Autor: WeBalkans

Nga kriza në mundësi: Epokë e re për tregtinë në Ballkanin Perëndimor

Written by WeBalkans on 21 Shkurt 2025. Posted in Priče.

Gjatë kulmit të pandemisë COVID-19, kufijtë u bënë pika mbytëse, duke kërcënuar rrjedhën e mallrave thelbësore dhe duke rrezikuar jetesën e miliona njerëzve. Zinxhirët e furnizimit u tendosën nën peshën e vonesave dhe bizneset u përballën me humbje në rritje. Megjithatë, përballë kësaj krize, u shfaq një zgjidhje inovative – Iniciativa e Korsive të Gjelbra.

Zhvilluar nga bashkëpunimi midis Komunitetit të Transportit, CEFTA-s dhe Bashkimit Evropian, Korsitë e Gjelbra u projektuan për të qenë më shumë se një masë ndaluese. Ata përfaqësonin një vizion të ri të guximshëm për lidhje, të ndërtuar mbi modernizim, digjitalizim dhe bashkëpunim. Rezultatet? Kursim i pothuajse 20 vjet kohë të pritjes kumulative kufitare dhe bazë për rrjet tregtar më elastik.

Historia e transformimit

Për Matej Zakonjshek, Drejtor i Komunitetit të Transportit, Korsitë e Gjelbra kanë bërë ndryshim të prekshëm. “Kamionët si ky pritnin shumë gjatë në pikat kufitare në Ballkanin Perëndimor. Kjo ndikoi negativisht në tregtinë, emetimet e CO2 dhe sigurinë rrugore,” thotë ai.

“Falë mbështetjes së BE-së, tani po shohim pritje më të shkurtra, kalime të modernizuara dhe udhëtime më të sigurta. Kjo krijon vlerë të vërtet për qytetarët, bizneset dhe vizitorët tanë në këtë rajon të bukur.“

Këto ndryshime shkojnë përtej lehtësimit të pengesave logjistike. Korsitë e Gjelbra janë bërë simbol i asaj që është e mundur kur lulëzon bashkëpunimi rajonal. Qeveritë, administratat doganore dhe bizneset janë bashkuar, duke demonstruar fuqinë e veprimit kolektiv për të zgjidhur sfida të përbashkëta.

A vision for the future

Duke u mbështetur në suksesin e saj, Nisma e Korsive të Gjelbra po zhvillohet për të lidhur më thellë Ballkanin Perëndimor me BE-në dhe për të modernizuar pikat kryesore të kalimit kufitar. Inovacionet digjitale, si sistemi SEED+ dhe programi i Operatorit të Autorizuar Ekonomik (AEO), thjeshtojnë proceset doganore, reduktojnë vonesat dhe shkurtojnë shpenzimet. Marrëveshjet midis vendeve – si ato që lidhin Kroacinë dhe Malin e Zi, Italinë dhe Shqipërinë ose Greqinë dhe Maqedoninë e Veriut – tregojnë se si Korsitë e Gjelbra shndërrohen në urë për tregun e përbashkët të BE-së.

Siç thotë me vend Danijela Gaçeviq, Ushtruese e Detyrës së Drejtores së CEFTA-s, “Krijimi i Korsive të gjelbra ndërmjet rajonit dhe BE-së është ka ndryshuar gjendjen. E ka shpejtuar tregtinë, e ka bërë më të lirë dhe më të sigurt, duke krijuar më shumë mundësi për bizneset dhe njerëzit.”

Në ndërkohë, investimet prej 50 milionë eurosh përmirësojnë 11 pikat kryesore kufitare me infrastrukturë të re, sisteme digjitale dhe masa të shtuara sigurie. Këto përfshijnë Korsi shtesë, ura peshore dhe sisteme elektronike të radhës, duke siguruar kalime më të shpejta dhe më efikase.

Nga këndvështrimi i komunitetit afarist, Stevica Çarapiq thekson urgjencën e adresimit të joefikasitetit kufitar. “Sfida më e madhe me të cilën përballemi sot është koha e madhe e pritjes në pikat kufitare. Ky joefikasitet prek jo vetëm vendet individuale, por konkurrencën e të gjithë rajonit. Me Nismën e Korsive të Gjelbra, shpresojmë të shohim përmirësime të rëndësishme në rrjedhën e ngarkesave dhe bashkëpunimin midis qeverive për të zvogëluar vonesat dhe për të përmirësuar proceset”.

Gjithashtu thekson se, në disa raste, radhët janë shtrirë deri në 15 kilometra, me shoferë që presin me ditë për të kaluar. “Ky nuk është vetëm problem logjistik; por paraqet pengesë për përparimin për të gjithë në rajon,” shton ai.

Qasje me në qendër njeriun

Nisma e Korsive të Gjelbra nuk përfiton vetëm bizneset, por transformon jetën. Shoferët profesionistë tani humbin më pak kohë duke pritur dhe kalojnë më shumë kohë në rrugë, duke reduktuar stresin dhe përmirësuar sigurinë. Udhëtarët përballen me më pak vonesa, që i bën pushimet më të këndshme. Komunitetet lokale përjetojnë efektet e valëzuara të ekonomive më të forta dhe rritjes së mundësive të punësimit.

Siç vëren Matej, “Me vendkalimet e modernizuara, jo vetëm që reduktojmë kohën e pritjes, por edhe krijojmë mjedis më të sigurt dhe më efikas për të gjithë. Kjo është mënyra më e mirë për t’i shtuar vlerë rajonit tonë.”

Rruga përpara

Suksesi i Korsive të Gjelbra është dëshmi e fuqisë së partneritetit. Histori elasticiteti dhe inovacioni, që tregon se si krizat mund të frymëzojnë ndryshime të qëndrueshme. Ndërsa Ballkani Perëndimor dhe BE-ja vazhdojnë të punojnë së bashku, vizioni i lidhjes së qetë dhe prosperitetit të përbashkët i afrohet realitetit.

Duke investuar në digjitalizim, modernizim dhe bashkëpunim rajonal, Nisma Korsitë e Gjelbra hap rrugën për një të ardhme më të ndritur. Është më shumë se një përmirësim logjistik; por paraqet një lëvizje drejt unitetit, rritjes dhe mundësive për brezat që do të vijnë.

Kultura lidh njerëzit dhe nismat

Written by WeBalkans on 20 Shkurt 2025. Posted in Priče.

Fushata “Kultura Lidh” e WeBalkans u prezantua në Konferencën Rajonale për Bashkëpunim Kulturor Rinor që u mbajt në Europe House në Beograd dhe u organizua nga Laboratori Rinor i Ballkanit Perëndimor 2 i Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal (RCC).

Veprimtaria mblodhi artistë, përfaqësues të BE-së dhe zyrtarë nga Zyra Rajonale për Bashkëpunim Rinor (RYCO) dhe RCC për të diskutuar mbi bashkëpunimin kulturor në të gjithë rajonin.

Ognjen Markoviq, Udhëheqësi i Ekipit të Laboratorit Rinor të BP 2 të RCC-së, hapi konferencën me thirrje të fortë për sisteme të zgjeruara mbështetëse për të shfrytëzuar potencialin e plotë krijues dhe vizionar të të rinjve. “Duke investuar në talentet tanë të rinj dhe duke mbështetur nismat e tyre, ne forcojmë strukturën kulturore të Ballkanit Perëndimor dhe hedhim bazat për një të ardhme më gjithëpërfshirëse dhe dinamike”, tha ai.

Prezantimi i fushatës “Kultura Lidh” nënvizoi rëndësinë e bashkëpunimit kulturor dhe theksoi se si kulturat e ndryshme të Ballkanit Perëndimor forcojnë gjallërinë dhe qëndrueshmërinë e rajonit, duke theksuar rolin e rëndësishëm të mbështetjes së BE-së nëpërmjet programeve si programi Creative Europe, CC4WB që forcon nismat kulturore në rajon.

Kjo gjithashtu u theksua nga Richard Masha, Shefi i Operacioneve, Seksioni II, në Delegacionin e BE-së në Serbi, i cili ripohoi angazhimin e BE-së për të ushqyer potencialin dhe fuqizimin e të rinjve.

“Mbështetja e kulturës dhe shkëmbimit kulturor është thelbësore për të bashkuar njerëzit dhe për të nxitur bashkimin në llojllojshmërinë tonë.”

Konferenca theksoi rolin kyç të sektorit kulturor si katalizator për rritjen ekonomike dhe kohezionin e komunitetit, duke shënuar një hap jetik drejt një peizazhi kulturor më të unifikuar ku artistët e rinj bëjnë më shumë sesa që marrin pjesë – ata formësojnë në mënyrë aktive narrativin kulturor të rajonit.

Marija Bulat, Kryetare e Degës Lokale në RYCO, diskutoi fuqinë transformuese të shkëmbimeve kulturore. “Shkëmbimet janë thelbësore për të thyer barrierat, për të nxitur ndjeshmërinë dhe për të promovuar bashkëpunimin rajonal”, shpjegoi ajo, duke shtuar se Fondi Kulturor Rinor i Ballkanit Perëndimor i RYCO-s po shtron shtigje të reja për ndërtimin e paqes nëpërmjet artit dhe kulturës.

Përveç prezantimit të fushatës “Kultura Lidh”, konferenca shfaqi bashkëpunim të fortë me WeBalkans. Ambasadori i ri evropian, Adi Softiq moderoi sesionin “Krijimi i Rrjeteve të Qëndrueshme Kulturore”. Ambasadorja jonë kulturore, Mara Prohaska, iu bashkua ekspertit të fushatës për të prezantuar një segment mbi prodhimin e artit dokumentar. Gjithashtu, fjalimin kryesor e mbajti artistja e re Hanna Dujmoviq, e cila gjithashtu kryen rolin e ambasadorëve kulturorë të “Kultura Lidh”.

Përtej Mjeshtërisë Skenike: Ndërtimi i lidhjeve dhe transformimi i teatrit në prapaskenë

Written by WeBalkans on 20 Shkurt 2025. Posted in Priče.

“Ishte përvojë intensive dhe emocionuese. Gjatë 5 ditëve fituam shumë informacione të vlefshme dhe praktike, që nga procesi i konceptimit të kompozimeve dhe tingujve të integruar me shfaqje teatrale e deri tek përdorimi praktik i aplikacioneve dhe faqeve të internetit për krijimin ose modifikimin e kompozimeve të ndryshme”, thotë Belkisa Zhelegu, studente e Aktrimit nga Tirana, për pjesëmarrjen e saj në masterklasin Dizajni i Zërit, të zhvilluar nga Alessandro Olla në Beograd, në mars të 2024.

Masterklasi është një nga tre klasat master që synojnë të përmirësojnë cilësinë e punës në prapaskenë në teatro në Serbi, Kosovë dhe Shqipëri, organizuar në kuadër të Programit të Zotërimit Përtej Skenës, mbështetur nga Këshilli Britanik nëpërmjet projektit CC4WB të financuar nga Bashkimi Evropian që synon të nxisë dialogun në Ballkanin Perëndimor nga sektorët kulturorë dhe krijues për rritjen e ndikimit socio-ekonomik.

Adresimi i nevojës për profesionistë të kualifikuar të teatrit në funksionimin e zërit, ndriçimit dhe të videos, ndërkohë që nxit dialogun dhe bashkëpunimin midis artistëve dhe profesionistëve të rinj nga Ballkani Perëndimor, bën të mundur që programi Përtej Mjeshtërisë Skenike t’i shërbejë një misioni të dyfishtë.

Të udhëhequr nga profesionistë të industrisë së klasit botëror si Luigi Bondi (dizajni i ndriçimit), Alessandro Olla (dizajni i zërit) dhe Lazar Nikoliç (punë me video), punëtoritë jo vetëm që pajisën pjesëmarrësit me ekspertizë teknike, por gjithashtu krijuan një mjedis të përbashkët me pranim kulturor.

Bondi, projektues i njohur ndriçimi dhe profesor në Akademinë Kombëtare të Arteve Silvio D’Amico, i pyetur për përvojën e tij në Beograd tha, “mësimdhënia gjithmonë paraqet mundësi të shkëlqyer për ballafaqim. Duke dhënë mësim, unë mësoj atë që nuk e di nga njerëz me përvojë të ndryshme, mosha të ndryshme dhe prejardhje të ndryshme. Në rastin e studentëve që takova në masterklasin në Beograd, munda të zbuloja më shumë për vende si Kosova, Serbia dhe Shqipëria, si dhe të takoja njerëz motivues, që më stimulojnë në nivel njerëzor”.

Përtej trajnimeve dhe mësimeve, punëtoritë ishin të frytshme për pjesëmarrësit të cilët krijuan lidhje dhe shkëmbyen më shumë me njëri-tjetrin, që është një ndjenjë e ndjerë edhe nga znj. Zhelegu, “Marrëdhëniet e ndërtuara brenda grupit ishin frymëzuese, duke nxitur bashkëpunime të mundshme të ardhshme dhe artistike. Ishim një grup i larmishëm, me pjesëmarrës nga Shqipëria, Kosova dhe Serbia, por pasioni ynë për teatrin ishte më i madh se çdo gjë, në një moment të gjithë e ndjenim se i përkisnim artit”.

Projekti ishte i dobishëm edhe për mentorët, siç konfirmoi Bondi, i cili thotë se sapo ka filluar të frekuentojë një teatër në Sarajevë dhe falë shkëmbimit që ka pasur me studentët e masterklasit, është në gjendje që më mirë të kuptojë teatrin, “ndonëse burimet dhe mjetet ekonomike janë të kufizuara, ka rigorozitet të madh dhe fermentim krijues, jo vetëm në disiplinën e artistit por në përgjithësi në disiplinat artistike. Ndjej se në rajonin e Ballkanit Perëndimor, arti vlerësohet shumë për atë që është në të vërtetë: një motor i fuqishëm i zhvillimit socio-kulturor”, thotë Bondi.

Projekti Përtej Mjeshtërisë Skenike synon jo vetëm të krijojë mundësi për përfaqësim më të mirë të skenës së Ballkanit Perëndimor në kontekstin evropian, por më e rëndësishmja është se fuqizon artistët dhe profesionistët vendas dhe nxit lidhje domethënëse mes tyre duke krijuar mundësi që të punojnë drejtpërdrejt me njëri-tjetrin dhe të mësojnë nga njëri-tjetri.

Pjesëmarrësit e projektit më tej do të jenë në gjendje të përfitojnë nga një program për mbrojtjen e vendeve të punës në një nga teatrot në rajonin e Ballkanit Perëndimor, ndërsa pjesëmarrësit nga të tre vendet do të punojnë në vend të ndryshëm nga vendi i tyre, duke kontribuar më tej në rritjen e tyre profesionale dhe personale dhe duke krijuar mundësi që pjesëmarrësit të kuptojnë më mirë kulturën e secilit vend përkatës duke jetuar dhe punuar atje.

Në kuadrin e projektit u prodhuan tre manuale për mësimdhënie joformale rreth zërit, dizajnit të dritës dhe punës me video për teatër, që do të shpërndahen në teatro publike dhe të pavarura në vendet e përfshira në zbatimin e projektit, duke siguruar qëndrueshmëri të projektit përtej kohëzgjatjes së tij zyrtare.

Ndërsa magjia e teatrit ndodh shpesh në skenë, mjeshtëria e vërtetë qëndron në lidhjet që ndërtojmë dhe mësimet që nxjerrim prapa skenave. Kjo nismë nuk ka të bëjë vetëm me kapacitetet teknike – ka të bëjë – ka të bëjë me fuqizimin e artistëve dhe nxitjen e lidhjeve dhe shkëmbimeve njerëzore.

Made of Us – Udhëtim Rrugor i BE-së në Ballkanin Perëndimor

Written by WeBalkans on 15 Shkurt 2025. Posted in Priče.

Nga Shtetet Anëtare të BE-së në Ballkanin Perëndimor: Udhëtim që nxjerr në pah se si përfitimet e anëtarësimit në BE e pasurojnë jetën e përditshme.

“Gjatë udhëtimit tim në Lubjanë, Slloveni, duke vizituar Ekologi brez meja, organizatë mjedisore e mbështetur nga nismat e gjelbra të BE-së, u habita se sa i pastër dhe i gjelbër ishte qyteti. Kosha riciklimi, të vendosur me kujdes dhe të etiketuar qartë për xham, letër, ambalazhe dhe mbeturina të tjera, ishin të dukshme në të gjithë qytetin. Për qejf, shkrepa një foto dhe e shpërndava në storien time në Instagram. Nuk e kisha idenë se ky akt i thjeshtë do të kishte një jehonë kaq të gjerë. 

Brenda pak orësh, kutia ime e mesazheve u përmbush me mbi 100 mesazhe nga ndjekës në Maqedoninë e Veriut, të gjithë duke thënë: “Na duhet ky sistem në vendin tonë!”. Entuziazmi dhe pasioni i kaq shumë njerëzve ishte i jashtëzakonshëm. Ata ndanë zhgënjimet e tyre për menaxhimin e mbeturinave dhe dëshirën e tyre për një mjedis më të pastër dhe më të qëndrueshëm, duke theksuar se sa jetike është rritja e ndërgjegjësimit dhe frymëzimi i veprimit. 

Unë u preka nga fakti se sa shumë njerëzit në vendin tim kishin interes për të jetuar në një mjedis më të pastër dhe më të gjelbër. Përgjigjet e tyre të përzemërta më dhanë një ndjenjë të përtërirë shprese –besim se veprimet e vogla, si ndarja e ideve dhe shembujve, mund të çojnë në ndryshim kuptimplotë”.  

Kjo dëshmi nga Jelena Spenxharska, influencuese nga Maqedonia e Veriut, ilustron në mënyrë të bukur se përfitimet e anëtarësimit në BE dhe vlerat që përfaqëson nuk janë nocione abstrakte dhe komplekse. Ato manifestohen në detajet e prekshme të jetës së përditshme – detaje që përmirësojnë komunitetet tona, na frymëzojnë të mendojmë ndryshe dhe na bëjnë të besojmë në mundësinë e një të ardhmeje më të mirë. 

Made of Us – Sërish del për rrugëtim  

Jelena ishte pjesë e fushatës “Made of Us – Udhëtim rrugor në Ballkanin Perëndimor të BE-së”, e cila mblodhi së bashku 12 influencues të ndarë në dy ekipe: Ekipi i Kaltër dhe Ekipi i Verdhë. Ndërsa ekipi i Jelenës vizitoi Kroacinë, Slloveninë dhe Italinë, Ekipi i Verdhë hulumtoi Hungarinë, Sllovakinë dhe Austrinë.  

Fushata, e nisur në Bruksel më 20 tetor, filloi me sesione intensive trajnimi me DG NEAR dhe një grup ekspertësh. Të pajisur me këtë përgatitje, influencuesit filluan udhëtimin rrugor me furgona, për të vizituar projektet e mbështetura nga BE-ja dhe për të kapur se si anëtarësimi në BE i transformon shoqëritë. 

Gjatë rrugëtimit, ndikuesit u angazhuan me vendasit që ndanë këndvështrime pozitive dhe kritike, duke pikturuar një narrativë të ekuilibruar të BE-së si një komunitet përfitimesh, përgjegjësish dhe punës së palodhur. Në gjashtë kryeqytetet e BE-së, ekipet dokumentuan shembuj të jetës së vërtet dhe zgjidhje të mundshme që mund të frymëzojnë Ballkanin Perëndimor, duke ofruar shpresë dhe ide të zbatueshme.  

Sapo filloi fushata “Made of Us” në bashkëpunim me influencuesit, menjëherë tërhoqi vëmendjen e publikut, duke çuar në një rritje të dukshme të ndjekësve në llogarinë e WeBalkans në Instagram. Vizitat e ndikuesve në projektet e financuara nga BE-ja nxitën një angazhim të shtuar, me publikun që ndërvepronte në mënyrë aktive me përmbajtjen, duke ndarë mendimet e tyre dhe duke zgjeruar shtrirjen e fushatës. 

Në Hungari, theksuan lëvizshmërinë e fuqisë punëtore dhe arsimore, duke përfshirë lirinë e udhëtimit brenda Zonës Shengen. Duke shfaqur teqball, një sport i mbështetur nga fondet e BE-së, ilustruan se si NextGenEU nxit inovacionin sportiv, infrastrukturën dhe bashkëpunimin ndërkufitar.   

Në Sllovaki, hulumtuan qasjen në tregun e vetëm në arsim dhe biznes, duke u takuar me Shoqatën Akademike Sllovake për Bashkëpunim Ndërkombëtar dhe duke folur me sipërmarrës dhe studentë Erasmus. 

Austria dha një vështrim në të ardhmen digjitale, pasi ndikuesit vizituan qendrat digjitale që nxisin sipërmarrjen dhe inovacionin. Ndërmarrjet sociale treguan se si bizneset e vogla mund të rriten dhe të lulëzojnë me mbështetjen e BE-së. 

Në Kroaci, fokusi u zhvendos te fuqizimi i të rinjve, pasi morën pjesë në Ngjarjen Evropian të Rinisë (EYE) dhe hulumtuan se si programe si Erasmus+ dhe NextGenEU promovojnë lëvizshmërinë, zhvillimin e aftësive dhe pjesëmarrjen. Gjithashtu zbuluan histori të elasticitetit dhe durueshmërisë, si projekti i financuar nga BE “Të sigurt dhe të Barabartë në Emergjenca”, i cili mbështet njerëzit me aftësi të kufizuara gjatë fatkeqësive. Vizitat në objektet shëndetësore në Varazhdin zbuluan se si anëtarësimi në BE ka përmirësuar ndjeshëm shërbimet shëndetësore publike dhe cilësinë e përgjithshme të jetës. 

Mundësitë dhe punë që duhet kryer  

Sllovenia ishte sfidë fizike ndërsa ndikuesit u zhytën në gjuetinë e saj ambicioze Zero Waste pas takimit me Ekologi brez meja. Gjithashtu vizituan Komunala Kranj, një kompani dhe vendpushim zero me mbeturina në Bled.  

Madje edhe Venediku, një xhevahir i turizmit, zbuloi përpjekjet e gjera të nevojshme për të siguruar qëndrueshmëri. Influencuesit dëshmuan se si projekte si REEL dhe TESTEAT, të financuara nga BE-ja (Programi Interreg, ndër-rajonal i bashkëpunimit Itali-Kroaci), ndërthurin traditën dhe inovacionin për të ruajtur këtë destinacion ikonik. 

Përtej punës së palodhur, fushata përfshinte kërkime tërheqëse të frymëzuara nga nismat e mbështetura nga BE-ja, si SLIDES dhe EU Symbol Hunt, të cilat përzienin argëtimin me mësimin kulturor dhe mjedisor. Fushata nënvizoi përmirësime të thjeshta por domethënëse që pasqyrojnë vlerat thelbësore të BE-së – standarde më të mira jetese, respekt të ndërsjellë, tolerancë dhe paqe. 

Fituesit 

Të dy ekipet, Ekipi i Verdhë: Farah Hadzhiabdiq nga BiH, Martin Jakubis nga Sllovakia, Tamas Majer nga Hungaria, Xhorxhina Roçi nga Shqipëria, Laura Falquez nga Austria dhe Luka Aleriq nga Serbia, si dhe Ekipi i Kaltër – me Jush Çop nga Sllovenia, Jelena Spenxharska nga Maqedonia e Veriut, Floreta Hajdaraj nga Italia, Tomislav Pancirov nga Kroacia, Luka Bojanoviq nga Mali i Zi, Agnesa Sejdiu nga Kosova, kanë arritur rezultate të jashtëzakonshme duke vendosur qindra postime, reel-sa, dhe duke u shfaqur në programe televizive në garën e tyre miqësore gjatë dy javëve të udhëtimit. Ata angazhuan miliona njerëz në të gjithë Ballkanin Perëndimor dhe në BE, duke ofruar tregim bindës se si anëtarësimi në BE mund të transformojë jetën dhe duke treguar se BE-ja nuk ka të bëjë vetëm me politikat dhe programet, por me llojllojshmërinë, mundësitë, dhe fuqinë e njerëzve të zakonshëm për të krijuar ndryshime të jashtëzakonshme.

Gjatë ceremonisë në Zlatibor, WeBalkans shpalli fituesit e konkursit “Made of Us”. Dhe ky ishte Ekipi i Kaltër, për kontributin e tyre të madh dhe angazhimin e publikut. 

“Që nga anëtarësimi në BE, Kroacia ka përparuar jashtëzakonisht shumë dhe jam veçanërisht i kënaqur që pata mundësinë të ndaj shembujt tanë pozitivë me të rinjtë e Ballkanit Perëndimor. Për mua, BE-ja ka të bëjë me njerëzit dhe kjo është dëshmi se bashkëpunimi dhe bashkimi sjellin përfitime të prekshme për të gjithë ne”, tha Tomislav Pancirov, influencues nga Kroacia në ceremoninë e shpërblimit.

Festivali i Futbollit të Vajzave është më shumë se thjesht një lojë

Written by WeBalkans on 14 Shkurt 2025. Posted in Priče.

Në Sarajevë, nga 24 deri më 26 janar 2025, mbahet Festivali i Futbollit të Vajzave për vajzat nën moshën 15 vjeç.

“Pas pjesëmarrjes në Festivalin e Futbollit të Vajzave, kam një entuziazëm të ri dhe perspektivë krejtësisht të ndryshme për të ardhmen time sportive. Çastet që kemi shijuar më së shumti ishin kur luajtëm së bashku, pavarësisht se nga vinim – e treguam fuqinë e punës ekipore, mbështetjes dhe këmbënguljes”, thotë Dalila Komarica nga Sarajeva, trajnere në Klubin e Futbollit të Grave “Respekt”. Ajo thekson se “ky festival nuk është festë fitoreje, por kënaqësie brenda dhe jashtë fushës”.

“Respekt” ishte një nga nëntë klubet që morën pjesë në festival. Festivali u organizua nga Nisma Të Luajmë së Bashku u organizua në Bosnje dhe Hercegovinë për herë të parë pas disa vitesh që po mbahet në Vjenë, në bashkëpunim me Nismën FairPlay, e cila funksionon në kuadër të Institutit për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ndërkombëtar në Vjenë.

“Festivali na dha mësime të paçmueshme. Mësuam se fitorja nuk ka të bëjë vetëm me rezultatet, por me procesin e të mësuarit, të punës dhe të rritjes. Ajo theksoi rëndësinë e një mjedisi inkurajues dhe atmosfere pozitive. GFF padyshim ka ndikim të gjerë në zhvillimin e sportistëve të rinj dhe trajnerëve të tyre”, thotë Dalila.

Edita Çavrk, nxënëse në një shkollë të mesme mjekësore në Sarajevë, është anëtare e Klubit të Futbollit të Grave “Respekt”.

“Çdo vajzë në festival provoi diçka të re, u relaksua dhe doli nga zona e saj e rehatisë. Patëm punëtori që na dhanë njohuri se sa unike është secila prej nesh dhe si kontribuojmë të gjithë në komunitetin tonë, në mënyrën tonë – dhe kemi rëndësi. Por pjesa më e bukur ishte të shkëlqesh në fushë, duke përzier stile të ndryshme loje dhe duke krijuar diçka të veçantë. Ndjej se vetëbesimi im është rritur dhe shpresoj të zbatoj gjithçka që kam mësuar për të vazhduar zhvillimin edhe si person edhe si sportist”, thotë Edita për WeBalkans. Ajo thekson se mezi pret festivalin e radhës.

Si anëtare e ekipit organizator, Mirna Hrapoviq nga Nisma Play Together, shpjegon se në vitet e mëparshme, ekipe nga i gjithë Ballkani Perëndimor – Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Mali i Zi, Kroacia dhe Kosova – kanë marr pjesë në festival dhe ata shpresojnë të vazhdojnë këtë traditë. Këtë vit, Sarajeva priti nëntë ekipe nga Bosnja dhe Hercegovina (Zenica, Orashje, Gornji Vakuf, Pale) dhe Mali i Zi (Bijelo Polje, Berane dhe Podgorica), me 150 pjesëmarrëse, shumica prej të cilave ishin atlete femra të moshës 13 deri në 15 vjeç.

“Përvoja tregon se kjo grupmoshë është ideale për të punuar, sepse gjenden në një udhëkryq në jetë, duke marrë parasysh të ardhmen e tyre në sport, por mjaft të pjekur për të kuptuar konceptet që ne komunikojmë nëpërmjet punëtorive shoqëruese për të drejtat e njeriut, diskriminimin, barazinë gjinore, shëndetin mendor dhe më shumë”, thotë Hrapoviq. Ajo thekson se IZI përpiqet të sigurojë që çdo gjë që bën të ketë ndikim më të gjerë dhe e sheh sportin si një mjet për transformimin shoqëror.

“Ideja është që pjesëmarrësit të takohen, të thyejnë paragjykimet dhe të kapërcejnë pyetjet si nëse futbolli është një lojë për vajzat ose jo. Vit pas viti, shohim se ndonëse mund të jenë të kenë rezerva në fillim, por pas aktiviteteve fillestare luajnë sikur e kanë njohur njëra-tjetrën gjatë gjithë jetës së tyre”, thotë Hrapoviq, duke vënë në dukje se disa vajza madje kanë vazhduar të luajnë për ekipet e tyre kombëtare pasi kanë marrë pjesë në festivalet e mëparshme.

Në Sarajevë luajtën 11 vajza të moshës 12 deri në 14 vjeç nga tre klube nga Mali i Zi. Njëra prej tyre ishte Akademia Berane, ekipi i femrave i cili ekziston vetëm gjashtë muaj.

“Atmosfera ishte fenomenale dhe është e pamundur të thuash se çfarë u pëlqeu më shumë vajzave, por unë do të veçoja strukturën e turneut, ku të gjitha klubet ishin të përziera, duke krijuar ekipe të reja dhe duke nxitur miqësi të reja. Ky festival i ndihmon vajzat të kuptojnë rëndësinë e tyre, të kuptojnë se futbolli ofron shumë dhe se e ardhmja e futbollit të femrave në Mal të Zi dhe Bosnje dhe Bosnje varet nga to”, thotë Aleksandar Rakoviq, trajner në Berane Academy. Klubi shpreson se festivali i ardhshëm do të organizohet në Mal të Zi dhe mezi pret që herën e ardhshme ato të mirëpresin miqtë e tyre boshnjakë.

Bashkimi Evropian shpjegon se është i përkushtuar ndaj barazisë gjinore në të gjitha aspektet e jetës, përfshirë edhe sportin.

“Futbolli i femrave bëhet gjithnjë e më popullor, por ka ende barriera për vajzat dhe gratë në futboll, veçanërisht në krahasim me futbollin e meshkujve. Megjithatë, BE-ja financon shumë nisma që mbështesin rritjen e pjesëmarrjes së femrave në sport, përfshirë “BeInclusive Çmimet sportive të BE-së”, nismën HealthyLifestyle4All dhe programin Erasmus+ Sport. “Jemi krenarë që kemi financuar Festivalin e parë të Futbollit të Vajzave në Bosnje dhe Hercegovinë, sepse kjo nismë promovon mundësi të barabarta, thyen stereotipet dhe ndihmon gratë e reja të kenë qasje në sport në të njëjtin nivel me burrat”, thotë Ferdinand Koenig nga Delegacioni i BE-së në BiH.

Duke gjykuar nga festivali dhe përpjekjet e tjera të vazhdueshme, e ardhmja e sportit të femrave duket premtuese—Komiteti Olimpik i Bosnjë dhe Hercegovinës ka dhënë një Grant Mbështetjeje Ekipore prej 100,000 dollarë për Kombëtaren e Basketbollit të Grave të Bosnjë dhe Hercegovinës, me grantin e radhës që do t’i shkojë Kombëtares së Rugbit të Grave. Ndërkohë, IZI njofton se do të vazhdojë mbështetjen për ngritjen e klubeve të reja të futbollit për femra.

Përdorimi i artit dhe kulturës për të bashkuar një komunitet të ndarë

Written by WeBalkans on 5 Shkurt 2025. Posted in Priče.

“Ne gjithmonë krenohemi që jemi qytet shumëkombësh, por e kuptuam se nuk kishim hapësirë për t’u bashkuar dhe mbledhur përtej linjave etnike. Kultura në Suboticë është shpesh mjet për autoritetet lokale për të nxitur ndarjet midis grupeve të ndryshme kombëtare”, thotë Gordana Vukov Ciganjik, bashkëthemeluese e shoqatës kulturore “Klara i Rosa” në Vojvodinë, Serbi.

“Për shembull, nëse autoritetet lokale vendosin të ndërtojnë tre monumente, kroatët do të marrin më të voglin, jashtë qendrës së qytetit; hungarezët do të marrin një më të madh, më afër qendrës; dhe monumentet më të mëdha, më qendrore do të jenë për serbët. Nuk jemi ndarë plotësisht, ka shumë martesa të përziera; por gjithmonë je i detyruar ta përkufizosh veten si komb, jo si person,” shpjegon ajo. 

Me “Klara i Rosa”, Gordana – e cila është aktore me profesion – dhe bashkëthemeluesja Danijela Mamuzhiq – skulptore – donin të ofronin një hapësirë për shkëmbim kulturor, dialog dhe angazhim të qytetarëve përmes artit përtej origjinës etnike.  

“Ne besojmë se arti është një mjet kyç për ndryshimin shoqëror,” thotë Gordana. “Në ditët e sotme – veçanërisht pas pandemisë – njerëzit janë gjithnjë e më shumë të tjetërsuar, të vetmuar dhe shoqëria është më e mbyllur për të sapoardhurit. Për ne, roli i artit dhe kulturës është të shërojë dhe të lidh, të ndërtojë komunitetin, të fillojë dialog për tema që përndryshe do të ishin tabu”.

Bashkimi i njerëzve përmes aktiviteteve kulturore 

Në nëntë vitet e para të ekzistimit, “Klara i Rosa” duhej të përdorte hapësira publike – parqe, sheshe, rrugë – për aktivitetet e saj. Ata e shndërruan oborrin e një kinemaje të vjetër të braktisur në galerinë e parë të hapur në Suboticë, me ekspozita arti në çdo muaj. Financimi EED e ka ndryshuar këtë, duke i mundësuar grupit që për herë të parë të merr me qira hapësirë për aktivitetet e tyre.  

Këto ngjarje mund të jenë shfaqje të filmave dhe koncerte ose kurse të qeramikës dhe punëtori teatrore, të gjitha në frymën e shkëmbimit kulturor dhe ndërtimit të komunitetit përmes artit.  

Gjithashtu kanë hapur edhe Plac, radio stacion që lejon të gjithë të jenë krijues. Në hapësirën e tyre, një mësuese filozofie e shkollës së mesme lokale pret diskutime publike mbi të gjitha llojet e temave, nga politika te dashuria dhe vdekja. Aktivitetet e tyre mbahen në serbisht-boshnjakisht-kroatisht (BHS) SBK dhe hungarisht, por gjithnjë e më shpesh edhe në anglisht, për të përfshirë të huajt që sapo janë shpërngulur në Suboticë dhe për t’u dhënë qytetarëve mundësi për të ushtruar gjuhën. 

Gordana e përshkruan një tërheqje vjetore për artistet dhe aktivistet femra si një nga sukseset më të mëdha të organizatës deri më sot: “Disa pjesëmarrëse thanë se ajo ua ndryshoi jetën e tyre. Kishim mysafirë nga i gjithë Ballkani dhe patën mundësi unike për t’u takuar, për të krijuar lidhje të reja, për të filluar projekte të reja”.  

Një nismë tjetër e suksesshme ishte një punëtoria interaktive teatrore, e frymëzuar nga Romeo dhe Zhulieta me nxënës të shkollave të mesme nga Subotica, gjysma e tyre flasin SBK dhe gjysma hungarisht. “Këta adoleshentë shkojnë në të njëjtën shkollë, por zakonisht janë të ndarë sipas linjave gjuhësore,” thotë Gordana, “Ky projekt ishte një hapësirë unike për ta për t’u takuar. Pa mundësi për të bashkëvepruar me bashkëmoshatarë nga komunitete të ndryshme gjuhësore, polarizimi politik rritet.” 

Ndonjëherë idetë për ngjarje të reja lindin rastësisht: nga një bisedë për ushqim me një vullnetar nga Rusia na lindi ideja për një orë gatimi. Në raste tjera, njerëzit vijnë me ide në zyrën e “Klara i Rosa”. “Është e rëndësishme për ne të mbajmë derën e hapur ndaj nismave të reja,” thotë Gordana, “Kjo na ndihmon të zhvillojmë një publik dhe e mban programin tonë të larmishëm dhe interesant. Është gjithashtu fuqizuese edhe për komunitetin, në këtë mënyrë edhe ata mund të ndjejnë pronësinë e hapësirës sonë kulturore”.

Mbështetja e komunitetit u bë e dukshme edhe me një fushatë për mbledhjen e fondeve që i mundësoi “Klara i Rosa” të mblidhte ekuivalentin e 3,800 € për aktivitete të ardhshme. “Ndoshta dikujt nuk i duket shumë, por kjo tregoi se jemi të mbështetur nga një komunitet me interesa dhe qëllime të përbashkëta”, thotë Gordana. 

Ky artikull pasqyron pikëpamjet e grantmarrësve të paraqitur dhe nuk përfaqëson domosdoshmërisht mendimin zyrtar të EED-së dhe WeBalkans.

Rritja me mbështetjen EED 

Sipas Gordanës, mbështetja e EED-së i ka fuqizuar të kenë synime ambicioze për të ardhmen. Kanë filluar dialog me autoritetet lokale dhe zhvillojnë më tej publikun e tyre rinor, veçanërisht në mesin e folësve hungarez. Gjithashtu planifikojnë të rrisin bashkëpunimet dhe aktivitetet e ngritjes së kapaciteteve me aktorë me të njëjtin mendim për t’i shërbyer komunitetit të tyre në mënyrën më të mirë të mundshme. 

“Kemi plane dhe ëndrra të mëdha dhe mendoj se falë ekipit tonë do të kemi sukses. Thesari ynë më i madh janë njerëzit”, thotë Gordana. “Duam të vazhdojmë të lidhim njerëzit përmes artit dhe të bashkojmë njerëz nga vende të tjera. Duam të shpërndajmë kulturën tonë dhe t’i ndihmojmë njerëzit të kuptojnë se nuk kanë nevojë të largohen nga Subotica për një jetë më të mirë, se ata mund të jenë të lumtur këtu”.  

TË PUNOSH ME NATYRËN, JO KUNDËR SAJ

Written by WeBalkans on 4 Shkurt 2025. Posted in Priče.

Menaxhimi i qëndrueshëm i pyjeve për ruajtjen e jetës dhe mjedisit. Rrahim Zeqiri, tani kreu i Shoqatës së Prodhuesve të Qymyrit në Llabjan, Novobërdë/Novo Brdo, ka mbi 35 vjet që punon me pyjet e drurit. I rritur në zonë malore, lidhja e tij me malet është edhe shpirtërore edhe ekonomike. Sikurse edhe mbi 20 familje të tjera në fshatin e tij, ai dhe familja e tij kanë gjetur mënyra për kthyer mjedisin e tyre në burim të ardhurash. Pavarësisht mungesës së arsimimit formal, ai çdoherë ka ëndërruar të punojë në pylltari, siç thotë ai “Unë e kam dashur çdoherë pyllin dhe kam ëndërruar të punojë profesionalisht në pylltari, megjithatë për shkak të mungesës së arsimimit adekuat, ëndrra ime nuk u realizua”. Në vitin 2015, me iniciativë të tij, Z. Zeqiri filloi, siç thotë ai, “të pastrojë pyjet”, e cila është metodë e mbledhjes së degëve të holluara dhe drurëve të vdekur dhe përdorimit të tyre për prodhimin e qymyrit që përdoret kryesisht për ngrohje në ekonomitë vendore. Mirëpo, gjatë gjithë kësaj kohe, me misionin për të përdorur pyllin duke mos e dëmtuar atë, ai kishte një dëshirë, të ketë një profesionist që vlerëson nëse ai dëmtonte pyllin ose jo. Kjo e solli në kontakt me autoritet lokale dhe më në thelb me ekipin e projektit të financuar nga BE “Mbështetje për forcimin e menaxhimit të qëndrueshëm dhe me qëllime të shumëfishta të pyjeve për të përmirësuar jetesën rurale dhe për adresimin e ndryshimeve klimatike në Kosovë”, përmes së cilit synonte të bashkon të gjitha familjet që punonin në prodhimin e qymyrit dhe të bashkëpunojnë me autoritetet lokale jo vetëm për të pastruar pyjet private, por po ashtu edhe pyjet publike. Nismat e këtilla të komuniteti, në vende ku, “shumica e familjeve mbështeten në ndihmë sociale dhe shqetësohen se një rregullim formal si ky do t’i pengonte ata të punojnë”, çdoherë paraqesin sfidë. Mirëpo, Rrahimi është i bindur se, të punosh së bashku për pyje më të pastra dhe më të shëndetshme, duke i përdorur sa më mirë ato”, është e dobishme për çdokënd dhe ai është i përkushtuar për të shtuar numrin e banorëve lokal rreth nismës së tij. Ngjashëm me Rrahimin në Novobërdë/Novo Brdo, Kumrije Kadriu në fshatin e Vrellës të Komunës së Istogut po përpiqet të mbledhë gratë që veç më përdorin të mirat e pyjeve për të siguruar jetesën e tyre, në një nismë më të organizuar dhe më të qëndrueshme. Kumrija është kryetarja e Shoqatës Melissa, e cila fillimisht u themelua si Shoqatë e Bletarëve, por siç thotë ajo, ato “kuptuan shpejtë potencialin në mbledhjen e bimëve siç janë barishtet dhe manaferrat nga mali”. Të ardhurat nga shitja e këtyre produkteve ndihmojnë shumicën e grave të plotësojnë të ardhurat e tyre shtëpiake, posaçërisht në rajon ku mundësitë e punësimit për gra janë të pakta. Duke jetuar në rajon të rrethuar nga malet, për Kumrijen dhe shoqet e saj ka qenë pothuaj gjë e natyrshme që të mbledhin barishte dhe manaferra të papërpunuara në male, për përdorim shtëpiak. Duke parë potencialin e këtij aktiviteti, ata filluan të kërkojnë mundësi për t’a kthyer këtë në biznes fitimprurës, nga i cili do të kishin përfitim gratë e këtij rajoni. Mirëpo, deri më tani, kanë pasur mundësi vetëm të mbledhin dhe të thajnë barishtet dhe manaferrat, dhe kjo e bën të vështirë nxjerrjen e këtyre produkteve në tregun aktual. Për Kumrijen dhe shoqet e saj, makina që u mundëson atyre të paketojnë barishtet e tyre, i jep vlerë të rëndësishme produkteve të tyre dhe kjo ka ndryshuar gjithçka.

“Më herët kishim mundësi vetëm t’i shesim barishtet e papërpunuara, por tani mund t’i thajmë dhe t’i paketojmë, gjë që e rrit vlerën e tyre tregtare”, thotë ajo. Tani ato jo vetëm që kanë mundësi të bëjnë atë që kanë bërë gjatë gjithë jetës së tyre, por gjithashtu do të kenë mundësi të nxjerrin fitim prej saj.

Kumrije Kadriu Kumrija sqaron se, qëllimi i tyre është të krijojnë rrjet të qëndrueshëm të grave mbledhëse, i cili do të jetë po ashtu zinxhiri i tyre i furnizimit dhe do të blejnë barishtet dhe manaferrat e mbledhura nga gratë që veç më janë duke i mbledhur ato, me çmim konkurrues për të kontribuar në konkurrencën e tregut, që është diçka prej të cilës më së shumti do të përfitojnë gratë e komunitetit. Përpjekjet edhe të Rrahimit edhe të Kumrijes janë pjesë e një nisme më të gjerë që synon përmirësimin e jetës rurale duke siguruar qëndrueshmërinë e pyjeve të Kosovës. Projekti i mbështetur nga BE-a ka funksionuar në shumë rajone, duke u fokusuar në praktika të menaxhimit të qëndrueshëm të pyjeve, reduktimin e prerjeve të paligjshme dhe promovimin e përdorimit të produkteve pyjore jo-drunore si barishtet që i mbledhin Kumrija dhe shoqet e saja. Storjet si të Kumrijes dhe Rrahimit janë vetëm disa në mesin e shumë storjeve të suksesit të individëve, familjeve dhe komuniteteve që kanë përfituar drejtpërdrejt nga fondet e BE-së dhe projektit të zbatuar nga FAO (Organizata e Ushqimit dhe Agrikulturës) “Mbështetje për forcimin e menaxhimit të qëndrueshëm dhe me qëllime të shumëfishta të pyjeve për të përmirësuar jetesën rurale dhe për adresimin e ndryshimeve klimatike në Kosovë”. Në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe praktikat më të mira, dhe duke theksuar integrimin e balancuar të funksioneve mjedisore, sociale dhe ekonomike brenda ekosistemit të pyllit, katër plane të menaxhimit të pyjeve kanë përfunduar duke përdorur metodologji të re që e zhvendos fokusin nga menaxhimi tradicional i vlerës së drurit në një qasje të bazuar në ekosistem. Pikërisht qasja e tyre gjithëpërfshirëse ajo i bën këto plane veçanërisht të rëndësishme, jo vetëm për komunitetin dhe atë që përfitojnë në mënyrë të drejtpërdrejt, por po ashtu edhe për politikëbërësit. Këto plane ofrojnë njohuri të shtresuara dhe të gjera mbi menaxhimin e pyjeve, që marrin në konsideratë shërbimet më të gjëra të ekosistemit të ofruara nga pyjet, përfshirë ruajtjen e biodiversitetit, sekuestrimin e karbonit dhe përfitimet e komunitetit, duke përfshirë produktet pyjore jo-drunore. E parashikuar të zbatohet nga Agjencia e Pyjeve të Kosovës në një të ardhme të afërt, kjo metodologji e re e përgatitjes së planeve të menaxhimit, do të shënojë përmirësim të rëndësishëm në praktikat e menaxhimit të pyjeve në shtet, dhe duke rritur qëndrueshmërinë e pyjeve do të kontribuojë në përpjekjet për zbutjen e ndryshimeve klimatike dhe promovimin e mirëqenies së komuniteteve lokale.

“Unë e kam dashur çdoherë pyllin dhe kam ëndërruar të punojë profesionalisht në pylltari, megjithatë për shkak të mungesës së arsimimit adekuat, ëndrra ime nuk u realizua.”

Si pjesë e aktiviteteve të programit, me sukses janë pyllëzuar gjithsej 128 hektarë të pyllit. Programi po ashtu theksoi përfshirjen e komunitetit lokal në këto aktivitete, posaçërisht brenda njësive të pilot menaxhimit. Ky angazhim u siguroi anëtarëve të komunitetit përvojë praktike në teknikat e mbjelljes dhe ata gjithashtu përfituan financiarisht nga pjesëmarrja e tyre. Edhe pse vazhdojnë të mbeten sfidat me menaxhimin e mirë të pyjeve në Kosovë, ku prerjet ilegale mbeten si një nga çështjet më urgjente, falë qasjes gjithëpërfshirëse të programit dhe ndërhyrjes në shumë nivele – nga puna drejtpërdrejte me individët që jetojnë në zonat e malit jo vetëm për t’i edukuar ata si të përdorin në mënyrën e duhur të mirat e ofruara nga malet, por po ashtu për t’i kthyer ato në aktivitete fitimprurëse, duke ndryshuar njëkohësisht kulturën dhe mendësinë për rëndësinë e pyjeve të shëndetshme dhe të pastra; për të punuar drejtpërdrejt me zinxhirin e institucioneve dhe individëve të ngarkuar në nivelin e politikëbërjes – programi është i përkushtuar të sigurojnë një mjedis më të gjelbër dhe më të shëndetshëm për njerëzit e Kosovës.

TURNEU I URSULA VON DER LEYEN NË BALLKANIN PERËNDIMOR: NJË RRUGË DREJT LIDHJEVE MË TË NGUSHTA ME BE-NË

Written by WeBalkans on 3 Shkurt 2025. Posted in Priče.

Nga 23 tetori, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, vizitoi Ballkanin Perëndimor, ku riafirmoi mbështetjen e BE-së për reforma ekonomike, bashkëpunim rajonal dhe ndihmë të menjëhershme për rikuperim nga përmbytjet. Vizita e saj, pas miratimit të Agjendës së Reformave, nënvizoi mbështetjen e BE-së për reformat socio-ekonomike dhe bashkëpunimin rajonal. Duke filluara nga Tirana, Shqipëri, von der Leyen inauguroi kampusin e Kolegjit të Evropës, duke theksuar mundësitë për liderët e rinj. Ndërsa udhëtoi nëpër Bosnjë e Hercegovinë, Kosovë, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut dhe Serbi, theksoi integrimin ekonomik, mbështetjen për energjinë e rinovueshme dhe premtimin për lidhje më të ngushta me Bashkimin Evropian. Gjatë vizitës së saj, von der Leyen përshëndeti reformat e ndërmarra nga çdo shtet dhe paralajmëroi investime të rëndësishme të BE-së për përforcimin e projekteve të infrastrukturës dhe energjisë së pastër. Mesazhi i saj ishte konzistent: BE-ja është e përkushtuar në mbështetjen e progresit rajonal drejt integrimit në BE, me Planin e Rritjes duke ofruar edhe ndihmë të menjëhershme edhe investime afatgjate. Nga adresimi i sfidave klimatike në Bosnjë e Hercegovinë deri te përparimi i projekteve energjetike në Mal të Zi, turneu i von der Leyen-it reflektoi angazhim për një ardhmëri ku partnerët e Ballkanit Perëndimor luajnë rol jetik në Bashkimin Evropian.

“Mendimet e mia janë me viktimat dhe familjet dhe miqtë që ata lanë pas. Evropa është pranë jush. Evropa qëndron me ju dhe ne jemi këtu jo vetëm për kohë të shkurtë por për një periudhë afatmesme dhe afatgjate.”

Ursula von der Leyen, gjatë vizitës së saj në rajonin më të prekur nga përmbytjet në Jablanicë, Bosnjë e Hercegovinë Në Tiranë ajo u takua me presidentin Bajram Begaj dhe kryeministrin Edi Rama, ku u fokusua në integrimin e Shqipërisë në BE dhe Planin e Rritjes të BE-së, si dhe theksoi iniciativat e energjisë së rinovueshme dhe solidaritetin e BE-së për sfidat klimatike. Të nesërmen vizitoi Maqedoninë e Veriut për të takuar presidenten Gordana Siljanovska-Davkova dhe kryeministrin Hristijan Mickoski, ku u fokusua në mbështetjen e BE-së përmes Planit të Rritjes dhe përpjekjet drejt integrimit ekonomik.

“Ne ua hapim derën sektorëve specifik në Tregun e Vetëm të Bashkimit Evropian për kompanitë e partnerëve tanë të Ballkanit Perëndimor. Nga ana tjetër, partnerët tanë në Ballkanin Perëndimor zbatojnë reforma të rëndësishme për të krijuar një fushë loje të barabartë. Dhe këto reforma mbështeten nga ne, përmes investimeve shtesë evropiane.”

Më 25 tetor, udhëtoi në Bosnjë e Hercegovinë, ku u takua me kryetaren Borjana Krishto në Sarajevë. Atje njoftoi mbi ndihmën e menjëhershme për rikuperim nga përmbytjet prej 20 milionë euro dhe theksoi Planin e Rritjes të BE-së për mbështetje të integrimit rajonal. Më vonë atë ditë, udhëtoi për në Beograd, Serbi, ku u takua me presidentin Aleksandar Vuçiq. Diskutimi i tyre u fokusua në progresin e Serbisë drejt anëtarësimit në BE, ku von der Leyen theksoi se, investimet e Planit të Rritjes synojnë përforcimin e integrimit ekonomik të Serbisë dhe zhvillimin infrastrukturor. Në Kosovë u takua me presidenten Vjosa Osmani-Sadriu dhe kryeministrin Albin Kurti, ku përshëndeti progresin e Kosovës në integrimin në BE, përfshirë zbatimin e fundit të udhëtimit pa viza dhe theksoi rëndësinë e bashkëpunimit rajonal. Në ndalesën e saj të fundit, në Mal të Zi, u takua me kryeministrin Milojko Spajiq në Podgoricë. Diskutimi i tyre u fokusua në përpjekjet e Malit të Zi për qasje në BE, me çka von der Leyen theksoi investimet kyçe të BE-së në energji, infrastrukturë dhe siguri kibernetike si pjesë e udhëtimit integrues të Malit të Zi.

RINGJALLJA E TRADITAVE TË VJETRA: RRUGËTIMI ME QERAMIKË I ADOLESHENTËVE NGA VELESI

Written by WeBalkans on 3 Shkurt 2025. Posted in Priče.

Artizanët e rinj në Veles rizbulojnë trashëgiminë e tyre përmes ringjalljes së mjeshtërisë tradicionale të qeramikës. Të ecësh nëpër rrugët e ngushta e të pjerrëta të Velesit, në Maqedoninë e Veriut, ndihesh sikur po kthehesh prapa në kohë. Qyteti, me shtigjet e tij me kalldrëm dhe shtëpitë tradicionale prej guri, i bën jehonë një të shkuare ku arti i qeramikës ka lulëzuar. Në mesin e vendeve më ikonike në Veles është rruga e poezisë, ku ka lindur poeti i famshëm Koço Racin. Racini nuk ishte vetëm poet, ai merrej edhe me qeramikë – një zanat që dikur ishte rrahja e zemrës së këtij qyteti. Puna e tij, krahas asaj të artizanëve të tjerë, u vlerësua aq shumë sa disa copë u eksportuan edhe në Evropën Perëndimore. Sot qeramika është pothuajse një art i humbur në Veles. Por falë nismave të reja, zanati po bën një rikthim, të udhëhequr nga gjenerata e re e artizanëve. Anastasija Davçeva dhe Antonio Trajkovski, të dy 14 vjeçar, janë pjesë e një grupi prej 25 studentëve nga Velesi që kanë zbuluar një pasion për qeramikën përmes punëtorive të mbështetura nga BE-ja dhe UNDP-ja. Këto punëtori janë pjesë e “Punëtorive Kreative Etnike për Ringjalljen e Zanateve të Vjetra”, të financuar nën Programin Rajonal për Demokraci Lokale në Ballkanin Perëndimor (ReLOaD). Antonio ishte fillimisht i pasigurt për punëtorinë

“Kur nisa, qeramika më dukej e çuditshme. Por me kalimin e kohës, u bë më interesante. Tani preferoj më shumë të krijojë me argjilë se sa të luaj loja në telefonin tim. Qeramika është zanat vërtetë interesant.”

Antonio Trajkovski “Kur u bashkova në fillim, qeramika më dukej e çuditshme” thotë ai. Por me kalimin e kohës, u bë më interesante. Tani preferoj më shumë të krijojë me a se sa të luaj loja në telefonin tim. Qeramika është zanat vërtetë interesant.” Edhe Anastasija ka ndjesinë e ngjashme. Asaj punëtoria i duket “argëtuese”, posaçërisht kur punon në rrotën qeramike dhe dizajnët me vizatim. Këto punëtori drejtohen nga Goce Stançev, një nga katër artistët e fundit të mbetur të qeramikës në Veles. Pavarësisht skepticizmit fillestar, Stançev ka vërejtur rritje të interesimit në mesin e fëmijëve.

“Nëse ia dalin të bëjmë qoftë edhe dy fëmijë prej 20-ve në poçarë, do të jetë sukses i madh.”

Për më shumë informata për programin ReLOaD të financuar nga BE-ja, vizitoni ueb faqen. Qeramika ka rrënjë të thella në Veles. Në fillim të shekullit 20, shumë familje në qytet merreshin me qeramikë, duke prodhuar copë që u njohën përtej kufijve të Maqedonisë së Veriut. Kjo lidhje me traditën e bën ringjalljen e qeramikës edhe më të rëndësishme, si për trashëgiminë e qytetit ashtu edhe për ardhmërinë e saj. Stançev beson se, nëse duam që zanati i qeramikës dhe zanatet e tjera të mbijetojnë, duhet t’i integrojmë në sistemin arsimor. “Ka ardhmëri në qeramikë, por kërkon inkurajim”, thotë ai. “Bashkëshortja ime dhe unë jemi marrë profesionalisht me këtë zanat prej 15 vitesh. Ka kërkesë në treg, por nuk ka njerëz të mjaftueshëm për ta përmbushur. Unë jam provë se njeriu mund të siguroj jetesën nga qeramika”. Kjo nismë në Veles është vetëm një nga 50 projektet e mbështetura nga programi ReLOaD në Maqedoninë e Veriut në tre vitet e fundit. Këto projekte fokusohen në fuqizimin e të rinjve, promovimin e kohezionit social, ruajtjen e mjedisit dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore. Për këto pjesëmarrës të rinj, punëtoritë e qeramikës janë më shumë se një aktivitet pas shkolle – por paraqesin mënyrë për t’u lidhur me trashëgiminë e tyre dhe rrugë potenciale për një karrierë të ardhshme. Siç thotë Anastasija, “Do të ishte mirë të ruajmë qeramikën si zanat sepse është pjesë e traditës së këtij shteti”. Kjo storje tregon se si zanatet e vjetra mund të ringjallen përmes entuziazmit të të rinjve, të udhëhequr nga mençuria e atyre që i kanë mbajtur gjallë këto tradita. Është përkujtim i fuqishëm se edhe në një epokë digjitale, krijimtaria me dorë dhe lidhja me trashëgiminë mbeten të vlefshme dhe përmbushëse.

NJË KLIK MË AFËR: SFIDIMI I STEREOTIPEVE DHE SHPALOSJA E KREATIVITETIT

Written by WeBalkans on 3 Shkurt 2025. Posted in Priče.

Në botën e sotme digjitale, zotërimi i aftësive digjitale nuk është më luks. Aftësitë digjitale mund t’i kapërcejnë boshllëqet, të zhbllokojnë mundësitë dhe të sfidojnë paragjykimet e rrënjosura thellë. Konsideroni një të ri rom që jeton në Ballkanin Perëndimor, që zakonisht përballet me barriera për punësim dhe me shumë gjasë Nuk është në Arsim, Punësim ose Trajnim (NEET). Sipas Anketës së UNDP-së për Romët e vitit 2017, norma e NEET në mesin e romëve lëviz nga 73% në 86%, me normat për gratë rome që arrijnë deri në 93% në disa zona. Adresimi i papunësisë së të rinjve romë kërkon zgjidhje integruese dhe këtu aftësitë digjitale janë kyçe. Me qasje në trajnime digjitale, të rinjtë romë mund të fitojnë aftësi të vlefshme në marketingun digjital, kodimin apo analizën e të dhënave, duke nxjerrë në pah talentin sipërmarrës dhe duke rritur bizneset e tyre. Ky ndryshim mund të ndryshojë narrativin nga një përjashtim në inkluzivitet dhe nga paragjykimi në mundësi. Projekti Rajonal për Ri-integrim të të Kthyerve (RRR) i financuar nga BE dhe i zbatuar nga UNDP në Shqipëri, Maqedoni të Veriut dhe Serbi, punon me partnerë dhe të kthyer për të theksuar rëndësinë e përfshirjes digjitale dhe investimit në programe të trajnimit digjital të përshtatura për nevojat e të kthyerve romë. Këto nisma kanë pajisur romët dhe të kthyerit me aftësi thelbësore digjitale, duke kontribuar për një shoqëri më të barabartë dhe më të drejtë. Aftësitë digjitale po ashtu nxisin kreativitetin, që është i pranishëm prej shumë kohësh te komunitetet rome. Me aftësi digjitale, të rinjtë romë mund të shfaqin talentin e tyre globalisht, përmes mediave sociale, bizneset online apo tregimin e storjeve online. Kjo është storja e Doan Uzeirovski nga Prilepi, Maqedoni e Veriut, i cili para disa muajve përfundoi trajnimin e tij digjital me Projektin Rajonal për Ri-integrim të të Kthyerve (RRR) i financuar nga BE dhe i zbatuar nga UNDP. Ai është një nga 145 të rinj romë dhe të kthyer që trajnohen në komunat partnere në Maqedoninë e Veriut, që tashmë e ka kryer kursin. Sytë e Doanit shkëlqejnë kur flet për ëndrrën e tij të jetës. “Jam shumë krenar që përfundove kursin e trajnimit digjital dhe tani planifikoj të përdor aftësitë që kam mësuar për të zhvilluar kanalin tim në YouTube. Më vonë, dua të hap dyqanin tim si berber, të krijoj logon time dhe ueb faqen, të xhiroj sesionet e mia stilistike dhe në atë mënyrë të promovojë vetën. Bota digjitale është shumë e madhe dhe e mbushur me mundësi. Unë sapo kam filluar, por ndjehem i sigurt që mund të gjejë “vendin tim digjital” në të!” Doan Uzeiroski, Prilep – Maqedonia e Veriut Transformimi digjital po ashtu ndryshon shoqëritë, shpesh duke i zhvendosur shërbimet qeveritare online. Në Shqipëri projekti RRR ndihmon në kapërcimin e boshllëkut digjital për të kthyerit e rrezikuar në komunitetet rurale. Me mbështetje të BE-së dhe UNDP-së dhe në partneritet me Agjencinë Kombëtare Shqiptare të Punësimit dhe Aftësive (AKPA), 195 të rinj romë dhe egjiptianë kanë përfunduar trajnimin për aftësi digjitale, duke rritur punësueshmërinë e tyre dhe duke ndihmuar komunitetet e tyre.

“Falë kursit të TI-së, unë tani jam një person shumë i rëndësishëm në fshatin tim, Baltez. Çdo ditë u ndihmoj njerëzve t’u qasen shërbimeve publike përmes E-Albania!”

Duke i pajisur të rinjtë e kthyer dhe ata romë me aftësi digjitale, projekti ndihmon jo vetëm në ngushtimin e ndarjes digjitale, por po ashtu sfidon paragjykimet, rishkruan narrativat dhe ndërton një ardhmëri ku çdokush mund të lulëzojë. Ngjashëm, në Serbi, 150 të rinj romë dhe të kthyer kanë përfituar nga programi i trajnimit digjital, duke i pajisur ato me aftësi të rëndësishme. Kurrikula e trajnimit është dizajnuar në atë mënyrë që nuk kërkohet asnjë nivel specifik i arsimimit apo njohuri paraprake. “Kompletimi i kursimit të trajnimit digjital WORDPRESS ka rritur në mënyrë të konsiderueshme mundësitë e mia për t’u punësuar. Shpresoj se do të gjejë një punë ku do të mund të vazhdoj të mësoj dhe të thyej paragjykimet kundër komunitetit rom!”– Marina Milosavljevic, Valjevo – Serbi.