Skip to main content

Author: WeBalkans

Edukacija za tržište EU: Digitalna komunikacija nije samopromocija nego alat

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

The vast European Union market is open to everyone, primarily to young people with knowledge and ideas from member states, but also from candidate countries, and in this context EU institutions support education and empowerment, particularly of young people. With EU support and in cooperation with Jasna Pejović, Director of DigitalBee and Flourish, the Europe House in Montenegro organised the workshop “Career Skills for the Future of Europe” as part of the broader educational programme for young people and start-up businesses entitled “Digital Communication, LinkedIn and EU Opportunities”.

“The programme has been designed as a practical educational cycle that introduces young people to how the modern EU ecosystem functions – from projects and mobility opportunities to start-up initiatives and international partnerships. Many participants emphasise that the programme helped them define their professional goals more clearly and improve the way they present themselves in an international environment,” says Ana Barada from Europe House Montenegro. She explains that the focus of the training is on skills that are essential for professional development in the European context, but which are often not part of formal education: digital communication and clear presentation of ideas, building professional identity and credibility, strategic use of LinkedIn, content marketing and communicating values and projects, networking and initiating cooperation in an international environment, and understanding how EU organisations select partners and projects.

The Europe House Montenegro programme consists of four interconnected workshops combining theory, practical exercises and work on concrete examples, while the acquired skills enable young people to present their ideas and initiatives in a way that is relevant and understandable within the EU context. Although these topics may seem familiar, the implementation of this series of workshops highlights the difference between the everyday use of digital tools and their professional application.

Among other things, participants in this programme learn how to clearly articulate their professional story, how to build a high-quality and authentic LinkedIn profile, how to create content that builds trust and visibility, and how to establish first contact with EU partners and organisations,” Barada emphasises, adding that the workshops are part of the regular format of free educational events at Europe House called “Chat Thursdays at Europe House” which aims to bring relevant topics closer to young people and the wider public through an interactive approach. She notes that the lecturers are experts in digital communication, work on EU projects and the development of the start-up ecosystem, with practical experience in international cooperation. Participants in the training sessions are primarily young people – students, young professionals, entrepreneurs and all those wishing to develop their skills and better understand EU opportunities – who apply through a public call announced on social media, with selection made on a “first come, first served” basis.

Workshop leader Jasna Pejović, Director of DigitalBee and Flourish, says that particular emphasis was placed on LinkedIn as a tool important for professional visibility, networking and opening up new opportunities.

“It was important for me to present digital communication not as ‘self-promotion’, but as a tool for building trust, credibility and professional development. My goal was for the workshop to be practical, modern and useful to young people who are at the beginning of their careers or building their professional path, and that is precisely why I focused on how to use LinkedIn to present more clearly who they are, what interests them, what they are building and in which direction they want to develop,” says Pejović. She explains that she prepared the workshop based on her own long-term professional experience in digital transformation, leadership and entrepreneurship as the founder of the start-up Flourish and as someone who actively builds a professional presence and community on LinkedIn, while she also drew information and inspiration from many years of teaching experience in Marketing and Digital Marketing, from working with students and young professionals, and from a very concrete understanding of how professional visibility, networking and trust-building function today in the digital and international context.

“What I noticed was that many arrived feeling that they lacked sufficient experience or that they ‘had nothing to say’, especially when it comes to LinkedIn and professional communication. During the workshops, this changed significantly – they began to recognise that they too, whether students, young professionals, representatives of the NGO sector, entrepreneurs or start-up founders, have valuable stories, experiences and development paths that they can communicate effectively and authentically. There were many questions, much interaction and very strong engagement, which for me was the best indication that the topics were relevant and well chosen,” Pejović explains.

Barada says that participants were highly satisfied and left the workshops with concrete results such as improved LinkedIn profiles.

“Many highlighted that the programme helped them define their professional goals more clearly and improve the way they present themselves in an international environment,” Barada explains, adding that participants in the workshops gained practical and applicable knowledge, a better understanding of EU projects and opportunities, and greater confidence in professional communication.

Alongside free educational opportunities such as this one organised by Europe House in Montenegro, employment services in many EU countries and candidate countries offer vouchers for free education in this field.

Ispod valova Jadrana: EU podržava razvoj morskih tehnologija na Zapadnom Balkanu

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Imagine being able to check the sea the way we check the weather! Not occasionally, but every day, in real time. That’s the simple idea behind MONUSEN (Montenegrin Centre for Underwater Sensor Networks), an EU-supported project helping Montenegro build the skills and technology to monitor the underwater world more safely, faster, and more accurately.

For the European Union, excellence in science and the exchange of knowledge are of paramount importance. This is why, through a range of programmes and projects, it actively promotes cooperation among Member States and candidate countries. In this context, the MONUSEN project (MONtenegrin Centre for Underwater SENsor Networks), dedicated to underwater sensor networks, has recently been supported through the Horizon Europe Twinning programme. The project was implemented by the University of Montenegro in cooperation with the Faculty of Electrical Engineering and Computing of the University of Zagreb, Newcastle University, and the Italian National Research Council, all of which are leading European research institutions in the fields of underwater communications and marine robotics.

“MONUSEN is a project focused on research into underwater sensor networks and advanced marine monitoring. Its main objective was to develop knowledge, methodologies and practical competences for modern underwater monitoring and to embed them sustainably into our work through training, joint research activities and the adoption of contemporary research practices”, says Igor Radusinović from the Faculty of Electrical Engineering at the University of Montenegro.

Underwater sensor networks (USNs) are important because they enable the collection of oceanographic data, pollution monitoring, exploration of natural underwater resources, disaster prevention, assisted navigation and the application of tactical surveillance. Their use is expanding globally, as they allow for long-term monitoring of marine environments without the continuous presence of personnel in the field, while data are delivered regularly, enabling rapid responses and informed decision-making.

Radusinović explains that this work is relevant to all those engaged in technologies serving marine environments – from environmental protection and biodiversity conservation, through the development of the blue economy, to maritime safety and security.

“The sea is vast, dynamic and often difficult to access, and traditional monitoring based on occasional measurements and short-term field surveys is increasingly insufficient for tracking the impacts of climate change, the pressures of tourism and maritime traffic, the needs of aquaculture, as well as for the timely detection of incidents, unusual activities and sudden environmental changes. The capacities developed through this project remain a lasting asset for students and early-career researchers, for institutions that rely on data in coastal and marine resource management, and for industry seeking new services and solutions within the blue economy.”, Radusinović explains.

Nikola Mišković from the FEEC in Zagreb says that the project is exceptionally important because it aims to reduce disparities in research excellence between the University of Montenegro (UoM) and leading European institutions in the field of underwater sensor networks.

“It has enabled students and researchers at the UoM to work with state-of-the-art equipment and leading experts, while the greatest benefits are realised by end users in the fields of marine biology, archaeology, security and environmental protection, as the project develops tools for more effective monitoring of the Adriatic Sea. We became involved because of the scientific challenges associated with coordinated navigation and communication constraints underwater, as well as for reasons of strategic networking”, Mišković says, emphasising that this cooperation builds on a long-standing partnership.

Radusinović and Mišković, who worked on the project alongside Jeff Neasham from Newcastle University and Massimo Caccia from the National Research Council of Italy in Genoa, agree that the project activities would have been impossible to carry out without EU support.

“Participation in the Horizon Europe programme has given us credibility and placed us on the map of European researchers. Without the Twinning programme, we might have carried out a small-scale experiment, but we would not have been able to build the sustainable research capacity that we now possess”, Radusinović says.

Mišković explains that the Twinning programme is designed to connect expertise from leading EU institutions with the potential of developing countries.

“Collaboration with colleagues from Montenegro, Italy and the United Kingdom enables the integration of knowledge from robotics, telecommunications and artificial intelligence under the specific conditions of the Adriatic Sea. This requires substantial funding for mobility and joint experimental campaigns, which national funding schemes rarely support. Without EU funding, it would be impossible to bring together such a consortium of top-level experts working jointly to reduce the scientific gap within Europe”, Mišković concludes.

Cooperation among the partners continues through a range of activities, some of which will have a commercial dimension.

“We now have a well-coordinated team, tangible results and experience gained through training, exchanges and joint experiments. This means that we are entering new project applications far better prepared and with a clearer vision of what we want to develop”, Radusinović says.

Horizon Europe Twinning is a programme aimed at strengthening scientific excellence and institutional networking by linking organisations from less developed countries with at least two leading European research centres. Its primary focus is development of skills through cooperation. It forms part of the Horizon Europe ‘Widening Excellence’ framework and has a budget of €264.5 million. The programme’s objectives include enhancing research capacities, facilitating knowledge exchange and increasing participation in EU-funded projects through institutional partnerships and stronger networking activities.

Platfroma cuvaj.me – da građani vide da može bolje

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Evropska unija snažno podržava zaštitu okoliša i aktivno učešće građana u tome. Tako je u Crnoj Gori  podršku dobila platfroma cuvaj.me za prijave i praćenje aktivnosti štetnih po životnu sredinu. Na platformi bilo ko može anonimno prijaviti onečišćenje – na web-stranu učita lokaciju i opiše problem. Na taj način se za manje od godinu dana saznalo za više od 300 incidenata.

„Nacionalna kampanja zaštite životne sredine ‘Čuvaj da te čuva’ pokrenuta je uz finansijsku i tehničku podršku Evropske unije   5. juna 2025. godine, na Svjetski dan životne sredine. Osnovni cilj je unaprjeđenje sistema zaštite životne sredine kroz kombinaciju preventivnih i operativnih mjera, jačanje institucionalnih kapaciteta i uključivanje građana. Platforma Čuvaj.me, finansirana sredstvima EU, je jedan od ključnih operativnih alata“, pojašnjavaju iz Evropske kuće Bar.

Iz Platforme kažu da je interes građana veliki. Najčešće prijavljuju nelegalne deponije,  postrojenje, eksploatacija šljunka, zagađenje vodotoka, nepropisno upravljanje otpadom i nelegalne aktivnosti u zaštićenim područjima.  Operativni tim platforme, kojim rukovodi inicijativa Ozelenimo Crnu Goru, prijave prosljeđuje nadležnim institucijama i prati sprovođenje mjera u skladu sa važećim procedurama. U prvim mjesecima kampanje provedene su akcije u Podgorici, Ulcinju, Nikšiću, Kotoru…

„Za manje od godinu dana imali smo više od  320 prijava i za sada je riješeno nekih 200 slučajeva. Administratori  platforme provjere navode građana i  informacije prosljeđuju nadležnim institucijama, prate šta se događa i prema potrebi šalju urgencije. Često građani i institucije imaju različite poglede na stanje na terenu, institucije smatraju da su završile posao, ali naš cilj je da se  onemogući ponavljanje prijavljene situacije. Naprimjer, ako imamo nelegalno postrojenje –  nije dovoljno da ih inspekcija zapečati, nego mora spriječiti da bude ponovo pokrenuto, a mi iz civilnog sektora pratimo situaciju na terenu kako bi bili sigurni da je posao urađen do kraja“, pojašnjava Vuk Vujisić iz platforme cuvaj.me.

Na platformi je angažovano šest mladih ljudi obučenih u Agenciji za zaštitu životne sredine. Obučeni su da razumiju slučajeve i da provedu predistraživanje, prijave slučaj institucijama i prate šta se dalje događa.

„Trudimo da pratimo lokacije gdje smo imali najveći broj slučajeva i da radimo s lokalnim zajednicama. Imali smo recimo dvije organizovane velike nelegalne deponije na kojima su pojedinci naplaćivali odlaganje otpada usljed čega se stvorila velika crna ekološka tačka. U takvim slučajevima nastojimo izvršiti pritisak na institucije  da zapečate deponije i postavljamo kamere da možemo pratiti šta se dešava. Trudimo se  i kroz kampanju da potaknemo institucije da se ažurnije posvećuju prijavama građana“, priča Vujisić i naglašava da ‘nije suština u broju inspekcijskih nadzora, nego u rješavanju problema i promjenama na terenu’.

„Nije isto ako neko uslika par kesa pored kontejnera i kada neko prijavi organizovano deponovanje opasnog otpada ili mjesto gdje je bačeno 800 tona guma kao u slučaju Orjena  što je i bezbjednosni rizik ako se gume zapale“, kaže Vujisić. Smatra da je važno da ‘građani mogu da vide šta je urađeno i istoriju slučajeva, a važno je jer sve mogu da prate i novinari.

„Želimo da građani vide da se zista nešto minja i da je moguće da se mijenja. Gdje god smo nešto uspjeli da uradimo  imali smo još više prijava, građani su preuzeli dio odgovornosti – prijavljuju, pritiskaju institucije…Vraća nam se  nada da se tvari mogu minjati“, zaključuje Vujisić.

U ovoj kampanji u Crnoj Gori učestvuju državne institucije, lokalne samouprave, organizacije civilnog društva, kompanije i građane i na taj način stvarajući  za dugoročna rješenja u oblasti zaštite životne sredine i doprinose ispunjavanju obaveza Crne Gore na putu ka članstvu u EU.

„Poseban iskorak je uspostavljanje specijalizovane jedinice za borbu protiv ekološkog kriminala u okviru Uprave policije i nabavka prvog šredera za obradu automobilskih guma za preduzeće Deponije DOO“, kažu iz Evropske kuće i napominju da nastavljaju jačati preventivne ehanizama i uključivanje škola i građana.

U narednom periodu prioritet će biti prijave kod kojih je moguće utvrditi individualnu odgovornost, a  planirano je uvođenje redovnih polumjesečnih urgencija institucijama koje nisu postupile po prijavama, kao i objavljivanje mjesečnih izvještaja o institucionalnoj efikasnosti. Ideja aktivista je da platforma cuvaj.me ostane institucijama kao trajni alat putem kog  građani mogu prijaviti slučajeve zagađenj. Plan je  i uspostava web-strane crnetacke.com koja će biti naslonjena na cuvaj.me, ali će  pokrivati cijeli region.

EU i zemlje zapadnog Balkana: Prekogranična saradnja za bolje prakse

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Evropska unija pomaže kandidatkinjama da uspostave standarde potrebne za ravnopravno funkcionisanje unutar  Unije, pa između ostalog finansijski podržava razmjene znanja između članica i kandidatkinja. Tako su u toku dva projekta saradnje između  Hrvatske i Bosne i Hercegovine i Crne Gore –  Prekogranična saradnja za nula otpada i Poboljšanje prekograničnog odgovora na hitne situacije.

Projekt  Za nula otpada provodi se u okviru Interreg IPA programa prekogranične suradnje Hrvatska – BiH – CG 2021.–2027, a partneri su Opština Tuzi u CG kao vodeći partner, te Općina Konavle u Hrvatskoj i Grad Mostar u BiH.

„Projekat je usmjeren na održivo i efikasno upravljanje otpadom u ove tri zajednice, a cilj je uvesti efikasnije odvojeno prikupljanje otpada, smanjiti broj divljih deponija ikoličinu otpada koji završava na deponijama. Nabavljamo vozila za odvoz komunalnog i kabastog otpada, mobilna reciklažna dvorišta, spremnike za razvrstavanje otpada, a planirane su i akcije sanacije i ozelenjavanja divljih deponija, kao i edukativne i promotivne kampanje za građane“, pojašnjava Adela Bahović, voditeljica ovog projekta u Opštini Tuzi.

Iz Mostara i opštine Tuzi pojašnjavaju da će stanovništvo lakše razdvajati otpad, dobiti čišće gradove i efikasniji  odvoz kabastog otpada.

„Građani već sada mogu vidjeti prve rezultate kroz postavljene mobilno reciklažno dvorište i kontejnere na javnim površinama za selektivno prikupljanje otpada, a do kraja projekta će sustav gospodarenja otpadom biti moderniziran i učinkovit – ostalo je da uklonimo ilegalne deponije i postavimo videonadzora“, objašnjava Ines Ćorić, koordinatorica projekta za Upravu Grada Mostar.

Bahović naglašava  da se saradnja ogleda u zajedničkom planiranju, razmjeni znanja i iskustava, te u usklađivanju aktivnosti kako bi rezultati bili što održiviji i primjenjivi u različitim lokalnim kontekstima, a  planirana je i izrada plana za  upravljanja glomaznim otpadom za period 2025-2030 koji će se primjenjivati ​​u Općini Tuzi i Gradu Mostaru.

„Opština Konavle već ima razvijenije prakse u upravljanju otpadom i prenosi iskustva na Tuzi i Mostar. Zajedničke akcije sanacije deponija, nabavka i upotreba iste vrste opreme, te paralelne kampanje za podizanje svijesti pod zajedničkim sloganom Be the Change with Zero Waste  pokazuju kako tri zajednice djeluju kao partneri, a ne kao izolovane cjeline“, naglašava Bahović.

Upozorava da je najveći izazov promjena navika građana u vezi sa odvajanjem otpada, nedovoljna infrastruktura za selektivno sakupljanje, te prisutnost velikog broja divljih deponija. Kako bi se ovo prevazišlo, s porukom da je budućnost bez otpada moguća, predviđene su edukativne radionice za građane u koje su uključeni i najmlađi stanovnici ovih lokalnih zajednica, a u kampanju podizanja svijesti je uključena i vrhunska evropska sportistkinja iz Mostara Lana Pudar koja promoviše slogan Budi i ti promjena za 0 otpada!

„Namjera je poticati stanovnike ovih zajednica da otpad prikupljaju odvojeno i da koriste platnene vrećice umjesto najlonskih koje se u prirodi rastvaraju i hiljadu godina“, pojašnjava Ćorić.

Građani već primijete promjene.

„Grad je zaista mnogo uredniji nego prije, stavili su reciklomate na prometna mjesta, po gradu srećem komunalce u opremi sa logotipom projekta, pa sam shvatila da je EU upetljala prste u to što me jako raduje, vidjela sam na društvenim mrežama i Lanu Pudar  koja govori o promjenama, a nju će ljudi sigurno primijetiti i poslušati jer je mnogo volimo“, priča jedan Mostarska koju smo sreli u Gradu.

Sve tri lokalne zajednice će kroz projekt nabaviti specijalizovanu opremu za prikupljanje i odvajanje otpada, sanirati i ozeleniti po nekoliko lokalnih ilegalnih deponija i postaviti video-nadzor  na lokacije gdje se nezakonito ostavlja otpad. Kako ova operacija s budžetom od 2,3 miliona eura završava u januaru 2027. godine, Ćorić napominje da su aplicirali za nastavak, TO ZERO WASTE 2  kako bi  kapitalizirali dosadašnja ulaganja i sistem nadogradili digitalnim rješenjima.

Istovremeno, u INEREP – Projektu poboljšanja međugraničnog odgovora na hitne situacije, koji je kao dio Interreg VI-A IPA  programa, vrijednom 14,84 miliona eura, će Hrvatska, Bosna i Hercegovina i Crna Gora zajedno raditi na jačanju kolektivnog kapaciteta za odgovor na ekološke opasnosti i zaštitu prirodnog okoliša. Partneri će  48 mjeseci biti Splitsko-dalmatinska županija kao vodeći partner,  odnosno  Centar za edukaciju i tehnološki razvoj vatrogasaca iz Splita,  u Bosni i Hercegovini službe civilne zaštite Federacije BiH i Republike Srpske kao i  Razvojno-garantni fond Brčko distrikta BiH, a u Crnoj Gori Ministarstvo unutrašnjih poslova – Uprava za zaštitu i spašavanje.

„Projekat obuhvaća nabavu specijalizirane opreme i vozila, modernizaciju i opremanje centara za obuku uključujući VA.C.E.T.RA.S  iz Splita, razvoj i pilotiranje FireGIS digitalnog alata za procjenu rizika od požara u stvarnom vremenu, te zajedničke obuke i vježbe. Cilj je interoperabilnost, odnosno da timovi iz  ove tri zemlje rade po usklađenim protokolima i koriste kompatibilnu opremu i alate, a korist za građane to što će dobiti brži i koordiniraniji odgovor službi, bolje opremljene i uvježbane timove. Prve učinke mogu  očekivati već 2026. godine“, pojašnjava  Ivica Šitum, viši savjetnik za koordinaciju i razvoj u Splitsko-dalmatinskoj županiji. Naglašava da su očekivani izazovi usklađivanje prekograničnih procedura nabave, rokovi isporuke specijalizirane opreme, standardizacija podataka za FireGIS, sigurnost obuke tijekom toplinskih valova, te administrativna usklađenost.

„Mi kao vodeći partner unosimo  bogato iskustvo prethodnog strateškog projekta u kom smo radili s partnerima iz Italije“, naglašava Šitum.

Sveobuhvatni cilj INEREP-a je smanjenje rizika od opasnosti koje donose klimatske promjene i poboljšati otpornost okoliša jačanjem organizacijskih i tehničkih kapaciteta hitnih službi, posebno u zaštiti od požara i spašavanju. Projekat se fokusira i na povećanje javne svijesti i učešća u naporima za pripremu za katastrofe.

Von der Leyen posjetu zemljama Zapadnog Balkana završava snažnim porukama o reformama, dijalogu i ekonomskoj integraciji

Written by WeBalkans on . Posted in News.

Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen završila je višednevnu posjetu zemljama Zapadnog Balkana ponovno naglašavajući posvećenost EU evropskom putu regije i Planu rasta vrijednom 6 milijardi eura. U Tirani se obratila Investicijskom forumu EU-Zapadni Balkan, navodeći konkretne korake za pristupanje jedinstvenom tržištu EU i tom prilikom pozdravila uključivanje Albanije, Crne Gore i Sjeverne Makedonije u područje SEPA, sistem koji ubrzava i pojeftinjuje plaćanja u eurima za građane i privredne subjekte. U Crnoj Gori je pohvalila napredak u oblasti vladavine prava i digitalne tranzicije, potvrdivši isplatu prvih 8 miliona eura u okviru Instrumenta za reformu i rast, što je ulazna tačka za paket čiji je iznos veći od 380 miliona eura, uslovljen nastavkom provođenja reformi.

Kratke posjete Bosni i Hercegovini, Srbiji i Kosovu obilježile su jasne političke poruke, uz osvrt na put ekonomskog razvoja. U Sarajevu je posjetila Memorijalni centar Srebrenica i sastala se sa čelnicima države, gdje je naglasila da su sjećanje i odgovornost vrijednosti koje se njeguju u Evropi i da je nastavak reformi i dalje suštinski važan za napredak države na putu u EU. U Beogradu je pozvala na ubrzane napore na reformi pravosuđa i bolju usklađenost sa vanjskom politikom EU, te ostvarivanje vidljivog napretka u Dijalogu sa Kosovom uz posredovanje EU, naglašavajući da provođenje reformi osigurava pristup, investicije i nove mogućnosti u okviru Plana rasta. U Prištini je ponovo potvrdila dugoročnu posvećenost EU evropskoj perspektivi Kosova, pozivajući na smanjenje napetosti, jačanje institucija i postojano provođenje dogovorenih koraka kako bi zemlja mogla u potpunosti iskoristiti instrumente Plana i mjere za povezivanje.

U Skoplju je predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen ponovila da je dogovor o ustavnim promjenama „sljedeći i jedini korak“ prije otvaranja pregovora o članstvu – „Sada ste vi na redu. EU je spremna“, objavila je nakon sastanka sa vladom. Povezala je političku poruku sa konkretnim rezultatima u provođenju Plana rasta: postavljanje antene tvornice umjetne inteligencije u Skoplju koja će inovatorima iz Sjeverne Makedonije osigurati pristup resursima Evropske superkompjuterske infrastrukture; uključivanje u Jedinstveno područje plaćanja u eurima za ubrzani i ekonomičniji promet; kao i novu isplatu od 16 miliona eura povezanu sa već provedenim reformama.

„Budućnost Zapadnog Balkana je u Evropskoj uniji. A svi moramo raditi na tome.“ Posjeta Ursule von der Leyen naglasila je ovu poruku sa konkretnim koracima koji su već u toku, od reformi povezanih sa jedinstvenim tržištem i novih investicija u pripremi u oblastima čiste energije, inovacija i održivog turizma do mjera koje dogovaraju pojedinačne zemlje radi smanjenja svakodnevnih troškova i neometanog putovanja, sa jasno izraženim stavom da uvjerljive reforme i dijalog otvaraju pristup finansiranju i mogućnostima u približavanju regije Evropskoj uniji.

Evropa uvodi novi Sistem ulaska/izlaska (EES) u oktobru: šta to znači za putnike sa Zapadnog Balkana

Written by WeBalkans on . Posted in News.

Od 12. oktobra 2025. godine, Evropa počinje sa uvođenjem novog Sistema ulaska/izlaska (EES) na svojim spoljnim granicama. Period prelazne faze trajaće šest mjeseci – do 9. aprila 2026, dok potpuna primjena počinje 10. aprila 2026. Tokom prelaznog perioda, pojedini granični prelazi će ranije uvesti EES, a pasoši će se i dalje pečatirati; nakon potpunog uvođenja, pečati će biti zamijenjeni elektronskom evidencijom.

 

Na koga se odnosi

Sistem ulaska/izlaska (EES) primjenjuje se na putnike koji nijesu državljani EU, a koji borave kratkoročno – do 90 dana u okviru bilo kog perioda od 180 dana. Ovo uključuje i posjetioce koji putuju bez vize, kao i one koji posjeduju kratkoročnu Šengen vizu. Državljani EU/Šengena i većina dugoročnih rezidenata nijesu obuhvaćeni EES sistemom.

 

Šta se mijenja na granici

Prilikom prvog putovanja nakon početka primjene EES sistema, granični službenici ili samouslužni terminali evidentiraće podatke iz vašeg pasoša, datum i mjesto ulaska/izlaska, fotografiju lica i četiri otiska prsta. Tokom svakog narednog prelaska granice postupak će obično biti brži jer su vaši podaci već registrovani u sistemu.

 

Prednosti za putnike sa Zapadnog Balkana

EES automatski obračunava pravilo 90/180 dana, a kada sistem bude kompletno aktivan, pečatiranje pasoša će se ukinuti, čime će se smanjiti zadržavanja na granici i olakšati ponovna putovanja. Putnici će takođe moći da provjere koliko im je dana preostalo u okviru dozvoljenog boravka.

 

Porodice i deca

Djeci mlađoj od 12 godina neće se uzimati otisci prstiju; ipak, biće neophodna fotografija lica i provjera putnih isprava.

 

Mogućnost elektronske registracije prije putovanja

Neke zemlje će ponuditi mobilnu aplikaciju („Travel to Europe“) koja omogućava unaprijed registrovati podatke iz pasoša i fotografiju lica prije putovanja – time se ubrzava prvi prelazak. Dostupnost aplikacije zavisi od same zemlje.

 

12. oktobar 2025: Početak primjene EES sistema, uz postepeno uvođenje po zemljama i vrstama graničnih prelaza.

13. april 2026: Okončanje prelaznog perioda.

10 April 2026: EES u kompletnoj primjeni na svim spoljnim granicama; zvanično ukidanje pečata u pasošu.

 

Da biste saznali više o sistemu EES, pogledajte sljedeće izvore:

• Pregled EES sistema i vodič za putnike – Travel Europe.
• Podaci koje EES sistem prikuplja i čuva – Travel Europe.
• Obuhvatanje prelaznog perioda, ukidanje pečata i izuzeća – Travel Europe.
• Stranica Evropske komisije o politici i vremenskom okviru EES sistema – Migration and Home Affairs.
• Informativna kampanja i detalji o uvođenju sistema – eu-LISA.

Objavljene godišnje ankete o percepciji za 2025. godinu

Written by WeBalkans on . Posted in News.

Projekat WeBalkans sproveo je ankete javnog mnjenja u Albaniji, Bosni i Hercegovini, Kosovu, Crnoj Gori, Sjevernoj Makedoniji i Srbiji. 

Terenski rad je sproveden između maja i juna 2025. godine, po principu intervjua licem u lice sa reprezentativnim uzorcima od 1.000 ljudi po zemlji. 

 

Izvještaji i informativni leci dostupni su u nastavku: 

 

Albanija: Informativni letak o Albaniji Engleski Albanski | Pregled Engleski 

 ****

Bosna i Hercegovina: Informativni letak Engleski Bosanski | Pregled Engleski 

****

Kosovo: Informativni letak Engleski Albanski Srpski | Pregled Engleski 

****

Crna Gora: Informativni letak Engleski Crnogorski | Pregled Engleski 

****

Sjeverna Makedonija: Informativni letak Engleski Makedonski Albanski | Pregled Engleski 

****

Srbija: Informativni letak Engleski Srpski | Pregled Engleski

Istina protiv mitova o EU: Zapadni Balkan u ogledalu dezinformacija

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Evropska unija, kao politička zajednica koja njeguje najviše standarde ljudskih prava i vrijednosti, često je meta raznih aktera koji širenjem negativnih narativa žele potkopati povjerenje građana u institucije Unije.

Društvene mreže i sumnjivi mediji bez impresuma ili profesionalnih novinarskih standarda na Zapadnom Balkanu pokušavaju manipulisati javnim mnjenjem igrajući na emocije i politička dešavanja, usmjeravajući raspoloženje protiv ispunjenja evropskih standarda i sprovođenja reformi.

Najčešće teme koje se nalaze na takvim veb-stranama i stranicama društvenih mreža tiču ​​se prava LGBTQ zajednice i navodnih napora EU da promijeni tradicionalne norme koje ljudi Zapadnog Balkana duboko cijene.

Često se iznose i tvrdnje da bi članstvo u EU potkopalo ekonomske standarde i dovelo do eksploatacije prirodnih resursa i drugih ekonomskih potencijala u tim zemljama.

Jedna stranica na Facebook-u iz Hrvatske, sa oko 1.500 pratilaca, tvrdi da je Hrvatska bila jača ekonomski dok je bila dio Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, nego sada kada je članica EU.

„Tumačite ovo kako želite, nazivajte Jugoslovenom i napadajte, ali mora se reći: Jugoslavija je bila suverena država, za razliku od Hrvatske. Odluke je donosio Hrvat Josip Broz, a ne Brisel ili strane ambasade. Imali smo poljoprivredu, brodogradnju, industriju, fantastične filmove i serije i neprevaziđenu muzičku scenu. Imali smo i demografski rast i neke moralne vrijednosti, jer zapadni materijalizam, Coca-Cola kultura, promiskuitet, liberalizam, radikalni feminizam, itd., i dalje nisu stigli. Imali smo optimizam u društvu, nasmijana lica na ulicama i vjerovali u bolje sjutra“, piše u objavi.

Ipak, činjenice govore drugu priču, jer je Hrvatska od pristupanja EU do kraja 2024. godine, od EU primila 25 milijardi evra, što je oko četiri puta više nego što doprinosi. Hrvatska ima ukupni suficit od 16,36 milijardi eura, što je razlika između sredstava isplaćenih Hrvatskoj i njenog doprinosa budžetu EU, izjavio je u četvrtak u hrvatskom Saboru državni sekretar Ministarstva regionalnog razvoja i fondova EU, Domagoj Mikulić. Povučena sredstva su četiri puta veća od doprinosa države fondovima EU od pristupanja Hrvatske EU do kraja 2023. godine, rekao je poslanik HSLS-a Dario Hrebak tokom rasprave u Saboru, dodajući da je to i dobra poruka euroskepticima.

Novac ne samo da je pomogao Hrvatskoj da poboljša životni standard, već i da sprovede reforme koje su unaprijedile kvalitet života. Prema podacima EU, jasno je koliko su države profitirale od članstva u EU.

Još jedan primjer sa spomenute propagandne Facebook stranice pokušava uspostaviti narativ da navodne promjene u tradicionalnoj porodičnoj dinamici unutar država članica EU vode do „feminizacije“ muškaraca u Evropi. Autor se poziva na medijske izvještaje u kojima se tvrdi da je francuskog predsjednika Emanuela Makrona supruga navodno ošamarila.

„Smiješnog lidera EU ošamarila supruga. Možete li zamisliti da Putina ili Sija supruge šamaraju? Ne možete. To je razlog što dekadentna EU (za razliku od Istoka) tone dublje ekonomski i politički. To je dio odgovora zašto EU postaje nebitan igrač u globalnoj politici“, piše u Facebook objavi.

Ipak, sve takve tvrdnje su demistificirane jasnim pravilima zapisanim u Osnivačkom ugovoru EU.

Član 3 Ugovora o Evropskoj uniji eksplicitno navodi da će se „EU boriti protiv socijalne isključenosti i diskriminacije, promovisati socijalnu pravdu i zaštitu, jednakost između žena i muškaraca, solidarnost među generacijama i prava djeteta“.

Dezinformacijski narativi prisutni su i u zemljama Zapadnog Balkana koje su u procesu pristupanja EU, poput Crne Gore.

Proruski portal IN4S koji je po nekim istraživanjima šesti najčitaniji u zemlji, često širi sličan ili identičan kontroverzan sadržaj.

U jednom od članaka, IN4S tvrdi da je „Grad Rijeka uveo zdravstveno obrazovanje kao pilot-projekat u šest osnovnih škola“, navodno ne kao klasični zdravstveni školski program, već kao kurs seksualnog obrazovanja zasnovan na lijevo-liberalnom modelu. Prema IN4S-u, materijal sadrži brojne primjere feminističke i LGBT propagande.

U drugom članku istog medija piše: „Nije pitanje hoćemo li se pridružiti EU, već šta će od nas ostati ako to učinimo“.

U njemu se tvrdi da „pod maskom borbe za ljudska prava, EU sve više vrši pritisak na obrazovne sisteme, medije i pravne okvire država članica da prihvate radikalne rodne teorije, dok istovremeno krivično prijeti onima koji osporavaju te stavove“.

Mađarska se navodi kao primjer za koju se tvrdi da se suočila s oštrim kritikama nakon usvajanja zakona kojim se zabranjuje promocija LGBT sadržaja djeci – što je navodno Brisel proglasio „kršenjem evropskih vrijednosti“.

Ali šta je istina?

Vrlo malo od ovih tvrdnji drže vodu, jer osnivački akti EU jasno navode da Unija nudi podršku državama članicama, ali nema ovlašćenja nad obrazovnom politikom. Države članice zadržavaju puni suverenitet u strukturisanju, organizovanju i određivanju sadržaja svojih obrazovnih sistema, uključujući nastavne planove i programe, finansiranje, kvalifikacije nastavnika i jezik nastave.

Zapravo, EU nema za cilj izbrisati tradicionalne vrijednosti. Naprotiv, u preambuli Ugovora o Evropskoj uniji, eksplicitno se navodi namera da „produbi solidarnost među narodima, poštujući njihovu istoriju, kulturu i tradiciju“ i „potvrdi svoju privrženost principima slobode, demokratije, poštovanja ljudskih prava i osnovnih sloboda, te vladavine prava“.

Prema članu 6, stav 3 ovog Ugovora, „osnovna prava, zagarantovana Evropskom konvencijom za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, koje proizlaze iz ustavnih tradicija poznatih državama članicama, predstavljaju opšta načela prava Unije“.

Nadalje, sve odluke moraju „biti bliske građanima“, slijedeći princip supsidijarnosti.

Također, član 2 istog dokumenta jasno navodi da je Unija zasnovana na vrijednostima poštovanja ljudskog dostojanstva, slobode, demokratije, jednakosti, vladavine prava i poštovanja ljudskih prava, uključujući prava pripadnika manjina.

.

Ove vrijednosti, kako je naglašeno, „su poznate državama članicama u društvu u kojem prevladavaju pluralizam, nediskriminacija, tolerancija, pravda, solidarnost i jednakost između žena i muškaraca“.

Iz svega navedenog, jasno je da će zemlje Zapadnog Balkana, kada postanu članice EU, uživati ​​iste privilegije i prava kao i sve ostale države članice. Nadalje, kako pokazuju raniji primjeri, oni će takođe postići ekonomski napredak i poboljšati životni standard svojih građana.

Sadržaj ovog teksta ne odražava zvanično mišljenje Evropske unije. Odgovornost za informacije i stavove iznesene u članku u potpunosti snose autori.

 

AUTHORS:

Dejan Šainović, Journalist

Elena Prnjić, Fact checker

Jovana Đurišić, Fact checker

Marina Trajkovska, Influencer

Bojan Ristovski, Young European Ambassador

Novi Evropski habovi za digitalne inovacije za podsticanje digitalne transformacije na Zapadnom Balkanu

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Od januara 2025. godine, mreža Evropskih habova za digitalne inovacije (EDIH) proširena je i uključuje nove habove sa Zapadnog Balkana.

Širenje mreže dio je šireg Plana rasta EU za Zapadni Balkan, čiji je cilj pomoći regionu da se integriše u jedinstveno digitalno tržište EU. Pridruživanjem EDIH mreži, korisnici u regionu proširenja dobijaju rani pristup digitalnim alatima, platformama za dijeljenje znanja i mogućnostima finansiranja čak i prije formalnog pristupanja EU. Dobici će biti opipljivi, pogotovo za mala i srednja preduzeća, startapove i javne institucije koje teže digitalnoj i zelenoj transformaciji.

„Pomažemo i institucijama i biznisima da koriste digitalne alate koji rješavaju stvarne probleme poput pojednostavljenja usluga za prodor na nova tržišta. Olakšavamo im da se povežu i rade preko granica, baš kao što je i zamišljeno jedinstveno digitalno tržište“, kaže prof. dr. Slavica Tomović, asistent na Elektrotehničkom fakultetu Univerziteta Crne Gore. Razvoj ovih događaja označava važan korak za napore Evropske unije u digitalnoj transformaciji u regionu proširenja i otvara nove mogućnosti za lokalne biznise, javne institucije i startapove da postanu dio uspješnog evropskog digitalnog ekosistema.

Evropski habovi za digitalne inovacije (EDIH) djeluju kao jednošalterski sistemi koji pomažu kompanijama i organizacijama javnog sektora da odgovore na digitalne izazove i unaprijede svoju konkurentnost. Nude niz usluga, uključujući pristup tehničkoj ekspertizi, obuku i razvoj vještina, savjete o finansiranju i mogućnost „testiranja prije ulaganja“ u digitalne tehnologije. Takođe podržavaju zelenu tranziciju pomažući organizacijama da sprovedu održive i cirkularne digitalne prakse.

Uz podršku Programa Digitalne Evrope (DEP), EDIH habovi se sufinansiraju – 50% iz DEP-a, a ostatak iz nacionalnih, regionalnih ili privatnih izvora. Njihova misija je obezbjediti da nijedan region ne bude zapostavljen u digitalnom dobu.

U Sjevernoj Makedoniji, INOFEIT EDIH je prvi zvanični evropski hab za digitalne inovacije. Izgrađen na snažnim temeljima INNOFEITDIH-a, okuplja akademsku zajednicu, industriju, poslovna udruženja i javne zainteresovane strane. U narednih četiri godina, INOFEIT EDIH će pružati besplatne digitalne usluge u vrijednosti od 2 miliona evra malim i srednjim preduzećima i organizacijama javnog sektora, sa svojim ključnim uslugama.

„U današnjem digitalnom okruženju koje se brzo razvija, praćenje najnovijih tehnologija je ključno za preduzeća i javne organizacije.                                                                                               Integracija Sjeverne Makedonije u Mrežu EU habova za digitalne inovacije putem INNOFEIT EDIH-a pruža jedinstvenu priliku malim i srednjim preduzećima i organizacijama javnog sektora da poboljšaju svoju konkurentnost i podstaknu društveni napredak“, kaže Dimitar Taskovski iz makedonskog INNOFEIT-a.

Na Kosovu, konzorcijum koji upravlja projektom DIG-4K sastoji se od nekoliko aktera koji predstavljaju civilno društvo, biznis i akademski sektor. Park za inovacije i obuku (ITP) kao vodeći partner i Edutask; Centra za inovacije Makerspace Prizren, Univerzitet UBT, Univerzitet Ukšin Hoti, QUANTIX, ALT SHPK, CACTTUS Education kao partneri u sprovođenju i Ministarstvo ekonomije Kosova i Kosovska mreža za istraživanje i obrazovanje (KREN) kao pridružni partneri.

„Integracija Kosova u mrežu EU habova za digitalne inovacije (EDIH) nudi transformativnu priliku za biznise, obrazovne institucije i zainteresovane strane u javnom sektoru. Kroz projekat DIG-4K, korisnici će dobiti pristup stručnosti, resursima i finansiranju kako bi ubrzali digitalnu transformaciju“, kaže Arsim Nimanaj iz GIZ-a Kosovo, pružajući konkretne informacije o tome kako korisnici mogu imati dobiti od ovog članstva, „Savjetodavne usluge će pomoći biznisima i institucijama da sprovode digitalne strategije, optimizuju procese i povećaju konkurentnost“. Akademija digitalnih vještina će premostiti nedostatke u vještinama kroz obuke, sertifikacije i praktične radionice, obezbjeđujući da radna snaga bude spremna za budućnost. Laboratorija za tehnološki pristup i testiranje pružiće prostor inovacijama, omogućavajući biznisima da grade prototipove i testiraju vještačku inteligenciju, sajber sigurnost i zelene tehnologije. Finansijska i investicijska podrška će voditi zainteresovane strane kroz obezbjeđivanje finansijskih sredstava, poboljšavajući im sposobnost da razvijaju i održavaju projekte. Međunarodno umrežavanje i saradnja će dati pristup globalnim tržištima i partnerstvima, jačajući digitalni ekosistem Kosova. Pored toga, napori za skaliranje i održavanje uspješnih digitalnih rješenja osiguraće dugoročni uticaj kroz vidljivost, doseg tržišta i kontinuiranu evaluaciju,“ zaključuje Nimanaj.

Digitalna transformacija, počevši od poljoprivrede koju pokreće vještačka inteligencija, do pametnih javnih usluga koju potiču habovi koji su sada dio mreže EDIH-a, podržaće inkluzivni rast, održivost i pripremiti region za budućnost rada i poslovanja.

Za lokalne organizacije na Zapadnom Balkanu, pridruživanje mreži EDIH-a znači biti dio evropskog pokreta ka inovacijama, efikasnosti i održivosti.

Više informacija o Planu rasta EU za Zapadni Balkan možete naći ovdje.

Plan rasta EU za Zapadni Balkan – Ekonomski razvoj i mogućnosti za sve

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Plan rasta za Zapadni Balkan je ponuda Evropske unije zemljama-kandidatima (Albanija, Bosna i Hercegovina, Kosovo, Crna Gora, Sjeverna Makedonija i Srbija) ne bi li ubrzali svoj proces pristupanja. Plan rasta nudi bržu integraciju u Jedinstveno tržište EU, a istovremeno iziskuje jaču regionalnu ekonomsku saradnju, za koju se očekuje da će dovesti do ubrzanja socio-ekonomskog približavanja EU. Za podršku ovim reformama stvoren je fond od 6 milijardi evra – koji se sastoji od 2 milijarde evra u grantovima i 4 milijarde evra kredita za koncesije – uslovljen sprovođenjem konkretnih reformi i usklađivanjem domaćeg zakonodavstva s pravnim tekovinama EU.

Procjenjuje se da bi implementacija Plana rasta mogla dati značajan momentum reformama, što bi potencijalno dovelo do dupliranja ekonomija regiona tokom sljedeće dekade.

„Plan rasta ne utiče na tekuće procese pristupanja, niti na konkretne uslove koji su postavljeni u tim okvirima, pogotovo u vezi sa osnovnim principima. Zajedničko regionalno tržište je inicijativa oko koje su se dogovorili lideri Zapadnog Balkana na Samitu Berlinskog procesa u Sofiji 2020. godine. „Ovo tržište uz prateći akcioni plan, cilja omogućiti slobodno kretanje robe, usluga, kapitala i ljudi unutar regiona“, navodi se u Planu rasta, gdje se naglašava da je „ključna brzina“ i da je plan namijenjen da pomogne regionu da se usredsredi na svoju zajedničku budućnost kao članice EU i prevaziđe bilateralne izazove koji napredak ometaju.

Adi Ćerimagić, analitičar Evropske inicijative za stabilnost, kaže da EU pokušava unaprijed osigurati zemljama-kandidatima neke od prednosti članstva.

„Jedna je komponenta dodatno finansiranje kako bi se suzila razlika između onoga što dobijaju zemlje-članice i zemlje-kandidati.“ Međutim, to se dobija uz detaljan plan reformi koji ne obuhvata samo vladavinu prava i ekonomske reforme, već i druga područja poput javne administracije i reforme javnih nabavki, u zavisnosti od potrebe svake zemlje. Drugi aspekat su pretpristupni benefiti, s očekivanjem da će zemlje-kandidati usvojiti zakonodavstvo i institucije koje će im omogućiti da funkcionišu kao članice. Dobar primjer je SEPA, koja omogućava bankama iz zemalja-kandidata da vrše transakcije u evrima kao da su u EU, bez dodatnih troškova, ali to zahtijeva prilagođavanje nacionalnog zakonodavstva i bankarskih regulativa”, kaže Ćerimagić, napominjući da je suština Plana rasta da se zemljama-kandidatima ponudi više novca i više prilika za njihove ekonomije i građane, na osnovu tempa kojim provode reforme.

Profesorica Lejla Ramić-Mesihović sa Odsjeka za međunarodne odnose na Međunarodnom univerzitetu Burch (IBU) kaže da to predstavlja veliku šansu.

„Plan rasta je odlična mogućnost za jačanje zajedničkog regionalnog tržišta Zapadnog Balkana i njegovo povezivanje s jedinstvenim tržištem EU, kojem se svi stremimo. To je u suštini hrpa novca kojoj svi imamo pristup.”

Plan rasta počiva na sedam ključnih područja: slobodno kretanje robe, usluga i radnika; pristup plaćanjima izraženim u evrima; lakši drumski prijevoz; dekarbonizacija i integracija energetskog tržišta; zajedničko digitalno tržište; i integracija u industrijske lance snabdijevanja. Neke od mogućnosti uključuju nove prilike zapošljavanja, besplatan pristup javnom internetu, jeftinije i brže transfere novca (putem SEPA-e), umanjeno vrijeme čekanja na granicama za drumski prijevoz (zelene trake) i digitalne habove za startap kompanije. Preduslovi za ove benefite su usklađivanje zakonodavstva o graničnoj kontroli, potpisivanje Konvencije o zajedničkom tranzitnom postupku, reformu javnih finansija u skladu sa standardima EU i međusobno priznavanje vještina i kvalifikacija EU i Zapadnog Balkana – uključujući stručna usavršavanja, nadograđujući na postojeće sporazume o mobilnosti.

Plan rasta obuhvata period od 2024. do 2027. godine, a sredstva će biti raspodijeljena na osnovu formule koja se sastoji od BDP-a, broja stanovnika i nekoliko drugih kriterijuma. Prema preliminarnim procjenama, Albanija bi dobila 922 miliona evra, Crna Gora 383 miliona evra, Kosovo 880 miliona evra, Sjeverna Makedonija 750 miliona evra, Srbija 1,58 milijardi evra, dok bi Bosna i Hercegovina, kada kompletira svoj plan reformi, mogla dobiti na 1,85 milijardi evra. Najmanje 50% ukupnog iznosa će biti usmjereno na investicije preko Investicionog okvira za Zapadni Balkan (WBIF). Preostala sredstva će ići direktno vladama Zapadnog Balkana, a pristup sredstvima će zavisiti od napretka u sprovođenju reformskih programa koje svaka zemlja ima.

Isplate će se vršiti dva puta godišnje, prema zahtjevima koje podnesu vlade zemalja Zapadnog Balkana, ali tek nakon što Evropska komisija potvrdi da su svi uslovi ispunjeni – poput makroekonomske stabilnosti, dobrog upravljanja javnim finansijama, transparentnosti i nadzora budžeta.

Plan rasta usvojen je 8. novembra 2023. godine, a do aprila 2025. godine Evropska komisija je odobrila programe reformi Albanije, Kosova, Crne Gore, Sjeverne Makedonije i Srbije. Bosna i Hercegovina tek treba dobiti „zeleno svjetlo“.

Vlade Zapadnog Balkana su upozorene da ukoliko ne ispune uslove plaćanja, Komisija će obustaviti ili zadržati odgovarajuće iznose. Osim toga, oni koji ne sprovedu reforme u roku od godinu ili dvije biće u obavezi vratiti sredstva, koja će potom biti preraspređena drugima.