Skip to main content

Фудбалскиот фестивал за девојчиња е многу повеќе од игра

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Фудбалскиот фестивал за девојчиња до 15 години се одржа во Сараево, од 24 до 26 јануари 2025 година. 

„По учеството на Фудбалскиот фестивал за девојчиња, почувствував нов наплив на ентузијазам и создадов сосема поинаква перцепција за мојата иднина како спортистка. Најмногу уживавме додека игравме заедно, не ни значеше која од каде доаѓа – покажавме колку е моќна тимската работа, поддршката и истрајноста“, вели Далила Комарица од Сараево, тренер во женскиот фудбалски клуб „Респект“. Таа истакнува дека „целта на овој фестивал не е само да се победи, туку и да се ужива на теренот и надвор од него“. 

Клубот „Респект“ е еден од деветте клубови што учествуваа на фестивалот. Фестивалот го организираше иницијативата „Да играме заедно“ и по неколку години одржување во Виена, тој за првпат се одржа во Босна и Херцеговина. Организацијата на фестивалот беше во соработка со иницијативата „ФерПлеј“, која работи во рамките на Институтот за меѓународна соработка и развој во Виена. 

„Фестивалот нѐ научи на вредни лекции. Научивме дека победата не се состои само во резултатот, туку и во процесот на учење, работа и растење. Фестивалот ни покажа од колкаво значење се охрабрувачката средина и позитивната атмосфера. ФФД несомнено има големо влијание врз развојот на младите спортистки и нивните тренери“, вели Далила. 

Едита Чаврк, ученичка во средното медицинско училиште во Сараево, е членка на женскиот фудбалски клуб „Респект“. 

„Секое девојче се чувствуваше слободно да проба нешто ново на фестивалот и излезе од својата комфорна зона. Имавме работилници кои ни покажаа колку е уникатна секоја од нас и како сите придонесуваме за нашата заедница на свој начин – дека вредиме. Но најубавиот дел беше маестралноста на теренот, комбинацијата од различни стилови на игра и тоа што создадовме нешто навистина посебно. Се чувствувам посамоуверено и се надевам дека ќе можам го применам наученото како спортистка“, изјави Едита за „WeBalkans“. Таа нагласува дека со душа го чека следниот фестивал. 

Членката на организациониот тим, Мирна Храповиќ од иницијативата „Да играме заедно“, објаснува дека претходните години на фестивалот учествувале тимови од целиот Западен Балкан – Босна и Херцеговина, Србија, Црна Гора, Хрватска и Косово, и се надеваат дека и во иднина ќе продолжи оваа традиција. Годинава Сараево беше домаќин на девет екипи од Босна и Херцеговина (Зеница, Орашје, Горњи Вакуф, Пале) и Црна Гора (Бјело Поље, Беране и Подгорица), со 150 учеснички, од кои повеќето беа спортистки на возраст од 13 до 15 години. 

„Според досегашното искуство, оваа возраст е идеална за работа, бидејќи се наоѓаат на крстопат во животот – покрај тоа што веќе размислуваат за нивната иднина во спортот, тие се и доволно зрели за да ги разберат концептите што им ги пренесуваме за време на работилниците за човекови права, односно за дискриминација, родова еднаквост, ментално здравје и друго“, вели Храповиќ. Таа нагласува дека иницијативата „Да играме заедно“ се залага сето тоа што го прави да има пошироко влијание и дека спортот го гледа како алатка за општествена преобразба. 

„Идејата е учесниците да се сретнат, да ги срушат предрасудите и да ги надминат прашањата како тоа дали фудбалот е игра за девојчиња. Од година во година, гледаме дека иако на почетокот можеби се воздржани, после првите активности играат како да се познаваат отсекогаш“, вели Храповиќ, напоменувајќи дека некои од девојчињата дури и продолжиле да играат за нивните национални тимови по учеството на претходните фестивали.  

Во Сараево играа 11 девојчиња на возраст од 12 до 14 години од три клуба од Црна Гора. Еден од женските тимови беше од „Академија Беране“ и постои само шест месеци. 

„Атмосферата беше фантастична и тешко е да се издвои во што најмногу уживаа девојчињата, но би ја истакнал структурата на турнирот, каде што сите клубови беа измешани, каде се создаваа нови тимови и пријателства. Овој фестивал им помага на девојчињата да сфатат колку вредат, да разберат дека фудбалот нуди многу и да станат свесни дека иднината на женскиот фудбал во Црна Гора и Босна и Херцеговина е во нивните раце“, вели Александар Раковиќ, тренерот на „Академија Беране“. Клубот се надева дека следниот фестивал ќе се одржи во Црна Гора и со нетрпение очекуваат да бидат домаќини на пријателите од Босна и Херцеговина.  

Европската Унија истакнува дека е посветена на родовата еднаквост во сите аспекти на животот, вклучително спортот. 

„Женскиот фудбал станува сè попопуларен, но девојчињата и жените во фудбалот сè уште се соочуваат со препреки во овој спорт, особено во споредба со машкиот фудбал. Меѓутоа, ЕУ финансира голем број иницијативи за зголемување на бројот на жените во спортот, вклучително спортските награди на ЕУ #BeInclusive, иницијативата „HealthyLifestyle4All“ и програмата „Еразмус+ спорт“. „Се гордееме што го финансиравме првиот Фудбалски фестивал за девојчиња во Босна и Херцеговина, бидејќи оваа иницијатива промовира еднакви можности, придонесува кон уривањето на стереотипите и им помага жените да имаат пристап до спортот како мажите“, вели Фердинанд Кениг од Делегацијата на ЕУ во БиХ. 

Судејќи според фестивалот и останатите тековни заложби, иднината на женскиот спорт се движи во добар правец. Олимпискиот комитет на Босна и Херцеговина додели стипендија од 100.000 американски долари за поддршка на женската кошаркарска репрезентација на Босна и Херцеговина, а следната стипендија ќе биде наменета за женската рагби репрезентација. Во меѓувреме, иницијативата „Да играме заедно“ најавува дека ќе продолжи да го поддржува формирањето нови женски фудбалски клубови. 

Уметноста и културата како мост за обединување на поделената заедница

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

„Отсекогаш сме се гордееле со тоа што живееме во мултиетнички град, но сфативме дека немаме простор каде што можеме да се обединиме и да се собереме без етнички поделби. Локалните власти честопати ја користат културата во Суботица како средство за продлабочување на поделбите меѓу различните етнички заедници,“ вели Гордана Вуков Цигањик, соосновачка на културното здружение „Клара и Роса“ во Војводина, Србија.  

„На пример, доколку локалните власти одлучат да изградат три споменици, Хрватите ќе го добијат најмалиот и ќе се постави надвор од центарот на градот; Унгарците ќе добијат поголем споменик кој ќе биде поблиску до центарот; а најголемиот и највпечатливиот споменик ќе го добијат Србите. Иако не сме целосно поделени и има многу мешани бракови, човекот секогаш се гледа низ призмата на неговата националност, наместо на неговата личност,“ појаснува таа. 

Со здружението „Клара и Роса“, Гордана, која е актерка по професија, и соосновачката Данијела Мамужиќ, која е скулпторка по професија, сакаа да создадат простор за културна размена, дијалог и граѓански ангажман преку уметноста, надминувајќи ги етничките разлики. 

„Сметаме дека уметноста е моќна алатка за општествени промени,“ вели Гордана. „Денес, особено по пандемијата, луѓето се сè поотуѓени и поосамени, а општеството е сè позатворено за новодојденците. За нас, улогата на уметноста и културата е да лекува и поврзува, да гради заедници и да отвора дијалог за теми што инаку би останале табу.“ 

Поврзување на луѓето преку културни активности  

 

Првите девет години од постоењето на „Клара и Роса“, членовите беа принудени да ги одржуваат своите активности на јавни простори – паркови, плоштади и улици. Тие го преуредија дворот на едно напуштено старо кино и го преобразија во првата отворена галерија во Суботица, каде што организираат уметнички изложби секој месец. Финансиската поддршка од Европскиот фонд за поддршка на демократијата (ЕФД) им овозможи за првпат да изнајмат сопствен простор за нивните активности. 

Организираат разни настани, од филмски проекции и концерти до курсеви по грнчарство и театарски работилници, сите во духот на културната размена и градењето на заедницата преку уметноста. 

Тие го отворија и „Плац“, радио канал на којшто секој може да креира содржини. Во нивните простории, наставничка по философија од локално средно училиште води јавни дебати на најразлични теми – од политика до љубов и смрт. Нивните активности се одвиваат на српски, босански и хрватски јазик (БХС) и унгарски јазик, а сè почесто и на англиски јазик, со цел да ги вклучат и странците кои неодамна се доселени во Суботица и да им овозможат на локалните жители да го користат англискиот јазик.“ 

Гордана ја опишува годишната творечка колонија на жени уметници и активистки како еден од најголемите успеси на здружението: „Некои од учесничките рекоа дека искуството им го променило животот. Дојдоа жени од целиот Балкан и имаа единствена можност да се запознаат, да се поврзат и да започнат нови проекти.“ 

Друга успешна иницијатива беше интерактивната театарска работилница инспирирана од делото „Ромео и Јулија“, со средношколци од Суботица, од кои половина зборуваат БХС, а другата половина унгарски. „Овие тинејџери одат во исто училиште, но обично се поделени по класови според нивниот мајчин јазик,“ вели Гордана. „Овој проект им овозможи заедничко место за средби и соработка. Во недостиг на можности за интеракција меѓу врсниците од различни јазични заедници, се зголемува ризикот од посилна политичка поларизација.“ 

Понекогаш идеите за нови настани се раѓаат сосема спонтано – разговор за храна со волонтер од Русија ја инспирираше идејата за час по готвење. Понекогаш, луѓето сами доаѓаат во здружението „Клара и Роса“ со свои предлози. „Важно ни е секогаш да ни е отворена вратата за нови иницијативи,“ вели Гордана. „Тоа ни помага да го прошириме кругот на корисници и да продолжиме да нудиме разновидна и интересна програма. На тој начин се оснажува заедницата, бидејќи кај луѓето се создава чувство на припадност и го доживуваат како своина нашиот културен простор.“ 

Поддршката од заедницата се отслика и преку кампањата за собирање средства, која му овозможи на здружението „Клара и Роса“ да собере средства во износ од 3.800 евра за идни активности. „Можеби не се чини дека износот е голем, но за нас е значаен показател имаме поддршка од заедница со заеднички интереси и цели,“ вели Гордана. 

Оваа статија ги одразува ставовите на споменатите корисници на грант и не мора нужно да го претставува официјалното мислење на ЕФД и „WeBalkans“.

Раст со поддршката од ЕФД  

Гордана смета дека поддршката од ЕФД ги охрабри да постават амбициозни цели за понатаму. Тие започнаа дијалог со локалните власти, а продолжија и да го прошируваат нивниот аудиториум со младите, особено младите чијшто мајчин јазик е унгарскиот. Исто така, планираат да ги прошират соработката и активностите за градење капацитети со нивни истомисленици, со цел да ѝ служат на својата заедница на најдобар можен начин. 

„Имаме големи планови и соништа, и верувам дека благодарение на нашиот тим ќе успееме,“ вели Гордана. „Нашето најголемо богатство се луѓето. Сакаме да продолжиме да ги поврзуваме луѓето преку уметноста и да создаваме мостови со луѓето кои доаѓаат од други места. Сакаме да ја споделиме нашата култура и да им помогнеме на луѓето да сфатат дека не треба да ја напуштат Суботица за да имаат подобар живот, дека токму овде може да си бидат среќни.“

Преиспитување на начинот на којшто се однесуваме кон историските градби

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Приказна за проектот „Звучен споменик“ Растејќи во Јужна Унгарија во средината на 80-тите години, Ласло Јухаз, денес претседател, продуцент и издавач на институтот „ОнРизом“, летните одмори ги поминуваше на југословенската ривиера.  Тој тогаш не можеше ни да претпостави дека планините и патиштата низ кои минува ќе станат клучни во неговиот професионален живот.  Во периодот на раните 2010-ти години, Ласло и Наташа Серец, како и многу други, читаа наслови со зборови како „футуристички“, „бруталистички“, „модернистички“ и „минималистички“ на современите платформи за уметност и во медиумите. Овие наслови беа придружени со фотографии од места и градби кои Ласло имал можност да ги види во своето детство, од задното седиште на автомобилот на неговото семејство за време на летувањата на југословенското крајбрежје.  Ваквите наслови од раните 2010-ти започнаа да ги прикажуваат во ново светло спомениците од Втората светска војна кои се присутни низ поранешните југословенски држави. Овие препознатливи градби за регионот почнаа да будат интерес кај светската јавност. Интересот доведе до изложбата „Кон бетонската утопија: Архитектурата во Југославија во периодот 1948-1980 година“ отворена во реномираниот њујоршки музеј „МоМА“ во јули 2018 година.  Изложбата предизвика огромен интерес за овие споменици, што доведе до објавување неколку книги со фотографии на оваа тема. Овие публикации главно го документираа визуелниот аспект на спомениците, разгледувајќи ги или од историска перспектива, или во контекст на нивното архитектонско или општествено значење, како дел од ова богато и повеќеслојно социјалистичко наследство.  Сепак, дури за време на втората година од пандемијата на КОВИД-19, кога светот застана и луѓето повторно се поврзаа со природата, основачите на „ОнРизом“ и истражувачкиот проект „Звучен споменик“ („Sounding Spomenik“), Наташа Серец и Ласло Јухаз, почнаа да ги посетуваат локациите на кои се наоѓаат овие споменици. И двајцата се музички продуценти, па некако дојде природно да покажат интерес за звучниот аспект на овие масивни и сложени градби, кои се изградени во сеќавање на Втората светска војна.  „Материјалите од кои се изградени спомениците, главно бетон, мермер, стакло и метал, и локациите на кои се поставени се особено интересни за истражување на звучниот аспект“, вели Серец, една од основачите на „ОнРизом“ и истражувачкиот проект „Звучен споменик“.  Границите беа затворени за време на пандемијата, па затоа на почетокот Серец и Јухаз ги посетуваа само спомениците во Словенија. „По ова почетно искуство, речиси веднаш се роди идејата за концептот „Звучен споменик“ –  моравме да донесеме музичари да свират соло на преносни акустични инструменти во овие бетонски градби и да ги снимиме звуците со квалитетни уреди за снимање и микрофони. Создавањето на музиката е само половина од проектот, другата половина ја сочинуваат низа автентични снимки на звуци од опкружувањето на градбите, односно снимки од терен без каква било манипулација“, вели Јухаз за раните фази на нивниот проект.  Спомениците од Втората светска војна се распослани низ поранешните југословенски држави, па следен чекор на двајцата истражувачи и музички продуценти беше да ги прошират своето истражување и работа. Одлична можност им се укажа преку програмата „Културата ја движи Европа“ на „Гете“, финансирана од ЕУ и наменета за мобилност на уметниците.  Наскоро, тие склучија партнерство со „Студио6“ – српски колектив на музичари, композитори и истражувачи посветени на промовирање на современата музика. „Студио6“ им беше домаќин за време на тринеделниот престој во Србија, за време на кој, во соработка со локални уметници, тие успеаја да истражуваат и снимаат на два споменици проектирани од Богдан Богдановиќ, во Попина и Чачак.  Престојот на уметниците со времетраење од 21 ден во Белград, Србија, на кој домаќин беше современиот музички колектив „Студио6“, беше првото подолго истражувачко патување на „ОнРизом“ за време на кое имаа доволно време да запознаат свирачи на инструменти, локални архитекти, дизајнери и теренски експерти. Покрај вмрежувањето, истражувањето, работата на терен, постпродукцијата и претставувањето на проектот на последната вечер од престојот, нивната главна цел беше внимателно да испланираат и изведат две сесии за снимање на два прочуени локалитети со два споменика проектирани од архитектот Богдан Богдановиќ – во Попина со српската виолинистка Мања Ристиќ и во Чачак со српската харфистка Милана Зариќ.  На 25 јули, на крајот од нивниот престој, тие имаа јавна презентација на проектот „Звучен споменик“ во Белград, на која им се придружи историчарот Ненад Лајбеншпергер.      
  Спојот на музика, архитектура, дизајн и историско истражување е сржта на проектот „Звучен споменик“, кој има за цел да ги истражи југословенските споменици посветени на Втората светска војна, кои се пред останатото „споменици“, покрај нивните доминантни политички и идеолошки наративи со истакнување на нивното архитектонско, и што е најважно, нивното акустично значење. Со снимањето на терен и повремените изведби во живо, музичарите создаваат однос со овие градби, документирајќи ги нивните акустични квалитети и звуците од нивното опкружување, на тој начин создавајќи жива архива што го продлабочува нашето сфаќање за историјата и социјалистичкото наследство.  На секоја локација, Серец и Јухаз ги покануваат локалните музичари да учествуваат во истражувањето на градбите и снимањето. Досега работеа со неколку локални уметници во Словенија и Србија, а моментално се подготвуваат за престој во Босна и Херцеговина, каде што ќе продолжат со истражувањето.   

Солидарност на дело: Одговорот на ЕУ на разорните поплави во Босна и Херцеговина

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

„Со срцето и мислите сме со народот на Босна и Херцеговина којшто го погодија разорни поплави. Го активиравме нашиот механизам за цивилна заштита на ЕУ и испраќаме спасувачки тимови на терен. Ова е солидарноста на ЕУ на дело“, изјави Урсула фон дер Лајен, претседателка на Европската Комисија, којашто обезбеди помош од ЕУ за народот на Босна и Херцеговина да ја преброди тешката состојба до која го доведоа катастрофалните поплави и лизгањето на земјиштето на 4 октомври, при што животот го изгубија 22 лица, а многумина и ден денес се водат како исчезнати. 

Катастрофални поплави и лизгање на земјиштето коишто ја погодија Босна и Херцеговина на почетокот на годината, однесоа 22 животи, а многумина се водат како исчезнати. При вакви несреќи важно е да се реагира брзо и координирано, за да им укаже помош на луѓето на кои им е потребна и за да се стави ситуацијата под контрола. Европската Унија брзо реагираше со активирање на својот Механизам за цивилна заштита. Беа ангажирани тимови за пребарување и спасување, а Службата за управување со вонредни состојби „Коперник“ на ЕУ обезбеди сателитски податоци за да им помогне на локалните власти. Овие заложби помогнаа да се врати во функција основната инфраструктура и да се обезбеди помош за погодените заедници, што им беше од помош на локалните власти да се справат со катастрофата и да ја санираат основната инфраструктура. Поројните поплави и свлечиштата ги опустошија регионите околу Јабланица и Коњиќ, домовите беа затрупани, патиштата и железничките пруги беа уништени, а цели заедници останаа отсечени. 

Заложбата на ЕУ да му биде на располагање на народот на Босна и Херцеговина дополнително ја потврди Јанез Ленарчич, кој истакна: „Тимовите за брз одговор на Босна и Херцеговина не се препуштени сами на себе да се справуваат со оваа катастрофа. Преку Механизмот за цивилна заштита на ЕУ, 12 земји понудија да испратат итна помош. Екипи за пребарување и спасување од Хрватска, Словенија, Црна Гора и Србија се веќе на терен, поддржувајќи ги локалните тимови за управување со кризи. Ова ја отсликува солидарноста на ЕУ во вакви тешки состојби“. Екипите од овие земји пристигнаа до 5 октомври со цел учествуваат во потрагата по исчезнатите лица, да ги отстранат урнатините и да ја стават во функција основната инфраструктура. Дополнително, во координација со ЕУ Албанија, Унгарија, Романија, Црна Гора и Турција испратија итна материјална помош за раселените семејства. ЕУ ја координираше и испораката на оваа итна материјална помош, вклучително материјали за привремени засолништа и итни резерви, за помош на раселените семејства. 

Службата за управување со вонредни состојби „Коперник“ одигра клучна улога, со тоа што обезбеди сателитски снимки за проценка на штетата, мапирање на поплавените подрачја и идентификување на најпогодените региони. Овие податоци им овозможија на спасувачките тимови да ги приоретизираат своите заложби и поефикасно да стигнат до отсечените заедници. „Коперник“ беше активиран и летоска, за да помогне за време на широко распространетите шумски пожари во Албанија и Северна Македонија, уште еднаш покажувајќи ја својата важна улога во управувањето со природни катастрофи на територијата на Западен Балкан. 

За време на интервенциите во поплавеното подрачје, редовно се обезбедуваа висококвалитетни сателитски снимки и проценки на штетите, што беше во прилог на заложбите за спасување на теренот. Координираната акција на ЕУ, преку нејзиниот механизам за цивилна заштита и преку „Коперник“, сведочи за непоколебливото пружање поддршка на Босна и Херцеговина во моментите на криза. До 11 октомври, по неколкудневните континуирани заложби за спасување и санација, прекина доставата на сателитски снимки и податоци, со што се означи крајот на непосредната реакција на ЕУ. 

Од криза до можност: Нова ера за трговијата на Западен Балкан

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Во екот на пандемијата на КОВИД-19, границите станаа тесни грла, загрозувајќи го протокот на основните производи и доведувајќи ја во ризик егзистенцијата на милиони луѓе. Синџирите на снабдување беа под огромен притисок поради доцнењата, а бизнисите се соочија со значителни загуби. Сепак, среде оваа криза се појави иновативно решение – иницијативата „Зелени коридори“. 

Развиени преку соработка помеѓу Транспортната заедница, ЦЕФТА и Европската Унија, иницијативата „Зелени коридори“ не беше само привремена мерка, туку и смела визија за подобро поврзување – заснована на модернизација, дигитализација и засилена соработка. Со што резултираше таа? Се заштедија речиси 20 години чекање на границите и се создаде поцврста трговска мрежа. 

 

Приказна за трансформацијата 

За Матеј Закоњшек, директор на Транспортната заедница, иницијативата „Зелени коридори“ вроди со значајна промена. „Камионите како овој некогаш чекаа предолго на граничните премини низ Западен Балкан, што негативно се одразуваше на трговијата, емисиите на CO2 и безбедноста на патиштата“, истакнува тој. 

“Благодарение на поддршката од ЕУ, сега сме сведоци на пократко време на чекање, модернизирани гранични премини и побезбедни патувања. Ова носи вистинска вредност за нашите граѓани, бизниси и посетители на овој прекрасен регион“

Овие промени не се сведуваат само на ублажување на логистичките препреки. Иницијативата „Зелени коридори“ станаа симбол за тоа што може да се постигне кога ќе се унапреди регионалната соработка. Владите, царинските управи и бизнисите здружено дејствуваа, покажувајќи ја силата на колективното дејствување за надминување на заедничките предизвици. 

 

Визија за иднината   

Градејќи врз докажаниот успех, иницијативата „Зелени коридори“ продолжува да се развива, продлабочувајќи ја поврзаноста на Западен Балкан со Европската Унија и модернизирајќи ги најважните гранични премини. Дигиталните иновации, како системот „SEED+“ и програмата „Овластен економски оператор“ (ОЕО), значително ги поедноставуваат царинските процеси, го намалуваат времето на застој и ги редуцираат трошоците. Договорите меѓу земјите – како договорите меѓу Хрватска и Црна Гора, Италија и Албанија или Грција и Северна Македонија – се јасен показател за тоа како зелените коридори стануваат мост кон единствениот пазар на ЕУ. 

Како што вели Данијела Гачевиќ, вршителка на должноста директорка на ЦЕФТА: „Воспоставувањето зелени коридори меѓу регионот и ЕУ е вистинска пресвртница. Тоа ја прави трговијата побрза, поевтина и побезбедна, создавајќи повеќе можности за бизнисите и граѓаните.“ 

Истовремено, со инвестиција од 50 милиони евра, 11 прометни гранични премини се модернизираат со нова инфраструктура, дигитални системи и засилени безбедносни мерки. Овие подобрувања опфаќаат дополнителни ленти, колски ваги и електронски системи за редиците возила што чекаат, што значително го забрзува и поедноставува преминувањето на границите. 

Од перспектива на бизнис заедницата, Стевица Чарапиќ истакнува дека справувањето со неефикасноста на границите е неодложно. „Најголемиот предизвик со кој се соочуваме денес е огромното време на чекање на граничните премини. Оваа неефикасност не се одразува само на одредени земји, туку и на конкурентноста на целиот регион. Со иницијативата „Зелени коридори“, се надеваме дека ќе видиме значителни подобрувања во поглед на протокот на товар и соработката меѓу владите за да се намали застојот и да се поедностават процесите“. 

Тој истакнува и дека, во некои случаи, редиците се протегале и до 15 километри, а возачите чекале со денови да поминат граница. „Ова не е само логистички проблем; тоа е препрека за сите во регионот“, додава тој. 

Пристап насочен на човекот   

Иницијативата „Зелени коридори“ не им носи придобивки само на бизнисите – таа има директно влијание и врз секојдневниот живот на луѓето. Професионалните возачи сега минуваат помалку време во чекање и повеќе време на пат, што го намалува стресот и ја зголемува безбедноста. Патниците се соочуваат со помал застој, со што нивните патувања се попријатни и поефикасни. Локалните заедници ги чувствуваат позитивните ефекти од зајакнатите економии и зголемените можности за вработување. 

Како што истакнува Матеј Закоњшек: „Со модернизираните премини, не само што го скратуваме времето на чекање, туку и создаваме побезбедна и поефикасна средина за сите. Ова е најдобриот начин да се додаде вредност на нашиот регион.“ 

 

Следни чекори  

Успехот на иницијативата „Зелени коридори“ сведочи за моќта на партнерството. Приказна е за отпорноста и иновацијата, која покажува дека кризите можат да бидат катализатори за трајни и позитивни промени. Додека трае соработката помеѓу Западен Балкан и ЕУ, визијата за беспрекорно поврзување и заеднички просперитет сè повеќе станува реалност. 

Со вложување во дигитализацијата, модернизацијата и регионалната соработка, иницијативата „Зелени коридори“ го трасира патот кон посветла иднина. Не станува збор само за логистичко подобрување, туку и чекор напред кон поцврсто единство, економски раст и нови можности за идните генерации.

Културата поврзува луѓе и иницијативи

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Кампањата „Културата поврзува“ на „WeBalkans“ беше претставена на Регионалната конференција за младинска културна соработка, која се одржа во Европската куќа во Белград. Настанот беше организиран од Младинската лабораторија за Западен Балкан 2 на Советот за регионална соработка (СРС). 

На настанот присуствуваа уметници, претставници на Европската Унија, како и претставници од Регионалната канцеларија за младинска соработка (РКМС) и СРС, коишто ги разгледуваа можностите за културна соработка во регионот. 

Огњен Марковиќ, тим-лидер на Младинската лабораторија за Западен Балкан 2 на СРС, ја отвори конференцијата со повик за унапредување на системите за поддршка во насока на целосно исполнување на креативниот и визионерскиот потенцијал на младите. „Вложувањето во нашите млади таленти и пружањето поддршка за нивните иницијативи не само што го зајакнува културното ткиво на Западен Балкан, туку и ги поставува темелите за поинклузивна и подинамична иднина“, истакна тој. 

Презентацијата на кампањата „Културата поврзува“ ја истакна важноста на културната соработка и нагласи дека различните култури на Западен Балкан придонесуваат регионот да биде подинамичен и поотпорен. Таа напомена дека особено важна е поддршката што ја пружа ЕУ преку програми како што се „Креативна Европа“ и „CC4WB“, со кои се поттикнуваат културните иницијативи во регионот.  

Ричард Маша, раководител за операции во Дел II на Делегацијата на ЕУ во Србија, ја потврди посветеноста на ЕУ на негувањето на младинскиот потенцијал и зајакнувањето на културната соработка. 

“Поддршката на културата и културниот дијалог е клучна за поврзување на луѓето и негување на единството во нашата различност.”

На конференцијата се истакна клучната улога на културниот сектор како катализатор за економски раст и кохезија на заедницата, што претставува важен чекор за обединување на културниот пејзаж, во кој младите уметници не само што учествуваат, туку и активно го обликуваат културниот наратив на регионот. 

Со Марија Булат, раководителка на локалната канцеларија на РКМС, разговаравме за трансформативната моќ на културниот дијалог. „Дијалогот е од клучно значење за уривање на бариерите, поттикнување емпатија и промовирање на регионалната соработка“, објасни таа, додавајќи дека Младинскиот културен фонд на РКМС на Западен Балкан отвора нови можности за градење мир преку уметноста и културата.  

Покрај претставувањето на кампањата „Културата поврзува“, на конференцијата се зборуваше и за тесната соработка со „WeBalkans“. Младиот европски амбасадор Ади Софтиќ ја модерираше сесијата „Создавање одржливи културни мрежи“. Нашата културна амбасадорка, Мара Прохаска, се придружи на експертот за кампањата за да претстави сегмент за создавањето документарци како дел од уметноста. Дополнително, главниот говор го одржа младата уметница Хана Дујмовиќ, која исто така ја носи титулата културна амбасадорка на кампањата „Култура поврзува“. 

Мајсторство зад кулисите: Градење врски и преобразба на театарот зад сцената

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

„Искуството беше навистина интензивно и возбудливо. За време на петте дена, добивме навистина корисни и практични информации за многу нешта, од процесот на конципирање композиции и звуци кои се дел од театарска изведба, до практичната употреба на апликации и веб-страници за создавање и монтажа на разни композиции“, изјави Белкиса Желегу, студентка по актерска игра од Тирана, за нејзиното учество на мастеркласот „Дизајн на звук“, којшто го предаваше Алесандро Ола на 2 март 2024 година во Белград.  

Овој мастерклас е еден од трите организирани мастеркласови наменети да го подобрат квалитетот на работата зад сцената во театрите ширум Србија, Косово и Албанија, во организација на програмата „Мајсторство зад кулисите“ („Beyond Stage Mastery“), поддржана од Британскиот совет преку проектот „CC4WB“ финансиран од Европската Унија, кој има за цел да го поттикне дијалогот во Западен Балкан во културните и креативните сектори, за да се зголеми социоекономското влијание. 

Се ангажираат професионални тон-мајстори, светло-мајстори и видео-техничари, а истовремено се поттикнува дијалог и соработка меѓу младите уметници и професионалци од Западен Балкан, во прилог на двојната мисија на програмата „Мајсторство зад кулисите“. 

Водени од врвни светски професионалци од индустријата, како што се Луиџи Бонди (дизајн на осветлување), Алесандро Ола (дизајн на звук) и Лазар Николиќ (видео-техника), работилниците покрај тоа што понудија пристап до техничка експертиза, создадоа и амбиент на заедништво и културно прифаќање. 

Бонди, којшто е реномиран експерт за осветлување и професор на Националната академија на уметности „Силвио Д’Амико“, на прашањето за неговото искуство во Белград, изјави: „Наставата секогаш претставува одлична можност за соочување. Додека предавам и самиот јас учам, и тоа од луѓе со различно искуство, возраст и потекло. Од студентите кои ги запознав на мастеркласот во Белград, имав можност да научам повеќе за земји како Косово, Србија и Албанија, како и да запознаам инспиративни луѓе“.  

Г-ѓа Желегу има впечаток дека покрај обуките и предавањата, работилниците им понудија на учесниците и можност да се поврзат и да разменуваат искуства меѓу себе: „Во групата инспиративно се поврзавме и отворивме можност за блиска идна соработка во областа на уметноста. Нашата група беше разнолика, со учесници од Албанија, Косово и Србија, а страста за театарот ни беше поголема од сè, и во еден момент сите се почувствувавме како да сме нишка од уметноста“. 

Проектот беше корисен и за менторите, како што потврди Бонди, кој вели дека неодамна почнал да оди на театар во Сараево. Благодарение на размената што ја имал со студентите за време на мастеркласот, сега подобро го разбира театарот. „Иако материјалните средства и опремата се ограничени, не недостасуваат креативен наплив и моќна енергија, не само во театарот туку и општо во уметничките дисциплини. Имам впечаток дека во регионот на Западен Балкан, уметноста се почитува токму поради тоа што навистина е – моќен двигател на социокултурниот развој“, вели Бонди. 

Проектот „Мајсторство зад кулисите“ покрај тоа што има за цел да се отворат повеќе можности за подобро да се претстави сцената на Западен Балкан во Европа, туку и, што е најважно, има за цел да се оснажат локалните уметници и професионалци, како и да се зацврстат нивните врски преку создавање можности за тесна соработка и размена на знаења и искуства. 

Учесниците во проектот ќе имаат можност да учат набљудувајќи ја работата на вработените во некој од театрите во регионот на Западен Балкан, со тоа што тие ќе престојуваат во некоја од трите земји којашто не е нивната, што пак дополнително ќе придонесе за нивниот професионален и личен раст и ќе им овозможи подобро да ја разберат културата на земјата во која ќе гостуваат и работат.  

Во рамките на проектот се изготвија три прирачници за неформална настава за дизајн на звук, светло и користење видео-опрема за театар, кои ќе се дистрибуираат до националните и независните театри во земјите опфатени во проектот, што ќе обезбеди одржливост на проектот и откако тој официјално ќе заврши. 

Иако театарската магија најчесто се случува на самата сцена, вистинското мајсторство се крие во врските што ги градиме и во лекциите што ги учиме зад кулисите. Во оваа иницијатива не се важни единствено техничките капацитети – туку, исклучително важно е и оснажувањето на уметниците и зацврстувањето на врските и дијалогот меѓу луѓето. 

Да работиме во склад со природата, а не против неа

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Одржливо управување со шумите за егзистенција и заштита на животната средина.
Одржливо управување со шумите за егзистенција и заштита на животната средина.

„Порано можевме да ги продаваме само свежи билките, но сега можеме да ги сушиме и пакуваме, што ја зголемува нивната пазарна вредност“, вели таа. Сега тие не само што ќе можат да го прават тоа што го правеле цел живот, туку ќе можат и да заработуваат од тоа. 

  Кумрије Кадриу Кумрије објаснува дека имаат за цел е да изградат одржлива мрежа на жени собирачки, која ќе функционира како синџир на снабдување, и дека планираат да ги откупуваат собраните билки и бобинки од жените кои веќе се занимаваат со оваа активност, нудејќи им конкурентна цена која ќе ја зголеми нивната конкурентност на пазарот. Најголема корист од оваа иницијатива ќе имаат жените од заедницата.  Заложбите на Рахим и Кумрије се дел од поширока иницијатива за подобрување на животната средина во руралните подрачја, во насока на обезбедување одржливост на косовските шуми. Проектот е поддржан од ЕУ и се спроведува во повеќе региони, со фокус на одржливите практики за управување со шумите, намалување на нелегалната сеча и поттикнување да се користат шумски производи што не се дрва, како што се билките што ги собираат Кумрије и жените од нејзиното село.  Приказните на Кумрије и Рахим се само дел од многуте успешни примери на поединци, семејства и заедници кои имаат директна корист од проектот „Поддршка за зајакнување на одржливото и повеќенаменското управување со шумите во насока на справување со климатските промени и подобрување на руралната егзистенција во Косово“, којшто е финансиран од ЕУ и спроведен од Организацијата за храна и земјоделство (ФАО).  Согласно меѓународните стандарди и најдобрите практики, со акцент на урамнотежена интеграција на еколошките, социјалните и економските функции во шумските екосистеми, се изготвија четири планови за управување со шумите со примена на нова методологија којашто го префрла фокусот од традиционалното управување со шумите на пристап заснован на екосистемите.  Токму нивниот холистички пристап ги прави овие планови особено значајни, не само за заедниците и директните корисници, туку и за креаторите на политиките. Плановите опфаќаат темелни и сеопфатни насоки за управување со шумите, земајќи ги предвид пошироките екосистемски услуги што ги нудат шумите, како што се зачувувањето на биолошката разновидност, секвестрацијата на јаглеродот и придобивките за заедницата, вклучително користењето шумски производи што не се дрва. Се очекува оваа нова методологија за подготовка на планови за управување со шумите, која ќе биде имплементирана од Агенцијата за шуми на Косово во блиска иднина, да придонесе кон значително подобрување во практиките за управување со шумите во земјата, зголемување на одржливоста на шумите, ублажување на климатските промени и промовирање на благосостојбата на локалните заедници. 

„Отсекогаш сум ја сакал шумата и сонував професионално да се занимавам со шумарство, но поради недостаток на соодветно образование, мојот сон никогаш не се исполни.“

              Како дел од програмските активности, успешно беа пошумени вкупно 128 хектари шума. Програмата особено истакна од колкаво значење е вклучувањето на локалната заедница во овие активности, особено во рамките на пилот-единиците за управување. Членовите на заедницата стекнаа практично искуство во техниките на садење, а притоа имаа финансиска корист од учеството. Иако сè уште постојат предизвици за одржливо управување со шумите во Косово, од кои нелегалната сеча продолжува да биде огромен проблем, холистичкиот пристап на програмата и интервенцијата на повеќе нивоа донесоа значајни придобивки. Програмата работи директно со поединци кои живеат во планинските подрачја, коишто не само што ги образува како правилно да ги користат шумските ресурси, туку и како да остваруваат профит со нивните активности. Овој пристап ја менува културата и начинот на размислување за значењето на одржувањето здрави и чисти шуми. Понатаму, преку соработка со институциите и креаторите на политики, програмата е целосно посветена на обезбедување позелена и поздрава иднина за жителите на Косово.

Урсула фон дер Лајен во посета на Западен Балкан: Зацврстување на врската со ЕУ

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

На 23. октомври, започна посетата на Западен Балкан на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, за време на којашто таа ја истакна поддршката на ЕУ за економските реформи, зајакнувањето на регионалната соработка и итната помош за закрепнување од поплавите.  За време на нејзината посета, по одобрувањето на реформската агенда, таа ја истакна поддршката на ЕУ за социоекономски реформи и за зајакнување на регионалната соработка. Почнувајќи од Тирана, Албанија, таа го отвори кампусот на Колеџот на Европа, нагласувајќи ги можностите за младите лидери. Додека патуваше низ Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија, стави акцент на економската интеграција, поддршката за обновливите извори на енергија и ветувањето за зацврстување на врската со Европската Унија.  За време на посетата, Урсула фон дер Лајен ги пофали реформите спроведени од секоја земја и најави значителни инвестиции од ЕУ за унапредување на инфраструктурата и проектите за чиста енергија. Нејзината порака беше јасна: ЕУ продолжува посветено да го поддржува напредокот на регионот кон интеграцијата во ЕУ, при што Планот за раст на ЕУ обезбедува итна помош и долгорочни инвестиции. Од справување со климатските предизвици во Босна и Херцеговина до унапредување на енергетските проекти во Црна Гора, турнејата на фон дер Лајен ја истакна посветеноста на Европската Унија за иднина во која земјите од Западен Балкан играат клучна улога.

„Во мислите ги носам жртвите и сочувствувам со нивните семејства и пријатели. Европа е со вас – но не само за кратка интервенција, нашите планови се среднорочни и долгорочни.“ 

Урсула фон дер Лајен, за време на нејзината посета на најтешко погодениот регион од поплавите во Јабланица, Босна и Херцеговина Во Тирана, таа одржа средба со претседателот Бајрам Бегај и премиерот Еди Рама, на којашто разговорите беа насочени кон интеграцијата на Албанија во ЕУ и спроведувањето на Планот за раст на ЕУ. Таа ги истакна иницијативите за обновливи извори на енергија и солидарноста на ЕУ во справувањето со климатските предизвици. Следниот ден, ја посети Северна Македонија, каде што се сретна со претседателката Гордана Силјановска-Давкова и премиерот Христијан Мицкоски. Разговорите се фокусираа на поддршката на ЕУ преку Планот за раст и заложбата за економската интеграција.

„Ја отвораме вратата за конкретни сектори на Единствениот пазар на Европската унија за компаниите на нашите партнери од Западен Балкан. За возврат, нашите партнери од Западен Балкан спроведуваат значајни реформи за да обезбедат еднакви услови за сите. Овие реформи ги поддржуваме со дополнителни европски инвестиции.“

              На 25. октомври, таа отпатува за Босна и Херцеговина, каде што се состана со претседавачката Борјана Кришто во Сараево. За време на посетата, најави итна помош од 20 милиони евра за закрепнување од поплавите и го истакна Планот за раст на ЕУ во прилог на регионалната интеграција. Подоцна дента, таа го посети Белград, Србија, каде што оствари средба со претседателот Александар Вучиќ. Дискусиите беа насочени кон напредокот на Србија на патот кон членство во ЕУ. Фон дер Лајен ги истакна инвестициите од Планот за раст, кои се насочени кон зајакнување на економската интеграција на Србија и развојот на нејзината инфраструктура.  Во Косово, таа се сретна со претседателката Вјоса Османи-Садриу и премиерот Албин Курти, каде што го пофали напредокот на Косово во процесот на интеграција во ЕУ, вклучително неодамнешното спроведување на безвизниот режим и истакна од колкаво значење е регионалната соработка.  На последната станица од турнејата, во Црна Гора, таа се сретна со премиерот Милојко Спајиќ во Подгорица. Разговорите беа фокусирани на пристапувањето на Црна Гора во ЕУ, при што Фон дер Лајен ги истакна клучните инвестиции на ЕУ во енергетиката, инфраструктурата и сајбер безбедноста, како дел од европската интеграција на Црна Гора.

Заживување на старите традиции: Грнчарското патешествие на Велешките тинејџери

Напишал/ла WeBalkans на . Објавено во Stories.

Млади занаетчии во Велес повторно го откриваат своето наследство преку оживување на традиционалното грнчарство. Прошетката низ тесните, стрмни улици на Велес, Северна Македонија, прави да се чувствувате како да патувате назад во времето. Градот, со својата калдрма и традиционалните куќи од камен, сведочи за минатото, кога цветало грнчарството. Едно од најкултните места во Велес е Сокачето на поезијата, каде што е роден славниот поет Кочо Рацин. Но, Рацин не бил само поет, тој се занимавал и со грнчарство — занает што некогаш бил сржта на градот. Неговите изработки и изработките на велешките мајстори биле толку ценети што некои парчиња успеале да најдат пат до пазарите во Западна Европа.  Денес, грнчарството во Велес е речиси на работ на исчезнување. Сепак, благодарение на една нова иницијатива, овој занает се враќа, предводен од новата генерација млади занаетчии. Анастасија Давчева и Антонио Трајковски, двајцата на возраст од 14 години, се дел од групата што ја сочинуваат 25 ученици од Велес кои ја открија својата страст за грнчарството преку работилниците поддржани од ЕУ и УНДП. Овие работилници се во рамките на проектот „Етно креативни работилници за заживување на старите занаети“, финансиран како дел од Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан (ReLOaD2).   На почетокот, Антонио беше скептичен во однос на учеството на работилниците.

„На почетокот грнчарството ми се чинеше чудно, но со време стануваше сè поинтересно. Денес повеќе уживам кога создавам работи од глина отколку кога играм игри на телефонот. Грнчарството е навистина фасцинантен занает.“

Антонио Трајковски  „На почетокот грнчарството ми се чинеше чудно, но со време стануваше сè поинтересно. Денес повеќе уживам кога создавам работи од глина отколку кога играм игри на телефонот. Грнчарството е навистина фасцинантен занает.“   И на Анастасија работилниците ѝ се забавни, и таа особено ужива додека работи на грнчарското тркало и кога црта дезени.  Овие работилници ги води Гоце Станчев, еден од последните четворица останати грнчари во Велес. Иако на почетокот беше скептичен, тој наиде на голем интерес и ентузијазам кај децата. 

„Да постигнеме барем две од 20 деца да станат грнчари, ќе биде голем успех.“ 

За повеќе информации за програмата ReLOaD, којашто е финансирана од ЕУ, посетете ја нејзината официјална веб-страница.               Грнчарството има длабоки корени во Велес. На почетокот од 20 век, многу велешки семејства се занимавале со грнчарство и создавале парчиња што биле прочуени надалеку, надвор од Северна Македонија. Оваа силна врска со традицијата го прави заживувањето на грнчарството уште позначајно, не само за зачувување на културното наследство на градот, туку и за неговата иднина.  Станчев верува дека за да се сочуваат грнчарството и другите традиционални занаети неопходно е тие да се интегрираат во образовниот систем. „Има иднина во грнчарството, но потребен е поттик“, истакнува тој. „Јас и сопругата професионално се занимаваме со овој занает веќе 15 години. На пазарот има побарувачка, но недостасуваат луѓе коишто можат да ја задоволат. Јас сум жив доказ дека може да се живее од грнчарство.“  Оваа иницијатива во Велес е само еден од 50-те проекти поддржани од програмата ReLOaD во Северна Македонија изминативе три години. Проектите се фокусирани на оснажување на младите, промовирање на социјалната кохезија, заштита на животната средина и зачувување на културното наследство.  За овие млади учесници, работилниците за грнчарство се многу повеќе од воннаставна активност – тие се нишка што ги поврзува со нивното културно наследство и им нудат потенцијал за идна успешна кариера. Како што вели Анастасија: „Би било убаво грнчарството да се зачува како занает, бидејќи е дел од традицијата на нашата земја.“  Оваа приказна сведочи како старите занаети може повторно да заживеат со ентузијазмот на младите, со ветар во грбот што ќе им го даде мудроста на оние кои со години ги одржуваат во живот овие традиции.  Тоа ни е јасен показател дека дури и во дигиталната ера, креативноста и врската со наследството продолжуваат да бидат значајни и да нè исполнуваат.