Skip to main content

Duke sfiduar mënyrën se si angazhohemi me ndërtesat historike

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Historia e projektit Sounding Spomenik (Monument Zëri) I rritur në Hungarinë Jugore në mesin e viteve ’80, Laszlo Juhasz, tani president, producent dhe botues i Institutit OnRizom, pushimet verore familjare i ka kaluar në bregdetin jugosllav.   Asokohe nuk e dinte se malet dhe gjërat nëpër të cilat kalonte me makinë do të bëheshin qendrore në jetën e tij profesionale.   Duke kaluar me shpejtësi në fillim të viteve 2010, Laszlo dhe Natasha Serec, si shumë të tjerë, lexuan tituj me fjalë si “futurist”, “brutalist”, “modernist”, “minimalist” duke marrë përsipër artet bashkëkohore dhe platformat mediatike. Këta tituj u shoqëruan me fotografi të vendeve dhe strukturave që Laszlo i kishte parë aq shumë si fëmijë, nga sedilja e pasme e makinës së familjes së tij në udhëtimet e tyre verore në bregdetin jugosllav.   Këta tituj të fillimit të viteve 2010 filluan të hedhin dritë të re mbi monumentet e Luftës së Dytë Botërore të shpërndara nëpër vendet e ish-Jugosllavisë. Këto struktura ikonike të rajonit filluan të tërheqin interes në nivel global. Një moment i tillë u pasua shpejt nga ekspozita e njohur e prodhimit MoMA “Drejt një utopie betoni: Arkitektura në Jugosllavi, 1948-1980” që u hap në Nju Jork në korrik të 2018. Pas ekspozitës, kishte shumë vëmendje nga publiku për këto monumente, duke rezultuar në botimin e shumë librave fotografikë mbi këtë temë. Këto botime dokumentuan kryesisht aspektin vizual të monumenteve, duke e parë atë ose nga pikëpamja historike ose nga rëndësia arkitekturore ose shoqërore e kësaj trashëgimie të pasur dhe shumështresore socialiste.   Megjithatë, themeluesit e OnRizom dhe projektit kërkimor Sounding Spomenik Natasha Serec dhe Laszlo Juhasz nuk i vizituan këto ndërtesa në vend deri në vitin e dytë të pandemisë COVID_19, kur bota mori një pushim dhe njerëzit u rilidhën me natyrën. Duke qenë se të dy ishin prodhues të muzikës, ishte e qartë se ata do të ishin të interesuar për aspektin e zërit të këtyre strukturave masive dhe komplekse që përkujtojnë Luftën e Dytë Botërore.   “Është për shkak të materialeve nga të cilat janë bërë: kryesisht beton, mermer, qelq dhe metal, si dhe vendndodhjet e tyre, që këto ndërtesa nxisin interes për t’u parë nga një aspekt i zërit”, thotë Perec, një nga themeluesit e OnRizom-it dhe projektit hulumtues Sounding Spomenik.   Me kufijtë e mbyllur gjatë pandemisë, në fillim, Serec dhe Juhasz vizitonin vetëm monumentet në Slloveni. “Pas kësaj përvoje fillestare, koncepti i Sounding Spomenik lindi pothuajse menjëherë: duhet të sjellim muzikantë për të luajtur instrumente akustike portative në solo brenda këtyre strukturave të betonit për të kapur tingujt me mikrofona dhe pajisje të denjë regjistrimi. Muzika e luajtur është vetëm gjysma e projektit, gjysma tjetër është një seri regjistrimesh të sinqerta të tingujve mjedisorë të këtyre vendndodhjeve që do të thotë regjistrime të thjeshta në terren pa asnjë manipulim” thotë Juhasz për fazat e hershme të projektit të tyre.  Monumentet e Luftës së Dytë Botërore janë të shpërndara në të gjithë shtetet e ish-Jugosllavisë, duke e bërë si hap të natyrshëm të ardhshëm për dy studiuesit dhe prodhuesit e muzikës të duan të zgjerojnë kërkimin dhe punën e tyre. Kjo mundësi erdhi nga programi i Goethe-s, i financuar nga BE-ja, Kultura Lëviz Evropën – Thirrje Mobiliteti për Artistët.   Së shpejti u bashkuan me Studio6, të Serbisë, kolektiv muzikantësh interpretues, kompozitorë dhe studiuesish, të përkushtuar ndaj promovimit të muzikës bashkëkohore të sotme. Studio6 i priti për rezidencë artistike trevjeçare në Serbi, gjatë së cilës në bashkëpunim me artistë vendas, arritën të hulumtojnë dhe regjistrojnë në dy monumente të projektuara nga Bogdan Bogdanoviç, në Popina dhe Çaçak.   Rezidenca 21-ditore e artistëve në Beograd, Serbi, e organizuar nga Studio6 – Kolektivi i Muzikës Bashkëkohore ishte udhëtimi i parë më i gjatë kërkimor i OnRizom, ku kishin kohë të mjaftueshme për t’u njohur me instrumentistët e tyre pjesëmarrëse, arkitektë vendas, stilistë dhe ekspertë të fushës. Përveç rrjetëzimit, hulumtimit, punës në terren, post-produksionit dhe prezantimit të një mbrëmjeje të projektit përmbyllës të rezidencës, qëllimi i tyre kryesor ishte të planifikonin dhe zhvillojnë me kujdes dy sesione regjistrimi në dy vende ikonike përkujtimore, të dyja të dizajnuara nga arkitekti Bogdan Bogdanoviq: në Popinë me violinisten serbe Manja Ristiq dhe në Çaçak me harpisten serbe Milana Zariq.       
  Më 25 korrik, në fund të rezidencës së tyre, patën prezantim publik të projektit Sounding Spomenik në Beograd, të cilit iu bashkua historiani Nenad Lajbenshperger.   Kombinimi i muzikës, arkitekturës, dizajnit dhe kërkimit historik është themeli i projektit Sounding Spomenik që synon të rishqyrtojë memorialet e Luftës së Dytë Botërore të Jugosllavisë të njohur gjerësisht si “spomenik” përtej narativave të tyre dominuese politike dhe ideologjike, duke theksuar rëndësinë e tyre arkitekturore dhe më e rëndësishmja, tingullin e tyre. Nëpërmjet seancave të regjistrimit në vend dhe në terren dhe përfundimisht nëpërmjet performancave të gjalla, muzikantët angazhohen me këto struktura të ndërtuara, duke i dokumentuar cilësitë e tyre akustike si dhe tingujt mjedisorë përreth tyre, dhe kështu duke krijuar kështu arkiv të gjallë që zgjeron të kuptuarit tonë për historinë dhe trashëgiminë socialiste.  Në çdo vend, Serec dhe Juhasz ftojnë muzikantë vendas të angazhohen me këto struktura dhe në këto regjistrime. Deri tash, kanë punuar me disa artistë vendas në Slloveni dhe Serbi, dhe aktualisht janë duke u përgatitur për qëndrimin në Bosnje dhe Hercegovinë, ku do të zgjerojnë kërkimet e tyre. 

Solidariteti në Veprim: Përgjigja e BE-së ndaj përmbytjeve shkatërruese në Bosnje dhe Hercegovinë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

“Zemrat dhe mendimet tona janë me popullin e Bosnjë-Hercegovinës, të goditur nga përmbytjet shkatërruese. Kemi aktivizuar Mekanizmin tonë të Mbrojtjes Civile të BE-së dhe dërgojmë ekipet e shpëtimit në terren. Ky është solidariteti i BE-së në veprim,” tha Ursula von der Leyen, Presidente e Komisionit Evropian, duke siguruar praninë e ngushtë të BE-së për të ndihmuar popullin e Bosnjës dhe Hercegovinës që të kalon kohët e vështira që u shfaqën pas përmbytjeve dhe rrëshqitjeve katastrofike të dheut që goditën vendin më 4 tetor, duke marrë 22 jetë dhe duke lënë shumë të zhdukur.  

Përmbytjet katastrofike dhe rrëshqitjet e dheut goditën Bosnjën dhe Hercegovinën në fillim të këtij viti, duke marrë 22 jetë dhe duke lënë shumë të zhdukur. Ngjarjet e tilla kërkojnë reagim të shpejtë dhe të koordinuar, si për të ndihmuar njerëzit në nevojë ashtu edhe për të menaxhuar fatkeqësinë. Bashkimi Evropian u përgjigj shpejt duke aktivizuar Mekanizmin e tij të Mbrojtjes Civile. Ekipet e kërkimit dhe shpëtimit u vendosën dhe Shërbimi i Menaxhimit të Emergjencave të BE-së Copernicus (EMS) siguroi të dhëna satelitore për të ndihmuar autoritetet lokale. Këto përpjekje ndihmuan në rivendosjen e infrastrukturës jetike dhe mbështetjen e komuniteteve të prekura, të cilat ndihmuan autoritetet lokale për të menaxhuar katastrofën dhe për të rivendosur infrastrukturën jetike. Vërshimet dhe rrëshqitjet e dheut shkatërruan rajonet përreth Jabllanicës dhe Konjicit, shtëpitë u varrosën, rrugët dhe hekurudhat u shkatërruan dhe komunitete të tëra mbetën të izoluara. 

Angazhimi i BE-së për të qenë i pranishëm për popullin e Bosnjës dhe Hercegovinës u përforcua më tej nga Janez Lenarçiç, i cili tha, “Reaguesit e parë të Bosnjës dhe Hercegovinës nuk përballen të vetëm me këtë fatkeqësi vdekjeprurëse. Nëpërmjet Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të BE-së, 12 vende kanë ofruar të dërgojnë ndihmë emergjente. Ekipet e kërkim-shpëtimit nga Kroacia, Sllovenia, Mali i Zi dhe Serbia janë tashmë në terren, duke mbështetur reagimin lokal ndaj krizës. Kjo është një shprehje e fortë e solidaritetit të BE-së në një kohë me nevojë të madhe”. Ekipet nga këto vende mbërritën deri më 5 tetor për të kërkuar personat e zhdukur, për të hequr mbeturinat dhe për të rivendosur infrastrukturën kritike. Gjithashtu, furnizime emergjente si materiale strehimi u dërguan nga Shqipëria, Hungaria, Rumania, Mali i Zi dhe Turqia për të ndihmuar familjet e zhvendosura. Për më tepër, BE-ja koordinoi shpërndarjen e furnizimeve emergjente, duke përfshirë materiale strehimi nga Shqipëria, Hungaria, Rumania, Mali i Zi dhe Turqia, për të mbështetur familjet e zhvendosura. 

Shërbimi i Menaxhimit të Emergjencave Copernicus (EMS) luajti rol kyç në reagimin ndaj katastrofës. Ky shërbim siguroi imazhe satelitore për të vlerësuar dëmet, për të hartuar zonat e përmbytura dhe për të identifikuar rajonet më të prekura. Këto të dhëna u mundësuan ekipeve të shpëtimit t’u jepnin përparësinë e duhur përpjekjeve të tyre dhe të arrinin në mënyrë më efektive komunitetet e izoluara. Copernicus EMS u aktivizua gjithashtu në fillim të verës për të ndihmuar gjatë zjarreve të përhapura në Shqipëri dhe Maqedoni të Veriut, duke treguar edhe një herë rolin e tij kritik në menaxhimin e fatkeqësive natyrore në të gjithë Ballkanin Perëndimor. 

Ndërsa reagimi ndaj përmbytjeve vazhdoi, rregullisht u siguruan imazhe satelitore me cilësi të lartë dhe vlerësime të dëmeve, duke ndihmuar në drejtimin e përpjekjeve të shpëtimit në terren. Veprimi i koordinuar i BE-së, nëpërmjet Mekanizmit të saj të Mbrojtjes Civile dhe Copernicus EMS, tregoi përkushtimin e palëkundur për të mbështetur Bosnjën dhe Hercegovinën në kohë krize. Deri më 11 tetor, pas disa ditësh pune të vazhdueshme shpëtimi dhe rikuperimi, shërbimet satelitore emergjente përfunduan me punë, duke shënuar fundin e fazës së reagimit të menjëhershëm të BE-së. 

Shans për miqësi të reja dhe përvoja për gjatë gjithë jetës – Programi SuperShkolla

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

“Besoj se të gjithë duhet të përjetojnë shkëmbimin e SuperShkollave. Kjo ishte gjëja më e rëndësishme që më ndodhi gjatë gjithë këtij viti shkollor,” tha Milica Drobnjak, nxënëse e shkollës së mesme profesionale në Bijelo Polje, Mal të Zi, për pjesëmarrjen e saj në një nga shkëmbimet e programit SuperShkolla (SuperSchools) për nxënës. 

 

Të përkushtuar mbështetjes së procesit të ndërtimit të paqes dhe pajtimit nëpërmjet të mësuarit ndërkulturor dhe dialogut ndërmjet shkollave, nxënësve dhe angazhimit të tyre, RYCO-ja bashkëpunoi me GIZ-in për të krijuar programin SuperShkolla. Bashkimi Evropian, Ministria Federale Gjermane për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (BMZ) mbështetën RYCO-n dhe GIZ-in në këtë mision nëpërmjet mbështetjes së tyre bujare financiare.  

 

Programi SuperShkolla është krijuar për të angazhuar të rinjtë, mësuesit dhe shkollat ​​si institucione. Shkollat ​​nga vende të ndryshme të BB6 mund të aplikojnë për t’u bërë SuperShkolla dhe të formojnë partneritete që krijojnë rrugën për të zbatuar shkëmbimet shkollore dhe për të marr pjesë në aktivitetet e programit kushtuar ndërtimit të kapaciteteve, rrjetëzimit dhe bashkëpunimit. 

 

Për të rinjtë, programi SuperShkolla ofron mundësi për të udhëtuar dhe njohur rajonin; Krijoni miqësi dhe aftësi ndërkulturore të reja. Programi u ofron mësuesve përvoja dhe këndvështrime të reja; Mundësitë për ngritje të kapaciteteve nëpërmjet fushave tematike të RYCO-s dhe trajnimeve për menaxhim të projekteve, si dhe mundësi për t’u lidhur me mësues tjerë me të njëjtin këndvështrim nga rajoni.  

Alma Deliu, mësuese në gjimnazin Sami Frashëri në Prishtinë, Kosovë e vërteton këtë kur u pyet për përvojën e saj, “Besojmë se së bashku nuk do të shkëmbejmë vetëm momente argëtuese, por edhe përvoja të frytshme për të ardhmen, duke pasur parasysh se edhe pse paraqesim dy kultura të ndryshme nga i njëjti rajon, ende kemi gjëra të përbashkëta që na bashkojnë në mënyrë paqësore dhe harmonike”.  

Nga viti 2021 kur filloi projekti e deri në vitin 2024, gjatë dy thirrjeve të hapura RYCO-ja mbështeti 77 partneritete dypalëshe të shkollave të mesme nga rajoni WB6 dhe lehtësoi shkëmbimin e rreth 1800 nxënësve të shkollave të mesme me më shumë se 150 shkëmbime të organizuara. Gjatë gjithë programit, mbi 300 mësues të shkollave të mesme nga rajoni forcuan kapacitetet e tyre nëpërmjet fushave tematike të RYCO-s, aktiviteteve arsimore joformale dhe trajnimeve për menaxhimin e projekteve.  

 Në këtë kontekst – duke ndarë një ndjenjë të ngjashme me Alma Deliun nga Prishtina, Kosovë – Dushica Goluboviq, mësuese në Shkollën e Mesme Profesionale në Pirot, Serbi thekson mundësitë për rritje profesionale të zhvilluara nga pjesëmarrja e saj në aktivitetet e Programit SuperShkolla. “Ky projekt paraqet mundësi fantastike për përmirësim profesional për mua, por në të njëjtën kohë, gjithashtu edhe test i përmirësimeve të mia të mëparshme profesionale që kam pasur si pedagoge dhe mësuese në këtë shkollë”, thotë Goluboviq.  

 Që nga maji 2024, RYCO-ja ka filluar programin e ri kryesor që sjell mundësi për nxënësit e shkollave të mesme dhe mësuesit në Ballkanin Perëndimor për t’u lidhur dhe zbatuar aktivitete të përbashkëta nëpërmjet skemës unike të shkëmbimit. 90 shkollat ​​e mesme nga Ballkani Perëndimor që marrin pjesë në programin e tretë të shkëmbimit SuperShkolla, janë shpallur në gusht të 2024 dhe aktivitetet e tyre të shkëmbimit janë aktualisht në vazhdim. 

Duke theksuar bashkëpunimin me organet përfaqësuese të nxënësve si parlamentet e nxënësve – nëpërmjet ciklit të ri 2024-2026 – Programi i SuperShkollave do të vazhdojë t’u ofrojë të rinjve rol të mirëfilltë dhe me ndikim në formësimin e përvojës së tyre arsimore joformale përmes planifikimit të aktiviteteve dhe dizajnit të aplikimit. Vëmendje e veçantë në këtë cikël të ri do t’i kushtohet konceptit Homestay (Qëndrim në shtëpi) të fokusuar në qëndrimin në familjet e nxënësve të shkollës. Një përvojë që ka vërtetuar se krijon lidhje dhe mirëkuptim më të fortë mes të rinjve nga rajoni.  

Aftësitë e gjelbra, e ardhmja e pastër: Si EU4Green transformon Ballkanin Perëndimor

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Nisma EU4Green është më shumë se thjesht një projekt – është një lëvizje që transformon Ballkanin Perëndimor në qendër qëndrueshmërie dhe inovacioni. Nga trajtimi i ndotjes deri te nxitja e aftësive dhe edukimit të gjelbër, EU4Green hap rrugën për një të ardhme më të pastër dhe më të shëndetshme duke krijuar vende pune të gjelbra dhe duke forcuar lidhjet me BE-në. Ja se si kjo nismë e re bën ndryshim të prekshëm në të gjithë rajonin.  Nisma EU4Green bën hapa të rëndësishëm në promovimin e qëndrueshmërisë mjedisore në të gjithë Ballkanin Perëndimor. Një shembull i tillë është “GreenCast-i i Ballkanit Perëndimor”, një seri podkastesh që hulumton çështje të rëndësishme mjedisore dhe strategjitë e tranzicionit të gjelbër në rajon dhe në BE. Kjo seri ka intervista me ekspertë, studime të rasteve të jetës reale dhe diskutime të thella që synojnë të frymëzojnë dhe edukojnë dëgjuesit mbi praktikat dhe zgjidhjet e qëndrueshme për një planet më të shëndetshëm.  Episodi i parë, “Uji: Nevoja e përditshme”, fokusohet në ruajtjen e ujit, një çështje kritike për Ballkanin Perëndimor dhe BE-në. Në të, profesoresha Dragana Tomasheviq Pilipoviq nga Universiteti i Novi Sadit dhe Harald Loishandl Weisz, ekspert i ç’ndotjes së ujit nga Agjencia e Mjedisit të Austrisë. Ata diskutojnë sfidat me ndotjen e ujit, pse është e rëndësishme të mbrohen burimet ujore dhe strategjitë për të siguruar një të ardhme të qëndrueshme ujore. Nxjerrin në pah keqkuptimet e zakonshme, duke shpjeguar se çështjet e ujit kanë të bëjnë me cilësinë po aq sa me sasinë. Gjithashtu diskutojnë mbi nevojën për sisteme më të mira monitorimi, problemet me objektet e vjetëruara të trajtimit të ujërave të zeza dhe ndotjen e shkaktuar nga industria dhe bujqësia. Episodi nënvizon nevojën urgjente për bashkëpunim gjithëpërfshirës rajonal dhe zbatimin efektiv të rregulloreve mjedisore.  Kjo seri e podkasteve ilustron angazhimin e EU4Green për transparencë dhe angazhim publik, duke theksuar sukseset e prekshme mjedisore dhe duke nxitur optimizmin mes qytetarëve, ndërkohë që promovon llogaridhënien në qeverisje. Duke shfaqur arritjet nëpërmjet nismave si fushata #WeDidIt, EU4Green feston përparimin e përpjekjeve rajonale dhe lokale në zbatimin e masave dhe reformave sipas direktivave të Agjendës së Gjelbër. Kjo qasje jo vetëm që demonstron ndikimin pozitiv të përpjekjeve bashkëpunuese në mjedis dhe shoqëri, por gjithashtu lehtëson ndarjen e njohurive midis palëve të interesuara, duke frymëzuar ekonomitë e tjera për të përsëritur strategjitë e suksesshme.  Nëpërmjet nismave të tilla, EU4Green vazhdon të mbështesë Ballkanin Perëndimor në rrugëtimin e tij drejt një të ardhmeje më të gjelbër dhe më të qëndrueshme, duke u përafruar me qëllimet më të gjera të Agjendës së Gjelbër të Bashkimit Evropian.  Për më shumë informacione, mund t’i shikoni episodet e para të GreenCast të Ballkanit Perëndimor këtu: EU4Green Transboundary Podcast    Rreth projektit:  Projekti EU4Green mbështet Ballkanin Perëndimor – Shqipërinë, Bosnjën dhe Hercegovinën, Kosovën*, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë – në zbatimin e “Agjendës së Gjelbër për Ballkanin Perëndimor”, në gjelbërimin e ekonomive të tyre në konsultim me të gjithë partnerët përkatës dhe në rritjen e monitorimit dhe raportimit.  EU4Green do të kontribuojë në rajon për: 
  • kalim në ekonomi rrethore; 
  • monitorimin dhe reduktimin e ndotësve në ajër, ujë dhe tokë; 
  • rritjen e qëndrueshmërisë dhe elasticitetit të bujqësisë ndaj klimës; 
  • ruajtjes së biodiversitetit; 
  • ofrimit të mbështetjes ad hoc të politikave të nivelit të lartë; 
  • forcimit të monitorimit dhe raportimit për Agjendën e Gjelbër; 
  • përmirësimin e të kuptuarit të Agjendës së Gjelbër nëpërmjet aktiviteteve të komunikimit; 
  • forcimin e edukimit të gjelbër; 
  • përfshirjen e shoqërisë civile dhe aktorëve të tjerë; 
  • nxitjen e financimit të tranzicionit të gjelbër. 

Nga kriza në mundësi: Epokë e re për tregtinë në Ballkanin Perëndimor

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Gjatë kulmit të pandemisë COVID-19, kufijtë u bënë pika mbytëse, duke kërcënuar rrjedhën e mallrave thelbësore dhe duke rrezikuar jetesën e miliona njerëzve. Zinxhirët e furnizimit u tendosën nën peshën e vonesave dhe bizneset u përballën me humbje në rritje. Megjithatë, përballë kësaj krize, u shfaq një zgjidhje inovative – Iniciativa e Korsive të Gjelbra.  

Zhvilluar nga bashkëpunimi midis Komunitetit të Transportit, CEFTA-s dhe Bashkimit Evropian, Korsitë e Gjelbra u projektuan për të qenë më shumë se një masë ndaluese. Ata përfaqësonin një vizion të ri të guximshëm për lidhje, të ndërtuar mbi modernizim, digjitalizim dhe bashkëpunim. Rezultatet? Kursim i pothuajse 20 vjet kohë të pritjes kumulative kufitare dhe bazë për rrjet tregtar më elastik.  

 

Historia e transformimit 

Për Matej Zakonjshek, Drejtor i Komunitetit të Transportit, Korsitë e Gjelbra kanë bërë ndryshim të prekshëm. “Kamionët si ky pritnin shumë gjatë në pikat kufitare në Ballkanin Perëndimor. Kjo ndikoi negativisht në tregtinë, emetimet e CO2 dhe sigurinë rrugore,” thotë ai.   

“Falë mbështetjes së BE-së, tani po shohim pritje më të shkurtra, kalime të modernizuara dhe udhëtime më të sigurta. Kjo krijon vlerë të vërtet për qytetarët, bizneset dhe vizitorët tanë në këtë rajon të bukur.“

Këto ndryshime shkojnë përtej lehtësimit të pengesave logjistike. Korsitë e Gjelbra janë bërë simbol i asaj që është e mundur kur lulëzon bashkëpunimi rajonal. Qeveritë, administratat doganore dhe bizneset janë bashkuar, duke demonstruar fuqinë e veprimit kolektiv për të zgjidhur sfida të përbashkëta.  

 

A vision for the future 

Duke u mbështetur në suksesin e saj, Nisma e Korsive të Gjelbra po zhvillohet për të lidhur më thellë Ballkanin Perëndimor me BE-në dhe për të modernizuar pikat kryesore të kalimit kufitar. Inovacionet digjitale, si sistemi SEED+ dhe programi i Operatorit të Autorizuar Ekonomik (AEO), thjeshtojnë proceset doganore, reduktojnë vonesat dhe shkurtojnë shpenzimet. Marrëveshjet midis vendeve – si ato që lidhin Kroacinë dhe Malin e Zi, Italinë dhe Shqipërinë ose Greqinë dhe Maqedoninë e Veriut – tregojnë se si Korsitë e Gjelbra shndërrohen në urë për tregun e përbashkët të BE-së.  

Siç thotë me vend Danijela Gaçeviq, Ushtruese e Detyrës së Drejtores së CEFTA-s, “Krijimi i Korsive të gjelbra ndërmjet rajonit dhe BE-së është ka ndryshuar gjendjen. E ka shpejtuar tregtinë, e ka bërë më të lirë dhe më të sigurt, duke krijuar më shumë mundësi për bizneset dhe njerëzit.”  

Në ndërkohë, investimet prej 50 milionë eurosh përmirësojnë 11 pikat kryesore kufitare me infrastrukturë të re, sisteme digjitale dhe masa të shtuara sigurie. Këto përfshijnë Korsi shtesë, ura peshore dhe sisteme elektronike të radhës, duke siguruar kalime më të shpejta dhe më efikase.  

Nga këndvështrimi i komunitetit afarist, Stevica Çarapiq thekson urgjencën e adresimit të joefikasitetit kufitar. “Sfida më e madhe me të cilën përballemi sot është koha e madhe e pritjes në pikat kufitare. Ky joefikasitet prek jo vetëm vendet individuale, por konkurrencën e të gjithë rajonit. Me Nismën e Korsive të Gjelbra, shpresojmë të shohim përmirësime të rëndësishme në rrjedhën e ngarkesave dhe bashkëpunimin midis qeverive për të zvogëluar vonesat dhe për të përmirësuar proceset”.   

Gjithashtu thekson se, në disa raste, radhët janë shtrirë deri në 15 kilometra, me shoferë që presin me ditë për të kaluar. “Ky nuk është vetëm problem logjistik; por paraqet pengesë për përparimin për të gjithë në rajon,” shton ai.  

Qasje me në qendër njeriun  

Nisma e Korsive të Gjelbra nuk përfiton vetëm bizneset, por transformon jetën. Shoferët profesionistë tani humbin më pak kohë duke pritur dhe kalojnë më shumë kohë në rrugë, duke reduktuar stresin dhe përmirësuar sigurinë. Udhëtarët përballen me më pak vonesa, që i bën pushimet më të këndshme. Komunitetet lokale përjetojnë efektet e valëzuara të ekonomive më të forta dhe rritjes së mundësive të punësimit.  

Siç vëren Matej, “Me vendkalimet e modernizuara, jo vetëm që reduktojmë kohën e pritjes, por edhe krijojmë mjedis më të sigurt dhe më efikas për të gjithë. Kjo është mënyra më e mirë për t’i shtuar vlerë rajonit tonë.”  

 

Rruga përpara  

Suksesi i Korsive të Gjelbra është dëshmi e fuqisë së partneritetit. Histori elasticiteti dhe inovacioni, që tregon se si krizat mund të frymëzojnë ndryshime të qëndrueshme. Ndërsa Ballkani Perëndimor dhe BE-ja vazhdojnë të punojnë së bashku, vizioni i lidhjes së qetë dhe prosperitetit të përbashkët i afrohet realitetit.  

Duke investuar në digjitalizim, modernizim dhe bashkëpunim rajonal, Nisma Korsitë e Gjelbra hap rrugën për një të ardhme më të ndritur. Është më shumë se një përmirësim logjistik; por paraqet një lëvizje drejt unitetit, rritjes dhe mundësive për brezat që do të vijnë. 

Kultura lidh njerëzit dhe nismat

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Fushata “Kultura Lidh” e WeBalkans u prezantua në Konferencën Rajonale për Bashkëpunim Kulturor Rinor që u mbajt në Europe House në Beograd dhe u organizua nga Laboratori Rinor i Ballkanit Perëndimor 2 i Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal (RCC). 

Veprimtaria mblodhi artistë, përfaqësues të BE-së dhe zyrtarë nga Zyra Rajonale për Bashkëpunim Rinor (RYCO) dhe RCC për të diskutuar mbi bashkëpunimin kulturor në të gjithë rajonin. 

Ognjen Markoviq, Udhëheqësi i Ekipit të Laboratorit Rinor të BP 2 të RCC-së, hapi konferencën me thirrje të fortë për sisteme të zgjeruara mbështetëse për të shfrytëzuar potencialin e plotë krijues dhe vizionar të të rinjve. “Duke investuar në talentet tanë të rinj dhe duke mbështetur nismat e tyre, ne forcojmë strukturën kulturore të Ballkanit Perëndimor dhe hedhim bazat për një të ardhme më gjithëpërfshirëse dhe dinamike”, tha ai. 

Prezantimi i fushatës “Kultura Lidh” nënvizoi rëndësinë e bashkëpunimit kulturor dhe theksoi se si kulturat e ndryshme të Ballkanit Perëndimor forcojnë gjallërinë dhe qëndrueshmërinë e rajonit, duke theksuar rolin e rëndësishëm të mbështetjes së BE-së nëpërmjet programeve si programi Creative Europe, CC4WB që forcon nismat kulturore në rajon. 

Kjo gjithashtu u theksua nga Richard Masha, Shefi i Operacioneve, Seksioni II, në Delegacionin e BE-së në Serbi, i cili ripohoi angazhimin e BE-së për të ushqyer potencialin dhe fuqizimin e të rinjve. 

“Mbështetja e kulturës dhe shkëmbimit kulturor është thelbësore për të bashkuar njerëzit dhe për të nxitur bashkimin në llojllojshmërinë tonë.”

Konferenca theksoi rolin kyç të sektorit kulturor si katalizator për rritjen ekonomike dhe kohezionin e komunitetit, duke shënuar një hap jetik drejt një peizazhi kulturor më të unifikuar ku artistët e rinj bëjnë më shumë sesa që marrin pjesë – ata formësojnë në mënyrë aktive narrativin kulturor të rajonit. 

Marija Bulat, Kryetare e Degës Lokale në RYCO, diskutoi fuqinë transformuese të shkëmbimeve kulturore. “Shkëmbimet janë thelbësore për të thyer barrierat, për të nxitur ndjeshmërinë dhe për të promovuar bashkëpunimin rajonal”, shpjegoi ajo, duke shtuar se Fondi Kulturor Rinor i Ballkanit Perëndimor i RYCO-s po shtron shtigje të reja për ndërtimin e paqes nëpërmjet artit dhe kulturës. 

Përveç prezantimit të fushatës “Kultura Lidh”, konferenca shfaqi bashkëpunim të fortë me WeBalkans. Ambasadori i ri evropian, Adi Softiq moderoi sesionin “Krijimi i Rrjeteve të Qëndrueshme Kulturore”. Ambasadorja jonë kulturore, Mara Prohaska, iu bashkua ekspertit të fushatës për të prezantuar një segment mbi prodhimin e artit dokumentar. Gjithashtu, fjalimin kryesor e mbajti artistja e re Hanna Dujmoviq, e cila gjithashtu kryen rolin e ambasadorëve kulturorë të “Kultura Lidh”. 

Përtej Mjeshtërisë Skenike: Ndërtimi i lidhjeve dhe transformimi i teatrit në prapaskenë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

“Ishte përvojë intensive dhe emocionuese. Gjatë 5 ditëve fituam shumë informacione të vlefshme dhe praktike, që nga procesi i konceptimit të kompozimeve dhe tingujve të integruar me shfaqje teatrale e deri tek përdorimi praktik i aplikacioneve dhe faqeve të internetit për krijimin ose modifikimin e kompozimeve të ndryshme”, thotë Belkisa Zhelegu, studente e Aktrimit nga Tirana, për pjesëmarrjen e saj në masterklasin Dizajni i Zërit, të zhvilluar nga Alessandro Olla në Beograd, në mars të 2024. 

Masterklasi është një nga tre klasat master që synojnë të përmirësojnë cilësinë e punës në prapaskenë në teatro në Serbi, Kosovë dhe Shqipëri, organizuar në kuadër të Programit të Zotërimit Përtej Skenës, mbështetur nga Këshilli Britanik nëpërmjet projektit CC4WB të financuar nga Bashkimi Evropian që synon të nxisë dialogun në Ballkanin Perëndimor nga sektorët kulturorë dhe krijues për rritjen e ndikimit socio-ekonomik. 

Adresimi i nevojës për profesionistë të kualifikuar të teatrit në funksionimin e zërit, ndriçimit dhe të videos, ndërkohë që nxit dialogun dhe bashkëpunimin midis artistëve dhe profesionistëve të rinj nga Ballkani Perëndimor, bën të mundur që programi Përtej Mjeshtërisë Skenike t’i shërbejë një misioni të dyfishtë. 

Të udhëhequr nga profesionistë të industrisë së klasit botëror si Luigi Bondi (dizajni i ndriçimit), Alessandro Olla (dizajni i zërit) dhe Lazar Nikoliç (punë me video), punëtoritë jo vetëm që pajisën pjesëmarrësit me ekspertizë teknike, por gjithashtu krijuan një mjedis të përbashkët me pranim kulturor. 

Bondi, projektues i njohur ndriçimi dhe profesor në Akademinë Kombëtare të Arteve Silvio D’Amico, i pyetur për përvojën e tij në Beograd tha, “mësimdhënia gjithmonë paraqet mundësi të shkëlqyer për ballafaqim. Duke dhënë mësim, unë mësoj atë që nuk e di nga njerëz me përvojë të ndryshme, mosha të ndryshme dhe prejardhje të ndryshme. Në rastin e studentëve që takova në masterklasin në Beograd, munda të zbuloja më shumë për vende si Kosova, Serbia dhe Shqipëria, si dhe të takoja njerëz motivues, që më stimulojnë në nivel njerëzor”.  

Përtej trajnimeve dhe mësimeve, punëtoritë ishin të frytshme për pjesëmarrësit të cilët krijuan lidhje dhe shkëmbyen më shumë me njëri-tjetrin, që është një ndjenjë e ndjerë edhe nga znj. Zhelegu, “Marrëdhëniet e ndërtuara brenda grupit ishin frymëzuese, duke nxitur bashkëpunime të mundshme të ardhshme dhe artistike. Ishim një grup i larmishëm, me pjesëmarrës nga Shqipëria, Kosova dhe Serbia, por pasioni ynë për teatrin ishte më i madh se çdo gjë, në një moment të gjithë e ndjenim se i përkisnim artit”. 

Projekti ishte i dobishëm edhe për mentorët, siç konfirmoi Bondi, i cili thotë se sapo ka filluar të frekuentojë një teatër në Sarajevë dhe falë shkëmbimit që ka pasur me studentët e masterklasit, është në gjendje që më mirë të kuptojë teatrin, “ndonëse burimet dhe mjetet ekonomike janë të kufizuara, ka rigorozitet të madh dhe fermentim krijues, jo vetëm në disiplinën e artistit por në përgjithësi në disiplinat artistike. Ndjej se në rajonin e Ballkanit Perëndimor, arti vlerësohet shumë për atë që është në të vërtetë: një motor i fuqishëm i zhvillimit socio-kulturor”, thotë Bondi. 

Projekti Përtej Mjeshtërisë Skenike synon jo vetëm të krijojë mundësi për përfaqësim më të mirë të skenës së Ballkanit Perëndimor në kontekstin evropian, por më e rëndësishmja është se fuqizon artistët dhe profesionistët vendas dhe nxit lidhje domethënëse mes tyre duke krijuar mundësi që të punojnë drejtpërdrejt me njëri-tjetrin dhe të mësojnë nga njëri-tjetri. 

Pjesëmarrësit e projektit më tej do të jenë në gjendje të përfitojnë nga një program për mbrojtjen e vendeve të punës në një nga teatrot në rajonin e Ballkanit Perëndimor, ndërsa pjesëmarrësit nga të tre vendet do të punojnë në vend të ndryshëm nga vendi i tyre, duke kontribuar më tej në rritjen e tyre profesionale dhe personale dhe duke krijuar mundësi që pjesëmarrësit të kuptojnë më mirë kulturën e secilit vend përkatës duke jetuar dhe punuar atje. 

Në kuadrin e projektit u prodhuan tre manuale për mësimdhënie joformale rreth zërit, dizajnit të dritës dhe punës me video për teatër, që do të shpërndahen në teatro publike dhe të pavarura në vendet e përfshira në zbatimin e projektit, duke siguruar qëndrueshmëri të projektit përtej kohëzgjatjes së tij zyrtare. 

Ndërsa magjia e teatrit ndodh shpesh në skenë, mjeshtëria e vërtetë qëndron në lidhjet që ndërtojmë dhe mësimet që nxjerrim prapa skenave. Kjo nismë nuk ka të bëjë vetëm me kapacitetet teknike – ka të bëjë – ka të bëjë me fuqizimin e artistëve dhe nxitjen e lidhjeve dhe shkëmbimeve njerëzore. 

Made of Us – Udhëtim Rrugor i BE-së në Ballkanin Perëndimor

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Nga Shtetet Anëtare të BE-së në Ballkanin Perëndimor: Udhëtim që nxjerr në pah se si përfitimet e anëtarësimit në BE e pasurojnë jetën e përditshme. 

“Gjatë udhëtimit tim në Lubjanë, Slloveni, duke vizituar Ekologi brez meja, organizatë mjedisore e mbështetur nga nismat e gjelbra të BE-së, u habita se sa i pastër dhe i gjelbër ishte qyteti. Kosha riciklimi, të vendosur me kujdes dhe të etiketuar qartë për xham, letër, ambalazhe dhe mbeturina të tjera, ishin të dukshme në të gjithë qytetin. Për qejf, shkrepa një foto dhe e shpërndava në storien time në Instagram. Nuk e kisha idenë se ky akt i thjeshtë do të kishte një jehonë kaq të gjerë.  

Brenda pak orësh, kutia ime e mesazheve u përmbush me mbi 100 mesazhe nga ndjekës në Maqedoninë e Veriut, të gjithë duke thënë: “Na duhet ky sistem në vendin tonë!”. Entuziazmi dhe pasioni i kaq shumë njerëzve ishte i jashtëzakonshëm. Ata ndanë zhgënjimet e tyre për menaxhimin e mbeturinave dhe dëshirën e tyre për një mjedis më të pastër dhe më të qëndrueshëm, duke theksuar se sa jetike është rritja e ndërgjegjësimit dhe frymëzimi i veprimit.  

Unë u preka nga fakti se sa shumë njerëzit në vendin tim kishin interes për të jetuar në një mjedis më të pastër dhe më të gjelbër. Përgjigjet e tyre të përzemërta më dhanë një ndjenjë të përtërirë shprese –besim se veprimet e vogla, si ndarja e ideve dhe shembujve, mund të çojnë në ndryshim kuptimplotë”.   

Kjo dëshmi nga Jelena Spenxharska, influencuese nga Maqedonia e Veriut, ilustron në mënyrë të bukur se përfitimet e anëtarësimit në BE dhe vlerat që përfaqëson nuk janë nocione abstrakte dhe komplekse. Ato manifestohen në detajet e prekshme të jetës së përditshme – detaje që përmirësojnë komunitetet tona, na frymëzojnë të mendojmë ndryshe dhe na bëjnë të besojmë në mundësinë e një të ardhmeje më të mirë.  

Made of Us – Sërish del për rrugëtim   

Jelena ishte pjesë e fushatës “Made of Us – Udhëtim rrugor në Ballkanin Perëndimor të BE-së”, e cila mblodhi së bashku 12 influencues të ndarë në dy ekipe: Ekipi i Kaltër dhe Ekipi i Verdhë. Ndërsa ekipi i Jelenës vizitoi Kroacinë, Slloveninë dhe Italinë, Ekipi i Verdhë hulumtoi Hungarinë, Sllovakinë dhe Austrinë.   

Fushata, e nisur në Bruksel më 20 tetor, filloi me sesione intensive trajnimi me DG NEAR dhe një grup ekspertësh. Të pajisur me këtë përgatitje, influencuesit filluan udhëtimin rrugor me furgona, për të vizituar projektet e mbështetura nga BE-ja dhe për të kapur se si anëtarësimi në BE i transformon shoqëritë.   

Gjatë rrugëtimit, ndikuesit u angazhuan me vendasit që ndanë këndvështrime pozitive dhe kritike, duke pikturuar një narrativë të ekuilibruar të BE-së si një komunitet përfitimesh, përgjegjësish dhe punës së palodhur. Në gjashtë kryeqytetet e BE-së, ekipet dokumentuan shembuj të jetës së vërtet dhe zgjidhje të mundshme që mund të frymëzojnë Ballkanin Perëndimor, duke ofruar shpresë dhe ide të zbatueshme.   

Sapo filloi fushata “Made of Us” në bashkëpunim me influencuesit, menjëherë tërhoqi vëmendjen e publikut, duke çuar në një rritje të dukshme të ndjekësve në llogarinë e WeBalkans në Instagram. Vizitat e ndikuesve në projektet e financuara nga BE-ja nxitën një angazhim të shtuar, me publikun që ndërvepronte në mënyrë aktive me përmbajtjen, duke ndarë mendimet e tyre dhe duke zgjeruar shtrirjen e fushatës.  

Në Hungari, theksuan lëvizshmërinë e fuqisë punëtore dhe arsimore, duke përfshirë lirinë e udhëtimit brenda Zonës Shengen. Duke shfaqur teqball, një sport i mbështetur nga fondet e BE-së, ilustruan se si NextGenEU nxit inovacionin sportiv, infrastrukturën dhe bashkëpunimin ndërkufitar.    

Në Sllovaki, hulumtuan qasjen në tregun e vetëm në arsim dhe biznes, duke u takuar me Shoqatën Akademike Sllovake për Bashkëpunim Ndërkombëtar dhe duke folur me sipërmarrës dhe studentë Erasmus.  

Austria dha një vështrim në të ardhmen digjitale, pasi ndikuesit vizituan qendrat digjitale që nxisin sipërmarrjen dhe inovacionin. Ndërmarrjet sociale treguan se si bizneset e vogla mund të rriten dhe të lulëzojnë me mbështetjen e BE-së.  

Në Kroaci, fokusi u zhvendos te fuqizimi i të rinjve, pasi morën pjesë në Ngjarjen Evropian të Rinisë (EYE) dhe hulumtuan se si programe si Erasmus+ dhe NextGenEU promovojnë lëvizshmërinë, zhvillimin e aftësive dhe pjesëmarrjen. Gjithashtu zbuluan histori të elasticitetit dhe durueshmërisë, si projekti i financuar nga BE “Të sigurt dhe të Barabartë në Emergjenca”, i cili mbështet njerëzit me aftësi të kufizuara gjatë fatkeqësive. Vizitat në objektet shëndetësore në Varazhdin zbuluan se si anëtarësimi në BE ka përmirësuar ndjeshëm shërbimet shëndetësore publike dhe cilësinë e përgjithshme të jetës.  

Mundësitë dhe punë që duhet kryer   

Sllovenia ishte sfidë fizike ndërsa ndikuesit u zhytën në gjuetinë e saj ambicioze Zero Waste pas takimit me Ekologi brez meja. Gjithashtu vizituan Komunala Kranj, një kompani dhe vendpushim zero me mbeturina në Bled.   

Madje edhe Venediku, një xhevahir i turizmit, zbuloi përpjekjet e gjera të nevojshme për të siguruar qëndrueshmëri. Influencuesit dëshmuan se si projekte si REEL dhe TESTEAT, të financuara nga BE-ja (Programi Interreg, ndër-rajonal i bashkëpunimit Itali-Kroaci), ndërthurin traditën dhe inovacionin për të ruajtur këtë destinacion ikonik.  

Përtej punës së palodhur, fushata përfshinte kërkime tërheqëse të frymëzuara nga nismat e mbështetura nga BE-ja, si SLIDES dhe EU Symbol Hunt, të cilat përzienin argëtimin me mësimin kulturor dhe mjedisor. Fushata nënvizoi përmirësime të thjeshta por domethënëse që pasqyrojnë vlerat thelbësore të BE-së – standarde më të mira jetese, respekt të ndërsjellë, tolerancë dhe paqe.  

 

Fituesit  

Të dy ekipet, Ekipi i Verdhë: Farah Hadzhiabdiq nga BiH, Martin Jakubis nga Sllovakia, Tamas Majer nga Hungaria, Xhorxhina Roçi nga Shqipëria, Laura Falquez nga Austria dhe Luka Aleriq nga Serbia, si dhe Ekipi i Kaltër – me Jush Çop nga Sllovenia, Jelena Spenxharska nga Maqedonia e Veriut, Floreta Hajdaraj nga Italia, Tomislav Pancirov nga Kroacia, Luka Bojanoviq nga Mali i Zi, Agnesa Sejdiu nga Kosova, kanë arritur rezultate të jashtëzakonshme duke vendosur qindra postime, reel-sa, dhe duke u shfaqur në programe televizive në garën e tyre miqësore gjatë dy javëve të udhëtimit. Ata angazhuan miliona njerëz në të gjithë Ballkanin Perëndimor dhe në BE, duke ofruar tregim bindës se si anëtarësimi në BE mund të transformojë jetën dhe duke treguar se BE-ja nuk ka të bëjë vetëm me politikat dhe programet, por me llojllojshmërinë, mundësitë, dhe fuqinë e njerëzve të zakonshëm për të krijuar ndryshime të jashtëzakonshme. 

Gjatë ceremonisë në Zlatibor, WeBalkans shpalli fituesit e konkursit “Made of Us”. Dhe ky ishte Ekipi i Kaltër, për kontributin e tyre të madh dhe angazhimin e publikut.  

“Që nga anëtarësimi në BE, Kroacia ka përparuar jashtëzakonisht shumë dhe jam veçanërisht i kënaqur që pata mundësinë të ndaj shembujt tanë pozitivë me të rinjtë e Ballkanit Perëndimor. Për mua, BE-ja ka të bëjë me njerëzit dhe kjo është dëshmi se bashkëpunimi dhe bashkimi sjellin përfitime të prekshme për të gjithë ne”, tha Tomislav Pancirov, influencues nga Kroacia në ceremoninë e shpërblimit.  

Festivali i Futbollit të Vajzave është më shumë se thjesht një lojë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

Në Sarajevë, nga 24 deri më 26 janar 2025, mbahet Festivali i Futbollit të Vajzave për vajzat nën moshën 15 vjeç. 

“Pas pjesëmarrjes në Festivalin e Futbollit të Vajzave, kam një entuziazëm të ri dhe perspektivë krejtësisht të ndryshme për të ardhmen time sportive. Çastet që kemi shijuar më së shumti ishin kur luajtëm së bashku, pavarësisht se nga vinim – e treguam fuqinë e punës ekipore, mbështetjes dhe këmbënguljes”, thotë Dalila Komarica nga Sarajeva, trajnere në Klubin e Futbollit të Grave “Respekt”. Ajo thekson se “ky festival nuk është festë fitoreje, por kënaqësie brenda dhe jashtë fushës”. 

“Respekt” ishte një nga nëntë klubet që morën pjesë në festival. Festivali u organizua nga Nisma Të Luajmë së Bashku u organizua në Bosnje dhe Hercegovinë për herë të parë pas disa vitesh që po mbahet në Vjenë, në bashkëpunim me Nismën FairPlay, e cila funksionon në kuadër të Institutit për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ndërkombëtar në Vjenë. 

“Festivali na dha mësime të paçmueshme. Mësuam se fitorja nuk ka të bëjë vetëm me rezultatet, por me procesin e të mësuarit, të punës dhe të rritjes. Ajo theksoi rëndësinë e një mjedisi inkurajues dhe atmosfere pozitive. GFF padyshim ka ndikim të gjerë në zhvillimin e sportistëve të rinj dhe trajnerëve të tyre”, thotë Dalila. 

Edita Çavrk, nxënëse në një shkollë të mesme mjekësore në Sarajevë, është anëtare e Klubit të Futbollit të Grave “Respekt”. 

“Çdo vajzë në festival provoi diçka të re, u relaksua dhe doli nga zona e saj e rehatisë. Patëm punëtori që na dhanë njohuri se sa unike është secila prej nesh dhe si kontribuojmë të gjithë në komunitetin tonë, në mënyrën tonë – dhe kemi rëndësi. Por pjesa më e bukur ishte të shkëlqesh në fushë, duke përzier stile të ndryshme loje dhe duke krijuar diçka të veçantë. Ndjej se vetëbesimi im është rritur dhe shpresoj të zbatoj gjithçka që kam mësuar për të vazhduar zhvillimin edhe si person edhe si sportist”, thotë Edita për WeBalkans. Ajo thekson se mezi pret festivalin e radhës. 

Si anëtare e ekipit organizator, Mirna Hrapoviq nga Nisma Play Together, shpjegon se në vitet e mëparshme, ekipe nga i gjithë Ballkani Perëndimor – Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Mali i Zi, Kroacia dhe Kosova – kanë marr pjesë në festival dhe ata shpresojnë të vazhdojnë këtë traditë. Këtë vit, Sarajeva priti nëntë ekipe nga Bosnja dhe Hercegovina (Zenica, Orashje, Gornji Vakuf, Pale) dhe Mali i Zi (Bijelo Polje, Berane dhe Podgorica), me 150 pjesëmarrëse, shumica prej të cilave ishin atlete femra të moshës 13 deri në 15 vjeç. 

“Përvoja tregon se kjo grupmoshë është ideale për të punuar, sepse gjenden në një udhëkryq në jetë, duke marrë parasysh të ardhmen e tyre në sport, por mjaft të pjekur për të kuptuar konceptet që ne komunikojmë nëpërmjet punëtorive shoqëruese për të drejtat e njeriut, diskriminimin, barazinë gjinore, shëndetin mendor dhe më shumë”, thotë Hrapoviq. Ajo thekson se IZI përpiqet të sigurojë që çdo gjë që bën të ketë ndikim më të gjerë dhe e sheh sportin si një mjet për transformimin shoqëror. 

“Ideja është që pjesëmarrësit të takohen, të thyejnë paragjykimet dhe të kapërcejnë pyetjet si nëse futbolli është një lojë për vajzat ose jo. Vit pas viti, shohim se ndonëse mund të jenë të kenë rezerva në fillim, por pas aktiviteteve fillestare luajnë sikur e kanë njohur njëra-tjetrën gjatë gjithë jetës së tyre”, thotë Hrapoviq, duke vënë në dukje se disa vajza madje kanë vazhduar të luajnë për ekipet e tyre kombëtare pasi kanë marrë pjesë në festivalet e mëparshme. 

Në Sarajevë luajtën 11 vajza të moshës 12 deri në 14 vjeç nga tre klube nga Mali i Zi. Njëra prej tyre ishte Akademia Berane, ekipi i femrave i cili ekziston vetëm gjashtë muaj. 

“Atmosfera ishte fenomenale dhe është e pamundur të thuash se çfarë u pëlqeu më shumë vajzave, por unë do të veçoja strukturën e turneut, ku të gjitha klubet ishin të përziera, duke krijuar ekipe të reja dhe duke nxitur miqësi të reja. Ky festival i ndihmon vajzat të kuptojnë rëndësinë e tyre, të kuptojnë se futbolli ofron shumë dhe se e ardhmja e futbollit të femrave në Mal të Zi dhe Bosnje dhe Bosnje varet nga to”, thotë Aleksandar Rakoviq, trajner në Berane Academy. Klubi shpreson se festivali i ardhshëm do të organizohet në Mal të Zi dhe mezi pret që herën e ardhshme ato të mirëpresin miqtë e tyre boshnjakë. 

Bashkimi Evropian shpjegon se është i përkushtuar ndaj barazisë gjinore në të gjitha aspektet e jetës, përfshirë edhe sportin. 

“Futbolli i femrave bëhet gjithnjë e më popullor, por ka ende barriera për vajzat dhe gratë në futboll, veçanërisht në krahasim me futbollin e meshkujve. Megjithatë, BE-ja financon shumë nisma që mbështesin rritjen e pjesëmarrjes së femrave në sport, përfshirë “BeInclusive Çmimet sportive të BE-së”, nismën HealthyLifestyle4All dhe programin Erasmus+ Sport. “Jemi krenarë që kemi financuar Festivalin e parë të Futbollit të Vajzave në Bosnje dhe Hercegovinë, sepse kjo nismë promovon mundësi të barabarta, thyen stereotipet dhe ndihmon gratë e reja të kenë qasje në sport në të njëjtin nivel me burrat”, thotë Ferdinand Koenig nga Delegacioni i BE-së në BiH. 

Duke gjykuar nga festivali dhe përpjekjet e tjera të vazhdueshme, e ardhmja e sportit të femrave duket premtuese—Komiteti Olimpik i Bosnjë dhe Hercegovinës ka dhënë një Grant Mbështetjeje Ekipore prej 100,000 dollarë për Kombëtaren e Basketbollit të Grave të Bosnjë dhe Hercegovinës, me grantin e radhës që do t’i shkojë Kombëtares së Rugbit të Grave. Ndërkohë, IZI njofton se do të vazhdojë mbështetjen për ngritjen e klubeve të reja të futbollit për femra.

Përdorimi i artit dhe kulturës për të bashkuar një komunitet të ndarë

Written by WeBalkans on . Posted in Priče.

“Ne gjithmonë krenohemi që jemi qytet shumëkombësh, por e kuptuam se nuk kishim hapësirë ​​për t’u bashkuar dhe mbledhur përtej linjave etnike. Kultura në Suboticë është shpesh mjet për autoritetet lokale për të nxitur ndarjet midis grupeve të ndryshme kombëtare”, thotë Gordana Vukov Ciganjik, bashkëthemeluese e shoqatës kulturore “Klara i Rosa” në Vojvodinë, Serbi.  

“Për shembull, nëse autoritetet lokale vendosin të ndërtojnë tre monumente, kroatët do të marrin më të voglin, jashtë qendrës së qytetit; hungarezët do të marrin një më të madh, më afër qendrës; dhe monumentet më të mëdha, më qendrore do të jenë për serbët. Nuk jemi ndarë plotësisht, ka shumë martesa të përziera; por gjithmonë je i detyruar ta përkufizosh veten si komb, jo si person,” shpjegon ajo.  

Me “Klara i Rosa”, Gordana – e cila është aktore me profesion – dhe bashkëthemeluesja Danijela Mamuzhiq – skulptore – donin të ofronin një hapësirë për shkëmbim kulturor, dialog dhe angazhim të qytetarëve përmes artit përtej origjinës etnike.   

“Ne besojmë se arti është një mjet kyç për ndryshimin shoqëror,” thotë Gordana. “Në ditët e sotme – veçanërisht pas pandemisë – njerëzit janë gjithnjë e më shumë të tjetërsuar, të vetmuar dhe shoqëria është më e mbyllur për të sapoardhurit. Për ne, roli i artit dhe kulturës është të shërojë dhe të lidh, të ndërtojë komunitetin, të fillojë dialog për tema që përndryshe do të ishin tabu”.  

Bashkimi i njerëzve përmes aktiviteteve kulturore  

 

Në nëntë vitet e para të ekzistimit, “Klara i Rosa” duhej të përdorte hapësira publike – parqe, sheshe, rrugë – për aktivitetet e saj. Ata e shndërruan oborrin e një kinemaje të vjetër të braktisur në galerinë e parë të hapur në Suboticë, me ekspozita arti në çdo muaj. Financimi EED e ka ndryshuar këtë, duke i mundësuar grupit që për herë të parë të merr me qira hapësirë ​​për aktivitetet e tyre.   

Këto ngjarje mund të jenë shfaqje të filmave dhe koncerte ose kurse të qeramikës dhe punëtori teatrore, të gjitha në frymën e shkëmbimit kulturor dhe ndërtimit të komunitetit përmes artit.   

Gjithashtu kanë hapur edhe Plac, radio stacion që lejon të gjithë të jenë krijues. Në hapësirën e tyre, një mësuese filozofie e shkollës së mesme lokale pret diskutime publike mbi të gjitha llojet e temave, nga politika te dashuria dhe vdekja. Aktivitetet e tyre mbahen në serbisht-boshnjakisht-kroatisht (BHS) SBK dhe hungarisht, por gjithnjë e më shpesh edhe në anglisht, për të përfshirë të huajt që sapo janë shpërngulur në Suboticë dhe për t’u dhënë qytetarëve mundësi për të ushtruar gjuhën.  

Gordana e përshkruan një tërheqje vjetore për artistet dhe aktivistet femra si një nga sukseset më të mëdha të organizatës deri më sot: “Disa pjesëmarrëse thanë se ajo ua ndryshoi jetën e tyre. Kishim mysafirë nga i gjithë Ballkani dhe patën mundësi unike për t’u takuar, për të krijuar lidhje të reja, për të filluar projekte të reja”.   

Një nismë tjetër e suksesshme ishte një punëtoria interaktive teatrore, e frymëzuar nga Romeo dhe Zhulieta me nxënës të shkollave të mesme nga Subotica, gjysma e tyre flasin SBK dhe gjysma hungarisht. “Këta adoleshentë shkojnë në të njëjtën shkollë, por zakonisht janë të ndarë sipas linjave gjuhësore,” thotë Gordana, “Ky projekt ishte një hapësirë ​​unike për ta për t’u takuar. Pa mundësi për të bashkëvepruar me bashkëmoshatarë nga komunitete të ndryshme gjuhësore, polarizimi politik rritet.”  

Ndonjëherë idetë për ngjarje të reja lindin rastësisht: nga një bisedë për ushqim me një vullnetar nga Rusia na lindi ideja për një orë gatimi. Në raste tjera, njerëzit vijnë me ide në zyrën e “Klara i Rosa”. “Është e rëndësishme për ne të mbajmë derën e hapur ndaj nismave të reja,” thotë Gordana, “Kjo na ndihmon të zhvillojmë një publik dhe e mban programin tonë të larmishëm dhe interesant. Është gjithashtu fuqizuese edhe për komunitetin, në këtë mënyrë edhe ata mund të ndjejnë pronësinë e hapësirës sonë kulturore”.  

Mbështetja e komunitetit u bë e dukshme edhe me një fushatë për mbledhjen e fondeve që i mundësoi “Klara i Rosa” të mblidhte ekuivalentin e 3,800 € për aktivitete të ardhshme. “Ndoshta dikujt nuk i duket shumë, por kjo tregoi se jemi të mbështetur nga një komunitet me interesa dhe qëllime të përbashkëta”, thotë Gordana.  

Ky artikull pasqyron pikëpamjet e grantmarrësve të paraqitur dhe nuk përfaqëson domosdoshmërisht mendimin zyrtar të EED-së dhe WeBalkans. 

Rritja me mbështetjen EED  

Sipas Gordanës, mbështetja e EED-së i ka fuqizuar të kenë synime ambicioze për të ardhmen. Kanë filluar dialog me autoritetet lokale dhe zhvillojnë më tej publikun e tyre rinor, veçanërisht në mesin e folësve hungarez. Gjithashtu planifikojnë të rrisin bashkëpunimet dhe aktivitetet e ngritjes së kapaciteteve me aktorë me të njëjtin mendim për t’i shërbyer komunitetit të tyre në mënyrën më të mirë të mundshme.  

“Kemi plane dhe ëndrra të mëdha dhe mendoj se falë ekipit tonë do të kemi sukses. Thesari ynë më i madh janë njerëzit”, thotë Gordana. “Duam të vazhdojmë të lidhim njerëzit përmes artit dhe të bashkojmë njerëz nga vende të tjera. Duam të shpërndajmë kulturën tonë dhe t’i ndihmojmë njerëzit të kuptojnë se nuk kanë nevojë të largohen nga Subotica për një jetë më të mirë, se ata mund të jenë të lumtur këtu”.