Skip to main content

Area of Cooperation: Employment and inclusion

OJQ-ja Mozaik fuqizon personat me aftësi të kufizuara në Mal të Zi

Written on . Posted in Tregime.

Një histori gjithëpërfshirjeje sociale, krijimtarie dhe mbështetjeje nëpërmjet programit të financuar nga BE-ja ReLOaD2.

Në Mal të Zi, personat me aftësi të kufizuara përballen shpesh me vështirësi kur vjen puna te pjesëmarrja në proceset sociale të komunitetit të tyre lokal. Kjo mund të ndodhë për shkak të mungesës së një infrastrukture të përshtatur për nevojat e tyre, vështirësive financiare, të mungesës së motivimit.  Kjo ndodh kështu në veçanti në Nikshiq, që është qyteti i dytë më i madh i shtetit, me një popullsi prej rreth 60,000 banorësh. Për ta trajtuar këtë problem, në këtë qytet u themelua një organizatë e re joqeveritare (OJQ) e quajtur Mozaik. Sipas organizatës, për personat me aftësi të kufizuara në Nikshiq, mungon qartësisht gjithëpërfshirja sociale, dhe shumë prej tyre ndodhen të izoluar dhe pa akses në aktivitete sociale ose mbështetje për të përmirësuar cilësinë e jetesës së tyre.

Në 2019, Blagoje Sturanovic dhe dy miq të tjerë, që janë njëkohësisht persona me aftësi të kufizuara, themeluan Mozaik-un për të ndërmarrë veprime për trajtimin e këtyre problemeve. Blagoje shpjegon se nuk ka organizata të tjera në Nikshiq që i kanë trajtuar në veçanti nevojat e personave me aftësi të kufizuara, dhe ai dhe anëtarët e tjerë themelues të Mozaik-ut kishin nevojë për mbështetje. Ndërkohë që kishte dhe organizata të tjera që ofronin mbështetje deri në një farë mase, ata nuk kishin si objektiv përkushtimin e plotë ndaj personave me aftësi të kufizuara.

“Për fat të keq, në Nikshiq dhe në përgjithësi në Ballkanin Perëndimor, aksesueshmëria është problem serioz për personat me aftësi të kufizuara kur vjen puna për hyrjen në ndërtesa. Shumica e kafeve, restoranteve dhe vendeve të tjera nuk mund të aksesohen me karroca me rrota dhe, gjatë verës, grupi mundi të mblidhej vetëm në tarraca.“

Që prej fillimit, partnerët themelues të Mozaik-ut patën idenë e krijimit të një klubi social ku personat me aftësi të kufizuara të mund të mblidheshin, të shoqëroheshin e të merrnin pjesë në aktivitete të ndryshme kulturore dhe sociale. „Për fat të keq, në Nikshiq dhe në përgjithësi në Ballkanin Perëndimor, aksesueshmëria është problem serioz për personat me aftësi të kufizuara kur vjen puna për hyrjen në ndërtesa. Shumica e kafeve, restoranteve dhe vendeve të tjera nuk mund të aksesohen me karroca me rrota dhe, gjatë verës, grupi mundi të mblidhej vetëm në tarraca,“ thotë Blagoje

Pandemia i përkeqësoi edhe më shumë të gjitha këto probleme aksesueshmërie. Për ta bërë më të lehtë socializmin dhe integrimin e personave me aftësi të kufizuara në Nikshiq, Mozaik-u krijoi klubin e parë social për personat me aftësi të ndryshme të kufizuara, me mbështetjen e programit ReLOaD2 të financuar nga BE-ja dhe të vënë në zbatim nga UNDP-ja.

Klubi social, që gjendet në një hapësirë të siguruar nga Bashkia e Nikshiqit, ofroi 15 seminare motivuese për ndihmën psikologjike dhe 15 seminare të bazuara te punësimi. Veç kësaj, Mozaik-u themeloi një studio të vogël pikture dhe ofroi kurse krijuese pikture për personat me aftësi të kufizuara. Blagoje thotë se studioja e pikturës dhe kurset qenë aktivitetet më të pëlqyera të Klubit, me pjesëmarrjen më të madhe nga anëtarët.

„Për shembull, një grua rreth të 60-ave, me aftësi të kufizuar që më parë nuk dilte kurrë nga shtëpia, tani del nëpër qytet përditë, duke marrë pjesë në seminare ose duke u angazhuar në aktivitete të tjera.“

Lidhur me projektin 

Programi Rajonal për Demokraci Vendore në Ballkanin Perëndimor 2 (ReLOaD2) është vazhdim i nismave të mbështetura nga BE-ja, si: Projekti për Forcimin e Demokracisë Vendore (LOD 2009 – 2016) dhe Programi i zgjeruar Rajonal për Demokracinë Vendore në Ballkanin Perëndimor (ReLOaD, 2017-2020). Objektivi i përgjithshëm i projektit është forcimi i demokracive pjesëmarrëse dhe i integrimit të BE-së në Ballkanin Perëndimor, duke fuqizuar shoqërinë civile dhe duke i nxitur të rinjtë që të marrin pjesë aktive në procesin e vendimmarrjes, si dhe nëpërmjet përmirësimit të një mjedisi mbështetës ligjor dhe financiar për shoqërinë civile.

Ndikimi i projektit në jetët e personave me aftësi të kufizuara në Nikshiq ishte domethënës. „Për shembull, një grua rreth të 60-ave, me aftësi të kufizuar që më parë nuk dilte kurrë nga shtëpia, tani del nëpër qytet përditë, duke marrë pjesë në seminare ose duke u angazhuar në aktivitete të tjera,“ thotë Blagoje.

Planet e ardhme të Mozaik-ut përfshijnë dhe projekte të tjera që do ta përmirësojnë dhe më shumë jetën e personave me aftësi të kufizuara në Nikshiq. Blagoje shpreson që të gjithë anëtarët e Klubit, që ai beson se kanë potencial të lartë, do të kenë më shumë mundësi që të integrohen dhe të kontribuojnë për komunitetin.

Rritja e punësueshmërisë së të kthyerve të cenueshëm në Maqedoninë e Veriut

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja mbështet riintegrimin e efektshëm të të kthyerve të cenueshëm nga BE-ja, duke iu kushtuar vëmendje të veçantë anëtarëve të komunitetit rom në Maqedoninë e Veriut.

Demir Demireli është një 38-vjeçar i kthyer nga Evropa, dhe kërkon një vend pune në sektorin e ndërtimit në qytetin e tij të lindjes në Maqedoninë e Veriut. Me përfundimin e sezonit të verës, kërkesa në këtë sektor po bie, duke e lënë Demirin me një pagë në rënie e sipër dhe muaj të gjatë dimri përpara, çka i shkakton vështirësi në kujdesin ndaj bashkëshortes së tij të sëmurë dhe katër fëmijëve të tyre. “Sigurisht që dua një punë me kohë të plotë, një punë të mirë… Dua që të kem një rrogë të rregullt… Por nuk di as të shkruaj, as të lexoj.” – shprehet Demiri.

Sipas UNDP-së, numri i personave me situata të ngjashme nuk është i vogël në Maqedoninë e Veriut. Shumica e të kthyerve janë romë, të cilët ishin larguar nga vendi për shkak të varfërisë, papunësisë, dhe diskriminimit. Sipas vlerësimeve të kryera nga UNDP-ja në vitin 2021, shumica e azilkërkuesve dhe të kthyerve i përkasin grupmoshës 30 – 44 vjeç dhe kanë nivel të ulët arsimor. Punësimi veçohet si sfida më e madhe e raportuar nga të kthyerit. Krahas kësaj, është një faktor i rëndësishëm që garanton mirëqenie ekonomike dhe sociale për qytetarët e cenueshëm.

 

“Duke folur me të kthyerit, ne kuptuar që gjashtë muaj e parë pas kthimit të tyre janë shumë të rëndësishëm, pasi përbëjnë periudhën kur vendosin të largohen sërish nëse përballen me sfida serioze. Ne gjithashtu kemi kuptuar që gjatë këtyre gjashtë muajve të parë, ata përfitojnë pak ose aspak mbështetje nga institucionet apo organet e tjera.”

Kjo është arsyeja përse UNDP-ja ka filluar një projekt me një qasje gjithëpërfshirëse, që iu garanton të kthyerve dhe romëve perspektivën për punësim. Projekti i mbështet institucionet me zgjidhje për riintegrimin ekonomik dhe social të të kthyerve të cenueshëm. Financohet nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet në Maqedoninë e Veriut, Shqipëri, dhe Serbi. Suzana Ahmeti nga UNDP në Maqedoninë e Veriut shpjegon se nevoja për këtë lloj projekti ishte e dukshme, pasi mënyra se si trajtohen të kthyerit aktualisht është shumë e posaçme dhe nuk ekziston një sistem, që përqendrohet te problemet dhe nevojat e tyre. Krahas kësaj, mbështetja e shtetit për riintegrim është thuajse e padukshme gjatë 6-12 muajve të parë.  “Duke folur me të kthyerit, ne kuptuar që gjashtë muaj e parë pas kthimit të tyre janë shumë të rëndësishëm, pasi përbëjnë periudhën kur vendosin të largohen sërish nëse përballen me sfida serioze. Ne gjithashtu kemi kuptuar që gjatë këtyre gjashtë muajve të parë, ata përfitojnë pak ose aspak mbështetje nga institucionet apo organet e tjera.” – shprehet Suzana.

Projekti i ka filluar tanimë ndërhyrjet për përmirësimin e situatës. Sikundër e shpjegon Suzana, së pari u ndërgjegjësuan institucionet vendore dhe qendrore rreth problemeve të të kthyerve. Në nivelin e qeverisë qendrore, ata filluan ngritjen e një organi specifik koordinimi, që do të trajtonte problemet e të kthyerve. Në nivelin vendor, u integrua tema e të kthyerve në strategjitë e zhvillimit vendor ekonomik, me një buxhet specifik të alokuar për mbështetjen e tyre. Arritjen më të madhe në këtë drejtim Suzana e konsideron masën e punësimit, sipas së cilës të kthyerit konsiderohen grup i cenueshëm specifik, që kërkon shërbime shtesë në kuadër të planit kombëtar të punësimit, i cili është një dokument i rëndësishëm strategjik në nivelin qendror. “Kjo është një ndërhyrje specifike dhe e prekshme, dhe së shpejti do të fillojmë me zbatimin konkret, që përfshin trajnimin mbi aftësitë joprofesionale dhe elemente të ngjashme.” – shprehet Suzana.

 “Të kthyerit përbëjnë kapital të vyer njerëzor për punëdhënësit. Nuk është e njëjta situatë si më parë, kur mijëra njerëz kërkonin një vend pune. Gjërat kanë ndryshuar paksa.”

Lidhur me projektin

Projekti për riintegrimin e të kthyerve në Ballkanin Perëndimor përqendrohet tek adresimi i barrierave institucionale kyç për riintegrimin e të kthyerve të cenueshëm, dhe faktorët shtytës të përjashtimit social dhe ekonomik dhe migracionit nga Ballkani Perëndimor, si: mundësitë e kufizuara të punësimit, punët me pagë të ulët, sektori i madh informal, si dhe cilësia e ulët e shërbimeve sociale. Projekti është pjesë e Instrumentit të Asistencës së Paraanëtarësimit (IPA) II për Veprime Shumëkombëshe, mbështetjes së BE-së për të Drejtat Themelore të Komunitetit Rom, si dhe Riintegrimit të të Kthyerve, zbatuar nga UNDP-ja, Banka Botërore, dhe Këshilli i Evropës.  Objektivi i përgjithshëm i projektit është të kontribuojë në riintegrimin e efektshëm të të kthyerve të cenueshëm nga BE-ja, duke iu kushtuar vëmendje të veçantë anëtarëve të komunitetit rom. Mbështetja e të kthyerve romë do të kontribuojë edhe në zvogëlimin e hendekut ekzistues socioekonomik midis grave, burrave, dhe fëmijëve romë.

Të kthyerit dhe romët përballen me sfida edhe kur kanë ide të mira biznesi dhe frymën e sipërmarrjes për të ngritur bizneset e tyre.  Shpesh ata kanë kapital të kufizuar financiar dhe rrjete të pamjaftueshme biznesi, që janë të nevojshme për të ngritur një biznes. Krahas kësaj, atyre iu mungojnë edhe njohuritë dhe aftësitë menaxhuese në fushën e planifikimit të biznesit, menaxhimit financiar, legjislacionit, rregulloreve për taksat, etj.  Shumë ide të mira biznesi nga të kthyerit dhe romët mbeten joformale në mungesë të një mbështetjeje sistematike. Për t’i mbështetur, sidomos të kthyerit e rinj dhe risiprurës me ide që mund të sjellin të ardhura dhe vende pune, projekti ofron grante për start-up-e, me qëllim që të ndihmojë në hapjen e bizneseve të reja ose në formalizimin e atyre ekzistuese. Projekti gjithashtu ofron mbështetje të shënjestruar për të mbështetur aftësitë e menaxhimit të biznesit, njohuritë për të administruar një biznes formal, si dhe aksesin në rrjete sipërmarrësish.

Suzana shpjegon se për shkak të dinamikës së migracionit në rritje, shoqëritë tregtare po e vlerësojnë çdo ditë e më shumë disponueshmërinë e punonjësve të aftë. Për këtë arsye, projekti kërkon të investojë edhe më tepër në arsimin e të rriturve, sepse sipas Suzanës, shumica e të kthyerve nuk e kanë përfunduar arsimin fillor apo të mesëm. “Të kthyerit përbëjnë kapital të vyer njerëzor për punëdhënësit. Nuk është e njëjta situatë si më parë, kur mijëra njerëz kërkonin një vend pune. Gjërat kanë ndryshuar paksa.” – shprehet Suzana.

Rrugëtimi i një gruaje të fortë rome, e cila mbështet djalin e saj me aftësi të kufizuara

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja mbështet riintegrimin e të kthyerve në Ballkanin Perëndimor.

Për 25 vjet, Blerta Lushnjari nga Shqipëria ka udhëtuar nëpër vende të ndryshme, me qëllim që të siguronte kujdes të përshtatshëm shëndetësor për djalin e saj. Antonio ka lindur me një aftësi të kufizuar dhe vuan nga një sërë sëmundjesh, dhe vendlindja e Blertës, Elbasani, as nuk ka kapacitet për një diagnostikim të përshtatshëm, dhe as nuk ofron shërbime mjekësore falas për personat me aftësi të kufizuara. Me situatën e saj ekonomike, Blerta e kishte të pamundur të paguante mjekë privatë.

Pa një diagnozë të saktë, çdo gjë ishte e frikshme. Blerta nuk mundej të kujdesej siç duhej për Antonion pa ditur se cilat terapi ose barna mund t’ia lehtësonin dhimbjen. Ajo nuk dinte as se si do të ofronte një jetesë të denjë në të ardhmen. Në kërkim të një vëmendjeje më të mirë mjekësore, ata u larguan jashtë vendit dhe arritën të merrnin një diagnozë të saktë: paraplegji dhe aftësi e kufizuar e lehtë intelektuale, si dhe kujdes të përshtatshëm. Megjithatë, pa lejen e qëndrimit, atyre iu desh të ktheheshin në Shqipëri. “Kur ishim jashtë vendit, mjeku e vizitonte Antonion një herë në javë dhe i bënte fizioterapi. Por kur erdhëm në Shqipëri, nuk kishte asnjë shërbim të tillë. Për këtë arsye, gjendja e tij u përkeqësua.”

“Jeta ishte më e vështirë. Nuk i ushqeja dot fëmijët e mi. Ishim të pastrehë, zhvendoseshim nga një i afërm te tjetri: një javë qëndronim te shtëpia e njërit, një javë tjetër te shtëpia e tjetrit.”

Shumë persona nga Ballkani Perëndimor shkojnë jashtë vendit për mundësi pune, por anëtarët e komunitetit rom përballen me sfida të veçanta riintegrimi pasi kthehen. Sfida më e shpeshtë që raportohet nga të kthyerit në rajon, duke përfshirë Shqipërinë, është punësimi, duke vijuar me mungesën e strehimit të përshtatshëm dhe aksesin në arsim. Në Shqipëri, nuk kishte një program mbrojtjeje sociale, që synonte të kthyerit në veçanti. Në Elbasan, Blerta nuk kishte as shtëpi, as një vend pune, por dy fëmijë për të rritur. Mungesa e arsimit formal e vështirësoi gjetjen e një pune fitimprurëse, dhe i solli sfida me dokumentacionin e nevojshëm për një jetë të qëndrueshme. “Jeta ishte më e vështirë. Nuk i ushqeja dot fëmijët e mi. Ishim të pastrehë, zhvendoseshim nga një i afërm te tjetri: një javë qëndronim te shtëpia e njërit, një javë tjetër te shtëpia e tjetrit.” – shprehet Blerta.

Pavarësisht këtyre sfidave, Blerta kishte energji pozitive, që vërehej në ngrohtësinë dhe kujdesin për familjen e saj: qëllimi i saj kryesor ishte plotësimi i nevojave të fëmijëve të saj. Ajo ka marrë pjesë në shumë veprimtari të OJF-ve për gratë dhe integrimin e tyre në Shqipëri, si dhe ka qenë veçanërisht e përfshirë në një program të formimit profesional për gratë e kthyera. Projekti titullohej “Strengthening national and local systems to support the effective socio-economic integration of returnees in the Western Balkans”, financohej nga BE-ja dhe zbatohej nga UNDP-ja. Mirjeta Ramizi nga UNDP Shqipëri shpjegon se Blerta ka qenë pjesë aktive e shumë veprimtarive të projektit. Një nga veprimtaritë ishte ideja e biznesit për prodhimin dhe marketimin e sapunit natyral artizanal. Së bashku me gra të tjera, Blerta u trajnua në këtë zanat dhe përfitoi lëndën e parë dhe ndihmë me marketimin. Kjo veprimtari që ndihmon në krijimin e të ardhurave është në fillesat e saj dhe po ecën mirë, por, sipas Mirjetës, zonjat dhe zonjushat kanë ambicie më të mëdha, dhe shoqëria e tyre e sapothemeluar synon të zgjerohet në treg.

Si një grua ambicioze dhe punëtore, Blerta i është bashkuar një tjetër programi që përqendrohet te zhvillimi i ideve individuale të biznesit. Që prej kthimit të saj në Shqipëri, ajo e ka siguruar jetesën përmes riparimit dhe rishitjes së mallrave të përdorura. Tani, me mbështetjen e projektit, ajo planifikon që të shndërrojë këtë veprimtari me kohë të pjesshme në një biznes plotësisht të zhvilluar. Projekti po e ndihmon që të hartojë një plan biznesi për hapjen e një dyqani fiks ose lëvizës për të shitur mallra të përdorura.

“Nëpërmjet këtij projekti, ne kemi lidhur partneritete të efektshme vendore dhe kombëtare, si dhe kemi tërhequr vëmendjen drejt nevojave dhe sfidave të të kthyerve dhe komuniteteve të cenueshme.”

Lidhur me projektin

Projekti “Strengthening national and local systems to support the effective socio-economic integration of returnees in the Western Balkans” është pjesë e Programit të Veprimit Shumëkombësh të Instrumentit të Asistencës së Paraanëtarësimit (IPA) II, i zbatuar nga UNDP-ja, Banka Botërore, dhe Këshilli i Evropës, për të mbështetur të drejtat themelore të romëve dhe të kthyerve të tjerë të cenueshëm në Shqipëri, Maqedoni të Veriut, dhe Serbi. Projekti adreson riintegrimin e një numri domethënës të të kthyerve nga BE-ja gjatë viteve të fundit, që kur vendet e Ballkanit Perëndimor u shpallën “vende të sigurta origjine”. Projekti punon ngushtësisht me institucionet vendore, përgjegjëse për ofrimin e shërbimit të riintegrimit të të kthyerve, me fokus pakicat etnike rome dhe egjiptiane, si dhe me aktorë vendorë të shoqërisë civile dhe komunitetin e bizneseve vendore. Komuniteti i të kthyerve konsiderohet edhe përfitues, edhe partner gjatë zbatimit të projektit, me synim krijimin e ndjesisë së përkatësisë mbi veprimtaritë e zhvilluara.

Në Shqipëri, projekti ofron mbështetje në bashkitë e Beratit, Devollit, dhe Fierit, ku numri i të kthyerve është më i lartë sesa në bashkitë e tjera. Krahas ndihmës së drejtpërdrejtë për të kthyerit, që zbatohet në bashkëpunim me OJF-të partnere, projekti gjithashtu ofron mbështetje për qeverinë vendore dhe qendrore të Shqipërisë në hartimin e strategjive dhe planeve të veprimit, që adresojnë nevojat e të kthyerve. Mirjeta nga UNDP-ja shpjegon se kriza ekonomike e shkaktuar nga lufta në Ukrainë dhe pandemia e COVID-19 e ka zhvendosur vëmendjen e qeverisë drejt këtyre problematikave të menjëhershme. “Nëpërmjet këtij projekti, ne kemi lidhur partneritete të efektshme vendore dhe kombëtare, si dhe kemi tërhequr vëmendjen drejt nevojave dhe sfidave të të kthyerve dhe komuniteteve të cenueshme.” – shprehet ajo.

Djali 17-vjeçar i Blertës tani është shumë më mirë. Ai merr shërbime të rregullta fizioterapie në shtëpi dhe në një qendër vendore, me mbështetjen e projektit të UNDP-së dhe financimin e BE-së dhe Fondit të Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm. Ai ka akses në shërbime më të mira mjekësore dhe vazhdon të jetë i rrethuar nga një familje e dashur, që i kushton vëmendje zhvillimit dhe kujdesit ndaj tij. Vajzës 10-vjeçare të Blertës, Lejes, i pëlqejnë gjuhët e huaja dhe ka fituar disa medalje. Ajo gjithashtu e adhuron kohën që kalon me të vëllanë. Familja ende përballet me vështirësinë e strehimit, pasi është në kërkim të një shtëpie me mjediset bazë, të cilën mund ta përballojnë ekonomikisht. Blerta shprehet: “Ëndrra ime më e madhe është të kem një shtëpi për dy fëmijët e mi, në mënyrë që edhe kur mos të jem më, ata të jenë të organizuar dhe të kenë një jetë të denjë.”

Dyqanet me një ndalesë shndërrojnë punësueshmërinë e të rinjve

Written on . Posted in Tregime.

Një qasje e re edukuese, e financuar nga BE-ja, po zbatohet në Ballkanin Perëndimor

Organizatat e shoqërisë civile në Ballkanin Perëndimor kanë bashkuar forcat për të prezantuar një qasje të re në edukim, që synon të rrisë punësueshmërinë e të rinjve. Projekti ka një organizatë kryesore partnere në Shqipëri, Bosnjë-Hercegovinë, Kosovë, Mal të Zi, dhe Serbi. Në çdo vend, projekt adreson mungesat e asaj që ofrohet nga institucionet arsimore.

Nuk ka zgjidhje të shpejta për sfidat edukuese, sikundër e di shumë mirë Qendra për Punën e të Rinjve (Centar za omladinski rad – CZOR) nga Novi Sadi. Organizata punon prej vitesh me të rinjtë. Më parë ofronte kurse dhe punonte mbi advokacinë rinore, por punësueshmëria e të rinjve i tërhoqi vërtet vëmendjen.

“Na erdhi ideja e pilotimit të shërbimeve të integruara bazuar në një dyqan me një ndalesë, që ofronte shërbime për të rinjtë.”

CZOR vërejti se shërbimet që aksesoheshin nga të rinjtë ishin të shpërndara në organizata të ndryshme, çka nënkuptonte që përdoruesit duhet të kalonin nga një program te tjetri për të përvetësuar të gjitha aftësitë e nevojshme të punësueshmërisë. “Na erdhi ideja e pilotimit të shërbimeve të integruara bazuar në një dyqan me një ndalesë, që ofronte shërbime për të rinjtë.” – shprehet Vanja Kalaba nga CZOR. Qasja ishte e suksesshme dhe mbi gjysma e të rinjve të përfshirë u punësuan ose siguruan stazhin. Më pas, Kalaba u bind se ky model mund të zgjerohej në një projekt rajonal.

Shndërrimi i modelit në një projekt rajonal

CZOR arriti ta ngrinte këtë ndërhyrje mbi edukimin e të rinjve në një nivel rajonal me financimin e BE-së. Kjo qasje solli bashkë organizata nga Shqipëria, Bosnjë-Hercegovina, Kosova, dhe Mali i Zi, për të rritur mundësinë e punësimit të të rinjve. “Ne duam të forcojmë organizatat, duke krijuar një rrjet që do t’i bëjë aktorët më të njohur dhe aktualë, si dhe duke e mbështetur ndërveprimin e tyre me qeverinë për të punësuar dhe për të depërtuar te të rinjtë,” – shprehet Kalaba nga CZOR. Depërtimi iu kushton vëmendje të veçantë të rinjve që nuk përfshihen në arsimim, punësim ose formim. Janë regjistruar qindra kandidatë, me shpresën që në fund të programit njëvjeçar, të kenë përftuar aftësitë e nevojshme, duke përfshirë aftësitë digjitale dhe sipërmarrëse.Partnerët që e ofrojnë këtë shërbim kanë përvojë të gjatë, duke përfshirë ekspertizën në këshillim karriere, sipërmarrje, aftësi digjitale, dhe media sociale. Tani organizatat po bashkojnë forcat dhe po iu ofrojnë kandidatëve çdo gjë, në një vend, duke nisur nga shkëmbimi i përvojave, e duke përfunduar me kontaktet e punëdhënësve të mundshëm.

“Regjistrimi në këtë format edukimi më bëri ta kuptoj sektorin e TI-së më mirë, si dhe t’i vë njohuritë e mia në zbatim në të ardhmen,”

Lidhur me projektin

Projekti i financuar nga BE-ja, “My Career from Zero to Hero” (02hero), synon të rrisë kapacitetet e shoqërisë civile, në mënyrë që të jetë më e efektshme, llogaridhënëse, dhe e pavarur, si dhe të ndërveprojë në mënyrë konstruktive me qeveritë rreth prioriteteve tematike të zgjidhjeve risiprurëse për punësueshmërinë e të rinjve në Strategjinë e Ballkanit Perëndimor. “02hero” është një model i integruar për të rinjtë NEET (që nuk përfshihen në arsimim, punësim ose formim), mbështetur në metodologjinë e dyqanit me një ndalesë, që parashikon ofrimin e të gjitha shërbimeve për punësueshmërinë e të rinjve në një vend, me qëllim zhvillimin e aftësive për vendet e ardhshme të punës në revolucionin digjital 4.0.

Sajra Hadžiarapović ka marrë pjesë në trajnimin e ofruar nga organizata partnere në Bosnjë-Hercegovinë, “Qendra për Edukimin e të Rinjve”, në qytezën e Travnikut. Ajo shprehet se kurset e personalizuara, që ofrohen nga lektorë të specializuar në programin dhe dizajn faqesh interneti, i kanë plotësuar njohuritë e saj. Një element që e ka vlerësuar edhe më shumë ishte pjesëmarrja e sipërmarrësve të suksesshëm, në rolin e lektorëve. “Regjistrimi në këtë format edukimi më bëri ta kuptoj sektorin e TI-së më mirë, si dhe t’i vë njohuritë e mia në zbatim në të ardhmen,” – shprehet Sajra, e cila shpreson që tani të ketë mundësi më të mira punësimi.

Konsorciumi i organizatave aktualisht përqendrohet te qëndrueshmëria e modelit, në mënyrë që të shndërrohet në një forcë shtytëse për punësueshmërinë e të rinjve.

Të kthesh pasionin e fëmijërisë në profesion

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja që ndihmon të rinjtë në Kosovë të arrijnë ambiciet e tyre profesionale në sektorin e TIK-ut dhe sektorin digjital.

Detjon Qoqaj është një 21 vjeçar nga Prizreni i Kosovës dhe është një nga shumë të rinjtë që vitet e fundit e kanë konsideruar teknologjinë e informacionit si një sektor tërheqës për jetën e tyre profesionale. Vendimi për të ndërmarrë një udhëtim profesional në TIK nuk ishte një vendim teknik për Dejtonin: ai filloi si një pasion kur ai ishte vetëm 10 vjeç. Aty Dejtoni pati përvojën e tij të parë me kompjuterin që e zotëronte shoku i tij. “Është një fushë ku mund të eksplorosh pafund informacion të ri: ishte dashuri me shikim të parë,” shprehet ai. Përvoja e tij e parë në kompjuter bëri që t’i lutej prindërve që t’i blinin një kompjuter. Ata e bënë këtë dhe si rrjedhojë filloi një udhëtim emocionues për Detjonin.

“Ndonëse universiteti që unë frekuentoj është shumë i përditësuar, ata sërish nuk mund të mbajnë plotësisht ritmin me zhvillimet e shpejta në TIK. Kurset profesionale mbeten gjithmonë një mundësi e mirë për të mbyllur hendekun.”

Detjoni zhvilloi më tej aftësitë e tij në TIK dhe ato digjitale dhe kur erdhi momenti për studimet universitare, ai nuk kishte dyshime për lëndën që do të studionte. Ai i nisi studimet e tij në vitin 2020, po ishte i etur të mësonte më shumë dhe më shpejt. Si rrjedhojë ai filloi të kërkonte mundësi të tjera për të shtuar aftësitë e tij dhe u gjend përballë me një lajmërim për një projekt të financuar nga BE-ja që ofron kurse për aftësitë në TIK për të rinjtë nga Kosova. “Ndonëse universiteti që unë frekuentoj është shumë i përditësuar, ata sërish nuk mund të mbajnë plotësisht ritmin me zhvillimet e shpejta në TIK. Kurset profesionale mbeten gjithmonë një mundësi e mirë për të mbyllur hendekun,” shprehjet Detjoni.

Mbështetja e BE-së për projektin e Konkurrueshmërisë së Sektorit të TIK-ut në Kosovë u përqendrua në ofrimin e trajnimit për TIK-un, aftësitë digjitale dhe menaxhimin e biznesit duke përfshirë zhvillimin e uebit, programimin Java, sigurinë kibernetike, Python, big data, të nxënit e makinerive, menaxhimin e projektit të TI-së dhe aftësitë plotësuese. Për më tepër, projekti ka ofruar kurse trajnuese biznesi për menaxhimin dhe drejtimin në sektorin e TIK-ut. Detjoni mori pjesë në dy nga modulet e kursit: Zhvillimi i Java-ës dhe Android-it dhe zhvillimi i uebit.

“Njohuritë e përfituara nga kursi më kanë ndihmuar shumë. Për shembull, kishte disa pyetje teknike në intervistën time të punës, përgjigjet e të cilave i mësova në kurs, që patën ndikim në suksesin tim në intervistë.“

Lidhur me projektin

Mbështetja e BE-së për Konkurrueshmërinë e sektorit të TIK-ut në Kosovë, i njohur si “TIK-u për përmirësimin e Kosovës synon të përmirësojë konkurrueshmërinë e bizneseve digjitale dhe tradicionale duke mbështetur zgjerimin e sektorit të TIK-ut në Kosovë që çon në krijimin e punëve të reja”, Për më tepër, projekti synon të mbyllë hendekun në aftësitë digjitale të biznesit në mënyrë të qëndrueshme që plotëson nevojat e tregut dhe rrit eksportin e bizneseve të Kosovës në TIK si dhe të ndërtojë konkurrueshmërinë e bizneseve digjitale dhe tradicionale nëpërmjet përdorimit të TIK-ut.

Gjithashtu, projekti menaxhohet nga Zyra e Bashkimit Evropian në Kosovë dhe zbatohet nga WeGlobal në partneritet me European Projects Management Ltd dhe Prishtina REA. Ai do të zgjasë për 42 muaj, nga janari 2020 deri në korrik 2023.

Si rezultat i kësaj pune të rëndësishme, njohuritë e marra nga studimet e tij universitare dhe veçanërisht njohuritë e marra nga kurset e financuara nga projekti i BE-së, Detjoni fitoi një punë në Bottomline Technologies, një kompani që operon në më shumë se 90 vende në të gjithë botën. “Njohuritë e përfituara nga kursi më kanë ndihmuar shumë. Për shembull, kishte disa pyetje teknike në intervistën time të punë, përgjigjet e të cilave i mësova në kurs, që patën ndikim në suksesin tim në intervistë,“ shprehet ai.

Detjoni ka ambicie të mëdha për të ardhmen e tij në sektorin e TIK-ut dhe sektorin digjital. “Në të ardhmen e shoh veten si pronar të një produkti ose drejtorin ekzekutiv të një kompanie të rëndësishme TIK-u që punëson dhe krijon perspektiva pozitive për të rinjtë e tjerë,” shprehet ai.

Ushqim i shëndetshëm dhe me çmim të përballueshëm për të rinjtë

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i BE-së mbështet shkollat e mesme profesionale që të prodhojnë ushqim të shëndetshëm dhe pa alergjenë.

Obeziteti është një fenomen që po shtohet gjithmonë e më shumë te rinia e Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Serbisë. Sipas artikujve shkencorë, të publikuara në të dyja vendet, gati 15% e të rinjve vuajnë nga obeziteti dhe mbi 35% e tyre ndodhen në një gjendje ‘para-obeziteti’. Nga ana tjetër, deri në 10% e popullsisë nuk toleron ushqime të caktuara dhe shfaq reaksione alergjike që dëmtojnë shëndetin. Studimi shkencor doli në përfundimin se shkaku kryesor i këtyre të fundit është konsumi në rritje i ushqimeve të yndyrshme, prandaj anëtarët e organizatës jo-qeveritare Limitless Association nga Serbia kanë marrë përsipër të kontribuojnë për përmirësimin e kësaj situate.

Së bashku me dy shkolla të mesme profesionale të qyteteve ndërkufitare të Rumës në Serbi dhe Zvornikut në Bosnjë dhe Hercegovinë, Limitless Association ka nisur një projekt që synon nxitjen e punësimit të të rinjve në zonën ndërkufitare, duke ofruar produkte të reja ushqimore. Krahas punësimit, projekti gjithashtu synon të krijojë një shumëllojshmëri ushqimesh të shëndetshme dhe të sigurta për të rinjtë dhe grupet vulnerabël, me çmime të përballueshme dhe brenda mundësive të tyre.

“Fatkeqësisht, në zonën ndërkufitare, ushqimi i shëndetshëm dhe pa alergjenë thuajse nuk ekziston, kështu që na u desh të merrnim masa.”

Aventura të reja, plot me vlera ushqyese

Jovan Jovanović-i është menaxheri i projektit te Limitless Association. Ai shpjegon se patën idenë të kombinonin objektivin e rritjes së punësimit për të rinjtë e rajonit ndërkufitar me misionin për të ofruar ushqim të shëndetshëm për rininë, veçanërisht për të rinjtë e grupeve vulnerabël që përballen me sfida financiare. “Fatkeqësisht, në zonën ndërkufitare, ushqimi i shëndetshëm dhe pa alergjenë thuajse nuk ekziston, kështu që na u desh të merrnim masa.”

Shkolla e Mesme Profesionale “Branko Radičević” nga Ruma dhe Shkolla e Mesme Profesionale “Petar Kočić” nga Zvorniku janë të dyja pjesë e projektit dhe ofrojnë trajnime kateringu, si dhe një përvojë të fituar prej dekadash në punën me të rinjtë. Pavarësisht kësaj, u mungojnë pajisjet dhe ekspertiza më e fundit për t’u mësuar nxënësve si të përgatisin ushqim të shëndetshëm. Fillimisht, projekti i ndihmoi të rinovonin kuzhinat e tyre, duke i pajisur me aparatura bashkëkohore. Më pas, projekti nisi dy programe trajnimi dhe ndihme profesionale rreth ushqyerjes së shëndetshme dhe ushqimeve pa alergjenë, si për mësuesit, ashtu dhe për nxënësit.

Ushqimi i shëndetshëm, i prodhuar në shkolla nga nxënësit, do të ofrohet në restorantet e shkollave me çmime të përballueshme. Jovani shpjegon se këto restorante do të regjistrohen si ndërmarrje sociale, gjë që do të sigurojë edhe qëndrueshmërinë e tyre. Restorantet do të jenë jofitimprurëse, por, me të ardhurat që do të nxjerrin, do të jenë në gjendje të blejnë lëndë të para cilësore për përgatitjen e ushqimit. Njëkohësisht, nxënësit do të fitojnë mjaft përvojë, kështu që, kur të diplomohen, do të jenë të përgatitur për tregun e punës.

“Mbështetja nga BE-ja ishte thelbësore për marrjen përsipër të këtij projekti, duke qenë se asnjëra prej shkollave apo qeverive vendore nuk do të kishte arritur ta vinte atë në zbatim me mënyra të tjera.”

Lidhur me projektin

“Healthy and safe gastronomic products as potential for new employment”, e financuar nga BE-ja, është mbështetur si pjesë e Cross-border Programme Serbia – Bosnia and Herzegovina 2014- 2020, për alokimet e Instrument for Pre-accession Assistance (IPA II), për vitet 2016, 2017 dhe 2018. Projekti filloi në maj 2022 dhe pritet të përfundojë në fund të vitit 2022.

Limitless Association ka vënë re mungesën e ushqimit organik, të shëndetshëm dhe pa alergjenë në shkollat në rajonin ndërkufitar, prandaj projekti do të marrë përsipër edhe aktivitete që promovojnë njohuritë specifike të të diplomuarve nga këto shkolla në tregun e punës. Projekti do të nxjerrë një portal uebi të tregut për hotelierët, që do t’u mundësojë punonjësve të lidhen drejtpërdrejt me nxënës të kualifikuar, ekspertiza e të cilëve do të garantohet nga shkolla.

Ky projekt është financuar nga Bashkimi Evropian me mbi 250,000 euro. Jovani shpjegon se asgjë prej këtyre nuk do të kishte qenë e mundur pa mbështetjen e BE-së. “Mbështetja nga BE-ja ishte thelbësore për marrjen përsipër të këtij projekti, duke qenë se asnjëra prej shkollave apo qeverive vendore nuk do të kishte arritur ta vinte atë në zbatim me mënyra të tjera,” thotë ai. Ai shpreson se aktivitetet e marra përsipër si pjesë e projektit do të shërbejnë si shembull për shkollat në qytetet e tjera të Serbisë dhe se qeveria do t’i përdorë këto shembuj për ta shumëfishuar këtë projekt.

Po të japim më shumë dashuri, gradualisht do i japim fund urrejtjes

Written on . Posted in Tregime.

Personat e famshëm në Serbi po i bashkohen betejës kundër gjuhës së urrejtjes online, drejtuar LGBTQ-së dhe grupeve të tjera të shënjestruara

“Bllokoje urrejtjen. Jep dashuri” është slogani i një nisme të re të Bashkimit Evropian/Këshillit të Evropës (CoE), e cila synon të luftojë gjuhën e urrejtjes, duke përfshirë këtu edhe sasinë në rritje të materialeve negative online, veçanërisht në mediat sociale. Duke pranuar që dallimi midis lirisë së shprehjes dhe gjuhës së urrejtjes dhe përcaktimit se çfarë është e përshtatshme dhe ku nevojiten filtrat do të jetë një betejë e vështirë, fushata synon t’u mësojë përdoruesve të mediave sociale t’u kushtojnë vëmendje përmbajtjeve që postojnë në faqet e tyre apo në platformat e tjera publike.

Nisma ka si qëllim të trajtojë forma të ndryshme të gjuhës së urrejtjes që shënjestrojnë komunitete të caktuara dhe grupe sociale vulnerabël. Si kudo në Ballkanin Perëndimor, edhe në Serbi fushata ka përfshirë figura publike që veprojnë dhe flasin në rolin e ambasadorëve të ndryshimit. Njerëzit që janë të famshëm për arritjet e tyre në arte, aktrim, sporte dhe fusha të tjera, po i inkurajojnë audiencat dhe ndjekësit e tyre të diskutojnë dhe të përqafojnë sjelljet pozitive në shoqëri të shumëllojshme, të përpiqen të ndryshojnë stereotipet dhe të promovojnë barazinë. Drejtuesit e fushatës besojnë se kjo mund të sjellë një ndryshim që është nevojitur prej kohësh në opinionin publik dhe të reduktojë gjuhën problematike online.

“U bëjmë thirrje njerëzve të mendohen dy herë para se të postojnë diçka online: kini parasysh se narrativat toksike mund të përhapen shumë shpejt, por pasojat e tyre mund të jenë fatale, sepse mund të nxisin urrejtjen dhe madje të inkurajojnë përdorimin e dhunës ndaj një individi apo një grupi, pavarësisht qëllimit që mund të keni pasur në fillim.”

Ninoslav Mladenović-i nga departamenti i KE-së kundër diskriminimit, është një anëtar i ekipit që po punon për projektin “Promovimi i Diversitetit dhe Barazisë në Ballkanin Perëndimor”. Ai shpjegon se, është e rëndësishme që ky mesazh të shpërndahet tek njerëzit, të cilët nuk janë në dijeni të dëmit që po shkaktojnë (mbase të paqëllimshëm) dhe t’u bëjnë të ditur se si pohimet e tyre mund t’i ndikojnë të tjerët. “U bëjmë thirrje njerëzve të mendohen dy herë para se të postojnë diçka online: kini parasysh se narrativat toksike mund të përhapen shumë shpejt, por pasojat e tyre mund të jenë fatale, sepse mund të nxisin urrejtjen dhe madje të inkurajojnë përdorimin e dhunës ndaj një individi apo një grupi, pavarësisht qëllimit që mund të keni pasur në fillim.”

Të mendojmë për gjurmën digjitale

Fushatës rajonale të KE-së iu dha një dimension shtesë në Serbi, ku përdoruesve online të medias iu bë një pyetje-slogan: “Çfarë gjurme digjitale lini?”. Kjo ka bërë që përdoruesit të mendohen para se të publikojnë diçka, duke u rikujtuar se kjo e fundit qëndron aty dhe nuk zhduket menjëherë, pavarësisht nëse inkurajon dhunë apo simpati.

“Është e rëndësishme të kemi fuqinë e nevojshme për t’i përdorur hapësirat tona publike për të promovuar simpatinë, mirëkuptimin dhe respektin reciprok, pasi kjo është padyshim ajo që i mungon shoqërisë sonë. ”

Lidhur me programin

Ky program mbështet pjesëmarrësit më të rëndësishëm vendorë dhe institucionet përfituese në Serbi apo kudo tjetër në Ballkanin Perëndimor, në luftën kundër diskriminimit, gjuhës së urrejtjes dhe krimeve të urrejtjes ndaj minoriteteve, njerëzve të komunitetit LGBTI dhe grupeve të tjera vulnerabël të shoqërisë. Gjithashtu, mbështet edhe përpjekjet e përfituesve nga Serbia dhe Ballkani Perëndimor në kontekstin e hapjes së negociatave me Bashkimin Evropian, në fushën e të drejtave themelore. Programi financohet nga Bashkimi Evropian/ Instrumenti Horizontal i Këshillit të Evropës për Ballkanin Perëndimor dhe Turqinë 2019-2022.

Slaven Došlo, një nga figurat më të shquara në botën e aktrimit, iu bashkua fushatës kombëtare si ambasador për të shpërndarë mesazhin e gjithëpërfshirjes. “Është e rëndësishme të kemi fuqinë e nevojshme për t’i përdorur hapësirat tona publike për të promovuar simpatinë, mirëkuptimin dhe respektin reciprok, pasi kjo është padyshim ajo që i mungon shoqërisë sonë,” tha Došlo në një intervistë për mediat, si pjesë e fushatës. Aktori i famshëm ka luajtur role që trajtojnë problematika që ai beson se duhen trajtuar, të tilla si abuzimi i të drejtave të njeriut dhe pabarazia. Kur Slaven Došlo luajti rolin e një personazhi nga komuniteti LGBTI, u përball me një valë kritikash e madje me mesazhe urrejtjeje nga përdorues interneti që e barazuan aktorin me personazhin e tij.

Kjo lloj gjuhe urrejtjeje nuk i habit organizatorët e fushatës “Bllokoje urrejtjen. Jep dashuri”. Sipas një studimi të publikuar nga Qendra për Zgjedhje të Lira dhe Demokraci, përfituese e grantit të KE-së këtë vit, më pak se 20% e qytetarëve në Serbi kanë sjellje pozitive ndaj komunitetit LGBTI, dhe 50% e të intervistuarve kanë sjellje negative. Një ndër rekomandimet e studimit është krijimi i një strategjie që përfshin përdoruesit nën moshën 40 vjeç të mediave online dhe rrjeteve sociale, për të influencuar anëtarët e tjerë të shoqërisë.

Ky rekomandim po vihet tashmë në zbatim në fushatë, nëpërmjet pjesëmarrjes së një grupi specifik influencuesish – Ambasadorëve të Rinj Evropianë ‘kundër urrejtjes’ (YEA). Rrjeti i tyre promovon aktivizimin e të rinjve brenda komuniteteve të tyre vendase, si një forcë e jashtëzakonshme e ndryshimit social. YEA-të kanë marrë pjesë në marshimet LGBTI, shfaqje filmash, diskutime rreth marrëdhënieve brenda së njëjtës gjini dhe metodave për të përmirësuar pozitën e anëtarëve të komunitetit LGBTI, që janë ndër grupet më të diskriminuara të shoqërisë. Rreth 25 Ambasadorë të rinj Evropianë, anëtarë të rrjetit, janë trajnuar nga ekipi i Këshillit të Evropës për të rritur ndërgjegjësimin e tyre për gjuhën e urrejtjes dhe për të përforcuar aftësitë e zhvillimit të narrativave të së drejtave të njeriut gjatë fjalimeve publike dhe bashkëveprimit në mediat sociale.

Për të ndryshuar perceptimet dhe sjelljet ndaj komunitetit LGBTI, nevojitet një nismë shumëdimensionale. Mladenović-i shpjegon se e nisën veprimtarinë në maj, para Ditës së Evropës, dhe vazhduan me vizitat shkollore për të rritur ndërgjegjësimin për dëmet që mund t’i shkaktojë shoqërisë gjuha e urrejtjes.

Krahas aktiviteteve për rritjen e ndërgjegjësimit, KE-ja punon me partnerë për të sjellë ndryshime strukturore dhe të rregullta në sistem. Një shembull është edhe bashkëpunimi me institucionet vendore, me qëllimin e rritjes së kapacitetit të tyre për të normalizuar të drejtat e LGBTI-së në dokumentet e politikave vendore dhe aktet nënligjore.

Jo të gjithë ne mund të bëjmë ndryshime të tilla në nivel politikash, por fushata na rikujton se mund ta bllokojmë urrejtjen dhe të japim dashuri. 

Mbrojtja e të drejtave të njerëzve në lëvizje

Written on . Posted in Tregime.

Me mbështetjen e Bashkimit Evropian, një OJQ malazeze ka përkrahur emigrantët me shërbime ligjore falas.

Irfani* është një 30 vjeçar me origjinë nga Maroku, por  ai thotë për vendlindjen e tij se “Të drejtat e njeriut nuk respektoheshin, nuk kishte vende pune: ekonomia ishte e dobët. Gjithçka ishte si mos më keq!”. Ai u arratis nga Maroku në vitin 2011 dhe u drejtua fillimisht për në Turqi, duke përdorur një fluturim të zakonshëm. Së shpejti, iu desh ta linte atë shtet dhe më pas, pati kontaktin e parë me kontrabandistët. Ata e transferuan për në Greqi e më pas në Shqipëri, derisa më në fund mbërriti në Malin e Zi. “Jeta ime ishte në duart e kontrabandistëve. Ata mund të kishin bërë ç’të donin me mua; nuk mund të bëja asgjë. I lodhur nga arratisja, mbërrita në Malin e Zi dhe nuk kisha fuqi të vazhdoja më tutje,” shton Irfani.

Irfani tanimë jeton në Malin e Zi prej më shumë se 10 vitesh. Shumë shpejt pas mbërritjes, ai gjeti një punë në një hotel, ku ra në dashuri me një malazeze me emrin Jovana*. Tani janë të martuar dhe kanë dy fëmijë të mrekullueshëm. Ndërkohë, Irfani mësoi edhe gjuhën malazeze dhe, në shumë aspekte, u ndje vërtet pjesë e shoqërisë në shtëpinë e tij të re. Sidoqoftë, kjo nuk vlente për aspektin ligjor. Ai kishte të drejtë të aplikonte për shtetësi malazeze, por për shkak të ndërlikimeve ligjore dhe faktit që ligje të caktuara janë në konflikt me njëri-tjetrin, ai akoma nuk është në gjendje ta ushtrojë këtë të drejtë. Për ta zgjidhur këtë problem, ai trokiti në derën e Qendrës Ligjore të OJQ-së malazeze, që ofron ndihmë ligjore për të huajt që kërkojnë azil në Malin e Zi, nëpërmjet një projekti të financuar nga BE-ja, të titulluar “Avokati Im – Ndihmë Ligjore Profesionale Falas për Migrantët”, në bashkëpunim me Caritas-in. Tani ai po merr ndihmë ligjore nga ata në lidhje me këtë çështje.

“Ngaqë numri i migrantëve që duan të qëndrojnë në Malin e Zi është i vogël, qeveria akoma nuk ka një politikë për integrimin e tyre në aspektin edukativ dhe të punësimit.”

Shërbime ligjore falas për ata në nevojë

Luka Kovačević-i është drejtori i Qendrës Ligjore të OJQ-së, e cila u themelua në vitin 2007, me synimin për të mbështetur të shpërngulurit dhe refugjatët e luftërave në ish-Jugosllavi. Në atë kohë, Mali i Zi nuk kishte as infrastrukturën ligjore më bazike për azilkërkuesit dhe as një plan qeveritar për t’u ofruar përkrahje azilkërkuesve apo refugjatëve. Fillimisht, Luka dhe ekipi i tij e mbështetën qeverinë për t’i kapërcyer këto pengesa dhe, më pas, qeveria prezantoi infrastrukturën ligjore që është në fuqi deri më sot.

Por, ndërkohë, filluan të vinin në Malin e Zi migrantë nga pjesë të tjera të botës që kishin nevojë për përkrahje. Sipas statistikave të Qendrës Ligjore të OJQ-së, mbi 95% e refugjatëve në vend po e përdorin Malin e Zi si rrugë tranziti dhe vetëm një numër i vogël i tyre vendosin të qëndrojnë, duke qenë se shumica synojnë shtete me mundësi më të mira ekonomike. Por ata që qëndrojnë, kanë nevojë për përkrahje. Luka shpjegon se qeveria nuk mund të bëjë shumë për t’i ndihmuar. “Ngaqë numri i migrantëve që duan të qëndrojnë në Malin e Zi është i vogël, qeveria akoma nuk ka një politikë për integrimin e tyre në aspektin edukativ dhe të punësimit.”

Mbështetja e ofruar për këta migrantë dhe të tjerë që e shohin Malin e Zi vetëm si një rrugë tranziti, është arsyeja pse OJQ-ja e Lukës nisi projektin e financuar nga BE-ja, “Avokati Im – Ndihmë Ligjore Profesionale Falas për Migrantët”, në bashkëpunim me Caritas-in.

“Kemi bërë mbi 146 vizita në terren: kemi qenë në të gjitha bashkitë malazeze, duke vizituar dhe ndihmuar migrantët në vendet zyrtare dhe jozyrtare të grumbullimit. Migrantët që ndihmuam vitin e shkuar, vinin nga Afganistani, Algjeria, Irani, Maroku e vende të tjera.”

Lidhur me projektin

Projekti i financuar nga BE-ja, “Avokati Im – Ndihmë Ligjore Profesionale Falas për Migrantët”, nisi në fillim të vitit 2020 dhe përfundoi më korrik 2021. Vlera financiare e projektit arriti mbi 130,000 euro. Projekti synon të mbrojë të drejtat e kategorive të ndryshme të migrantëve, nëpërmjet ofrimit të ndihmës ligjore, informacionit, konsultimit, ndihmave humanitare, mbështetjes psiko-sociale si dhe përpjekjeve për të rritur kapacitetin e organizatave të shoqërisë civile vendase dhe institucioneve përkatëse për të ndjekur politikat për menaxhimin e migrimit, integrimin e të huajve të cilëve u është siguruar mbrojtje ndërkombëtare dhe ri-integrimin e të kthyerve pas ripranimit.

*Emri është ndryshuar për të ruajtur privatësinë

Nëpërmjet këtij projekti, u mbështetën 677 përfitues, që nga migrantët e parregullt dhe njerëzit që kërkonin mbrojtje ndërkombëtare në Mal të Zi, e deri tek të kthyerit që ktheheshin në bazë të marrëveshjeve të ri-pranimit. Krahas ndihmës ligjore falas, migrantëve iu shpërndanë 350 pako ndihmash humanitare. “Kemi bërë mbi 146 vizita në terren: kemi qenë në të gjitha bashkitë malazeze, duke vizituar dhe ndihmuar migrantët në vendet zyrtare dhe jozyrtare të grumbullimit. Migrantët që ndihmuam vitin e shkuar, vinin nga Afganistani, Algjeria, Irani, Maroku e vende të tjera,” thotë Luka.

Rikthimi i qëndisjes me ar

Written on . Posted in Tregime.

Sipërmarrja moderne e femrave dhe një mjeshtëri e lashtë malazeze po ndërthuren me mbështetjen e BE-së.

Qëndisja malazeze me ar është përdorur në kostumet tradicionale prej më shumë se tre shekujsh, por rrezikohej të harrohej krejtësisht për shkak të ndryshimeve të shijeve dhe të një ndërprerjeje në kalimin e mjeshtërisë nga brezat e vjetër tek ata më të rinj. Një arsye tjetër ishte sepse edhe kur njerëzit dëshironin sende të qëndisura me ar, zbukurimi me ar i kostumeve kombëtare apo këmishëve prej mëndafshi, të cilat edhe të pastolisura kishin shpenzime të mëdha, ishte shumë i shtrenjtë.  Sidoqoftë, kohët e fundit mjeshtëria është nxitur nga nisma e një organizate malazeze për shoqërinë civile dhe nga mbështetja e Bashkimit Evropian.

Biserka Raičević është rreth të gjashtëdhjetave dhe i përket një familje malazeze që ruan traditat, veçanërisht ato të lidhura me artizanatin. Edhe pse punoi si ekonomiste për pjesën më të madhe të jetës, ajo vazhdoi të praktikonte, gjatë kohës së lirë, edhe artizanatin tradicional që kishte mësuar gjatë viteve të vajzërisë.  Sidoqoftë, ajo nuk e kishte provuar kurrë më parë qëndisjen me ar, kulmin e traditës artizanale malazeze. Kjo gjë ndryshoi kur ajo iu bashkua punishtes së ngritur me mbështetjen e projektit ReLoAD, të financuar nga BE-ja.

“Qëndisja me ar kërkon shumë durim dhe mjeshtëri tepër të veçanta e të vështira.”

Ringjallja e metodave të harruara

Biserka shpjegon se dëgjoi për punishten nga bashkëshorti i saj, i cili e kishte parë lajmërimin në rrjetet sociale dhe duke e ditur dashurinë e saj për artizanatin, e nxiti drejt kësaj mundësie. Ajo nuk ishte e sigurt nëse duhet të aplikonte, duke qenë se qëndisja me ar është shumë e vështirë por edhe e shtrenjtë, për shkak të përdorimit të fijeve të arit. Sidoqoftë, e mori këtë vendim, e nxitur nga një ndjesi respekti dhe dashurie të madhe për traditën, edhe pse përvoja i mësoi që qëndisja me ar kërkon “shumë durim dhe një mjeshtëri tepër të veçantë e të vështirë”, sikurse thotë ajo.

Trajnimi u organizua nëpërmjet projektit të  financuar nga BE-ja “Ruajtja dhe zhvillimi i mjeshtërisë tradicionale malazeze – qëndisja me ar” dhe përfshiu gra të moshave dhe prejardhjeve të ndryshme sociale. Ekspertë më të vjetër të zejes punuan si trajnues për të transmetuar diturinë e tyre. Krahas trajnimit, projekti përfshiu gjithashtu edhe mbështetje për komunikimin dhe krijimin e një plani marketingu për të promovuar qëndisjen me ar, si dhe nxjerrjen në treg të një botimi që jep detaje për historinë dhe rëndësinë e kësaj mjeshtërie.

“Ky trajnim ishte frymëzim shumë i madh për mua. “

About the project

The “Preservation and development of the traditional Montenegrin craft – gold embroidery” project is implemented by the Institute for Entrepreneurship and Economic Development in cooperation with the Association of arts and crafts NIT. The project was supported by the Regional Programme for Local Democracy (ReLOaD), funded by the European Union and implemented by the United Nations Development Programme.

The project aims to promote Montenegrin gold embroidery through the development of a marketing plan, improving the economic and social status of women through sharing gold embroidery skills, and popularising gold embroidery through cooperation with fashion designers.

“Ky trajnim ishte frymëzim shumë i madh për mua.” thotë Biserka, dhe, me aftësitë që kishte fituar nga projekti, vendosi të hapte një biznes të vogël, për t’ua treguar dhe vënë në dispozicion sa më shumë njerëzve këto krijime të bukura. Dizenjot me qëndisma të arta janë thelbësore për shumicën e produkteve në biznesin e saj, RB Ethno Fashion Hand Made, përfshirë edhe sendet për përdorim të përditshëm, si çantat, shallet, apo maskat.

Përveç aktiviteteve të prodhimit dhe shitjeve, Biserka ka ngritur edhe punishte falas, ku ndihmon për transmetimin e kësaj mjeshtërie grave të tjera të komunitetit të saj. “Unë besoj se kjo traditë duhet të mbijetojë, prandaj interesohem që këtë metodë ta mësojnë sa më shumë të rinj,” thotë ajo.

Kompania e veshjeve të natës që zgjohet nga një përparim digjital

Written on . Posted in Tregime.

Një sipërmarrëse rome nga Serbia zgjeron biznesin e saj online me mbështetjen e BE-së.

Sladjana Vasić është një sipërmarrëse rome nga Kraljevo, një qytet në Serbinë Qendrore. Kompania e saj prodhon të brendshme prej pambuku dhe veshje nate të titulluara Arilje, emri i të cilave vjen nga një qytet i vogël në perëndim të vendit, ku prodhohen fije cilësore pambuku . Kompania e saj është një biznes familjar, të cilin ajo e drejton bashkë me dy djemtë dhe bashkëshortin.

Ata kanë tregtuar produkte pambuku për mbi 15 vite dhe, në vitin 2014, filluan të prodhonin të brendshme dhe veshje nate, të cilat i shisnin në dyqanin e familjes në qendër të qytetit. Megjithatë, dy vjet më parë, iu desh ta ndryshonin këtë strategji shitjesh.

“Nuk po nxirrnim të ardhura dhe nuk po arrinim t’i shisnim produktet tona, as me shumicë, as në dyqanin tonë.”

Ta shndërrojmë krizën në një mundësi

Me fillimin e pandemisë së COVID-19-ës, Sladjanës iu desh të mbyllte dyqanin, pa e ditur se kur mund ta rihapte. “Nuk po nxirrnim të ardhura dhe nuk po arrinim t’i shisnim produktet tona, as me shumicë, as në dyqanin tonë,”- thotë ajo.

Në atë periudhë, ajo u kontaktua nga Nisma për Zhvillimin e Sipërmarrjes Rome (REDI). Kjo nismë e financuar nga BE-ja, që vinte në zbatim programin e quajtur Përparimi Digjital Rom, punonte me komunitetet rome të Ballkanit Perëndimor, për të përforcuar aftësitë e tyre digjitale. Ata i ofruan ndihmë Sladjanës për ta kthyer strategjinë e saj të shitjes së produkteve në shitje online, gjë të cilën ajo pranoi ta provonte por me ngurrim. “Në fillim nuk isha e bindur se mund t’i shisja produktet online sepse këto nuk janë produkte luksi, por njerëzit e REDI-t më vërtetuan të kundërtën. Tani i bëjmë shitjet online dhe në të vërtetë, po shkojnë mjaft mirë,” thotë Sladjana.

REDI nisi programin Përparimi Digjital Rom për të ndihmuar kalimin online të bizneseve tradicionale, si dhe formalizimin e tyre. Programi i pajisi sipërmarrësit romë, si Sladjana, me mjete digjitale dhe aftësitë e duhura për t’i çuar bizneset e tyre një hap më para dhe për të nisur zhvillimin online të aktiviteteve sipërmarrëse. Sipërmarrësit që kaluan nëpërmjet këtij programi morën paketa digjitale, trajnime individuale dhe ndihmë mentoruese nga ekspertët e REDI-t.

“Romët nuk duhet të lihen mbrapa, kështu që shpresoj të shoh edhe më shumë programe të tilla.”

Lidhur me projektin

Projekti i 2020-s për Integrimin Rom, zbatuar nga Këshilli për Bashkëpunim Rajonal (RCC) me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian dhe Fondacionit Shoqëria e Hapur, synon të zvogëlojë hendekun socio-ekonomik ndërmjet popullsisë rome dhe jo-rome në Ballkanin Perëndimor dhe në Turqi.

Orhan Usein është Shef i Zyrës së Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal për Projektin e Integrimit të Romëve. Ai shpjegon se është fuqizimi i komunitetit rom është shumë i rëndësishëm, në mënyrë që të përdorin aftësi digjitale dhe të ndjekin trendet më moderne të biznesit. Programet edukuese të tilla, si Përparimi Digjital Rom, i cili u mbështet nga nisma për Integrimin Rom financiarisht dhe me burime njerëzore, mund ta përshpejtojnë këtë proces dhe të rrisin përfshirjen e qytetarëve romë në promovimin, formimin dhe vënien në zbatim të Agjendës Digjitale për Ballkanin Perëndimor. “Romët nuk duhet të lihen mbrapa, kështu që shpresoj të shoh edhe më shumë programe të tilla.”

Pavarësisht faktit që pandemia e COVID-19-ës sa vjen e ngadalësohet dhe izolimet nuk praktikohen më, shitjet online të Sladjanës sa vijnë e rriten. Ajo ëndërron që ta zgjerojë kompaninë e saj edhe më shumë dhe ta kthejë në një markë të mirënjohur. Mesazhi i saj për të tjerët është frymëzues: “Dua t’u them të gjitha biznesmeneve rome se gratë mund të punojnë po aq sa burrat e madje edhe dhe më shumë. Kështu që vazhdoni, punoni. Punoni me gjithë zemër, jepni gjithë ç’mundni dhe është e sigurt që do të keni sukses.”