Skip to main content

Jeta e shëndetshme bëhet zakon

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një program i financuar nga BE-ja mbështet një projekt që ofron aktivitete sportive dhe rekreative në natyrë për të rinjtë.

Shkolla Universale Sportive “Spartakus” u krijua në shtator 2021 si reagim ndaj një nevoje të vërtetë për t’u ofruar fëmijëve në Gacko një mjedis stimulues të favorshëm për zhvillimin e tyre të mirëfilltë psiko-fizik. Objektivat kryesore të organizatës janë të përqendruara rreth edukimit të zhvillimit gjithëpërfshirës të fëmijëve nga mosha 3 deri në 12 vjeç. Të gjitha aktivitetet janë krijuar për të nxitur rritjen holistike të çdo individi. Programi përfshin aspekte që kontribuojnë në mirëqenien psiko-fizike të fëmijëve, parandalimin e deformimeve, edukimin dhe rritjen e aftësive motorike dhe njohëse. Përveç këtyre komponentëve, ka një fokus të fortë në kultivimin e aftësive të dëshirueshme shoqërore te çdo fëmijë. Misioni është t’u ofrojë fëmijëve një gamë të larmishme aktivitetesh për të siguruar zhvillimin e duhur fizik të tyre, si dhe aktivitete që do të forcojnë elasticitetin e tyre mendor.

“Në botën e sotme të modernizimit të shpejtë, kohës së gjatë para ekranit dhe dixhitalizimit të përhapur, ne kemi dëshmuar pasojat e brezave në rritje, të cilët janë gjithnjë e më shumë të tjetërsuar, të shkëputur nga shoqëria dhe të udhëhequr në mënyrë të papërshtatshme. Këto perceptime na kanë motivuar të promovojmë konceptin e një stili jetese të shëndetshëm përmes një sërë aktivitetesh që rilidhin fëmijët dhe të rinjtë me natyrën dhe me njëri-tjetrin, gjë që ka një rëndësi të madhe.”

Në bashkinë Gacko ka nisur së fundmi projekti “Jeta e shëndetshme bëhet zakon”, i iniciuar nga Shkolla Universale Sportive “Spartakus” në partneritet me shoqërinë alpinistike “Volujak”. Ky projekt është krijuar për të ofruar aktivitete sportive dhe rekreative në natyrë për të rinjtë, duke synuar të nxisë mirëqenien fizike dhe mendore duke rrënjosur vlera të tilla si përgjegjësia dhe një vlerësim të thellë për natyrën. Projekti u drejtohet individëve të moshës 5 deri në 30 vjeç.

Nada Jovovic nga shkolla sportive “Spartakus” thekson rëndësinë e edukimit të një brezi të ri të shëndetshëm brenda shoqërisë. Ajo shpjegon se projekti është iniciuar me synimin për të rrënjosur një kulturë të shëndetit dhe mirëqenies tek popullata e re që në moshë të re. “Në botën e sotme të modernizimit të shpejtë, kohës së gjatë para ekranit dhe dixhitalizimit të përhapur, ne kemi dëshmuar pasojat e brezave në rritje, të cilët janë gjithnjë e më shumë të tjetërsuar, të shkëputur nga shoqëria dhe të udhëhequr në mënyrë të papërshtatshme. Ata janë bërë fizikisht joaktivë dhe mendërisht të brishtë. Këto realizime na kanë motivuar të promovojmë konceptin e një stili jetese të shëndetshëm përmes një sërë aktivitetesh që rilidhin fëmijët dhe të rinjtë me natyrën dhe me njëri-tjetrin, gjë që ka një rëndësi të madhe”, thotë Nada.

Projekti “Jeta e shëndetshme bëhet zakon” ka marrë mbështetje nga Programi Rajonal i financuar nga BE për Demokracinë Vendore në Ballkanin Perëndimor 2 (ReLOaD2).

Aktivitetet e projektit janë strukturuar në mënyrë të menduar për të krijuar një avancim të qetë, me çdo aktivitet të mëpasshëm që ndërtohet mbi aktivitetet e mëparshme. Disa nga aktivitetet që janë ekzekutuar tashmë me sukses përfshijnë një shkollë vrapimi, workshope që fokusohen në rëndësinë e ndihmës së parë për aktivitete të sigurta në natyrë, seanca mbi orientimin dhe navigimin në natyrë, një shkollë ecjeje, një program trajnimi për fitnes në natyrë, një event sportiv dhe rekreativ i njohur si “Dita pa telefon” dhe më shumë. Anasjelltas, axhenda e ardhshme përfshin aktivitete emocionuese si “Lojërat e klikimit dhe brezit elastik”, dy seanca stërvitore në natyrë, një ekspeditë ecjeje, një garë me pengesa dhe një shkollë tjetër vrapimi.

 “Përmes iniciativave tona të projektit, ne po rikonfirmojmë se individët në komunitetet më të vogla vendore nuk janë pasivë ose apatikë; përkundrazi, atyre u mungojnë mundësitë për ta bërë kohën e lirë më kuptimplote.”

Rreth projektit

The Regional Programme on Local Democracy in the Western Balkans 2 (ReLOaD2) është vazhdim i nismave të mbështetura nga BE-ja, të tilla si: Local Democracy Strengthening Project (LOD, 2009-2016) dhe Regional Program for Local Democracy in the Western Balkans (ReLOaD, 2017-2020). Ashtu si projektet e mëparshme, ky projekt financohet nga Bashkimi Evropian (BE) dhe zbatohet nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP). ReLOaD2 është zbatuar nga Ballkani Perëndimor, në veçanti Shqipëria, Bosnje dhe Hercegovina (BiH),Kosova*, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia.

Nada thekson se reagimi dhe entuziazmi i komunitetit lokal ndaj të gjitha aspekteve të projektit “Jeta e shëndetshme bëhet zakon” i ka tejkaluar pritshmëritë e tyre. Ajo komenton, “Përmes iniciativave tona të projektit, ne po rikonfirmojmë se individët në komunitetet më të vogla lokale nuk janë pasivë ose apatikë; përkundrazi, atyre u mungojnë mundësitë për ta bërë kohën e lirë më kuptimplote.”

Nada vazhdon duke theksuar rëndësinë më të gjerë të projektit. Ajo shprehet, “Ajo që është me të vërtetë e rëndësishme është se, pas përfundimit të këtij projekti, do të ketë një numër dukshëm më të madh të rinjsh dhe fëmijësh që do të zhvillojnë një vlerësim të thellë për natyrën.” Për më tepër, ajo parashikon që edhe familjet dhe prindërit e tyre do të kalojnë më shumë kohë në mjedise natyrore.

Zilet e shkollës bien për herë të dytë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Arsimi dhe punësimi i të kthyerve në Maqedoninë e Veriut.

Gjatë javëve të fundit, Ajnur Ibraimovski, një 37-vjeçar i kthyer në Përlep, një komunë në Maqedoninë e Veriut, ka ndjekur në mënyrë aktive mësimet në shkollën fillore publike vendore. Krahas 21 shokëve të tjerë të klasës, të gjithë të kthyer në Përlep, Ajnuri është i regjistruar në një program 6-mujor që do t’i mundësojë të përfundojë arsimin fillor. Duke reflektuar për të kaluarën e tij, ai shpjegon: “Unë ndoqa shkollën deri në klasën e 4-të… por për shkak të kufizimeve financiare në vendin e origjinës, m’u desh të lija shkollën për të gjetur punë.”

 

Kërkimi i Ajnurit për t’i shpëtuar varfërisë e çoi atë në përpjekje për të migruar në Gjermani, ku ai shpresonte për perspektiva më të mira pune dhe cilësi të jetës. Pas dy vitesh jashtë vendit, kthehet në Përlep. Megjithatë, gjetja e një pune të qëndrueshme në vendin e origjinës doli e vështirë. Në Maqedoninë e Veriut, punësimi formal kërkon përfundimin e arsimit fillor. Në Përlep, ku kompanitë po kërkojnë në mënyrë aktive punëtorë për shkak të dinamikës specifike të tregut të punës, pamundësia e kryerjes së arsimit fillor nga Ajnur përbën një pengesë të konsiderueshme për punësimin formal. Sipas njërës prej anketave më të fundit, gati 30% e punëdhënësve në rajon raportuan vështirësi në gjetjen e punëtorëve të kualifikuar. Ajnur shtjellon, “Kompanitë po kërkojnë individë që kanë përfunduar shkollimin e tyre.”

“Kompanitë janë në kërkim të individëve që kanë përfunduar shkollimin e tyre”.

Pas kthimit të tij, Ajnur siguroi një pozicion afatshkurtër në një ndërmarrje në Përlep, ku tani ka mundësinë të kalojë në një rol më të qëndrueshëm si operator i pirunit. Megjithatë, për të ndjekur këtë punë, ai duhet të sigurojë që kualifikimet e tij arsimore të përputhen me rregulloret e punës në Maqedoninë e Veriut. Rrjedhimisht, Ajnuri mori vendimin për t’u kthyer në shkollë. Ai aktualisht është duke marrë pjesë në një program për edukimin e të rriturve në komunën e Përlepit, së bashku me të kthyerit e tjerë të cilët ndajnë përvoja të ngjashme të lënies së shkollës para kohe. Ky emërues i përbashkët i bashkon ata në rrugët e tyre të ndryshme të jetës. Programi i edukimit të të rriturve është krijuar qëllimisht për të ndihmuar të kthyerit e rritur në përfundimin e arsimit fillor pas kthimit të tyre. Të mbështetur nga Projekti Rajonal i Riintegrimit të të Kthyerve (Regional Returnee Reintegration) (RRR) i financuar nga BE, i zbatuar nga UNDP, 56 të kthyer të rritur në Maqedoninë e Veriut janë kthyer në shkollë, tani duke punuar shumë për të përfunduar arsimin fillor dhe për të përmirësuar perspektivat e tyre të punësimit.

 

Nga ana tjetër, fëmijët e kthyer ndeshen me sfida të veçanta lidhur me arsimin pas kthimit të tyre. Këto sfida mund të përfshijnë procese administrative që lidhen me njohjen e arsimimit të tyre paraprak, si dhe vështirësitë e përshtatjes në një mjedis të ri shkollor. Nëse lihen të pazgjidhura, këto sfida mund të rezultojnë që fëmijët ose të përsërisin notat ose ta braktisin shkollën fare. Një vendim i tillë do të kishte një ndikim të thellë në të ardhmen e tyre. Për të zbutur këto sfida, organizatat joqeveritare lokale (OJQ-të), me mbështetjen e projektit RRR, po ndihmojnë të kthyerit të kenë akses në shërbime të ndryshme qeveritare pas kthimit të tyre, duke përfshirë regjistrimin e fëmijëve të tyre në shkollat ​​lokale. Deri më sot, projekti RRR ka lehtësuar qasjen e disa shërbimeve qeveritare të mbi 380 të kthyerve në Maqedoninë e Veriut.

“Para së gjithash, unë aspiroj të bëhem një individ i ditur. Marrja e një certifikate për përfundimin e arsimit fillor do të më hapë mundësi të shumta. Gjithashtu do të më mundësojë të zgjeroj njohuritë e mia dhe të ndihmoj fëmijët të mi në studimet e tyre. Nuk do të humbas mundësitë e punës për shkak të mungesës së arsimit tim, si më parë”.

Rreth projektit

Projekti ‘Reintegration of Returnees in the Western Balkans’ fokusohet në trajtimin e pengesave kryesore për ri-integrimin socio-ekonomik të të kthyerve të cenueshëm në Ballkanin Perëndimor. Projekti është pjesë e Pre-accession Assistance (IPA) II Multi-Country Action, EU support to Fundamental Rights of Roma Community, dhe Reintegration of Returnees, besuar UNDP-së, World Bank, dhe Council of Europe.  Projekti vlerëson hendeqet në politika dhe institucione në të gjithë Ballkanin Perëndimor dhe lehtëson dialogun rreth mekanizmave për zbatimin e monitorimit të politikave të ri-integrimit dhe programeve. Në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut dhe Serbi, projekti zbaton programe të nivelit vendor dhe teston zgjidhje novatore për ri-integrimin e qëndrueshëm socio-ekonomit të të kthyerve.

Metula Ismailoska, një 29-vjeçare e kthyer nga Gjermania, gjeti frymëzim për t’u rikthyer në arsim përmes fëmijëve të saj në moshë shkollore. Ajo e kishte lënë shkollën herët, u martua në një moshë shumë të re, dhe më pas, me bashkëshortin e saj, nisi një udhëtim nga Maqedonia e Veriut në kërkim të një jete më të mirë jashtë vendit brenda Bashkimit Evropian. Pas qëndrimit të tyre në BE, Metula, së bashku me familjen e saj prej gjashtë fëmijësh, u kthye në Përlep. Duke pranuar rolin jetik të arsimit, Metula është e vendosur të sigurojë arsimimin e fëmijëve të saj. Ajo shtjellon, pse dhe si vendosi të kthehet në shkollë dhe të marrë pjesë në programin e mbështetur nga BE dhe UNDP: “Nuk kam pasur përvojë paraprake me studimin… Kështu, përmes fëmijëve të mi zbulova se ka një mundësi arsimimi edhe për mua”. Duke diskutuar për rëndësinë e këtij edukimi për të, Metula thekson: “Para së gjithash, unë aspiroj të bëhem një individ i ditur. Marrja e një certifikate për përfundimin e arsimit fillor do të më hapë mundësi të shumta. Gjithashtu do të më mundësojë të zgjeroj njohuritë e mia dhe të ndihmoj fëmijët të mi në studimet e tyre. Nuk do të humbas mundësitë e punës për shkak të mungesës së arsimit tim, si më parë”.

Mungesa e arsimit formal shquhet si një kontribuues i madh në sfidat e shumta me të cilat përballen shumë të kthyer në Maqedoninë e Veriut, një grup i përbërë kryesisht nga individë të komunitetit Rom. Sipas një ankete të vitit 2022 të kryer nga projekti RRR, 57% e personave nga komuniteti Rom në Përlep nuk kanë arsim formal. Duke i bërë jehonë përvojave të Ajnurit dhe Metulës, historitë e jetës së shumë të kthyerve pasqyrojnë se si kjo mangësi arsimore i përjetëson disavantazhet e tyre sociale dhe ekonomike. Në Maqedoninë e Veriut, përfundimi i arsimit fillor nuk është vetëm një parakusht për punësim formal, por edhe për pjesëmarrje në nismat aktive të qeverisë për tregun e punës. Rrjedhimisht, pavarësisht dinamikës së tregut të punës në zhvillim dhe rritjen e mundësive të punësimit, të kthyerit pa arsim fillor mbeten të përjashtuar nga këto perspektiva punësimi. Vlerësimi i RRR 2022 zbuloi se 84% e të anketuarve nuk ishin në dijeni të masave qeveritare të punësimit të parashikuara nga Agjencia e Punësimit, pavarësisht se 70% e tyre ishin të regjistruar si punëkërkues aktivë.

Prandaj, edhe në prani të hapjeve të tregut të punës dhe programeve qeveritare, të kthyerit pa arsim fillor nuk janë në gjendje t’i shfrytëzojnë këto mundësi. Braktisja e hershme e shkollës i detyron individët të shkojnë drejt punësimit joformal dhe drejt pasigurt. Arsimi merr një rol kryesor në jetën e të kthyerve, duke përfshirë të rriturit dhe ata të moshës shkollore. Kjo është pikërisht arsyeja pse shfrytëzimi i potencialit transformues të arsimit për lehtësimin e një kthimi të suksesshëm në vendin e origjinës ka mbetur një temë qendrore në projektin e financuar nga BE, të zbatuar nga UNDP për Ri-integrimin Rajonal të të Kthyerve.

Projekti SHAI i BE-së ndryshon jetë përmes strehimit social

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Një projekt në Serbi, i financuar nga Bashkimi Evropian, po ndihmon komunitetet e cenueshme për të arritur përfshirjen sociale.

Miljana, një 27-vjeçare, banore e një vendbanimi Rom në Svilajnac, ka kaluar shumë sfida në jetës. Pas      mbarimit të shkollës së mesme tregtare, ajo e gjeti veten në rolin e një nëne beqare për vajzën e saj shtatëvjeçare, Petra. Banesa e tyre e mëparshme, një shtëpi e vogël, e rrënuar, ofronte pak kushte ideale të jetesë. Megjithatë, kohët e fundit, një ndryshim pozitiv erdhi në jetën e tyre. Ato u zhvendosën në një ndërtesë të sapo përfunduar të banesave sociale pikërisht përballë rrugës së ngushtë nga lagjja e tyre e vjetër. Ky kalim në dukje i vogël bëri një ndryshim madhur në kushtet e tyre të jetesës. Apartamenti i tyre i ri është jo vetëm i bollshëm, por edhe i mobiluar plotësisht me mobilje krejt të reja dhe elektroshtëpiake moderne.

Miljana është përfituese e projektit “New Homes and Inclusive Environment for Vulnerable Categories of the Population in Svilajnac”, i cili është pjesë e programit të BE-së Support for Social Housing and Active Inclusion (EU SHAI). Përtej sigurimit të saj me një shtëpi të re komode, kjo nismë e ka fuqizuar edhe drejt pavarësisë financiare dhe përfshirjes sociale. Miljana mori pjesë aktive në workshope që synonin rritjen e punësimit të saj, duke përfshirë trajnimin për marrjen e patentës së drejtimit të kategorisë B.

“Masat e përfshirjes aktive luajnë një rol kryesor në sigurimin e qëndrueshmërisë së projektit, pasi ai është projektuar dhe zbatuar me përpikëri në përputhje me nevojat unike të familjeve dhe anëtarëve individualë të familjes.”

Për sa i përket banesave sociale, projekti përdor tre mënyra mbështetjeje: ndërtimi i apartamenteve dhe shtëpive të reja, blerja e shtëpive ekzistuese për përfituesit dhe rinovimi i shtëpive në pronësi të përfituesve. Deri më sot, gjithsej 127 familje, me 361 anëtarë (171 meshkuj dhe 190 femra), kanë kaluar me sukses në banesat e tyre të reja në njësitë e banimit social të sapondërtuara të vendosura në Ca c a k, Svilajnac, Loznicë, Vrnja c     ka Banja, Lubovijë. S abac, dhe Ra s ka. Përveç kësaj, 14 shtëpi familjare janë ndërtuar në Koceljevë dhe Z agubicë, duke akomoduar familjet që tani i quajnë shtëpi. Për më tepër, projekti ka prokuruar 56 shtëpi fshati dhe ka përfunduar rinovimin e 92 shtëpive, që të gjitha synojnë përmirësimin e kushteve të banimit për ata në nevojë.

Dragana Millosheviç, menaxhere e projektit të programit të BE-së SHAI, shtjellon mbështetjen e gjithanshme që u ofrohet familjeve të përzgjedhura për strehim social. Kjo mbështetje është përshtatur për nevojat specifike të çdo anëtari të familjes, e përcaktuar nëpërmjet një vlerësimi të plotë pas procesit të përzgjedhjes së banesave sociale. Ajo thotë, “Për shembull, nëse një familje përbëhet nga katër anëtarë që kërkojnë mbështetje, ne ofrojmë ndihmë në përputhje me rrethanat. Në rastet kur një individ ka nevoja unike, të tilla si një person me aftësi të kufizuara që ka nevojë për një karrige me rrota ose, në një rast, një djalë i ri që ndjek një shkollë të mesme në një qytet tjetër që kërkon tarifa konvikti, ne i mbuluam ato shpenzime, duke i mundësuar atij të përfundojë arsimin e tij të mesëm. Disa individë mund të kenë nevojë të ndjekin kurse specifike; për shembull, ne ofruam kurse saldimi, një profesion shumë i kërkuar sot, dhe lehtësuam pjesëmarrjen e tyre.”

Deri më sot, projekti ka shtrirë mbështetjen e tij në 324 familje, duke përfshirë mbi 1000 individë, nëpërmjet një sërë masash përfshirjeje aktive. Prej tyre, 167 fëmijë kanë marrë mbështetje arsimore, ndërsa 104 burra të rritur dhe 221 gra kanë kryer trajnime arsimore. Gjithashtu, 146 familje kanë përfituar grante për të ardhura, 42 përfituese janë angazhuar përkohësisht në punë dhe 29 përfituese janë bërë të vetëpunësuar. Mbështetja psiko-sociale është administruar për 135 familje, me 391 anëtarë. Gjithashtu, rreth 280 familje kanë marrë ndihmë në formën e mobiljeve dhe pajisjeve elektroshtëpiake. Dragana nënvizon rëndësinë e komponentit të përfshirjes aktive, duke thënë, “Ai luan një rol kryesor në sigurimin e qëndrueshmërisë së projektit, pasi është projektuar dhe zbatuar me përpikëri në përputhje me nevojat unike të familjeve dhe anëtarëve individualë të familjes.”

 “Projekti SHAI i BE-së ka sjellë ndryshime thelbësore në jetën e njerëzve dhe ata janë shumë të vetëdijshëm për këtë transformim.”

Rreth projektit

Programi i Bashkimit Evropian për Mbështetjen e Strehimit Social dhe Përfshirjen Aktive (EU SHAI) është krijuar për të përmirësuar zbatimin e politikave të përfshirjes sociale në Serbi dhe për të ofruar zgjidhje të qëndrueshme strehimi të shoqëruara me masa aktive të përfshirjes për popullatën më të cenueshme. Bashkimi Evropian (BE) ka ndarë 27 milionë euro përmes Instrumentit për Asistencën e Para-Aderimit (IPA) 2018 për implementimet 63 mujore të Programit dhe Zyra e Kombeve të Bashkuara për Shërbimet e Projektit (UNOPS) është përzgjedhur si partneri zbatues.

Dragana thekson rëndësinë më të madhe të mbështetjes së arsimit dhe avancimit profesional në mesin e përfituesve, duke pranuar se vetëm ofrimi i banesave sociale nuk i adreson në mënyrë gjithëpërfshirëse sfidat e tyre. Ajo shtjellon, “Për të rritur pozitën e tyre shoqërore, individët duhet të rrisin aftësitë dhe edukimin e tyre. Duke përmirësuar perspektivat e tyre të punësimit, ata mund të kalojnë nga të qenit përfitues të mbështetjes sociale nga qeveria.” Ajo më tej thekson, “Programi SHAI i BE-së ka sjellë ndryshime thelbësore në jetën e njerëzve dhe ata janë shumë të vetëdijshëm për këtë transformim.”

Të mbrojmë lumin Vardar me mbështetjen e BE-së

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Sistemi i ujësjellësit në Shkup, kryeqytetin e Maqedonisë se veriut po merr një shtysë, duke treguar se zhvillimi shkon paralelisht me integrimin në BE.

Qytetet duhet të përshtaten vazhdimisht, për të trajtuar popullsinë urbane në rritje të shpejtë, për të trajtuar sfidat e ndryshimeve klimatike dhe për të menaxhuar burimet e kufizuara. Shkupi, kryeqyteti i Maqedonisë së Veriut, po punon në mënyrë aktive drejt transformimit të vetvetes në një metropol të qëndrueshëm, modern evropian me një vëmendje të veçantë në mbrojtjen e mjedisit. Ky angazhim ilustrohet nga një nismë e rëndësishme për të mbrojtur mjedisin e qytetit nëpërmjet ndërtimit të një impianti për trajtimin e ujërave të zeza. Ky impiant do të zgjerojë shërbimet higjienike për më shumë se gjysmë milioni banorë, dhe në të njëjtën kohë do të frenojë ndotjen në lumin Vardar, lumi më i gjatë i Maqedonisë së Veriut.

Në Shkup, ujërat e këtij lumi të shquar, i cili përshkon kryeqytetin e vendit, deri më tani nuk i janë nënshtruar trajtimit të duhur. Në kuadër të rrjetit të kanalizimit të menaxhuar nga PE Ujësjellës dhe Kanalizim, ujërat e zeza shkarkohen në disa pika përgjatë bregut të majtë dhe të djathtë të lumit Vardar. Megjithëse ekziston një nivel kontrolli dhe trajtimi fillestar për këto shkarkime, ato në fund e gjejnë rrugën e tyre direkt në lumin Vardar.

“Për shumë vite kemi punuar me përkushtim për krijimin e kushteve të nevojshme për realizimin e këtij projekti infrastrukturor jetik dhe shumë domethënës.”

Znj. Kaja Shukova, Ministrja e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor të Maqedonisë së Veriut, thekson rëndësinë kritike të ndërtimit të një impianti për pastrimin e qytetit të Shkupit. Ajo thekson se kjo ka qenë dhe vazhdon të jetë një nga çështjet më urgjente jo vetëm për Ministrinë dhe Qeverinë, por mbi të gjitha për qytetarët dhe shëndetin dhe mirëqenien e tyre. Ministrja Shukova thekson se “Kemi shumë vite që punojmë me përkushtim për krijimin e kushteve të nevojshme për realizimin e këtij projekti infrastrukturor jetik dhe shumë domethënës”.

Gjatë fazës përgatitore, projekti ka marrë grante të vlefshme për asistencë teknike nga disa institucione me famë, duke përfshirë Bankën Evropiane të Investimeve, Bankën Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim, Kornizën e Investimeve të Ballkanit Perëndimor dhe qeverinë franceze. Kjo mbështetje pasqyron përkushtimin e palëkundur të Team Europe ndaj Maqedonisë së Veriut. Objektivi kryesor i kësaj ndihme është të adresojë kufizimet e kapaciteteve brenda partnerëve vendorë, duke rritur aftësitë e tyre në planifikimin, funksionimin dhe mirëmbajtjen e projekteve investuese.

Impianti i trajtimit të ujit në Shkup është projektuar për t’i shërbyer 650,000 banorëve ekuivalent. Faza e ndërtimit parashikohet të zgjasë tre vjet, e ndjekur nga një periudhë prove dyvjeçare kushtuar testimit të funksionalitetit të impiantit të trajtimit dhe trajnimit të personelit përgjegjës për funksionimin e tij. Objekti do të shtrihet në një sipërfaqe prej 13 hektarësh, i vendosur në komunën e Gazi Babës, në bregun e majtë të lumit Vardar në zonën e Trubarevës. Projekti është një përpjekje bashkëpunuese që përfshin NP Ujësjellës dhe Kanalizim – Shkup, Qytetin e Shkupit, Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor dhe Ministrinë e Financave. Pas përfundimit të ndërtimit, Impianti për trajtimin e ujërave të zeza – Shkup do të bëhet pronë e NP Ujësjellës dhe Kanalizim – Shkup.

Projekti do të zhvillohet në dy faza të veçanta. Faza fillestare përfshin para-trajtimin dhe trajtimin biologjik të ujërave të zeza së paku deri në vitin 2035, ndërsa faza pasuese do të fokusohet në largimin e azotit dhe fosforit nga ujërat e zeza që derdhen në lumin Vardar, që do të përfundojë jo më vonë se 2045. Pas funksionimit të plotë të impiantit të trajtimit, afërsisht 74.7% e kapacitetit të kërkuar të vendit për trajtimin e ujërave të zeza do të përmbushet deri në vitin 2027.

“Mund të pohoj me besim se pa akses në këta mekanizma financiarë evropianë, arritja në këtë fazë përfundimtare – ndërtimi i stacionit – do të kishte qenë jashtëzakonisht sfiduese. Ne e vlerësojmë thellësisht mbështetjen e BE-së në këtë drejtim, si dhe në proceset e tjera përmes të cilave ne përpiqemi të arrijmë standardet evropiane”.

Rreth projektit

Njësoj si banka e BE-së për klimën, Banka Evropiane e Investimeve financon 3 miliardë euro në infrastrukturën ujore çdo vit, me fokus në sigurinë e ujit dhe përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike. Rreth 30% e projekteve të bankës për ujin janë jashtë Bashkimit Evropian, shpesh herë në disa nga prej vendeve më të varfra dhe të goditur nga thatësira Në vitin 2022, ne kemi investuar rreth 2.17 miliardë euro në këtë sektor, i cili përmirësoi kanalizimet për 10.8 milion njerëz dhe mundësoi akses më të mirë në ujë të pijshëm të sigurt për 25.4 milion njerëz.

Për të forcuar këtë përpjekje, Bashkimi Evropian ka dhënë një grant të konsiderueshëm prej 70 milionë eurosh nëpërmjet Kornizës së Investimeve të Ballkanit Perëndimor. Ky alokim është kontributi më domethënës i dhënë ndonjëherë nga institucioni financiar ndërkombëtar në sektorin e ujësjellësit në vend. Mbështetja financiare e BE-së është e gatshme të përshpejtojë në mënyrë dramatike përgatitjet dhe ekzekutimin e projektit, duke rezultuar përfundimisht në pastrimin e 90% të ujërave të zeza në Qytetin e Shkupit dhe 74.7% të ujërave të zeza të vendit. Ky projekt përputhet pa probleme me Planin Ekonomik dhe Investues të BE-së, strategjinë Global Gateway dhe Axhendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor.

Për më tepër, Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut ka lehtësuar financimin e ndërtimit të impiantit të trajtimeve përmes një kredie të marrë nga dy banka të BE-së, Banka Evropiane për Investime (BEI) 68 milionë euro dhe Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) 58 milionë euro. Ministrja Shukova thekson rolin kryesor që ka luajtur BE-ja në realizimin e këtij projekti të rëndësishëm të infrastrukturës kapitale. Ajo vëren, “Unë mund të pohoj me besim se pa akses në këta mekanizma financiarë evropianë, arritja në këtë fazë përfundimtare – ndërtimi për stacionin – do të kishte qenë jashtëzakonisht sfiduese. Ne e vlerësojmë thellësisht mbështetjen e BE-së në këtë drejtim, si dhe në proceset e tjera përmes të cilave ne përpiqemi të arrijmë standardet evropiane”. Impianti i trajtimit është i vendosur të përdorë teknologjinë më të avancuar, pajisjet më të fundit dhe praktika efikase të energjisë. Energjia termike e gjeneruar nga stacioni do të shfrytëzohet për djegien e llumit në përshpejtues. Projekti gjithashtu përfshin aspekte shtesë si, asistenca teknike dhe trajnimi i stafit për të siguruar qëndrueshmërinë e instalimit.

Eksplorimi i “xhevahireve” ndërkufitare të Kosovës dhe Malit të Zi: Zbulohet Peja dhe Gucia

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Projekti i financuar nga BE-ja mbështet promovimin e trashëgimisë kulturore në Rajonin Ndërkufitar midis Kosovës dhe Malit të Zi.

Midis peizazheve të mrekullueshme të Evropës Juglindore ndodhet një thesar i fshehur, ku shkëlqimi natyror i maleve përzihet në mënyrë harmonike me mozaikun e pasur të kulturave. Hapësira ndërkufitare që përfshin Kosovën dhe Malin e Zi, pra komunat e Pejës dhe Gucisë, është një destinacion magjepsës, i cili tërheq udhëtarët e guximshëm dhe adhuruesit e kulturës. Ky rajon ndërkufitar krenohet me peizazhet mahnitëse, të cilat janë dëshmi të madhështisë së natyrës. Vargmalet e larta malore, veçanërisht Bjeshkët e Namuna, ofrojnë mundësi të pakrahasueshme për ecje, alpinizëm dhe vëzhgim të kafshëve të egra.

 

Megjithatë, përtej peizazheve magjepsëse, ky territor ndërkufitar ka kaluar shumë histori dhe kulturë. Fatkeqësisht, trashëgimia kulturore e rajonit nuk është promovuar njësoj si pasuria natyrore e saj. Si pasojë, dy komunat ndërkufitare, Peja në Kosovë dhe Gucija në Mal të Zi, kanë marrë masa proaktive për të adresuar këtë problematikë.

“Kemi kontakte të rregullta me vizitorët në qendrën tonë për informimin e turistëve. Shumica e propozimeve tona për projekt rrjedhin nga reagimet që marrim si nga vizitorët, ashtu edhe nga komuniteti.”

Blerta Harxhi Begolli mban rolin e Oficeres së Lartë të Projektit në Sektorin e Turizmit në Komunën e Pejës. Ajo shtjellon për suksesin e vazhdueshëm të komunës në mbështetjen e projekteve për Bashkëpunim Ndërkufitar, duke thënë se: “Kemi kontakte të rregullta me vizitorët në qendrën tonë për informimin e turistëve. Shumica e propozimeve tona për projekt rrjedhin nga reagimet që marrim si nga vizitorët, ashtu edhe nga komuniteti.”

Komunat e Pejës dhe Gucisë kanë themeluar një marrëveshje binjakëzimi prej kohësh. Duke pasur parasysh nevojën për promovimin e mëtejshëm të trashëgimisë kulturore, ata vendosën që të fillonin dhe të aplikonin për projektin “Trashëgimia Kulturore: Thesari i Rajonit Ndërkufitar”. Ky projekt përfshin një sërë masash që synojnë rritjen e sasisë, cilësisë, si dhe promovimin e aktiviteteve turistike, të cilat lidhen me vlerësimin e trashëgimisë kulturore dhe natyrore.

Janë blerë pajisje me regjistrim në audio për Pejën për të përmirësuar kushtet e zonave të trashëgimisë së bashku me rrugët kulturore dhe për të ofruar shërbime të përmirësuara për turistët. Përveç kësaj, janë instaluar tabela informuese në tre pikat kryesore në hyrje të Pejës, për të shpërndarë detaje rreth aseteve të trashëgimisë kulturore të qytetit. Sinjalistika është vendosur në mënyrë strategjike, përballë aseteve të trashëgimisë në Pejë, e shoqëruar me vende ku vizitorët mund të ulen për lehtësi.

Projekti ka përfunduar së fundmi dhe në kuadër të tij, komunat partnere kanë kryer një hulumtim të gjerë mbi asetet e trashëgimisë kulturore të rajonit. Gjithashtu, ata përpiluan një studim që fokusohej në vlerësimin e trashëgimive kulturore, vendosën rrugë kulturore, përmirësuan objektet në pikat e rrugëve kulturore për të përmirësuar përvojat e vizitorëve, ofruan mundësi për rritjen e kapaciteteve për ofruesit e shërbimeve, vendosën tabela për të promovuar ofertat e zhvilluara rishtazi dhe ekzekutuan nisma të tjera për promovimin e trashëgimisë kulturore.

“Ajo që ka më shumë rëndësi është se reagimet e vizitorëve tregojnë se ndërhyrjet në projekt janë shumë të dobishme. Shpesh përdoren rrugë kulturore dhe cilësia e tyre plotëson standardet e dëshiruara”.

Rreth programit

Në kuadër të Thirrjes së 2-të për Propozime për programin IPA CBC Maqedoni dhe Kosovë, Bashkimi Evropian caktoi fonde mbi dy milionë euro për projekte të bashkëpunimit ndërkufitar. Këto nisma, të udhëhequra nga përfituesit e projektit, kanë rritur ndjeshëm cilësinë e jetës në rajon. Ata e kanë arritur këtë gjë duke promovuar punësimin, duke nxitur përfshirjen sociale dhe duke përmirësuar turizmin, trashëgiminë kulturore dhe natyrore të rajonit.

Blerta thekson ndikimin pozitiv të projektit, duke u ndalur te një nga arritjet më domethënëse: vendosja e tabelave orientuese te vendet me trashëgimi kulturore në të gjithë qytetin. Ajo vëren: “Për shembull, para këtij projekti, vizitorët që hynin në qytetin e Pejës nuk kishin asnjë udhëzim për vendndodhjen e objekteve të trashëgimisë kulturore. Tani, vizitorët kanë udhëzues gjithëpërfshirës për të eksploruar trashëgiminë kulturore të qytetit dhe zonat përreth.”

Për sa i përket qëndrueshmërisë, Blerta vëren se komunat partnere, që bashkëpunojnë me shoqërinë civile dhe aktorët e tjerë, mirëmbajnë vazhdimisht rrugët kulturore dhe sinjalistikën. Ajo thekson: “Ajo që ka më shumë rëndësi është se reagimet nga vizitorët tregojnë se ndërhyrjet në projekt janë shumë të dobishme. Shpesh përdoren rrugë kulturore dhe cilësia e tyre plotëson standardet e dëshiruara”.

Të drejtat mbi tokën, riintegrimi dhe rrugëtimi i të kthyerve në Shqipëri

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Eksplorimi i rrugëtimit të të kthyerve në Shqipëri dhe kthimi i tokës së punueshme në një mundësi të re me mbështetjen e BE-së dhe UNDP-së.

Gjatë periudhës së regjimit komunist në Shqipëri, familjet dhe individët të cilët nuk pajtoheshin me rregullat e partisë shpesh dërgoheshin në kampe të përbashkëta, ku angazhoheshin me punë në miniera dhe bujqësi. Fshati bujqësor i Semanit ka qenë një nga këto kooperativa bujqësore të ngritura gjatë regjimit komunist. Përveç familjeve me reputacion të dyshimtë, regjimi dërgoi në këtë fshat edhe grupe të cenueshme nga komuniteti Rom dhe Egjiptian. Toka e kultivuar nga këta fermerë zyrtarisht i përkiste shtetit, pjesa më e madhe e së cilës i ishte konfiskuar pronarëve të mëparshëm pas ardhjes në fuqi të regjimit në përfundim të Luftës së Dytë Botërore. Megjithatë, situata u bë edhe më komplekse pas rënies së komunizmit në vitin 1990 dhe vendosjes së demokracisë. Qeveria demokratike e Shqipërisë nisi reformën e tokës dhe vendosi t’ia shpërndante tokën fshatarëve dhe fermerëve që e kishin punuar gjatë periudhës së komunizmit.

 

Kjo përpjekje rezultoi më sfiduese se sa ishte parashikuar, pasi një pjesë e kësaj toke kishte pronarë të mëparshëm që kishin të drejta mbi të. Nga ana tjetër, familjet që kishin punuar tokën nuk kishin tituj pronësie apo çfarëdolloj dokumentacioni tjetër që të provonte pronësinë. Megjithatë, fshatarëve iu desh të ndiqnin disa procese gjyqësore dhe disa prej tyre patën sukses në marrjen e titujve të pronësisë. Sidoqoftë, kjo nuk ndodhi me grupet e cenueshme si komuniteti Rom dhe Egjiptian. Arsyet kryesore për këtë ishin vëmendja e kufizuar nga ana e tyre ndaj procedurave administrative dhe mungesa e burimeve financiare për të mbuluar tarifat dhe përfaqësimin ligjor të nevojshëm për procesin. Si rrjedhojë, shumë prej tyre emigruan në vendet e BE-së dhe më tej, por me kalimin e kohës, disa vendosën të ktheheshin.

 “U larguam drejt Gjermanisë me synimin për të kërkuar azil dhe për një jetë më të mirë, sepse këtu po përballeshim me sfida të konsiderueshme.”

Pas ardhjes, shumë nga të kthyerit u përballën me sfidën për t’iu rikthyer jetës së tyre të mëparshme. Ndonëse vështirësitë me të cilat janë përballur të kthyerit janë të shumta, disa përvoja janë të përbashkëta për shumë prej tyre, duke përfshirë vështirësinë për të siguruar të ardhura të qëndrueshme dhe gjetjen e punësimit formal. Të kthyerit e komuniteti Rom dhe Egjiptian nga fshati i Semanit vijnë nga një histori e gjatë e kultivimit të tokës, ku njohuritë taktike bujqësore janë kaluar brez pas brezi. Megjithatë, ndërsa fshatarët filluan të largoheshin në kërkim të mundësive më të mira jashtë vendit, toka e fshatit mbeti e pambikëqyrur dhe e djerrë. Parcelat u dhanë me qira për një shumë modeste, ndërkohë që fshatarët kërkuan fatin e tyre tjetërkund, dhe jeta agrare hasi në pengesa, duke bërë një hap pas për zhvillimin vendor të komuniteteve në të gjithë Shqipërinë.

 

“U larguam drejt Gjermanisë me synimin për të kërkuar azil dhe për një jetë më të mirë, sepse këtu po përballeshim me sfida të konsiderueshme.” shprehet Laureta Xhelali, një fermere gruri nga fshati, teksa diskuton për arsyet e emigrimit. Ndonëse familja e Lauretës ka jetuar për breza të tërë në fshat, zotëronte tokë dhe e kultivonte atë vit pas viti, ata nuk zotëronin ligjërisht titullin e pronësisë. Shpenzimet administrative për të marrë titullin e pronësisë së tokës ishin përtej mundësive të tyre financiare. Megjithatë, të kthyerit janë mbështetur nga ‘Regional Returnee Reintegration Project’, financuar nga BE-ja dhe zbatuar nga UNDP, që i ka ndihmuar në trajtimin e sfidave të ndryshme me të cilat janë përballur pas kthimit.

Për shembull, pavarësisht aftësive të tyre praktike në bujqësi dhe familjaritetit me tokën, ata nuk mundën të përfitonin plotësisht nga toka e punueshme për shkak të mungesës së titullit të pronësisë. “Kanë kaluar tridhjetë vjet dhe ne akoma nuk kemi marrë certifikatën e pronësisë së tokës,” shton Laureta Xhelali. UNDP, së bashku me OJQ-të vendore, ndihmoi në lehtësimin e procesit të marrjes së titullit të pronësisë për më shumë se 16 familje të kthyerish. Laureta Xhelali shpreh mirënjohjen e saj: “Falë mbështetjes së projektit dhe këmbënguljes së familjes sonë, tashmë po korrim frytet e punës sonë me korrjen e parë të grurit.” Ndonëse synimi kryesor i ndihmës së ofruar nga projekti ishte marrja e titujve të pronësisë së tokës dhe inkurajimi i të kthyerve të rifillojnë prodhimin bujqësor, të kthyerit patën mundësinë edhe të kultivojnë grurë në parcela më të mëdha toke të punueshme. Si rrjedhojë, 27 familje morën mbështetje dhe filluan prodhimin e grurit. Përpjekjet e përbashkëta të fshatarëve të kthyer, OJQ-ve vendore dhe UNDP-së i mundësuan të kthyerve të përdorin tokën e tyre në mënyrë më produktive. “Më përpara nuk e përballoja dot të mbillja dy hektarë tokë. Falë kësaj mbështetjeje, tashmë kam një hektar grurë,” shprehet Anila Kazanxhiu, një e rikthyer dhe fermere gruri.

“Ky është vërtet një projekt për t’u lavdëruar për sa i përket qëndrueshmërisë dhe ndikimit, pasi ai ofron aftësitë dhe rezultate të prekshme në një periudhë shumë të shkurtër. Është i dukshëm, i prekshëm dhe do të ketë një ndikim që do të zgjasë.”

Rreth projektit

Projekti ‘Reintegration of Returnees in the Western Balkans’ fokusohet në trajtimin e pengesave kryesore për riintegrimin socio-ekonomik të të kthyerve të cenueshëm në Ballkanin Perëndimor.  Projekti është pjesë e Pre-accession Assistance (IPA) II Multi-Country Action, EU support to Fundamental Rights of Roma Community, dhe Reintegration of Returnees, besuar UNDP-së, World Bank, dhe Council of Europe.   Projekti vlerëson hendeqet në politika dhe institucione në të gjithë Ballkanin Perëndimor dhe lehtëson dialogun rreth mekanizmave për zbatimin e monitorimit të politikave të riintegrimit dhe programeve. Në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut dhe Serbi, projekti zbaton programe të nivelit vendor dhe teston zgjidhje novatore për riintegrimin e qëndrueshëm socio-ekonomit të të kthyerve.

Falë ndihmës së projektit, ata që më parë nuk mund të kultivonin tokën e tyre, tashmë mund ta bëjnë këtë dhe fermerët e rikthyer kanë mundësinë të zgjerojnë tokën e punueshme për të pasur të ardhura më të qëndrueshme. Si pjesë e mbështetjes së projektit, fermerëve të kthyer u janë ofruar dhe një sërë seancash trajnuese rreth praktikave të mira bujqësore. Ky trajnim i pajis ata me njohuritë dhe aftësitë e nevojshme për të trajtuar sfidat në bujqësi, që nga mbjellja e farave te shitja e prodhimit të markete. Për Mirjeta Ramizin nga UNDP Albania, ky projekt spikat si një nga projektet më të suksesshëm në karrierën e saj. “Ky është vërtet një projekt për t’u lavdëruar për sa i përket qëndrueshmërisë dhe ndikimit, pasi ai ofron aftësitë dhe rezultate të prekshme në një periudhë shumë të shkurtër. Është i dukshëm, i prekshëm dhe do të ketë një ndikim që do të zgjasë.”

Superschools: Kapërcimi i ndarjeve dhe ndërtimi i miqësive në Ballkanin Perëndimor

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Programi RYCO, për shkëmbimet e shkollave në WB6 (Ballkanin Perëndimor 6), mbështet procesin e vendosjes së paqes dhe procesin e pajtimit në rajon.

Katrina Berishaj Vujačić, mësuese e gjuhës italiane me mbi 18 vjet përvojë në mësimdhënie, banon në Podgoricë, në kryeqytetin e Malit të Zi. Vendi i saj i punës është në Tuzi, një qytet i vogël afër kufirit shqiptar. Në shkollën e saj të mesme Katrina jep mësim në gjuhën shqipe dhe malazeze, për të plotësuar nevojat e grupeve të ndryshme të studentëve. Gjithashtu, ajo mban postin e Presidentes në Shoqatën e Mësuesve të Gjuhës Italiane në Malin e Zi. Përtej mësimit të rregullt të gjuhës italiane, Katrina merr pjesë aktive në iniciativat e mësimdhënies joformale. Ajo ka udhëhequr një klub vullnetarësh në shkollën e saj, për më shumë se gjashtë vjet, dhe njëkohësisht është e angazhuar në projekte të shumta te Regional Youth Cooperation Office (RYCO).

“RYCO organizoi sesione informuese rreth skemës Superschools, ku morën pjesë mësues dhe përfaqësues të shkollave nga i gjithë rajoni. Mora pjesë në një nga këto sesione dhe menjëherë u binda që shkollat tona duhet të merrnin pjesë”.

Teksa merrte pjesë në një projekt të RYCO-s, që përfshinte Shoqatën e Mësuesve të Gjuhës Italiane nga Mali i Zi dhe Shqipëria, Katrina mësoi për Superschools Western Balkans School Exchange Scheme, që i kushtohet mbështetjes së përpjekjeve për vendosjen e paqes dhe për pajtimin në rajon. Ajo kujton: “RYCO organizoi sesione informuese rreth skemës Superschools, ku morën pjesë mësues dhe përfaqësues të shkollave nga i gjithë rajoni. Mora pjesë në një nga këto sesione dhe menjëherë u binda që shkollat tona duhet të merrnin pjesë”.

Pas sesionit informativ, Katrina caktoi një takim me drejtorin e shkollës për të diskutuar për këtë mundësi. Me miratimin e drejtorit, shkolla iu bashkua programit të shkëmbimit Superschools.

Si pjesë e programit, shkolla e Katrinës priti nxënës nga shkolla e mesme Stevan Sremac në Nish, Serbi, në kampusin e tyre në Tuzi. Këtu, studentët angazhohen në klasa të përbashkëta, të cilat përfshijnë tema të ndryshme, duke iu dhënë mundësi studentëve që: të bashkëpunojnë, të krijojnë lidhje të reja dhe të krijojnë miqësi. Duke reflektuar mbi këtë përvojë, Katrina shprehet: “Nuk kishim hasur diçka të tillë më parë dhe fillimisht ishim të shqetësuar se si do të shkonte. Megjithatë, që në ditën e parë, studentët bashkëvepruan jashtëzakonisht mirë dhe filluan të vepronin si një klasë e unifikuar. Dukej sikur njiheshin prej kohësh”.

“Besoj se ky shkëmbim pati ndikim të rëndësishëm, sepse workshop-i përfshiu tema të tilla si stereotipat, paragjykimet, si dhe zbulimet e interesave të përbashkëta dhe tipareve kulturore midis individëve me prejardhje të ndryshme. Ky aspekt funksionoi shumë mirë gjatë përvojës sonë të shkëmbimit.”

Rreth projektit

Superschools është një program RYCO për shkëmbimet e shkollave në WB6, me disa objektiva: për mbështetjen e procesit të vendosjes së paqes dhe pajtimit, si dhe për të mësuarit ndërkulturor dhe për dialogun midis shkollave, studentëve dhe komuniteteve të tyre. Programi është pjesë e një projekti me shumë donatorë “Western Balkans School Exchange Scheme”, i cili është bashkëfinancuar nga German Federal Ministry for Economic Cooperation and Development (BMZ) dhe zbatuar nga Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ), së bashku me Regional Youth Cooperation Office (RYCO). Projekti ka një buxhet total prej 5.5 milionë euro dhe kontribuon në objektivin e përgjithshëm për rritjen e aftësive dhe njohurive të të rinjve në Ballkanin Perëndimor, duke përmirësuar sistemet arsimore dhe duke promovuar bashkëpunimin në rajon, përmes krijimit të një skeme rajonale të shkëmbimit të shkollave.

Katrina tregon se fillimisht nxënësit e shkollës të cilët ishin me prejardhje etnike, ishin disi të shqetësuar për pjesëmarrjen në këtë projekt, kryesisht për shkak të përfshirjes së nxënësve nga Serbia. Megjithatë, në përfundim të shkëmbimit, ka pasur një ndryshim të dukshëm dhe pozitiv në perceptimet e tyre ndaj njëri-tjetrit. Ajo shpjegon: “Besoj se ky shkëmbim pati ndikim të rëndësishëm, sepse workshop-i përfshiu tema të tilla si stereotipat, paragjykimet, si dhe zbulimet e interesave të përbashkëta dhe tipareve kulturore midis individëve me prejardhje të ndryshme. Ky aspekt funksionoi shumë mirë gjatë përvojës sonë të shkëmbimit.”

Sipas mendimit të Katrinës, rajoni i Ballkanit Perëndimor do të përfitonte shumë nga këto lloj projektesh, pasi kontribuojnë ndjeshëm në avancimin e përpjekjeve për vendosjen e paqes, gjë që është shumë e nevojshme tashmë.

Fuqizimi i Rinisë për Ruajtjen e Trashëgimisë Kulturore të Prozor-Rama

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Fondi i BE-së ReLOaD2 mbështet Edukimin e Rinisë për Ruajtjen dhe Promovimin e Trashëgimisë Kulturore në Bosnjë dhe Hercegovinë.

Prozor-Rama, që ndodhet në Kantonin e Hercegovinës-Neretva të Federatës së Bosnjës dhe Hercegovinës, shquhet për një histori mbresëlënëse që shtrihet nëpër shekuj. Ky qytet luajti një rol thelbësor gjatë periudhës së sundimit Osman dhe shërbeu si një qendër tregtare jetësore. Akoma edhe në ditët e sotme, gjurmët e kësaj epoke historike zbukurojnë arkitekturën e qytetit, me rrugë të dekoruara me shtëpi tradicionale në stilin osman. Në mesin e pamjeve të veçanta në Prozor-Rama ndodhet kulla mesjetare e Prozor-it, një fortesë e lashtë që ofron pamje gjithëpërfshirëse të krahinës përreth. Kjo fortesë, e ndërtuar në shekullin 14-të, qenë dëshmitare e shumë betejave dhe shërben si një dëshmi e historisë tronditëse të qytetit. Në këtë zonë përfshihen edhe vendet historike si siti arkeologjik Gradac, kulla mesjetare e Prozor-it, manastiri françeskan i Šćit-it dhe xhamia e Lizoperci-t.

“Së fundmi, kemi qenë duke punuar në sitin arkeologjik Gradac, ku jam i angazhuar profesionalisht si një specialist i historisë. Gjatë kësaj periudhe, kuptova nevojën për një organizatë të përkushtuar në promovimin e trashëgimisë sonë kulturore të pasur.”

Antun Kovcalija, një profesionist i historisë, ka themeluar së fundmi OJQ-në “Association Hereditas” me qëllim kryesor të avancojë promovimin lokal dhe më gjerë të trashëgimisë kulturore të Prozor-Rama. “Së fundmi, kemi qenë duke punuar në sitin arkeologjik Gradac, ku jam i angazhuar profesionalisht si një specialist i historisë. Gjatë kësaj periudhe, kuptova nevojën për të pasur një organizatë të përkushtuar në promovimin e trashëgimisë sonë kulturore të pasur.” shprehet ai.

Në fillim të këtij viti, Z. Kovcalija mori pjesë në takime me të rinj të organizuara nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP) në kuadër të Regional Programme on Local Democracy in the Western Balkans 2 (ReLOaD2), i financuar nga Bashkimi Evropian. Këto takime kishin për qëllim identifikimin e interesave të të rinjve dhe eksplorimin e mënyrave për t’i mbështetur ata. Trashëgimia kulturore doli si një nga temat me interes në mesin e pjesëmarrësve të rinj. Si rezultat, Z. Kovcalija dhe anëtarë të tjerë të organizatës hartuan një propozim projekti dhe e nisën zbatimin me mbështetjen e ReLOaD2.

Projekti “Youth Active in Culture,” drejtuar nga Citizens’ Association “Hereditas” në Prozor-Rama, synon të përfshijë individë të rinj në promovimin dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore, historike dhe natyrore të komunës. Aktivitetet fillestare përfshijnë publikimin e një thirrjeje publike për pjesëmarrjen e të rinjve, prezantime të projekteve dhe ofrimin e një moduli mbi aktivizimin dhe vullnetarizmin e të rinjve. Faza e dytë e projektit përfshin workshop-e edukative në vende kulturore dhe historike të rëndësishme, të udhëhequra nga ekspertë në fusha përkatëse. Këto workshop-e do të zhvillohen në vendet historike si siti arkeologjik Gradac, kulla mesjetare e Prozor-it, manastiri françeskan i Šćit-it dhe xhamia e Lizoperci-t. Këto aktivitete ofrojnë për të rinjtë njohuri në lidhje me kontekstin dhe rëndësinë e këtyre vendeve, duke përfshirë ata në punëtori kreative dhe nismat vullnetare ekologjike të lidhura me këto vende. Nismat e vullnetarëve përfshijnë pastrimin dhe mirëmbajtjen e kullës mesjetare të neglizhuar në Prozor. Për më shumë, projekti synon të instalojë tabela informuese të përhershme dhe të rregullojë rrugët lidhëse midis këtyre vendeve të rëndësishme.

“Reagimi i të rinjve ka qenë fantastik. Ata janë entuziastë për fitimin e aftësive të reja, veçanërisht për fotografinë. Ne kemi zhvilluar workshop për fotografinë në disa vende të trashëgimisë kulturore, dhe dëshmia konkrete e përkushtimit të tyre shihet në cilësinë e shkëlqyer të fotove që ata kanë bërë.” 

Rreth projektit 

The Regional Programme on Local Democracy in the Western Balkans 2 (ReLOaD2) është vazhdim i nismave të mbështetura nga BE-ja, të tilla si: Local Democracy Strengthening Project (LOD, 2009-2016) dhe Regional Program for Local Democracy in the Western Balkans (ReLOaD, 2017-2020). Ashtu si projektet e mëparshme, ky projekt financohet nga Bashkimi Evropian (BE) dhe zbatohet nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP). ReLOaD2 është zbatuar nga Ballkani Perëndimor, në veçanti Shqipëria, Bosnje dhe Hercegovina (BiH),Kosova*, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia.

Deri më tani, projekti ka realizuar gjysmën e organizimeve. Ka organizuar me sukses një workshop për fotografinë, një modul të fokusuar në aktivizimin vullnetar të rinjve, një workshop të dedikuar për trashëgiminë kulturore dhe një operacion vullnetar për pastrimin në afërsi të kalasë. Z. Kovcalija thekson se deri më tani, interesimi dhe angazhimi i pjesëmarrësve të rinj në këto aktivitete të projektit ka qenë shumë e lartë. “Reagimi i të rinjve ka qenë fantastik. Ata janë entuziastë për fitimin e aftësive të reja, veçanërisht për fotografinë. Ne kemi zhvilluar workshop-in për fotografinë në disa vende të trashëgimisë kulturore, dhe dëshmia konkrete e përkushtimit të tyre shihet në cilësinë e shkëlqyer të fotove që ata kanë bërë” shprehet ai.

Fuqizimi i sektorit privat të Kosovës në epokën digjitale

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Kosova po prezanton sistemin e Identifikimit Elektronik (Electronic ID) me mbështetjen e Bashkimit Evropian.

Sektori privat dhe ekonomia digjitale luajnë rol të rëndësishëm për zhvillimin ekonomik të çdo shteti, dhe Kosova nuk bën përjashtim. Mënyra me të cilën ndërmerret një biznes në kohët e sotme, ka shumë ndryshim nga praktikat e përdorura para fillimit të mijëvjeçarit të ri. Ekonomia digjitale paraqet mundësi të rralla, duke revolucionarizuar ekonomitë, tregjet, dhe dinamikat ndërmjet organizatave, furnizuesve dhe konsumatorëve. Ajo është kthyer në një shtysë për rritje, inovacion dhe krijim të vendeve të punës. Në kohët e sotme, rrjetet sociale dhe platformat online janë integruar në mënyrën më të mirë në mjedisin e ekonomisë digjitale, duke përforcuar rëndësinë e saj. Gjithashtu, ekonomia digjitale paraqet një sektor premtues për nxitjen e zhvillimit ekonomik të Kosovës.

“Qëllimi kryesor i projektit është krijimi i një sistemi identifikimi digjital për individët dhe bizneset. Rrjedhimisht, dokumentacione të rëndësishme të bizneseve, të tilla si licenca, certifikata regjistrimi biznesesh, e shumë të tjera, do të jenë lehtësisht të aksesueshme nga aplikacioni në celularin e një përdoruesi, duke krijuar një pjesë thelbësore të eID solution.”

Krijimi i një sistemi identifikimi dhe verifikimi elektronik, zakonisht referuar si sisteme identifikimi elektronike (eID), është një parakusht kyç për përshpejtimin e zhvillimit të tregtisë elektronike (e-commerce) dhe biznesit elektronik (e-business). Teksa individët dhe bizneset po përdorin gjithnjë e më shumë internetin për veprimtari të cilat më parë kërkonin ndërveprime fizike, kryerja e transaksioneve online që kërkojnë identifikim të besueshëm, të tilla si aksesi në shërbime qeveritare ose rifinancimi i hipotekave mbetet ende një sfidë. Gjithashtu, identifikimi elektronik rrit ndjeshëm kapacitetet e NVM-ve për t’u angazhuar në tregtinë elektronike duke mbështetur sigurinë e transaksioneve.

Në përgjithësi, bizneset në Kosovë janë në fazat e para të përdorimit të internetit dhe shërbimeve të tjera elektronike për veprimtaritë e tyre. Megjithatë vlen për t’u përmendur se popullsia e Kosovës po aftësohet gjithnjë e më shumë në këtë fushë. Për shembull, shumë NVM në Kosovë kanë hyrë në mediat sociale dhe kanë krijuar faqe biznesi në platforma si Facebook-u. Gjithashtu, me mbështetjen e Bashkimit Evropian, qeveria ka nisur aplikimin e sistemit të identifikimit elektronik (eID) për Kosovën. Ky projekt i financuar nga BE nisi në fillim të këtij viti dhe pritet të përfundojë në fillim të vitit 2024. Fokusi kryesor i këtij projekti është kultivimi i një ekosistemi të fortë të biznesit elektronik dhe tregtisë elektronike, përmirësimi i ofrimit të shërbimit elektronik për qytetarët dhe bizneset dhe rritja e efikasitetit dhe produktivitetit në sektorin privat nëpërmjet përdorimit të TIK-ut.

Ahmet Jetullahu, përfaqësues i OJQ-së Prishtina Rea me përfshirje aktive në zbatimin e projektit, shpjegon se krijimi i një lloji identifikimi elektronik gjerësisht të pranuar, jo vetëm që do të rrisë sigurinë e aplikimeve online për individët, por do të lehtësojë ofrimin e një game të gjerë shërbimesh dhe produktesh inovative që nxisin produktivitetin, si nga sektorët publikë dhe ato privatë. Shpesh, këto shërbime kërkojnë konfirmimin e identitetit të dikujt ose të një aspekti që lidhet me të. Sipas tij, ky projekt hedh bazat për përdorim të pakufizuar të fushës digjitale për qëllime biznesi si dhe personale zyrtare.

Ai thekson se objektivi parësor i projektit është të garantojë identifikim të sigurt digjital si për individët edhe për bizneset. Kjo nënkupton se të gjitha dokumentet e rëndësishme të bizneseve, përfshirë licencat, certifikatat e regjistrimit të bizneseve, e shumë të tjera do të jenë të aksesueshme nëpërmjet një aplikacioni në celular, si pjesë e një eID solution. Ahmet Jetullahu shtjellon se: “Qëllimi kryesor i projektit është krijimi i një sistemi identifikimi digjital për individët dhe bizneset. Rrjedhimisht, dokumentacione të rëndësishme të bizneseve, të tilla si licenca, certifikata regjistrimi biznesesh, e shumë të tjera, do të jenë lehtësisht të aksesueshme nga aplikacioni në celularin e një përdoruesi, duke krijuar një pjesë thelbësore të eID solution.”

“Kjo iniciativë do të përshpejtojë ndjeshëm tranzicionin e Kosovës në fushën digjitale, duke nxitur një mjedis ku bizneset dhe institucionet financiar motivohen për integrimin dhe shfrytëzimin e avantazheve të sistemit digjital.”

Rreth projektit

Objektivi i përgjithshëm i projektit është rritja e efikasitetit dhe produktivitetit në sektorin privat nëpërmjet rritjes së përdorimit të TIK-ut, krijimi i një ekosistemi të përshtatshëm dhe të sigurt të biznesit elektronik/tregtisë elektronike, dhe përmirësimi i ofrimit të shërbimit elektronik për qytetarët dhe bizneset. Kjo nismë do të kontribuojë në përpjekjet e qeverisë së Kosovës për të digjitalizuar dhe rritur konkurrencën dhe përfitueshmërinë e bizneseve në Kosovë. Duke ofruar një sistem të përshtatshëm identifikimi elektronik dhe një mjedis të mirë për biznesin elektronik/tregtinë elektronike, ndërveprimi mes Kosovës dhe Shteteve Anëtare do të ishte më produktiv dhe efikas. Ky projekt zbatohet nga një konsorcium të drejtuar nga Evoluxer.

Krahas zgjidhjes software, projekti do të ofrojë trajnim gjithëpërfshirës për institucione në nivel vendor dhe qendror, për të siguruar zbatimin dhe përdorimin efektiv të sistemit të identifikimit elektronik. Z. Jetullahu pohon se “Kjo iniciativë do të përshpejtojë ndjeshëm tranzicionin e Kosovës në fushën digjitale, duke nxitur një mjedis ku bizneset dhe institucionet financiar motivohen për integrimin dhe shfrytëzimin e avantazheve të sistemit digjital.”

Rigjallërimi i trashëgimisë letrare të Shqipërisë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Teknologjia e avancuar e financuar nga BE-ja hap dyert për thesare të çmuara letrare në Shqipëri.

Qendra “Sotir Kolea” në Tiranë mban emrin e një figure të njohur të kulturës së Shqipërisë. Duke shërbyer si drejtor i Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë nga viti 1928 deri në vitin 1937, ai luajti një rol të rëndësishëm në formimin e themeleve të shkencës bibliotekare në Shqipëri. Më tej, ai zgjeroi ndjeshëm koleksionin e bibliotekës me materiale Albanologjike. E vendosur brenda një ndërtese me rëndësi historike, qendra “Sotir Kolea” ka një rëndësi të dyfishtë. Në vitin 1912, duke ndjekur shpalljes së pavarësisë në Vlorë, aty u ngrit për herë të parë flamuri shqiptarë në Tiranë. Më pas, në vitin 1920, ky vend shërbeu si mjedis për ngritjen e Tiranës si kryeqytet të ri dhe formimin e qeverisë inauguruese pas Kongresit të Lushnjës.

Me kalimin e viteve, qendra funksionoi si një “Shtojcë” e Bibliotekës Kombëtare, ku strehonte qindra mijëra libra, shumë prej të cilëve u ishin konfiskuar individëve dhe institucioneve gjatë kohës së komunizmit në Shqipëri. Sot, pas rinovimeve të shumta, ky thesar i çmuar letrar është më në fund i aksesueshëm për publikun.

“Këta janë libra që nuk kanë qenë kurrë të aksesueshëm për publikun. Ato janë mbajtur në kushte të ndryshme, por tashmë janë vënë në dispozicion të lexuesve. Është një event i veçantë, shumë i rëndësishëm për të gjithë.”

Qendra Sotir Kolea, e njohur më parë si shtojcë e Bibliotekës Kombëtare, pësoi dëme të mëdha gjatë tërmetit të vitit 2019. Falë mbështetjes së qeverisë shqiptare dhe UNOPS-it nëpërmjet projektit EU4 Culture të financuar nga BE-ja, biblioteka është rigjallëruar. Fondi i Bibliotekës Kombëtare Shqiptare tani përmban pajisje moderne me një vlerë prej 668,922 Euro, që përfshijnë server, skaner librash dhe barkode, laptop, tableta, pastruese të specializuar për pluhurin e librave dhe fshesë me korrent, dezinfektues, dhoma dehumidifikimi, si dhe makina pastrimi dhe deacidifikimi i makinerive. Kjo teknologji do të luajë një rol kryesor në ruajtjen e kulturës dhe trashëgimisë së çmuar të Shqipërisë, duke i bërë librat të aksesueshëm në internet.

Në fillim të kësaj vere, biblioteka u rihap zyrtarisht dhe priti vizitorë të shquar, përfshirë H.E. Ministrja e Kulturës Znj.Elva Margariti, Ambasadorja e BE-së në Shqipëri Znj.Christiane Hohmann, Menaxherja e UNOPS-it në Shqipëri Znj. Pamela Lama, bashkë me ekspert të tjerë të fushës dhe anëtarë të medias. Drejtori i Bibliotekës Kombëtare Z. Piro Misha i mirëpriti me ngrohtësi dhe zhvilloi një vizitë në dhomat e mrekullueshme të bibliotekës, duke ekspozuar pajisjet e reja dhe duke sqaruar funksionalitetet e saj për të ftuarit dhe përfaqësuesit e medias. Drejtori Misha u shpreh, “Këta janë libra që nuk kanë qenë kurrë të aksesueshëm për publikun. Ato janë mbajtur në kushte të ndryshme, por tashmë janë vënë në dispozicion të lexuesve. Është një event i veçantë, shumë i rëndësishëm për të gjithë.”

“Kjo pajisje do të garantojë standardet më të larta në ruajtjen dhe restaurimin e librave, do të rrisë efikasitetin duke mundësuar trajtimin e një vëllimi më të madh librash në një afat më të shkurtër kohor dhe do të zgjerojë aksesin në koleksione për studiuesit, studiuesit dhe publikun e gjerë. Për më tepër, ajo krijon një precedent të lavdërueshme për bibliotekat dhe arkivat e tjera në mbarë vendin.”

Rreth projektit

Projekti EU4Culture financohet nga Bashkimi Evropian (BE) dhe zbatohet nga Zyra e Kombeve të Bashkuara për Shërbimet e Projekteve (UNOPS) në partneritet të ngushtë me Ministrinë e Kulturës së Shqipërisë. Ai fokusohet në rinovimin dhe rigjallërimin e vendeve kryesore të trashëgimisë kulturore të dëmtuara nga tërmeti dhe përfaqëson një nga programet më të mëdha të trashëgimisë kulturore të financuar nga Bashkimi Evropian me një buxhet total prej 40 milionë euro.

Pamela Lama,  Menaxhere e UNOPS-it në Shqipëri, përcolli vlerësimin e saj për Delegacionin Evropian në Shqipëri për përzgjedhjen e UNOPS-it si një partner të besueshëm në zbatimin e këtij projekti dhe përgëzoi Ministrinë e Kulturës për bashkëpunimin e tyre produktiv. Ajo deklaroi, “Kjo pajisje do të garantojë standardet më të larta në ruajtjen dhe restaurimin e librave, do të rrisë efikasitetin duke mundësuar trajtimin e një vëllimi më të madh librash në një afat më të shkurtër kohor dhe do të zgjerojë aksesin në koleksione për kërkuesit, studiuesit dhe publikun e gjerë. Për më tepër, ajo krijon një precedent të lavdërueshme për bibliotekat dhe arkivat e tjera në mbarë vendin,” siç theksoi Znj. Lama.