик во ТВ реално шоу. Борко е мечка и, поради научни причини, е под надзор како дел од проектот „Bear in Mind“ финансиран од ЕУ.
Борко бил фатен пред една година кога тимот научници од проектот му ставиле ланче со GPS-трекер и сателитски предавател пред веднаш да биде ослободен. Предавателот се состои од картичка која испраќа дури седум пораки дневно до контролниот центар, обезбедувајќи ги координатите на Борко. На овој начин, проектниот тим може да дознае повеќе за неговите движења, исхрана и други навики.
„Претходниот ден, осумпати го преплива езерото Плива кое е огромно езеро. Не бевме свесни дека млада мечка е способна за тоа.“
Јасмин Муриќ е координатор на проектот. Ги опишува изненадувањата што ги доживеале од движењата на Борко: „Претходниот ден, осумпати го преплива езерото Плива кое е огромно езеро: одличен пливач е. Не бевме свесни дека млада мечка е способна за ова,“ вели тој. Опишува уште една карактеристична навика на Борко: поголем дел од времето го поминува во длабочините на кањонот на реката Сушица; можеби барајќи засолниште од студените зими, каде што воздушните струења се послаби.
Прекугранична работа
Бројот на мечки во пределот каде што живее Борко е далеку од минимумот одржлива популација, а се соочува и со бројни човечки закани. Ова се должи на тоа што Јасмин го опишува како претерана перцепција на ризик од напад на мечки, губење на живеалиштата поради урбанизација и климатски промени. Фрагментираното прекугранично управување било, исто така, проблем во минатото. Но, мечките не знаат за граници и затоа е особено важно партнерството со организации во Босна и Херцеговина; со цел споделување искуства и развивање заеднички планови. Со прекуграничната работа за набљудување мечки и управување со нивното живеалиште, Јасмин знае дека Борко и неговото пошироко семејство ќе бидат подобро.
Со помош на податоците од GPS-трекерот на Борко, тимот на Јасмин работи на развивање интензивен десетгодишен план за управување којшто ќе обезбеди стратешки приод за подобра заштита на овој животински вид и нивното окружување. На пример, доколку Борко редовно ја напушта заштитената зона на Националниот парк Дурмитор, би можеле да предложат проширување на територијата на паркот. Ако забележат дека оди кон селата, би можеле да работат на мерки за зголемување на совеста меѓу локалното население за да се осигурат дека на мечките не им претстои опасност од стапици. Со прекуграничната работа за набљудување мечки и управување со нивното живеалиште, знам дека Борко и неговото пошироко семејство ќе бидат подобро.
„Со прекуграничната работа за набљудување мечки и управување со нивното живеалиште, знам дека Борко и неговото пошироко семејство ќе бидат подобро.“
За проектот
Проектот „Bear in Mind“ е имплементиран од Центарот за заштита и истражување на птици од Црна Гора во соработка со партнерски организации од Босна и Херцеговина. Проектот е финансиран од ЕУ во рамки на ИПА програмата за Прекугранична соработка 2014 – 2020.
Градење добри резултати
Овој проект не е само за Борко или кафеавата мечка. Тимот планира да фати и означи две локални видови птици – еребица камењарка и мал тетраб. На сличен начин, ова би помогнало да се добијат значајни сознанија за подобро да се разберат нивните навики и движења.
Денес, Борко хибернира во своето дувло. Јасмин и неговиот тим очекуваат да се разбуди при крајот на април кога со нетрпение ќе очекуваат да продолжат со неговото следење.
Јасмин објаснува дека информациите за видот на живеалиште кое мечките го користат за хибернација, како и времето поминато во зимски сон и моментот на излегување од истиот, се важни исто така. „Овие податоци можат да бидат значајни за нас за да дојдеме до одредени заклучоци за тоа како менувањето на климата се поврзува со сезонските навики на мечката.“
Чистење на потонати бродови од Втората светска војна придонесува за побезбеден Дунав и зголемување на економијата на Србија.
Дунав е втората најдолга европска река која тече низ десет држави. Нејзиното целосно течение во Србија (588 км) е пловно, но нејзиниот воден пат е значително потесен кај кањонот Џердап поради многуте потонати бродови при крајот на Втората светска војна.
Во тој дел на Дунав, нагоре по течението на пристаништето Прахово, водниот пат е широк само 180 метри, а дваесет и трите потонати брода дополнително го стеснуваат протокот на само 100 метри. Оттука, проектот, поддржан од Европската инвестициска банка, за отстранување на потонатите бродови е од исклучителна важност, затоа што подводните пречки ја отежнуваат пловидбата; особено кога нивото на реката е ниско. Првиот дел од проектот е фокусиран на изнаоѓање соодветен начин за отстранување на мини и опасни супстанции од бродовите; како и наоѓање на нивната точна локација.
„Инвестицијата ќе го подобри речниот транспорт во Србија затоа што државата годишно губи сè до 5 милиони евра поради небезбедна пловидба во овој дел на Дунав.“
Побрза и побезбедна пловидба по Дунав
Одредени делови од бродовите коишто повеќе од седум декади лежат на дното на Дунав ќе бидат изложени, а остатокот ќе се биде вратен во Германија. Чистењето на речното корито ќе ја направи пловидбата во овој дел на Дунав далеку побезбедна и побрза, а ќе биде, истовремено, и еколошко подобрување. Инвестицијата ќе го подобри речниот транспорт во Србија затоа што државата годишно губи сè до 5 милиони евра поради небезбедна пловидба во овој дел на Дунав, според поранешната министерка за Конструкција, транспорт и инфраструктура – Зорана Михајловиќ.
Проектот за отстранување бродови ќе биде финансиран преку заем од Европската инвестициска банка (ЕИБ), со исклучително поволни услови, во соработка со Владата на Србија.
„Начинот на којшто сакаме да работиме стреми кон враќање на безбедноста при пловидбата на Дунав: отстрануваме пречки, рушејќи ги видливите и невидливите бариери; во конкретниот случај подводно,“ вели Сем Фабризи, амбасадорот на ЕУ во Србија. Европската интеграција е, пред сè, процес на мир и обединетост. Уште од основањето, ЕУ е фокусирана на надминување на пречките од минатото и прочистување на патот кон понатамошна интеграција. „Нашата заложба е насочена кон тоа Србија и целиот регион на Западен Балкан да бидат дел од оваа голема авантура,“ вели Фабризи.
„Секој еден во оваа држава е емоционално приврзан за оваа река која открива значајни приказни од минатото.“
Во врска со Европската инвестициска банка (ЕИБ)
Европската инвестициска банка е органот за кредитирање на Европската Унија. ЕИБ е најголемата мултилатерална финансиска институција во светот и еден од најголемите обезбедувачи на климатско финансирање и инвестирање во одржлива иднина за сите нас. Европската инвестициска банка во Србија е активна од 1977, со инвестиции од преку 6 милијарди евра во најразлични проекти. Најголемиот дел од средствата, скоро 40% (2,1 милијарди евра), се инвестирани во транспортни проекти, со 165 милиони евра инвестирани во енергетскиот сектор.
Реката претставува, исто така, непроценлив извор на енергија, храна и вода за пиење; сочинувајќи 22% од енергетското снабдување на државата. Истовремено, се протега ширум клучна пловидбена рута, нудејќи економични транзит можности како за регионалните, така и за пазарите на ЕУ.
Дубравка Негре, директорка на Европската инвестициска банка во Западен Балкан, вели дека овој проект не само што е значаен за економскиот развој на Србија, но е, исто така, и од голема историска важност. „Секој еден во оваа држава е емоционално приврзан за оваа река која открива значајни приказни од минатото,“ вели таа.
Негре додава дека преку својот придонес за развивање на меѓународни економски врски, реката ги поврзува и луѓето на Балканот, кои споделуваат заедничко минато. Денес, после бројни декади, тие можат да се сретнат на ист пат кон нов, заеднички пазар со европски вредности и перспективи за подобро утре.
We use cookies and similar technologies to improve your experience on our website.
Read our Privacy Policy.
