Area of Cooperation: Democracy and fundamental rights

Областа Дебар е лоцирана во планинскиот регион по течението на реката Црни Дрим, во североисточна Албанија; во близина на границата со Северна Македонија. Областа е сериозно погодена од емиграциски бранови; особено емиграција на младите, кои велат дека нема што да се прави во Дебар. Меѓутоа, локалната невладина организација, „Local Action Group (LAG)“, со години работи за да го направи местото интересно за младите; нудејќи им можност да придонесат за општеството и да бидат поактивни.

Ерблина има 21 година, доаѓа од областа Дебар, и студира медицина во Тирана. Дел е од невладината организација „Local Action Group“ од нејзината 16-та година, и продолжува да придонесува кога си доаѓа дома за празниците. Објаснува дека е активистка уште од деветто одделение. „Имав бројни придобивки од волонтерството: ми помогна да се оформам како личност. Исто така, прекрасно е чувството кога помагаш, а твојот придонес дава резултати,“ вели таа.

„Одлучивме дека мора да направиме нешто за да го пополниме јазот; преку застапување и лобирање за човекови права.“

Градење капацитети за зајакнување локални акции

Невладината организација „Local Action Group“ беше основана во 2016 година. На времето, Кимете работела како наставничка, а напоредно и во Меѓународниот Црвен Крст. Објаснува дека  Дебар е еден од најсиромашните региони во Албанија; каде, покрај проблемите со сиромаштија, се јавуваат и проблеми поради традиционалниот менталитет кој влијае врз човековите права. Кимете забележала дека многу малку се прави за да се реши овој проблем. „Затоа, одлучивме дека мора да направиме нешто за да го пополниме јазот; преку застапување и лобирање за човекови права,“ вели таа.

Со оглед на тоа што станува збор за локална организација во оддалечен предел, Кимете и нејзините пријатели имале многу малку искуство за тоа што е потребно за управување со невладина организација; а, истовремено, и малку можности за стекнување на неопходните вештини. За среќа, добиле можност од страна на проектот „Техничка помош за организациите на граѓанското општество“ (TACSO), финансиран од ЕУ, чија мисија била подобрување на капацитетите и зајакнување на улогата на организациите на граѓанското општество во Западен Балкан.

Со стекнатото знаење преку проектот „TACSO“, невладината организација „LAG“ добила можност да придонесе за заедницата преку имплементирање проекти фокусирани на човекови права и други теми. Нивниот прв проект, фокусиран на превенција од семејно насилство, бил исто така финансиран од ЕУ, и е еден од најзначајните за Кимете. Објаснува дека затоа што Дебар е традиционален регион; жените, обично, одбиваат да зборуваат за случаи на семејно насилство или злоупотреба од страна на мажите во семејството. „Навистина е тешко за жените во руралните подрачја да зборуваат или да бараат помош за теми во врска со насилство. Самиот факт што сме локална организација беше особено корисен затоа што имавме полесен пристап до домаќинствата и посетите од куќа до куќа, а зборувавме и со значаен број ранливи жени и ги поддржавме на најразлични начини,“ вели таа.

„Проектот „TACSO“, на ЕУ, е со нас уште од првиот ден, и е неопходен за нашиот успех.“

За проектот

Проектот „Техничка помош за организациите на граѓанското општество во Западен Балкан и Турција (TACSO)“ е регионален проект, финансиран од ЕУ, за подобрување на капацитетите и зајакнување на улогата на организациите на граѓанското општество. Проектот им помага на организациите на граѓанското општество да заземат активен дел во демократските процеси во регионот; стимулирајќи погодна средина за граѓанското општество и плуралистички медиумски развој. Проектот работи во Албанија, БиХ, Косово, Северна Македонија, Црна Гора, Србија и Турција. „TACSO“ е дел од механизмот за граѓанско општество на ЕУ кој овозможува поддршка за организациите на граѓанското општество во оние држави кои сè уште не се дел од ЕУ. Организациите на граѓанското општество играат значајна улога во ЕУ и имаат статус на клучни чинители во поддршката на пристапниот процес на државата.

За Кимете, најголемиот успех на организацијата е, можеби, инволвирањето на младите во нивните активности. Денес, организацијата има преку 300 активни волонтери кои редовно придонесуваат во активностите. „Дебар нема младински организации или претставништво на младите на локално ниво. Преку нивното вклучување во активностите на организацијата, им даваме можност да им помогнат на другите, но, исто така, добиваат можност и нивниот глас да биде слушнат,“ вели Кимете.

Но, Кимете потенцира дека без поддршка на проектот „TACSO“, можеби ниту еден од нивните проекти не би бил реализиран. Проектот „TACSO“ ја обучил неа, а и нејзиниот тим, на бројни начини; вклучително и за пишување на проектни предлози, финансиско менаџирање на проектите, најдобрите начини за искористување на волонтерите, дигитални комуникациски техники и многу други корисни вештини. Таа вели: „Проектот „TACSO“, на ЕУ, е со нас уште од првиот ден, и е неопходен за нашиот успех.“

Извештајот за напредок на Албанија за 2016 година, од Европската комисија, утврди дека локалната влада пројавува недостаток на адекватни капацитети за осигурување соодветна соработка и финансирање на граѓанското општество. Извештајот забележа, исто така, и потреба за адекватни административни и правни структурни промени; како и зголемен човечки капацитет за овозможување подобра средина за соработка помеѓу граѓанското општество и локалната влада.

Стела Мардуша осум години работи како специјалист во отсекот за европска интеграција во општината Скадар. Ги објаснува потешкотиите со кои била соочена општината при исплаќањето средства и соработката со граѓанското општество. „Немавме специфична методологија за соработка со организациите на граѓанското општество. Затоа, ни беше тешко да одредиме проекти на граѓанското општество со јасно дефинирани приоритети и резултати,“ вели Стела.

Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан е регионална иницијатива, финансирана од ЕУ, а имплементирана од Програмата за развој на Обединетите нации (УНДП), во шест држави во регионот на Западен Балкан. Во 2017 година, Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан отвори повик за општините во Албанија кои имаа можност да се пријават за да бидат дел од програмата за поддршка чија цел беше зголемување на ефикасноста на административните и човечки капацитети при соработката со организациите на граѓанското општество. Општината Скадар беше меѓу 35-те општини кои се пријавија и меѓу 12-те кои добија поддршка.

„Има значаен обем на работа, но, на крајот, трудот се исплаќа затоа што овозможува одлична прилика за тесна соработка со граѓанското општество.“

За Стела, главната и најзначајна новина, воведена од програмата, била методологијата „LOD“ (Локална демократија) и прирачникот одобрен, од општинскиот совет, на почетокот од соработката со Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан. „LOD“ означува „локална демократија“ и станува збор за инструмент усогласен со правилата на ЕУ во доменот на финансирање екстерни акции и осигурување отворена процедура, еднакви можности за сите кандидати, видливост и транспарентност. Прирачникот започнува со одредување на приоритетите, начинот на отворање на повикот, управување со проектот и чекори за имплементација, мониторинг и напредок. „Има значаен обем на работа, но, на крајот, трудот се исплаќа затоа што овозможува одлична прилика за тесна соработка со граѓанското општество,“ вели Стела. 

Зајакнување на човечките ресурси за подобрување на квалитетот на услугите

Зајакнување на капацитетите на персоналот на партнерските општини и организации на граѓанското општество, во циклусот на проектен менаџмент, беше еден од клучните столбови на Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан. Покрај воведувањето на методологијата „LOD“ (Локална демократија), програмата ги поддржа партнерските општини во обучување на нивниот персонал за имплементација на методологијата. Обуката вклучи техничко познавање за изготвување извештаи и буџети, проектна имплементација и мониторинг, во согласност со стандардите на ЕУ, како и други неопходни вештини. Стела вели дека освен стапувањето во близок контакт со организациите на граѓанското општество, обуката ѝ помогнала и за структурирање на добри работни практики.

Општините Скадар и Тирана брзо и успешно ја усвоија и применија методологијата „LOD“ (Локална демократија) и, сега, служат како ментори за новите партнерски општини.

„По пет години искуство, ги повикувам колегите да ја искористат можноста која ја нуди Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан. Претставува одлично искуство кое овозможува учење за администрацијата: се работи за долгорочен курс; а, на крај, победници се локалните администрации, организациите на граѓанското општество и општеството.“

За проектот

Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан е регионална иницијатива, финансирана од ЕУ, а имплементирана од Програмата за развој на Обединетите нации (УНДП). Програмата цели кон зајакнување на партиципативните демократии и евро-интеграцискиот процес во Западен Балкан преку зајакнување на граѓанското општество за земање активен удел во носењето одлуки; како и преку стимулирање и овозможување правна и финансиска средина за граѓанското општество и плуралистичките медиуми. Програмата работи, исто така, и на зајакнување на партнерствата помеѓу локалните влади и граѓанските општества во Западен Балкан преку надоградување на успешен модел за транспарентно финансирање проекти на граѓанското општество од страна на буџетите на локалните влади; насочен кон поголемо вклучување на граѓаните во донесувањето одлуки и подобрување на испораката на локални услуги.

Во првите три години, Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан овозможи, исто така, финансирање за локалните непрофитни организации. Повеќе од 5000 жители на Скадар ги искористија иницијативите за промовирање општествена инклузија, зајакнување на жените, туризам, култура и младина. Оваа шема за грантови им овозможи на општинските службеници да ја имплементираат методологијата „LOD“ (Локална демократија), како и стекнатите знаења од обуката.

Стела вели дека многу научила од ова успешно патешествие и, сега, се чувствува подготвена да го сподели знаењето со нејзините колеги и други партнерски општини кои се приклучија во Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан во 2021 година. „По пет години искуство, ги повикувам колегите да ја искористат можноста која ја нуди Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан. Претставува одлично искуство кое овозможува учење за администрацијата: се работи за долгорочен курс; а, на крај, победници се локалните администрации, организациите на граѓанското општество и општеството,“ вели Стела.