Skip to main content

Area of Cooperation: Rural development

Ерата на кибер-земјоделство во Србија

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, кофинансиран од ЕУ, ги поддржува српските научници кои ги прават првите чекори во дигиталната трансформација на земјоделството. Српските фармери денес имаат нов најдобар пријател наречен Лала. Лала има способност да ги прибира податоците и веднаш да ги анализира хемиските својства на кој и да било почвен примерок, а потоа истите ги архивира за земјоделците да можат да ги употребуваат. Лала е робот или, како што изумителите на Институтот „БиоСенс“ (BioSense) во Србија претпочитаат да го нарекуваат, Агробот. Професорката Весна Бенгин од Институтот објаснува дека еден од најдобрите начини за оптимизација на земјоделското производство е на секое растение или секоја парцела да им се даде точната количина прехрана. „Појдовната точка на ова е опсервацијата на разлики кои постојат во почвата во различни делови на парцелата, а во овој дел настапува нашата роботска платформа – Агробот Лала; нудејќи точни и прецизни информации,“ вели таа. Адаптирана за земјоделски намени и опремена со систем за земање примероци и анализирање на почвата, Лала се движи по веќе одреден пат во рамки на парцелата, зема примерок од почвата, веднаш го анализира и ги запишува резултатите од геореференцијалните мерења. Последователно, Лала доставува повеќеслојна мапа врз основа на којашто земјоделците можат да носат одлуки за сеење, наводнување и примена на ѓубрива, пестициди и хербициди со цел оптимизација на производството. „Гордост е да се биде дел од земјоделската револуција и да се гледаат роботи, дронови и млади луѓе со лаптопи по српските полиња,“ вели професорката Бенгин.

„Како инженерка, верувам дека науката мора да одговори на потребите на општеството и да го подобри животниот квалитет на луѓето, па, затоа, многу размислував како да го насочам нашето истражување кон оваа цел.“

Основан во 2015 година, „БиоСенс“ Институтот за истражување и развој на информациски технологии во биосистеми е пионер во дигиталната трансформација на земјоделството во Србија. Професорката Бенгин е ко-основач на институтот. Објаснува дека, како дете, многупати слушала дека земјата во Војводина, во северниот регион на Србија, е толку плодна што би можела да ја нахрани цела Европа. Но, исто така, забележала дека ова не е случајот. Исто така, како возрасна, ѝ изгледало апсурдно да се ангажира во сложено научно истражување чии резултати би останале запишани на страните од научните списанија и книги. „Како инженерка, верувам дека науката мора да одговори на потребите на општеството и да го подобри животниот квалитет на луѓето, па, затоа, многу размислував како да го насочам нашето истражување кон оваа цел,“ вели професор Бенгин. Ова довело до идејата за научен институт како база на знаења којашто земјоделците, бизнисите и носителите на политики би можеле да ја користат за решавање на проблемите на терен. Професорката Бенгин објаснува дека се соочиле со административни, финансиски и меѓучовечки предизвици на патот кон остварување на нивната цел; додава, исто така, дека нејзините амбиции не би се реализирале без финансиите на ЕУ наменети за наука, најпрво, преку Програмата ФП7 (FP7 programme), а потоа и преку „Хоризон 2020“. „Проект по проект, исто како камен до камен, го изградивме патот кој нè доведе до тоа денес да бидеме признаени како глобален лидер во дигиталната трансформација на земјоделството,“ вели професор Бенгин.

„Пред „АНТАРЕС“ (ANTARES), можевме само да сонуваме – да сонуваме за градење сериозен научен истражувачки центар во Србија, сличен на оние коишто сме ги гледале во странство; сонувавме да ги задржиме нашите студенти наместо да ги гледаме како ја напуштаат државата. Имавме визија земјоделците да можат достоинствено да живеат од својата работа. „АНТАРЕС“ ни помогна да ги оствариме нашите соништа.“

За проектот Со буџет од преку 30 милиони евра, „АНТАРЕС“ е најголемиот научен проект финансиран од ЕУ во Република Србија. Проектот е поддржан преку учеството на Министерството за образование, наука и технолошки развој на Р. Србија кое обезбедува институционална и законодавна поддршка, како и ко-финансирање од 14 милиони евра. „АНТАРЕС“ е ко-финансиран преку програмата „Хоризон 2020“ на ЕУ. Професорката Бенгин е координаторка на проектот „АНТАРЕС“, дел од програмата „Хоризон 2020“, финансирана од ЕУ, кој го поддржува Институтот „БиоСенс“ во својот развој во пазарно-ориентиран европски истражувачки центар кој ветува исклучителен квалитет. „Пред „АНТАРЕС“ (ANTARES), можевме само да сонуваме – да сонуваме за градење сериозен научен истражувачки центар во Србија, сличен на оние коишто сме ги гледале во странство; сонувавме да ги задржиме нашите студенти наместо да ги гледаме како ја напуштаат државата. Имавме визија земјоделците да можат достоинствено да живеат од својата работа. „АНТАРЕС“ ни помогна да ги оствариме нашите соништа,“ вели професор Бенгин. Денес, „БиоСенс“ е сочинет од тим од околу 140 електрични инженери, програмери, биохемичари, физичари, биологичари и агрономи. Одлуките за вработување се прават исклучиво врз основа на одлични резултати и половина од тимот е сочинет од жени. Професорката Бенгин објаснува дека жените се неопходни во науката. „Тие пристапуваат кон решавање на научните проблеми на посебен начин кој го дополнува приодот на нивните колеги мажи. Како електрична инженерка, навистина не верувам во поделбата на машки и женски професии.“

Нов развој на полињата во Војводина

Објавено . Објавено во Приказни.

Млад српски фармер го исполнува својот сон од детството со поддршка на ЕУ.

Милан Плавшиќ, 35 години, живее во Сремска Митровица, во провинцијата Војводина, во северот на Србија. Доаѓа од семејство со долга земјоделска традиција; но за разлика од својот татко и дедо, Милан имал можност да дипломира на земјоделскиот факултет во Нови Сад. Неговата цел е да го издигне семејниот бизнис. „Навикнат сум на земјоделството уште од детството. Навистина го сакам и не би сакал да работам нешто друго,“ вели Милан.

Војводина е позната по својата богата почва која со векови е совршена за одгледување земјоделски култури како пченка, пченица, соја и сончоглед. Провинцијата е најголемиот произведувач и извозник на полски култури во регионот на Западен Балкан. Како Милан, повеќето во регионот работат со земјоделство, но, и покрај предностите на плодната почва, земјоделците се соочуваат со сериозни тешкотии. „Некои од помалите земјоделски домаќинства, со два или три хектари почва, или ја продаваат земјата или ја изнајмуваат на поголемите производители затоа што не можат да инвестираат во нова технологија и да купат опрема за современо земјоделство,“ раскажува тој.

„Стариот трактор стана вистински проблем, бидејќи веќе не работи добро и не успеваме да ги запазиме роковите или да произведеме доволна количина земјоделски култури.“

Нов трактор, подобри деловни можности

Со неговите 20 хектари земја, Милан се смета за средно голем производител, но и тој се соочува со тешкотии. За неговата работа, неопходно е да се поседува трактор, а тој кој го има семејството бил купен уште во далечната 1987 година. Милан се сеќава на радоста при првото возење на тракторот кога имал 12 години. Но, со времето, машината почнала да ја намалува својата ефикасност. „Стариот трактор стана вистински проблем, бидејќи веќе не работи добро и не успеваме да ги запазиме роковите или да произведеме доволна количина земјоделски култури,“ вели Милан.

Семејството знаело дека треба да инвестира во нов трактор, но тоа чини до 70000 евра и е особено скапа опрема за бизнис од нивната големина. Немале доволно средства за да инвестираат, а барањето заем во толкава висина е особено ризично и скапо на долгорочен период. Но, без нова опрема, нивниот бизнис можел да биде под сериозна закана.

Добиле зрак надеж кога Милан дознал за ИПАРД програмата за Претпристапна помош за рурален развој, финансирана од ЕУ, која го поддржува земјоделството во Србија и регионот. Со оглед на тоа што ги исполнувал критериумите, Милан одлучил да се пријави за поддршка. Барањето било успешно, а семејството добило можност да купи нов трактор.

“Со новиот трактор, кој го добивме со поддршка од ЕУ, можам да работам побрзо, побезбедно и да имам поквалитетни земјоделски култури.“

За проектот

Инструментот за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД), дел од инструментот за претпристапна помош (ИПА), се фокусира на земјоделско-прехранбениот сектор на овие земји и рурални подрачја. Преку оваа алатка, Европската Унија обезбедува финансиска и техничка помош за корисниците со цел овозможување одржливост за земјоделскиот сектор во насока со заедничката земјоделска политика на ЕУ.

ИПАРД програмата обезбедило поддршка за семејството на Милан со преку 50 % од вредноста за купување нов трактор. Семејството го покрило остатокот од сумата со заем од банката кој лесно го добиле како резултат на поддршката од ИПАРД, а благодарение на нивната заштеда. „Со новиот трактор, кој го добивме со поддршка од ЕУ, можам да работам побрзо, побезбедно и да имам поквалитетни земјоделски култури,“ вели Милан.

Милан има визија за понатамошно проширување затоа што има квалитетна земја и пристап до пазарот. Но, уште поважно, сега го има и новиот трактор „Steyr“ за кој сонувал уште како дете. „Сонот на секое дете кое живее во земјоделско домаќинство е да купи нов трактор. Тоа беше и мој сон. Со поддршка од ЕУ, мојот сон се оствари,“ вели Милан.

Западен Балкан изобилува со можности за органско земјоделство

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, финансиран од ЕУ, ги поддржува пчеларите од Северна Македонија да преминат кон органско земјоделство.

Општината Кавадарци се наоѓа во тиквешкиот регион во Северна Македонија. Со помалку од 40000 жители; како и повеќето рурални подрачја во Западен Балкан, општината страда поради миграциите на младите и семејствата кои се населуваат во поголемите градови во потрага по подобар живот. Ваквата миграција е главната мотивација за отпочнување на проектот Инкубатор „Vitac“, финансиран од ЕУ, кој промовира органско пчеларство, бидејќи недостатокот на економски можности е клучната причина за миграција во големите градови.  Златка Милков е една од оние кои досега останале во Кавадарци. Дипломирала земјоделство, но неколку години работела како сметководителка. Во меѓувреме, сопругот на Златка, кој работи како електричар, одгледува пчели. „Никогаш не бев вистински заинтересирана за пчеларството; само му помагав на сопругот при пакувањето на медот кога производот беше целосно готов,“ вели Златка.

Меѓутоа, во 2020, нејзиниот сопруг дознал за програмата која нуди обука за производство на органски мед. Програмата ја обезбедува проектот „Vitac“, а истата е креирана и имплементирана преку Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан, финансирана од ЕУ. Златка имала повеќе слободно време затоа што во тој период не работела, па сопругот ја прашал дали би сакала да учествува во програмата. Неволно, прифатила.

„Научив многу работи, од биологија на пчели, па сè до интересни детали за производството на мед. Секој момент беше забавен и интересен.“

Органско пчеларство, идна бизнис прилика

Обуката траела девет месеци и вклучувала теориски и практични знаења за органско пчеларство. „Научив многу работи, од биологија на пчели, па сè до интересни детали за производството на мед. Секој момент беше забавен и интересен,“ вели Златка.

Во текот на една година, проектот обезбедил поддршка за 15 учесника; вклучувајќи жени и млади од регионот. За време на практичната обука, учесниците креирале 30 органски пчелни колонии кои потоа им биле дадени за да можат да започнат да ги прошируваат нивните бизниси со органски пристап. Оние кои учествувале добиле, исто така, и сертификат за органско пчеларство. Учесниците научиле дека органската храна, вклучително и органскиот мед, се одгледуваат без употреба на човечки направени пестициди и ѓубрива и не содржат генетски модифицирани организми (ГМО). Заради распространетото верување дека органската храна е побезбедна, похранлива и повкусна, им бил даден и пристап до развојниот пазар со висока вредност за органска храна ширум светот.

„Поддршката од ЕУ беше неопходна затоа што општините во регионот располагаат со средства за многу мали проекти. Со поддршката на ЕУ, бевме во можност да имплементираме далеку поголем проект и да ги исполниме потребите на локалната заедница со долготрајно влијание.“

За проектот

Главната цел на инкубаторот за органско пчеларство, „Vitac“, е да ја спречи емиграцијата и да придонесе за оживување на руралните заедници во општината Кавадарци. Проектните активности вклучуваат теоретска и практична обука, за целната група, во доменот на производство на органски пчелни производи и пчелни колонии.

Дополнително, преку основаниот информативен центар, земјоделците од општината Кавадарци добиваат бесплатни совети и насоки за претворање на нивното земјоделство во органски вид. Проектот беше имплементиран од Здружението за органски производители „Biovita“, финансирано од програмата на ЕУ „ReLOaD“, а ко-финансирано од Општината Кавадарци.

Билјана Георгиевска, менаџерка на проектот, објаснува дека проектот барал многу напор за да биде соодветно имплементиран, но, исто така, во голема мера, зависел и од посветеноста на учесниците. „Поддршката од ЕУ беше неопходна затоа што општините во регионот располагаат со средства за многу мали проекти. Со поддршката на ЕУ, бевме во можност да имплементираме далеку поголем проект и да ги исполниме потребите на локалната заедница со долготрајно влијание,“ вели таа.

Денес Златка е лидер на семејниот бизнис за пчеларство кој е скоро 100% органски. Во меѓувреме, семејството освоило прва награда за квалитетот на нивниот мед на годишниот натпревар во Тетово. „Размислувам, во блиска иднина, да отвориме продавница за органска храна. Ако успееме во замислата, тогаш, можеби, би можела, во иднина, целосно да се посветам,“ вели Златка.

Сеење на семето на успехот

Објавено . Објавено во Приказни.

Назад кон своите корени: млад емигрант се враќа во Албанија и станува успешен претприемач со поддршка од ЕУ. Микел Хоџа ја напуштил Албанија за да работи во градежништво во Грција. Тој вели дека морал да се пресели во Грција поради тешките економски услови и немањето работа и професионални перспективи во неговата татковина. Таму работел неколку години во градежниот сектор, каде што работата била тешка и животот не му бил полесен. Поради оваа причина, пред десет години тој решил да се врати на своите корени во Фиер и да си ја проба среќата дома. Тој ги здружил силите со другите членови на семејството за да започне нов бизнис, но никогаш не помислил дека ќе стане толку успешен како што е сега. Веднаш по враќањето од Грција изградил мала оранжерија. Идејата била да одгледува зеленчук во мал обем, да дистрибуира до околните пазари и да заработува за живот за себе и за своето семејство. Во тоа време тој бил пионер во својот регион за овој вид земјоделски бизнис бидејќи ниту еден друг селанец од неговиот град или околината немал оранжерија. Тој, исто така, се сеќава дека почетокот бил многу тежок бидејќи немал значителна сума пари за инвестирање и немал поддршка од владата или која било друга институција. Но, на крајот, напорната работа и неговиот иновативен пристап се исплатеа и тој влезе во различен тип на земјоделски бизнис кој постојано растеше и го претвори во важен претприемач во областа.

„Видов одлична можност во семињата и решив да ја проширам оранжеријата за да можам да произведувам семиња за продажба на други земјоделци.“

Што ќе посееш, тоа ќе си жнееш Еден од најважните предуслови за земјоделството се семиња и садници со висок квалитет и поволна цена. Бидејќи Микел немал пари да увезе семе, почнал да одгледува свое за потребите на својата мала оранжерија. Со вежбање, тој станал добар во тоа и почнале да доаѓаат селани од околината кои веќе направиле свои оранжерии и почнале да му нарачуваат садници. „Видов одлична можност во садниците и решив да ја проширам оранжеријата за да можам да произведувам семиња за продажба на други земјоделци“, вели Микел. Со текот на годините, Микел стана еден од водечките претприемачи кои продаваат семиња во неговата област. Во моментов тој произведува и продава над 12 милиони садници годишно. Дополнително, тој веќе има извезено садници од лубеница во Црна Гора, а минатата година почна да извезува мали количини садници во Италија и Бугарија. Бизнисот постојано растел, но на Микел му била потребна поддршка за да го однесе на следното ниво. Тој слушнал за програмата Инструмент за претпристапна помош за рурален развој (IPARD) финансирана од ЕУ и, бидејќи совршено одговарал во однос на подобноста, решил да аплицира.

„Поддршката од ЕУ беше точка од која што можев да направам голем скок од земјоделец до вистински претприемач во бизнисот со семиња.”

За програмата Дел од Инструментот за претпристапна помош (IPA) дизајниран да ги поддржи земјите на патот кон членство во ЕУ, Инструментот за претпристапна помош за рурален развој (IPARD) се фокусира на земјоделско-прехранбените сектори на тие земји и руралните области. Преку оваа алатка, ЕУ им обезбедува на корисниците финансиска и техничка помош за да ги направат нивниот земјоделски сектор и руралните области поодржливи, усогласувајќи ги со Општата земјоделска политика на ЕУ. Скок во претприемништвото Со поддршка од IPARD, Микел изгради уште една модерна оранжерија од 4.830 m2 опремена со потребната технологија и системи кои овозможуваат годишно садење и одгледување на садници. „Поддршката од ЕУ беше точка од која што можев да направам голем скок од земјоделец до вистински претприемач во бизнисот со семиња“, вели Микел. Поддршката од IPARD покривaла 65 отсто од инвестицијата, а за останатото морал да земе кредит од банка. Микел и претходно се обидел да добие заем од банка за да го прошири својот бизнис, но не бил успешен. Тој објаснува дека кога му била дадена поддршката од IPARD, тогаш банките биле подготвени да го поддржат преостанатиот дел. Микел моментално има 25 работници, а во иднина планира да ја зголеми работната сила. Има купено и ново земјиште бидејќи нарачките за садници постојано се зголемуваат. „Земјоделството е многу добар бизнис сè додека сте посветени да работите напорно и да го одржувате квалитетот на вашите производи конзистентен“, вели тој.

Ширење на вкусот на Црногорската пршута преку границите

Објавено . Објавено во Приказни.

Црногорска компанија го зголемува својот извоз, приход и персонал со поддршка на ЕУ. Сувата шунка е специјалитетот на Његуши, село во близина на градот Цетиње во Црна Гора. Позната е по својот специфичен вкус и арома кои се резултат на мешавината од морски и планински воздух и чадено буково дрво кое се користи при процесот на сушење. Се работи за познат вкус за Црногорците и посетителите на државата, а, сега, црногорска компанија работи и на негово претставување ширум регионот на Западен Балкан, но и пошироко. „Медитеранеа“ е средно-голем црногорски бизнис во сопственост на сопружниците Марија и Иван Шпадијер. Компанијата ја започнале со мал размер; и тоа како дистрибутери на месни производи во 2006 година, но, постепено, го зголемувале својот профит, а пршутата „Његушки“ станала еден од нивните главни производи. Иван објаснува дека пршутата бара сложена техника на производство: процесот на сушење вклучува посолување со морска сол во текот на три недели; со пресување за да се извади вишокот течност во текот на дополнителни три недели, а, потоа, следува и чадење и сушење на свеж планински ветер во текот на три месеци за, најнакрај, да се стигне до моментот на зреење. Целиот процес трае околу една година.

„Нашите подизведувачи не можеа соодветно да ги исполнат овие барања, па, затоа, одлучивме сами да го преземеме пакувањето.“

  Зголемување на квалитетот и приходот Скоро десет години, „Медитеранеа“ ја купувала пршутата од произведувачи во околината Његуши и истата била пакувана од страна на подизведувачи. Бизнисот добро се развивал, а пазарот се ширел, но со тоа надошле и свои предизвици. Квалитетот на суровиот производ бил непроменет, но компанијата започнала да има проблеми со пакувањето. Иван објаснува како започнале да добиваат барања од клиентите за подобрување на квалитетот на пакувањето. „Нашите подизведувачи не можеа соодветно да ги исполнат овие барања, па, затоа, одлучивме сами да го преземеме пакувањето,“ вели тој. За да го направат тоа, имале потреба од дополнителна опрема и простории, затоа што ова било нов домен за компанијата. Најпрво, инвестирале со сопствени капацитети, но тоа не било доволно за да се задоволи побарувачката. Оттука, одлучиле да поднесат барање за поддршка од Инструментот за претпристапна помош за рурален развој – ИПАРД, од страна на ЕУ. Како резултат, добиле опрема, во вредност од скоро 35000 евра, која вклучува машина за пакување и два електрични крана со ланци со капацитет на подигнување до 11 метри.

„Доколку не беше поддршката на ЕУ, преку инструментот ИПАРД, сè уште ќе се мачевме. Поддршката нè направи посамостојни и ни помогна да ја преземеме контролата врз нашата судбина и успехот на нашата компанија.“

За програмата Како дел од Инструментот за претпристапна помош (ИПА), дизајниран за поддршка на реформи во земјите во процес на пристапување кон ЕУ, Инструментот за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД), се фокусира на земјоделско-прехранбениот сектор на овие држави и нивните рурални средини. Преку оваа алатка, ЕУ им нуди финансиска и техничка помош на корисниците со цел нивниот земјоделски сектор и рурални средини да бидат поодржливи и во хармонија со заедничката земјоделска политика на ЕУ.   Денес, „Медитеранеа“ произведува и дистрибуира преку 50 тони готови производи годишно. Имаат бројни клиенти меѓу кои се вбројуваат хотели, ресторани и ланци на супермаркети. Околу 90% од нивниот приход доаѓа од извоз. Иако производството е сè уште покриено од подизведувачи во околината Његуши, пакувањето и дистрибуцијата се целосно покриени од страна на компанијата. Двојно ја зголемиле големината на нивниот тим, преминувајќи од четворица на осуммина, и сè уште планираат да растат. Иван објаснува дека поддршката на ЕУ била неопходна за нивната успешна приказна. „Доколку не беше поддршката на ЕУ, преку инструментот ИПАРД, сè уште ќе се мачевме. Поддршката нè направи посамостојни и ни помогна да ја преземеме контролата врз нашата судбина и успехот на нашата компанија,“ вели тој.

Јапонските јаболка стануваат „наше овошје“ во Црна Гора

Објавено . Објавено во Приказни.

Црногорска компанија наоѓа потенцијал за раст во земјоделството со поддршка на ЕУ. Црна Гора е нето увозник на земјоделски и прехранбени производи. Иако трговскиот дефицит се намалил во текот на последните неколку години, истражувањето од Институтот за перспективни технолошки студии, финансиран од ЕУ, покажува дека одреден број елементи сè уште имаат влијание врз ваквата ситуација. Тука се вклучуваат фрагментираните фарми, нискиот волумен на примарно производство, неразвиениот сектор за преработка и ниската стапка на применување на модерни производствени технологии. Потенцијалот за раст на земјоделскиот пазар бил забележан од „Велетекс“ – црногорска компанија која работи веќе 30 години и е вклучена во прехранбена дистрибуција и малопродажба на производи за хортикултура. Градинарските центри „Калиа“, во сопственост на компанијата, вработуваат преку 40 агрономи.

„Ниту една друга компанија или институција во Црна Гора не вработува толку многу експерти за агрикултура. „Калиа“ е, исто така, извор на снабдување со суровини за земјоделско производство, што беше од помош“

Потенцијал за раст Милош Голубовиќ е генерален менаџер на „Велетекс“. Објаснува дека примарното земјоделско производство било добар избор за нивниот бизнис. Секторот на дистрибуција, кој е најстариот сектор во компанијата, се занимава со дистрибуција на храна, вклучително овошје и зеленчук, така што компанијата има деловни партнери и контакти за продажба на земјоделски производи. „Ниту една друга компанија или институција во Црна Гора не вработува толку многу експерти за агрикултура. „Калиа“ е, исто така, извор на снабдување со суровини за земјоделско производство, што беше од помош.“ Притоа, „Велетекс“ основал нова компанија – „Наше овошје“ и купиле преку 44 хектари земјоделско земјиште од поранешна фарма во државна сопственост сместена во околината Никшиќ. Помош за започнување Милош објаснува дека работата со модерни технологии во доменот на одгледување овошје бара голем терен затоа што е неопходна особено скапа инфраструктура – без разлика дали поседувате 1 или 40 хектари земја. „Станува збор за централниот систем за иригација.“ Инвестирањето во ваков вид технологија е особено значаен предизвик; дури и за докажана компанија како што е „Велетекс“. Од таа причина, во „Наше овошје“, одлучиле да се пријават за поддршка од програмата на ЕУ – „Инструмент за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД)“, која се фокусира на рурални средини и земјоделско-прехранбени сектори во земјите кои се во процес на приклучување кон ЕУ. Преку ИПАРД, им била овозможена поддршка за поставување и развивање на нивните овоштарници со јаболка, како и инвестирање во заштитна мрежа. Сега, со последниот повик за предлози, потпишале договор за грант кој ќе овозможи изградба на објект за преработка и складирање на овошјето. „Со 2500 квадратни метри, објектот ќе биде еден од најголемите во Црна Гора,“ вели Милош.

„Планот за понатамошен развој е насочен кон сортата Црвен делишес (Red Delicious), но на четири хектари ќе има и нова сорта – Јапонско Фуџи; кое е, исто така, црвено јаболко: голем плод, нешто сосема ново за Црна Гора.“

За програмата Дел од Инструментот за претпристапна помош (ИПА), дизајниран да ги поддржи реформите во земјите во процес на пристап кон ЕУ, Инструментот за претпристапна помош за рурален развој (ИПАРД), се фокусира на руралните средини и земјоделско-прехранбените сектори на овие држави. Со оваа алатка, ЕУ на корисниците им обезбедува финансиска и техничка помош со цел нивниот земјоделски сектор и рурални средини да бидат поодржливи и хармонизирани со заедничката земјоделска политика на ЕУ.   Дополнително, потпишале договор за грант за примарно производство со изградба на интензивен повеќегодишен овоштарник со јаболка. Инвестицијата вклучува купување на семиња и трактор. Јаболката се централното овошје на кое работи компанијата и тоа поради климатските услови на долината Жупа кои се најпогодни за одгледување јаболка. Моментално, компанијата одгледува сорти на црвени јаболка. „Планот за понатамошен развој е насочен кон сортата Црвен делишес (Red Delicious), но на четири хектари ќе има и нова сорта – Јапонско Фуџи; кое е, исто така, црвено јаболко: голем плод, нешто сосема ново за Црна Гора,“ вели Милош.