Skip to main content

Bolja komunikacija umjetničkih i kulturnih projekata u javnom prostoru

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Projekat koji finansira EU podržava nevladinu organizaciju sa Kosova da unaprijedi svoje kapacitete na društvenim mrežama.

Foundation 17 je nevladina organizacija sa Kosova koju su pokrenule aktivistkinje Nita Zećiri i Ajete Kerćeli. Na samom početku, one su sarađivale na stvaranju vizuelnog i intelektualnog umetničkog djela koje istražuje psihološku i društvenu perspektivu kroz eksperimentalne video umjetnosti. Imale su ideje i motivaciju, ali iako su ova dva elementa bila važna, nisu bila dovoljna: bila im je potrebna podrška u smislu većeg broja saradnika, sredstava i – što je najvažnije – radnog i izložbenog prostora. Pošto su bile svjesne da se sa ovim problemima suočava većina umjetnika na Kosovu, odlučile su da pokrenu inicijativu koja će pomoći ne samo njima samima, već i kosovskoj kulturnoj sceni uopšte.

Kako su bile početnice u ovom poslu i bilo je teško dobiti sredstva od donatora, odlučile su da iznajme i renoviraju prostor od sopstvene ušteđevine, i pokrenule projektni prostor koji je otvoren i za druge umjetnike i organizacije.

„Foundation 17 nastoji da podstakne pozitivne promjene u društvu osnaživanjem zajednica kroz kulturni aktivizam.“

Liri Hašani se pridružila Foundation 17 tri mjeseca nakon pokretanja projekta Space 17, prvobitno kao asistentkinja na projektu Space a kasnije je unapređena u koordinatorku društvenih medija i informisanja. Ona objašnjava da je organizacija izgrađena na ličnom iskustvu osnivačica i potrebi da ponovo počnu da se koriste alternativni javni prostori. Pored toga, vjerovale su da su umjetnost i kultura sredstvo koje se može koristiti za pokretanje važnih društvenih promjena. Kako Liri ukratko objašnjava: „Foundation 17 nastoji da podstakne pozitivne promjene u društvu osnaživanjem zajednica kroz kulturni aktivizam”.

Od njenog pokretanja 2018. godine, organizacija je realizovala niz projekata spajanjem novih ideja ljudi različitog iskustva i profesija, ujedinjujući umjetnost, dotičući se različitih društvenih pitanja i pokušavajući da angažuje mlade ljude na različite načine.

Jedan od njihovih programa je Metamorfoza, koji ima za cilj da uvede umjetnost i kulturu u dijalog kako bi razgovarali o značaju korišćenja javnog prostora. Oživljavanjem i revitalizacijom napuštenih zgrada, makar i na jedan dan, cilj je da se dokumentuje kolektivno sjećanje na prošlost o kojoj se rijetko govori, kao i da se pozabavi korišćenjem javnog prostora za dobrobit zajednice. Do sada su intervenisali u četiri napuštena prostora u kojima su imali direktne umjetničke intervencije, ali i izdali publikacije koje predstavljaju i analiziraju vezu između zgrada, spomenika i javne svijesti.

Drugi program je Galeria 17 gdje su iznajmile i revitalizovale staru automehaničarsku radionicu, pretvarajući je u stalni umjetnički izložbeni prostor kroz crowdfunding kampanju uz podršku umjetničke zajednice. Sa posebnim osvrtom na društvena pitanja, umjetnici i kustosi u Galeriji 17 eksperimentišu sa konceptima, idejama i prostorom.

„Podrška EU bila je veoma korisna, jer mi je omogućila da poboljšam svoje vještine, ali mi je takođe omogućila da koordinaciju društvenih mreža sagledam iz druge perspektive.“

O projektu

EU TACSO je regionalni projekat koji finansira Evropska unija, a koji poboljšava kapacitet i ulogu organizacija civilnog društva (OCD). Projekat pomaže organizacijama civilnog društva da aktivno učestvuju u demokratskim procesima u regionu, a takođe razvija podsticajno okruženje za civilno društvo i pluralistički razvoj medija.

Projekat funkcioniše u Albaniji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Kosovu, Sjevernoj Makedoniji, Srbiji i Turskoj. TACSO je dio mehanizma EU Instrumenta za civilno društvo koji pruža podršku organizacijama civilnog društva u onim zemljama koje još nisu dio EU. OCD igraju važnu ulogu za EU kao ključni akteri u podršci procesu pridruživanja njihovih zemalja.

Međutim, organizacija je takođe imala podršku međunarodnih donatora u sprovođenju njihovih programa i unaprjeđivanju njihovih upravljačkih i administrativnih kapaciteta. Jedan od projekata koji ih je podržao bio je Tehnička pomoć EU organizacijama civilnog društva na Zapadnom Balkanu i Turskoj (EU TACSO). Liri objašnjava da su one imale redovne komunikacione aktivnosti, ali da su i dalje radile na unaprjeđenju svoje strategije na društvenim mrežama, a njoj je to bio prvi put da radi kao koordinatorka društvenih mreža. EU TACSO je omogućio Liri obuku, posle koje je uslijedio individualni koučing. „Podrška EU bila je veoma korisna, jer mi je omogućila da poboljšam svoje vještine, ali mi je takođe omogućila da koordinaciju društvenih mreža sagledam iz druge perspektive“, kaže Liri.

Prijateljski razgovor baš kada je potreban

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Projekat koji finansira EU pomaže onlajn savjetovalištu u Srbiji.

Nacionalna dječija linija (NADEL) je centar za pomoć i sastavni dio Centra za zaštitu odojčadi, djece i omladine u Beogradu, a uspostavljena je kao jedan od mehanizama za spriječavanje nasilja nad djecom. Pozivi na broj telefona 116-111 su besplatni i otvoren je 24 sata dnevno, sedam dana u nedjelji. Nadel podržava djecu i njihove roditelje od 2005. godine, a u protekloj deceniji, savjetnici iz Nadela odgovorili su na više od milion poziva, nudeći pomoć, savjete ili praktične smjernice, pomažući djeci i mladima da pronađu odgovore na pitanja i rješenja za svoje probleme. Možda najviše od svega, linija je pomogla djeci i mladima tako što im je pružila nekoga ko umije da ih sasluša.

Međutim, pandemija je donijela nove izazove i krize. Istraživanja tokom pandemije pokazala su da se mladi ljudi plaše. Neki su se povukli u izolaciju, dok je mnogima nedostajalo druženje sa vršnjacima u školi. Uprkos ovim izazovima, broj poziva ka Nadelu tokom pandemije je opao.

Logično objašnjenje za nas je bilo da je zbog lok dauna cijela porodica bila zajedno 24 sata dnevno. Nije bilo privatnosti i mnogi nisu bili u prilici da uzmu telefon i razgovaraju sa bilo kim izvan porodice, pa ni sa Nadelom.”

Ova paradoksalna situacija privukla je pažnju Unicefa u Srbiji koji je bio dugogodišnji partner i pristalica Nadela. Vesna Dejanović je specijalistkinja za zaštitu djece u Unicefu. Ona izlaže svoje mišljenje: „Logično objašnjenje za nas je bilo da je zbog lok dauna cijela porodica bila zajedno 24 sata dnevno. Nije bilo privatnosti i mnogi nisu bili u prilici da uzmu telefon i razgovaraju sa bilo kim izvan porodice, pa ni sa Nadelom.”

Imajući to u vidu, Unicef je u februaru 2021. godine, uz podršku EU, pokrenuo projekat koji bi pomogao mladim ljudima da budu u kontaktu sa Nadelom čak i u situacijama bez privatnosti, zahvaljujući inovativnoj funkciji podrške na mreži koja bi se odvijala paralelno sa tradicionalnom telefonskom linijom. Podržali su Nadel sa razvojem softvera za čet liniju, kupovinom dodatne opreme i obezbjeđivanjem sredstava za plate dodatnih savjetnika za upravljanje čet linijom.

Vesna objašnjava da su ih podržali i u povećanju kapaciteta, što je uključivalo obuku za sve savjetnike, i stare i nove, i druge pružaoce usluga kao što su socijalni radnici iz malih nevladinih organizacija – svi pružaoci usluga koji bi mogli biti u poziciji ili već imaju potencijal da se uključe u onlajn savjetovanje kako bi podijelili to znanje. „U pogledu izgradnje kapaciteta, pružili smo im logističku podršku i skroman finansijski doprinos za pripremu priručnika za obuku. Obuku je obezbijedio Nadel, jer imaju veliko iskustvo i veoma kompetentno osoblje za obuku“, kaže Vesna.

„Kao rezultat kampanje na društvenim mrežama, broj savjetovanja putem čet sesija bio je tri puta veći od prethodnog mjeseca, a ukupan broj posjeta veb lokaciji Nadela bio je veći od ukupnog broja kontakata u periodu od januara do maja.”

O projektu

Ova inicijativa je bila moguća zahvaljujući finansijskoj podršci Evropske unije kroz Generalnu direkciju Evropske komisije za susjedsku politiku i pregovore o proširenju (DG NEAR), a u partnerstvu sa Ministarstvom za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja i Centrom za zaštitu novorođenčadi, djece i omladine Beograda.

Inovativna onlajn čet podrška za Nadel pokrenuta je uz podršku Programa za ublažavanje efekata pandemije koronavirusa na živote djece i porodica na Zapadnom Balkanu i u Turskoj. Program je dvogodišnja inicijativa koju su 2021. godine pokrenuli regionalna kancelarija Unicefa i Evropska komisija.

Svrha inicijative je jačanje nacionalnog zdravlja, obrazovanja, razvoja u ranom djetinjstvu i sistema zaštite djece kako bi se obezbijedile osnovne usluge za ugroženu djecu i njihove porodice u neposrednom i dugoročnom odgovoru na koronavirus. Očekuje se da će zahvaljujući ovom programu vrijednom pet miliona eura 490.000 djece i roditelja imati bolji pristup javnim uslugama koje promovišu razvoj u ranom djetinjstvu, obrazovanje, zdravlje i zaštitu u okviru oporavka od koronavirusa.

Pored ove podrške, Unicef je putem projekta koji finansira EU takođe podržao Nadel da poveća svoju vidljivost podizanjem svijesti o postojanju usluge. Tokom godina, Nadel je organizovao akcije podizanja svijesti posjećujući škole i dijeleći postere. Međutim, prema Vesninim riječima, ova strategija u poslednje vrijeme nije funkcionisala, jer je sada potrebno doći do djece preko društvenih mreža koje redovno koriste.

Kampanja na društvenim mrežama pokrenuta je u junu ove godine, a broj poziva i druga vrsta komunikacije povećali su se trostruko kao rezultat kampanje.

Marina Bogdanović, konsultantkinja za zaštitu djece od nasilja i prevenciju dječijih brakova u Unicefu, objašnjava da je, osim povećanja kontakta sa Nadelom, kampanja bila i iskustvo učenja za njih i njihovog partnera o tome kako da unaprijede i inoviraju program. „Kao rezultat kampanje na društvenim mrežama, broj savjetovanja putem čet sesija bio je tri puta veći od prethodnog mjeseca, a ukupan broj posjeta veb lokaciji Nadela bio je veći od ukupnog broja kontakata u periodu od januara do maja”, kaže ona.

Park za ljubitelje adrenalina u Skoplju

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Avantura park u Skoplju otvoren uz pomoć EU

Karpoš je najurbanija opština u Skoplju, glavnom gradu Sjeverne Makedonije. U njoj živi više od 70.000 ljudi – gotovo svi u soliterima. Robert Jankovski radi u Opštini Karpoš i još prije 20 godina je sa svojim prijateljima došao do zaključka da je njihovoj opštini potrebna neka aktivnost ili atrakcija gdje bi ljudi mogli da provode vikende ili da odlaze nakon posla. Parkovi oko stambenih zgrada nisu bili dovoljni da ispune ovu potrebu. „Mislio sam da Skoplje treba da ima neku atrakciju po ugledu na veće evropske prijestonice“, kaže Robert.

„Moji prijatelji i ja smatrali smo da je Karpošu potrebna atrakcija po kojoj će biti poznat: nešto slično avanturama Indijane Džonsa ili Lare Kroft, mjesto za sport i zabavu. Tako je pokrenuta ideja o avantura parku.”

U razgovoru sa prijateljem, Robert je prvo razmišljao o otvaranju terena za golf ili parka. Međutim, analiza tržišta pokazala je da bi to bilo preskupo i da ne bi bilo dovoljno zainteresovanih. Zatim je njegov prijatelj iz Engleske predložio pokretanje nečeg uzbudljivijeg. „Moji prijatelji i ja smatrali smo da je Karpošu potrebna atrakcija po kojoj će biti poznat: nešto slično avanturama Indijane Džonsa ili Lare Kroft, mesto za sport i zabavu. Tako je pokrenuta ideja o avantura parku”, kaže Robert.

Robert objašnjava da je opština 2005. godine otvorila skejt park u Karpošu, prvi takve vrste u cijeloj zemlji. Razmjenom ideja sa kolegama iz opštine došlo se na ideju da se ta lokacija iskoristi proširenjem parka i dodavanjem još nekih avanturističkih atrakcija kao što su viseći mostovi i platforme. Vremenom, ideja se dalje razvijala, ali im je nedostajalo sredstava da ih u potpunosti sprovedu. Robert je bio osoba u opštini zadužena za saradnju sa međunarodnim i nevladinim organizacijama i, zajedno sa Aleksandrom Teovom, šeficom sektora za lokalni razvoj, saznao je za projekat lokalne i regionalne konkurentnosti koji finansira EU i koji je pružao podršku opštinama u oblasti turizma i životne sredine. „Ovo je bila savršena i kao poručena prilika za naš projekat, pa smo odlučili da se prijavimo“, kaže on.

„Ne bismo uspjeli bez podrške EU, jer naša opština nije bogata i imamo mnogo drugih prioriteta kao što su putevi i vodosnabdijevanje.“

O projektu

Projekat lokalne i regionalne konkurentnosti (LRCP) je četvorogodišnja investiciona operacija koja se finansira iz bespovratnih sredstava Evropske unije (Instrument za pretpristupnu pomoć – IPA II). Projekat nudi holistički pristup razvoju turizma i upravljanju destinacijama i obezbijediće investiciona sredstva i izgradnju kapaciteta za podršku rasta sektora, investicija u destinacije i specifičnog prosperiteta destinacije. Cilj LRCP-a je povećanje doprinosa turizma lokalnom ekonomskom razvoju i unaprjeđenje kapaciteta vlade i javnih subjekata za podsticanje rasta turizma i olakšavanje upravljanja destinacijama.

Nakon nekoliko krugova selekcije, njihova ideja je bila jedna od odabranih i san o avantura parku se ostvario. Avantura park koji je finansirala EU uključuje avanturistički dio sa visećim mostovima i platformama, kao i zip line, ali i dio za fudbal, odbojku na pijesku i dio za najmlađe. Kako Robert objašnjava, park sada posjećuju ljudi koji vole avanture, ali i porodice, a koristi se i za proslave rođendana i korporativna okupljanja. Park takođe privlači međunarodne posjetioce iz regiona i šire.

Kada se osvrne na vreme kada je ideja bila još u začetku, Robert kaže: „Ne bismo uspjeli bez podrške EU, jer naša opština nije bogata i imamo mnogo drugih prioriteta kao što su ulice i vodosnabdijevanje“.

Park je sada u potpunosti samoodrživ od prodaje karata. Njime upravlja privatna firma, a opština redovno nadgleda stanje i vrši inspekciju usluga, uključujući mjere sigurnosti i bezbjednosti. Međutim, Robert i njegove kolege planiraju da ga još prošire. Kako je park pored rijeke Vardar, prvo planiraju da izgrade zip line koji ide preko rijeke, a kasnije bungee jumping platformu. „To su dugoročni planovi, ali ako se sprovedu, park će postati jedan od glavnih simbola Skoplja“, kaže Robert.

Respiratori za sve

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Jedan profesor i grupa njegovih studenata na Univerzitetu u Prištini razvili su prototip jeftinog respiratora uz podršku EU.

Medicinski respiratori su dali značajan doprinos tokom pandemije koronavirusa, pomažući pacijentima koji su bili u teškom stanju. Pošto ubacuju i izbacuju vazduh iz pluća kako bi tijelo dobilo kiseonik koji mu je potreban, respiratori mogu biti spasonosne mašine za pacijente koji imaju otežano disanje ili nisu u stanju samostalno da dišu. Otežan pristup respiratorima bio je izazov za studente i profesore sa Mašinskog fakulteta Univerziteta u Prištini da traže alternative.

„Respiratori su bili dostupni na tržištu, ali su njihove cijene bile veoma visoke: do 40.000 eura. Željeli smo da razvijemo mašinu koja će omogućiti pacijentima u siromašnim zemljama da dobiju odgovarajuću njegu i u vanrednim situacijama kao što je pandemija koronavirusa.“

Od ideje do primjene

Profesor Arbnor Pajaziti je stručnjak u oblasti robotike i šef katedre za mehatroniku na Mašinskom fakultetu Univerziteta u Prištini. Profesor Pajaziti i njegov tim razvili su prototip jeftinog medicinskog respiratora pogodnog za respiratorne probleme kao što je koronavirus, koji je usmjeren na zemlje sa nižim primanjima. Osim niskih troškova, proizvod ima i značajnu novinu koja može da se patentira: za razliku od većine postojećih sistema koji forsiraju ritam disanja pacijenta, ovaj uređaj omogućava pacijentu da pokrene svaku sekvencu disanja. „Respiratori su bili dostupni na tržištu, ali su njihove cijene bile veoma visoke: do 40.000 eura. Željeli smo da razvijemo mašinu koja će omogućiti pacijentima u siromašnim zemljama da dobiju odgovarajuću njegu i u vanrednim situacijama kao što je pandemija koronavirusa“, kaže profesor Pajaziti.

Radovi na mehaničkom respiratoru inicirani su na samom početku pandemije. Kao što obično radi na početku semestra, profesor je zadužio svoju grupu studenata da smisle ideje za razvoj prototipa. Kako je postojala potreba za respiratorima, gotovo jednoglasno tim je odlučio da je to uređaj na kojem hitno treba da rade. Sproveli su istraživanje i otkrili da svijetu zapravo ne nedostaju respiratori, već da su veoma skupi i da im nedostaju zalihe. Sljedeća faza je bila da se radi na ideji respiratora koji bi se mogao proizvesti po niskoj cijeni i brzo sklopiti. Paralelno, radili su na testiranju u virtuelnom okruženju. Profesor Pajaziti objašnjava da je danas kompjuterski softver prilično uspješan u testiranju prototipa mašinskog inženjerstva. „Uspijevaju da simuliraju 95% učinka pravog prototipa“, kaže on. Nakon uspješnog testiranja softvera, njegov tim je morao da pređe na fizički prototip, ali ovdje su imali izazov – nedostatak sredstava za kupovinu djelova i stručnosti za patentiranje uređaja.

„Bez podrške EU4TECH POC-a, ovaj projekat bi bio samo još jedan akademski rad na papiru.“

O projektu

EU4TECH Proof of Concept (PoC) Western Balkans bio je dvogodišnji projekat Instrumenta za pretpristupnu saradnju (IPA) koji je uključivao više zemalja i koji je finansirala EU kroz Instrument za preduzetništvo i razvojne inovacije Zapadnog Balkana (WBEDIF). Projekat je obuhvatio šest privreda regiona Zapadnog Balkana. Podržani projekti potekli su od javnih istraživačkih organizacija i novoosnovanih preduzeća/malih i srednjih preduzeća.

WBEDIF je jedan od instrumenata privatnog sektora podržan od strane Investicionog okvira za Zapadni Balkan(WBIF) – zajedničke inicijative EU, finansijskih organizacija, bilateralnih donatora i korisnika, čiji je cilj unaprjeđenje harmonizacije i saradnje u investicijama za društveno-ekonomski razvoj regiona i doprinos evropskoj perspektivi Zapadnog Balkana.

WBIF je glavno sredstvo za implementaciju ambicioznog Ekonomskog i investicionog plana EU za Zapadni Balkan. Suština plana je unaprjeđenje konkurentnosti privatnog sektora i jačanje podrške istraživanju i inovacijama.

Tada je projekat EU4TECH Proof of Concept (PoC) koji finansira EU raspisao poziv za podnošenje predloga za finansiranje razvoja inovativnih ideja širom Zapadnog Balkana. Kako je profesor Pajaziti već bio upoznat sa ovim evropskim projektom, odlučio je da prikupi dokumentaciju i podnese zahtjev za podršku. Pokušaj je bio uspješan i oni su bili jedan od prvih timova izabranih u okviru sheme dokazivanja koncepta kako bi se kvalifikovali za podršku za izradu prototipa.

EU4TECH PoC je podržao projekat za nabavku minimalnog hardvera potrebnog za dokazivanje osnovnog koncepta, izradu profesionalne patentne prijave na engleskom jeziku na osnovu sveobuhvatne prethodne pretrage i istraživanja regulatornog okruženja za uređaj. „Bez podrške EU4TECH PoC, ovaj projekat bi bio samo još jedan akademski rad na papiru“, kaže profesor Pajaziti.

Sa završetkom Proof of Concept sheme, projekat mehaničkog respiratora treba da pronađe dalju podršku. Ovo bi moglo biti u obliku bespovratnih sredstava (oko 50.000 €) za kupovinu hardvera i razvoj neophodnog softvera da se ovo prenese sa nivoa tehnološke spremnosti (TRL) 3 na TRL4. Sertifikacija bi tada bila potrebna prije nego što bi mogla da se testira na Klinici Univerziteta u Prištini. Dugoročno posmatrano, projekat će morati da identifikuje industrijskog partnera da bi pretvorio prototip u potpuno sertifikovan proizvod.

Profesor Pajaziti objašnjava da njegovi studenti jedva čekaju da dodatno doprinesu ovom i drugim sličnim projektima. „Uz odgovarajuće finansiranje i podršku, možemo značajno da doprinesemo našoj zajednici i čovječanstvu“, kaže on.

Tradicionalna odjeća za savremene kosovske svadbe

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Projekat koji finansira EU pomaže oživljavanju starih zanata

Janičari su bili elitna pješadijska jedinica koja je bila lična garda otomanskog sultana. Bili su poznati po strogoj disciplini, organizaciji, žestini i hrabrosti u borbi. Takođe su bili prepoznatljivi po odjeći poznatoj kao kaftan dolama. Dolama je bila uniseks strukirani kaput koji je dosezao do koljena ili do pola potkoljenice, sa uzanim donjim dijelom i dugim, vrlo širokim rukavima. Bukvalno značenje riječi dolama je „omotač“, što znači da je odjevni predmet bio namijenjen za nošenje preko odjeće.

Tokom vjekova, dolama je postala odjeća koju nisu nosili samo janičari, već i drugi, a posebno bogate žene. Međutim, čak i među bogatima, dolama je bila odjeća za posebne prilike. Kroz istoriju, dolama je postala važna za mnoge druge zajednice kao dio odjeće za posebne prilike širom bivših teritorija Osmanskog carstva, uključujući i Zapadni Balkan.

 

Na Kosovu je dolama zadržala svoj sjaj i značaj, a u pojedinim regionima, svadbe su nezamislive bez ove posebne nošnje. Danas je nose nevjeste i žene u onoliko verzija koliko ima zajednica koje žive na Kosovu.

„U jednom periodu su tradicionalne nošnje bile gotovo potpuno zaboravljene. Nekako su se mladi bili modernizovali i nisu se više vjenčavali u tradicionalnim odjevnim predmetima kao što su dolame. S vremenom se tradicionalna odjeća vratila u svadbenu modu. Danas je devojke kombinuju i sa suknjama: dolama se modernizuje.”

U Prizrenu su ručno rađene dolame veoma tražene, za razliku od onih koje su mašinski proizvedene. Potrebne su nedjelje – i naravno, mnogo pažnje i ljubavi – da se napravi jedan komad, a prelijepe ručno rađene kreacije prodaju se i po 2.000 eura. Tehnika izrade dolame je jedinstvena i ne uči se u školama ili u bilo kojoj drugoj ustanovi. Stoga je ovaj zanat bio u opasnosti da bude zaboravljen, uprkos značajnoj potražnji na tržištu.

Stoga je nevladina organizacija iz Prizrena pod nazivom „Ec ma ndryshe“ počela da radi na održavanju tradicije, pomažući onima koji žele da sačuvaju i obnove običaje, ali sa savremenim primjesama. Uz podršku EU, oni su organizovali obuku žena za ručno pravljenje dolama.

Sebahate Kabaši ima znatno iskustvo u izradi dolama, pa je svoje umijeće prenijela i na druge žene. „U jednom periodu su tradicionalne nošnje bile gotovo potpuno zaboravljene. Nekako su se mladi bili modernizovali i nisu se više vjenčavali u tradicionalnim odevnim predmetima kao što su dolame. S vremenom se tradicionalna odjeća vratila u svadbenu modu. Danas je devojke kombinuju i sa suknjama: dolama se modernizuje”, kaže ona.

„Znala sam da ću nakon završetka ove obuke imati posla, ali nikada nisam mislila da će narudžbine početi da stižu tako brzo.“

O projektu

Obuka je sprovedena u okviru projekta „Žene i mladi za razvoj zajednice i kulturno nasljeđe“, koji sprovodi NVO „Ec Ma Ndryshe“. Projekat se realizuje uz finansijsku podršku koju obezbjeđuje projekat „Kulturno nasljeđe kao pokretač dijaloga između zajednica i socijalne kohezije“ koji finansira Instrument Evropske unije za doprinos stabilnosti i miru (IcSP), a sprovodi ga UNDP Kosovo.

Polaznice kursa kažu da je ovo odlična prilika da se nauči stara vještina. Za njih je to korak naprijed u životu, jer korišćenjem svog umijeća mogu da zarade i pomognu svojim porodicama. Jedna od polaznica je i 30-godišnja Mirlinda. Ona kaže da joj je tradicija oduvijek bila bitna, ali da je i finansijski faktor važan u izradi dolame. „Od ovog zanata može da se zaradi, a daje i mogućnost da se radi od kuće, što je važno za nas domaćice. Dolama je veoma tražena u Prizrenu”, kaže ona.

Sebahate, instruktorka, dodaje da su mnoge polaznice počele da rade još dok su pohađale kurs. Jedna od uspješnijih je i Ćamile Bitići. Kada je završila kurs, objavila je svoje radove na Fejsbuku i Instagramu i odmah su počele da stižu porudžbine. „Znala sam da ću nakon završetka ove obuke imati posla, ali nikada nisam mislila da će narudžbine početi da stižu tako brzo”, kaže ona.

 

Koliko vrijedi kreacija uma?

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Kreativne industrije na Kosovu jačaju svoju poziciju na polju intelektualne svojine uz pomoć EU

Festivali su na Kosovu ustaljeni oblik kulturnih dešavanja. Ima ih u izobilju tokom ljetnjih mjeseci, a dominiraju film i muzika. Neki od njih se ističu svojim kinematografskim programom i jedinstvenim mjestima prikazivanja, kao što su Dokufest u Prizrenu i Anibar u Peći, kao i uticajem koji imaju na život u svojim gradovima tokom festivala. Ova kulturna čvorišta preuzela su inicijativu da se sa aktuelnim pitanjima nose putem filma, ali i za rješavanje pitanja sa kojima se stvaraoci suočavaju, uključujući zaštitu intelektualne svojine (IP).

„Audio-vizuelni sadržaj spada među materijale kojih ima najviše na piratskom tržištu.“

Autorska prava kao uslov EU

Kosovo nema funkcionalne kolektivne organizacije, tijela ovlašćena da naplaćuju naknade za autorska prava za korišćenje autorskih djela i da plaćaju vlasnicima tih prava, kao što su tekstopisci, autori, umjetnici i izdavači. Ta činjenica je uticala na način na koji društvo doživljava zahtjev za plaćanjem autorskih prava i stvorio je potrebu za podizanjem svijesti o tome kako autorska prava utiču na kreativne industrije, uključujući i filmske stvaraoce.

„Filmski festivali su vidljive prilike za širenje informacija o ulozi autorskih prava“, kaže Joanis Kikis, stručnjak za autorska prava, o prilici da direktno razgovara sa predstavnicima industrije. On je, zajedno sa drugim istaknutim stručnjacima iz ove oblasti, predstavio stvarne životne primjere kako su stvaraoci i nosioci prava „lišeni mogućnosti“ na festivalima Dokufest i Anibar ovog ljeta. On je potvrdio da neki gledaoci nemaju jasnu sliku zašto je autorsko pravo važno za ovu industriju i zašto ga treba poštovati. Kikis je na Kosovu već više od dve godine i u okviru projekta koji finansira EU radi na jačanju položaja institucija u intelektualnoj svojini kroz podizanje svijesti.

„Autorska prava su temelj cjelokupne filmske produkcije. To daje kreatorima samopouzdanje da posjeduju svoj rad i da će imati pravo da upravljaju distribucijom gotovog proizvoda“, kaže Kikis. „Istovremeno, audio-vizuelni sadržaj spada među materijale kojih ima najviše na piratskom tržištu.“

Učesnici festivala takođe su informisani o najboljim praksama EU i mogućnostima koje zaštita i plaćanje autorskih prava obezbjeđuju, a to su, između ostalog, finansiranje filmova, zaštita animiranih kreacija u industriji kompjuterskih igara, a saznali su nešto i o mnogim drugim ekonomskim temama vezanim za zaštitu autorskih prava.

„Zemlje usvajaju strateški pristup ulozi intelektualne svojine da bi oslobodile kreativne sposobnosti u korist stvaralaca i društva u cjelini.“

O projektu

Projekat EU Podrška pravima intelektualne svojine (IPR) podržava pravne, administrativne i strukturne kapacitete kosovskih institucija zaduženih za razvoj i sprovođenje tih prava. Ona je pomogla Kosovu u izradi zakonodavnog okvira u skladu sa standardima Evropske unije. Projekat pomaže javnim ustanovama da imaju potpuno funkcionalan sistem intelektualnog vlasništva usklađen sa praksom EU, koji pruža čvrst okvir za podsticanje ekonomskih transakcija u okviru kojih su sadržana i prava intelektualne svojine.

Zaštita prava kao nadahnuće za inovacije

Radovi koji zahtijevaju registraciju, a ne autorska prava, su kreacije koje spadaju u industrijsku svojinu, kao što su robne marke, industrijski dizajn i patenti. Kosovo svake godine registruje na hiljade robnih marki preko svoje Agencije za industrijsku svojinu. Posljednjih godina uložen je trud da se lokalna preduzeća podstaknu da učine više u tom smislu, tako što će registrovati svoje proizvode i obezbijediti da zaštita postane konkurentnija u zemlji i inostranstvu. Zaštita postojećih proizvoda daje razlog stvaraocima da izmišljaju nove stvari, uvodeći inovativna rješenja za savremene probleme koja takođe nagrađuju i zakonite vlasnike inovacija na duge staze.

U međuvremenu, intelektualno vlasništvo postaje sve prihvaćenije kao ključni element u kreativnoj privredi. „Zemlje usvajaju strateški pristup ulozi intelektualne svojine u oslobađanju potencijala kreativnosti u korist stvaralaca i društva u cjelini“, kaže Kikis.

Unaprjeđivanje omladinskog rada u Srbiji

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Projekat koji finansira EU podržava omladinsku organizaciju za poboljšanje kvaliteta programa vezanih za mlade u Srbiji

N.A.P.O.R. – Nacionalna asocijacija praktičara/ki omladinskog rada – je nevladina organizacija iz Srbije koju su 2009. godine osnovale organizacije civilnog društva koje se bave omladinskim radom u Srbiji. Oni su bili podstaknuti da pokrenu Asocijaciju iz potrebe da se poveća kvalitet programa za mlade. Konkretno, postojala je potreba za postavljanjem standarda za neformalno obrazovanje mladih, za pružanjem podrške onima koji obučavaju mlade, kao i za saradnjom sa ustanovama koje se bave tom oblašću. Više od deset godina kasnije, NAPOR je izrastao u jednog od najznačajnijih igrača u oblasti omladinskih programa u Srbiji i trenutno broji 48 organizacija pod svojim okriljem.

NAPOR doprinosi osnaživanju mladih na više načina. Oni uključuju obezbjeđivanje standarda kvaliteta među svojim članovima kroz redovne procese praćenja i akreditacije osnovnih standarda učinka; programe obrazovanja za omladinske radnike i lidere, uključujući niz modula obuke, kao i kroz promovisanje etike u radu sa mladima. Posljednje pomenuto je posebno važna komponenta s obzirom na probleme u komunikaciji u digitalnom prostoru. Pored toga, organizacija je aktivno uključena u zagovaranje priznavanja omladinskog rada uopšte, posebno među javnim ustanovama kao što su ministarstva, opštine i drugi akteri koji su uključeni u podršku omladinskom radu.

„Mi smo veoma profesionalni u našoj oblasti, posebno u vezi sa radom mladih. Međutim, shvatili smo da imamo ozbiljne probleme u oblastima kao što su prikupljanje sredstava, stvaranje sistema koji obezbjeđuju održivost naših programa, kao i u vođenju kancelarija i profesionalnom prenošenju našeg uticaja na širu publiku i zainteresovane strane.“

Nedeljka Ivošević je menadžerka za komunikacije u NAPOR-u. Ona objašnjava da su sa prirodnim rastom organizacije počeli da izlaze na površinu ozbiljni izazovi i nedostaci, posebno u vezi sa dugoročnom održivošću i korporativnim komunikacionim vještinama. „Mi smo veoma profesionalni u našoj oblasti, posebno u vezi sa radom mladih. Međutim, shvatili smo da imamo ozbiljne probleme u oblastima kao što su prikupljanje sredstava, stvaranje sistema koji obezbjeđuju održivost naših programa, kao i u vođenju kancelarija i profesionalnom prenošenju našeg uticaja na širu publiku i zainteresovane strane“, kaže Nedeljka.

U potrazi za podrškom, NAPOR je stupio u kontakt sa TACSO 3, projektom koji finansira EU i koji doprinosi unaprjeđivanju kapaciteta i jačanju uloge organizacija civilnog društva na zapadnom Balkanu i u Turskoj. Projekat EU TACSO 3 podržao je NAPOR uz obuku i mentorstvo, što je uticalo na poboljšanje njihove strategije prikupljanja sredstava i sveukupnog finansiranja. Njihov rad se znatno poboljšao od saradnje sa EU TACSO. U NAPOR-u tvrde da su unaprijedili i komunikaciju sa širom publikom, javnim ustanovama i donatorima.

„Glavno pitanje koje smo imali bilo je kako prevesti određene teme i stručnu terminologiju omladinskog rada publici koja nema osnovno znanje o toj temi. Pre saradnje sa EU TACSO koristili smo tehnički i birokratski jezik projekata, ali zahvaljujući mentorstvu prilagođenom potrebama našeg udruženja preko EU TACSO 3 projekta, dobili smo pomoć u prevođenju ove komunikacije na jednostavan, jasan i običan jezik koji je razumljiv svima, uključujući naše članove i širu zajednicu mladih. Na osnovu ukupnih povratnih informacija mogu da kažem da je podrška EU TACSO 3 našoj organizaciji jedna uspješna priča“, kaže Nedeljka.

„Bez podrške projekta EU TACSO 3 ne bismo mogli da dođemo do određene publike i da imamo jasnu viziju budućnosti našeg udruženja.“

O projektu

Tehnička pomoć organizacijama civilnog društva na Zapadnom Balkanu i u Turskoj (TACSO) je regionalni projekat koji finansira Evropska unija i kojim se unaprjeđuju kapaciteti i jača uloga organizacija civilnog društva (OCD). Projekat pomaže organizacijama civilnog društva da aktivno učestvuju u demokratskim procesima u regionu, a takođe razvija podsticajno okruženje za civilno društvo i pluralistički razvoj medija.

Projekat funkcioniše u Albaniji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Kosovu, Sjevernoj Makedoniji, Srbiji i Turskoj. TACSO je deo mehanizma EU Instrumenta za civilno društvo koji pruža podršku organizacijama civilnog društva u onim zemljama koje još nisu dio EU. OCD igraju važnu ulogu za EU kao ključni akteri u podršci procesu pridruživanja njihovih zemalja.

Biljana Severinova, stručnjakinja za komunikacije iz projekta EU TACSO 3, kaže da su odlučili da podrže NAPOR iz više razloga. Jedan je zato što je NAPOR organizacija koja blisko sarađuje sa mladima; udruženje radi na nacionalnom konceptu motivisanja mladih da preuzmu inicijativu, pružajući im vještine i alate koji ih osnažuju. Podrška mladima trenutno je u fokusu EU i nastaviće da bude i u budućnosti. „Drugi razlog je što NAPOR nije samo organizacija, već i udruženje koje daje doprinos i pomoć mnogim drugim organizacijama. To je bio dobar model učenja za nas na daljem razvoju naše metodologije pružanja pomoći koju ćemo koristiti u budućnosti“, kaže Biljana.

Nedeljka objašnjava da je podrška EU TACSO 3 bila od ključnog značaja za unaprjeđivanje ukupnog učinka njihove organizacije. Sada uspješnije mogu da planiraju i da imaju bolju perspektivu razvoja. „Bez podrške projekta EU TACSO 3 ne bismo mogli da dođemo do određene publike i da imamo jasnu viziju budućnosti našeg udruženja.“

NAPOR planira da dodatno proširi svoje aktivnosti i podršku omladinskom radu u Srbiji. Organizacija je trenutno samo udruženje omladinskih organizacija, ali one imaju za cilj da je prošire i pretvore u udruženje omladinskih profesionalaca koje će imati za cilj da pomogne pojedincima koji imaju uticaj i znanje u oblasti omladinskog rada.

Solarna energija uljepšava budućnost preduzeća iz BiH

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Jednu od najvećih solarnih elektrana za sopstvene potrebe u regionu ugradilo je uz podršku EU prehrambeno preduzeće iz Bosne i Hercegovine.

Preduzeće Madi, sa sedištem u Tešnju, jedna je od rijetkih firmi ovlašćenih za izvoz svježeg pilećeg mesa u Evropsku uniju. Preduzeće je osnovano 1989. godine, a 2000. godine su pokrenuli prvi pogon za preradu pilećeg mesa. Do 2015. godine proradila im je i najveća i najmodernija klanica živine u regionu sa kapacitetom od 6.000 brojlera na sat i 24 miliona živine godišnje. Danas su priznati kao lider na tržištu Bosne i Hercegovine.

Međutim, pandemija koronavirusa negativno je uticala na poslovanje Madija, uprkos tome što je jedna od najuspješnijih kompanija u Bosni i Hercegovini. Pretrpjeli su probleme sa snabdijevanjem, tako da su morali da preispitaju svoju potrošnju i uštede gdje god je moguće. Da bi prevazišli taj problem, rukovodstvo je odlučilo da formira radnu grupu za optimizaciju troškova.

„Uvijek smo znali da je struja jedan od naših najvećih troškova. Jedna od prvih stavki koju smo analizirali je bila smanjenje troškova za energiju. Nakon detaljnog istraživanja došli smo do zaključka da bi postavljanje solarne elektrane bilo jedno od najboljih rješenja.“

 

Za rukovodioca ove radne grupe određen je Mirel Dedukić. On objašnjava da je jedna od glavnih stavki rashoda koju su primijetili bila struja. „Uvijek smo znali da je struja jedan od naših najvećih troškova. Jedna od prvih stavki koju smo analizirali je bila smanjenje troškova za energiju.“

On je znao da je najveća potreba Madija za električnom energijom tokom ljeta, kada solarni paneli proizvode struju punim kapacitetom. „Nakon detaljnog istraživanja došli smo do zaključka da bi postavljanje solarne elektrane bilo jedno od najboljih rješenja“, objašnjava Mirel. Kompanija je potom krenula u investiciju koja je jedinstvena u BiH.

Dok je Madi radio na sopstvenoj studiji izvodljivosti za ulaganje u solarnu elektranu, program EU4AGRI koji finansira EU raspisao je poziv za podnošenje predloga. Poziv je uključivao i preduzeća koja se bave preradom mesa. „Imali smo skoro spreman projekat i bilo nam je lako da konkurišemo“, kaže Mirel.

Uz sufinansiranje EU4AGRI, Madi je instalirao solarnu elektranu kapaciteta 1.000 kW. Elektrana je postavljena u tri proizvodne hale površine 5500m2. Ukupan godišnji proizvodni kapacitet je 1.147 MWh, što pokriva 15% potrošnje električne energije kompanije. Pored toga, 2021. godine ugradili su još jednu solarnu elektranu kapaciteta 1.000 kW, tako da sada preko 30% utrošene električne energije dolazi iz obnovljivih izvora.

„Veoma smo ponosni što smo ovim projektom doprinijeli očuvanju životne sredine. Povrh toga, smanjili smo naše troškove i postigli samoodrživost u snabdijevanju električnom energijom.“

O projektu

Projekat EU4AGRI je četvorogodišnja inicijativa (2020-2024) usmjerena na modernizaciju poljoprivredno-prehrambenog sektora, otvaranje novih radnih mjesta i zadržavanje postojećih, kao i na pružanje podrške u oporavku od krize izazvane pandemijom koronavirusa u Bosni i Hercegovini. Ukupna vrijednost projekta je 20,25 miliona eura, uglavnom iz izvora Evropske unije, ali projekat zajednički sprovode i finansiraju Češka razvojna agencija i Razvojni program Ujedinjenih nacija (UNDP) u BiH.

Projekat EU4AGRI do sada je podržao poljoprivrednike i preduzeća u BiH sa 45 investicija u vrijednosti od skoro 5,5 miliona eura, od čega je preko 3,2 miliona finansirala Evropska unija.

Prema Mirelovim riječima, energija koju proizvodi njihova solarna elektrana predstavlja smanjenje od nešto više od 1.800.000 kgCO2 zagađenja, što je ravno uštedi od 600.000 litara dizela ili 800 tona uglja. „Veoma smo ponosni što smo ovim projektom doprinijeli očuvanju životne sredine. Povrh toga, smanjili smo naše troškove i postigli samoodrživost u snabdijevanju električnom energijom“, kaže Mirel.

Plan je da Madi ostane najveća kompanija u mesnoj industriji u Bosni i Hercegovini, kroz kontinuirano ulaganje u ljudske resurse i savremenu tehnologiju. Pored toga, pokrenuli su i novu kompaniju „Mipower d.o.o.“, koja će se baviti samo proizvodnjom i trgovinom električnom energijom. Planiraju da postave još najmanje 10MW solarnih panela.

Stvaranje nove generacije volontera

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Projekat koji finansira EU na Kosovu podržava okretanje škola ka volonterizmu.

Rina Recica ima 14 godina i jedna je od najboljih učenica u svojoj generaciji. Pored učenja, ona je prilično zaokupljena društvenim pitanjima i problemima kao što su zaštita životne sredine i ljudska prava. Tokom proteklih godina, ona i njeni prijatelji redovno su davali svoj doprinos kroz volonterske aktivnosti u školi. „Organizovali smo inicijativu čišćenja školskog dvorišta i redovno izrađivali plakate protiv vršnjačkog nasilja. Ali nekako sam uvijek imala osjećaj da ne radimo dovoljno i da možemo više“, objašnjava Rina.

To se promijenilo kada se nevladina organizacija TOKA obratila školi i ponudila da organizuje Klubove učenja uz praksu (klubove volontera) uz pomoć dvoje školskih nastavnika. „To je mnogo pomoglo“, kaže Rina, „jer sada imamo više redovnih i dobro koordiniranih aktivnosti, a upoznali smo i druge učenike u školi koji su se bavili volonterskim aktivnostima za koje nismo znali“.

„Razlog za pokretanje ovog programa bio je prilično jednostavan. Cilj nam je bio da se mladi aktiviraju po pitanjima koja se tiču zajednice i da istovremeno doprinesemo njihovom neformalnom obrazovanju.“

Program učenja uz praksu počeo je na Kosovu prije pet godina, a u posljednje tri godine realizovan je uz podršku Evropske unije. Ukratko, program ima za cilj da pomogne mladima da se više uključe u volonterske aktivnosti, a da istovremeno steknu nova znanja, vrijednosti i vještine, kao što su kritičko razmišljanje, komunikacija, rješavanje problema, društvene vještine, donošenje odluka, liderstvo, povećana samoinicijativna efikasnost i svijest o aktivnom građanstvu.

Menadžerka programa Hatidže Zeka objašnjava da su mnoge zemlje uključile volonterizam u svoj formalni obrazovni sistem kroz programe učenja uz praksu. Međutim, Kosovo je među onima koji nemaju volonterizam u okviru svog formalnog obrazovanja. „Razlog za pokretanje ovog programa bio je prilično jednostavan. Cilj nam je bio da se mladi aktiviraju po pitanjima koja se tiču zajednice i da istovremeno doprinesemo njihovom neformalnom obrazovanju“, kaže Hatidže.

Program je počeo tako što je raspisan konkurs otvoren za sve nastavnike širom Kosova, nakon čega je uslijedilo šest dana obuke za izabrane kandidate kako da koordinišu i pokrenu volonterske aktivnosti u školi. Nakon toga, obučeni nastavnici su se vratili u svoje škole i počeli da organizuju volonterske klubove sa svojim učenicima. Aktivnosti su nastavljene sedmičnim sastancima na kojima su nastavnici i učenici počeli da govore o konkretnim volonterskim akcijama. Na ovim sastancima, uz podršku programa, nastavnici su isprobali upotrebu određenih modula obuke kako bi njihovi članovi kluba bili bolje pripremljeni za volonterske aktivnosti.

Prvi modul je bio o razmišljanju o sopstvenim veštinama i kapacitetima učesnika, drugi je uveo ciklus priprema za volontersko delovanje, uključujući analizu potreba zajednice i o tome kako razviti ideje za rješavanje problema, a u trećem su analizirani uspesi i nedostaci projekta. Volonterski klubovi u svakoj od odabranih škola redovno su se sastajali tokom nekoliko mjeseci, a pored podučavanja novih vještina, svaki od klubova je do kraja programa realizovao i najmanje jedan volonterski projekat. Svaki projekat je takođe finansijski podržan kroz simboličan doprinos tamo gdje je to bilo neophodno.

„Bilo je zaista inspirativno vidjeti trud i posvećenost koje su i nastavnici i učenici uložili u svoje volonterske projekte – a postoji još veće interesovanje za nove klubove koje ćemo uskoro pokrenuti.“

O projektu

TOKA sprovodi program Učenje kroz praksu od 2017. godine. U ovaj program TOKA je uključila 2.500 mladih od 12 do 17 godina iz više od 80 škola u 20 kosovskih opština. Ovi mladi ljudi su dio volonterskih klubova u kojima se uči kroz praksu, a koje podržava TOKA. Klubove vode nastavnici ili članovi civilnog društva stariji od 18 godina, koji su obučeni za metodologiju iskustvenog učenja koja integriše učenje kroz iskustvo. Ovaj program takođe izlaže mlade konkretnim iskustvima implementacijom projekata učenja kroz praksu, izradom kataloga potreba njihove zajednice, rješavanjem ili smanjenjem problema njihove zajednice, postavljanjem ciljeva, upravljanjem projektnim aktivnostima, prikupljanjem sredstava, izradom budžeta i praćenjem i procjenom projekata. Od 2019. godine projekat podržava Kancelarija Evropske unije na Kosovu, putem Evropskog instrumenta za demokratiju i ljudska prava EIDHR.

Za pet godina, projekat je uspio da pokrene 29 klubova za učenje uz praksu u 15 opština širom Kosova, angažujući 60 lidera takvih klubova, a više od 500 volontera im se pridružilo. Tokom školske godine realizovano je 60 projekata učenja uz praksu u različitim zajednicama širom Kosova. Kao rezultat toga, preko 50.000 ugroženih ljudi je podržano na direktan ili indirektan način kroz projekte koji se sprovode u okviru volonterskih klubova. „Bilo je zaista inspirativno vidjeti trud i posvećenost koje su i nastavnici i učenici uložili u svoje volonterske projekte – a postoji još veće interesovanje za nove klubove koje ćemo uskoro pokrenuti“, kaže Hatidže.

U programu su učestvovali i studenti Učiteljskog fakulteta i Odseka za psihologiju Univerziteta u Prištini koji će u budućnosti postati školski nastavnici i psiholozi. Oni su takođe imali koristi od neformalnih nastavnih tehnika koje su pružene u okviru klubova. Prema Hatidže, ukupan uticaj projekta bio je trostruk: nastavnici su naučili nove nastavne metode koje su se pokazale efikasnim i praktičnim, a njih će primijeniti i u svojoj redovnoj nastavi; članovi kluba stekli su veće samopouzdanje u koordinaciji, analitičkim i mekim vještinama; a studenti Učiteljskog fakulteta i Odseka za psihologiju stekli su dragocjen uvid u metode iskustvenog učenja, kao što je upravljanje omladinom, klubom i sprovođenjem projekata u svojim zajednicama.

Hatidže dalje objašnjava da je podrška EU ovom programu bila od presudnog značaja, i to ne samo sa finansijskog stanovišta. „Podrška EU povećala je kredibilitet i značaj programa među zainteresovanim stranama na opštinskom i centralnom nivou i dala je važan dodatni podsticaj u poslednje tri godine“, kaže ona.

Viši nivo roditeljstva

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

EU i Unicef udružuju snage u pružanju podrške Crnoj Gori u razvoju efikasnog programa razvoja u ranom djetinjstvu kojim se unaprjeđuje dobrobit djece i pruža podrška njegovateljima.

Mišo Obradović je otac dvoje djece i poznati crnogorski glumac. Voli da provodi slobodno vrijeme sa svojom četvorogodišnjom ćerkom i jednogodišnjim sinom. Međutim, uprkos svojoj ambiciji da bude savršen otac, imao je problema u komunikaciji sa ćerkom. „Moja ćerka je provodila mnogo vremena za stolom za vrijeme ručka, što je problem sa kojim se mnogi roditelji suočavaju, ali ja nisam znao najbolji način da ga riješim“, kaže Mišo.

 

Priznaje da je pokušao sam da riješi ovaj izazov na razne načine – od podmićivanja ćerke slatkišima do prijetnji kažnjavanjem. Međutim, shvatio je da ovaj pristup ne daje željene rezultate. „Ponekad bih izgubio strpljenje. Ponekad bih imao previše strpljenja, a u tim slučajevima obroci bi trajali vječno“, kaže on.

 

„Odlučio sam da se prijavim za program Brižne porodice ne samo zbog ovog konkretnog problema, već i zbog želje da budem bolji otac svojoj djeci“, objašnjava on. Koristeći principe iz programa, zajedno sa stručnim savetima i razgovorima sa drugim očevima koji su učestvovali u programu, Mišo je naučio kako da motiviše ćerku da završi svoj obrok koristeći pozitivne podsticaje. „Mirno je prihvatila ovu novu situaciju i odlučio sam da ostanem pribran, tako da više nismo frustrirani zadržavanjem za stolom sat i po nakon ručka.“

„Programi o roditeljstvu ne samo da pomažu u smanjenju strogosti, već i pomažu djeci da budu nenasilna. Roditelji su djeci uzor ponašanja, tako da podizanje djece u nenasilnim porodicama može doprinijeti nenasilnim zajednicama.“

Brižne porodice je program za roditelje koji ih podržava da uspostave i njeguju dobre odnose sa svojom djecom. Program direktno finansira EU u Crnoj Gori u okviru projekta Razvoj u ranom djetinjstvu koji sprovodi Unicef. Ida Ferdinandi je Unicefova službenica za razvoj u ranom djetinjstvu u Crnoj Gori i objašnjava da su programi roditeljstva na globalnom nivou prepoznati kao jedna od ključnih strategija za sprječavanje nasilja nad djecom. „U stvari, programi o roditeljstvu ne samo da pomažu u smanjenju strogosti, već i pomažu djeci da budu nenasilna. Roditelji su djeci uzor ponašanja, tako da podizanje djece u nenasilnim porodicama može doprinijeti nenasilnim zajednicama“, kaže ona.

Ida objašnjava da postoji nekoliko ovakvih programa zasnovanih na dokazima širom svijeta, ali da je tim programima generalno teško pristupiti zbog naknade za licencu koja je veoma skupa. Svjetska zdravstvena organizacija, kao i stručnjaci sa različitih univerziteta i iz Unicefa, stoga su razvili ovaj poseban program (Roditeljstvo za doživotno zdravlje, pod nazivom Brižne porodice, u Crnoj Gori) kao licencirani program zasnovan na dokazima ali otvorenog koda za zemlje sa niskim i srednjim primanjima kao što je Crna Gora.

Program se u Crnoj Gori sprovodi već duže od pet godina. Sa dva ciklusa godišnje, on je uključio više od 800 roditelja u sedam opština. Program je uspješno završilo 700 roditelja. Studija koja je izmerila uticaj programa među učesnicima pokazuje da je došlo do  smanjenja nasilnog roditeljstva za više od 70%, problematično ponašanje djece smanjeno je za 30% i roditeljska depresija se smanjila za 45%. „Uticaj projekta je fantastičan“, kaže Ida.

Onlajn verzija Brižnih porodica pod nazivom ParentChat je testirana tokom pandemije koronavirusa u pokušaju da se ublaže uticaji koronavirusa na djecu i porodice na Zapadnom Balkanu i u Turskoj.

„Pokušavamo da izgradimo stručne ljudske kapacitete da bi se program razvijao na održiv način. Takođe sarađujemo sa Ministarstvom zdravlja na nacionalnoj strategiji razvoja u ranom djetinjstvu kako bi program postao sastavni dio vladine politike i redovna usluga.“

O projektu

Inicijativa za razvoj u ranom djetinjstvu u Crnoj Gori je trogodišnji program koji će trajati do jula 2023. godine. Finansira ga Evropska unija sa milion eura, a sprovodi ga Unicef, u saradnji sa ministarstvima zdravlja, obrazovanja i rada i socijalnih pitanja. Zahvaljujući toj inicijativi, EU i Unicef će pomoći crnogorskim vlastima da razviju i sprovedu nacionalnu strategiju o razvoju u ranom djetinjstvu, čime će se takođe podići svijest o značaju ranog razvoja djece. Povećaće se kapaciteti zdravstvenih, zaštitnih i obrazovnih službi za pružanje odgovarajućih usluga porodicama i maloj djeci, uključujući djecu sa invaliditetom. Roditelji i njegovatelji će takođe imati priliku da steknu nova znanja i vještine kroz program, što će im olakšati da svojoj djeci obezbede pozitivnu, prisutnu i brižnu njegu.

Program Brižne porodice u Crnoj Gori sprovode centri za osnovnu zdravstvenu zaštitu koji imaju savjetodavne jedinice, kao i vrtići i nekoliko organizacija civilnog društva i osnovnih škola. Unicef takođe radi na proširenju programa kako bi se obezbijedila njegova održivost. Program obezbjeđuje obuku za nove lokalne moderatore sa ciljem da se izgradi grupa nacionalnih instruktora, tako da u budućnosti ne mora da se oslanja samo na međunarodne stručnjake. „Pokušavamo da izgradimo stručne ljudske kapacitete da bi se program razvijao na održiv način. Takođe sarađujemo sa Ministarstvom zdravlja na nacionalnoj strategiji razvoja u ranom djetinjstvu kako bi program postao sastavni dio vladine politike i redovna usluga“, kaže Ida.

Mišo kaže da se model roditeljstva promijenio u odnosu na vrijeme kada je on bio dijete i da očevi žele da budu prisutniji u vaspitavanju svoje djece. „Želim da budem otac koji je blizak svojoj djeci tokom kritičnih perioda njihovog života; da im budem podrška i da im pružim smjernice za odluke koje ih očekuju u životu“, kaže on.