Денес, Европската комисија усвои нов План за раст за Западен Балкан, со цел да приближи дел од придобивките од членството во регионот пред пристапувањето, да поттикне економски раст и да ја забрза многу потребната социо-економска конвергенција. Целта треба да биде да им се овозможи на партнерите да ги засилат реформите и инвестициите со цел значително да се забрза процесот на проширување и растот на нивните стопанства. За оваа цел, предложен е нов Фонд за реформи и раст на Западен Балкан од 6 милијарди евра за периодот 2024-2027 година. Плаќањата ќе се реализираат дури по исполнување на договорените реформи.

Како дел од Планот за раст, секој партнер од Западен Балкан ќе биде поканет да подготви Реформска агенда заснована на постоечките препораки, вклучително и од годишниот Пакет за проширување и Програмите за економски реформи (ERP) на земјите. Оваа Реформска агенда ќе биде консултирана, оценувана и усвоена од страна на Комисијата.

Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен изјави: „Со денешното усвојување на новиот План за раст за Западен Балкан од 6 милијарди евра, ги приближуваме економиите од Западен Балкан поблиску до ЕУ. Потенцијалот на овој План за раст е исклучително голем. Овој план за раст може да ја удвои економијата на Западен Балкан во следните 10 години. Со комбинацијата на реформи и инвестиции, Планот ќе му овозможи на Западен Балкан наскоро да има корист од клучните области на нашиот единствен пазар, вклучувајќи го слободното движење на стоки, услуги и работници, единствената зона за плаќања во евра, транспортот, енергијата и единствениот дигитален пазар.”

Следни чекори

Сега останува на Европскиот парламент и на Советот да го испитаат предлогот за Фондот во рамките на пакетот за среднорочна ревизија на MFF. Откако ќе бидат усвоени, шесте партнери од Западен Балкан ќе бидат поканети да ги поднесат своите индивидуални реформски агенди во кои ќе се наведат социо-економските и фундаменталните реформи што ќе ги преземат за да ги поттикнат растот и конвергенцијата според Планот за раст во периодот од 2024 до 2027 година. Како неопходен предуслов, Србија и Косово треба да се вклучат конструктивно во Дијалогот за нормализација на односите поддржан од ЕУ, предводен од Високиот претставник.

Конкурсот обезбедува финансиска поддршка на организации и индивидуални уметници кои сакаат да бидат домаќини на меѓународни уметници и културни професионалци за резиденцијален проект. Вториот конкурс за домаќини за резиденцијален престој во рамките на шемата за мобилност Culture Moves Europe беше отворен на 16 октомври 2023 година. Конкурсот обезбедува грантови за организации и индивидуални уметници регистрирани како правни лица во една од 40-те Креативни европски земји, кои сакаат да бидат домаќини на меѓународни уметници и културни професионалци за резиденцијален проект.

Апликантите треба да ги испратат своите предлози со детали за времетраењето, целите и очекуваното влијание на нивниот проект за резиденцијален престој. Од нив се бара да обезбедат соодветна средина, опрема и ментор за поканетите уметници. Ова обезбедува учесниците да имаат добри услови за имплементација на своите проекти.

Акцијата за резиденцијален престој е насочена кон домаќини кои работат во архитектура, културно наследство, дизајн и моден дизајн, литература, музика, перформанс уметности и визуелни уметности. Процесот на аплицирање е поделен во две фази:

Избор на домаќини и потврда на поканетите уметници, творци и културни професионалци избрани од страна на домаќините.

Пристапноста и инклузивноста се во срцето на Culture Moves Europe. Посебна финансиска поддршка им се нуди на учесниците кои живеат со попреченост и оние кои имаат деца на возраст под 10 години. Исто така, постои посебна поддршка за оние кои патуваат во и од прекуокеанските земји и територии, како и најоддалечените региони на ЕУ. Culture Moves Europe е подеднакво посветена да работи на одржлив и еколошки одговорен начин и апликантите се поканети да ги вклучат тие аспекти во нивните проекти за резиденцијален престој. Уметниците и културните професионалци кои учествуваат се охрабруваат да користат поодржливи транспортни средства. Оние кои ќе изберат да не патуваат со авион ќе добијат дополнителен износ за компензација на повисоките трошоци за зелено патување.

Само еден ден пред Самитот Берлински процес во Тирана, Младите европски амбасадори (YEA) имаа привилегија да се сретнат со претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лејен, на поднесувањето на апликациите за кампусот на Колеџот на Европа во Тирана за академската 2024-2025 година.

Дополнително, ректорот на Колеџот на Европа, Федерика Могерини, упати покана до Младите европски амбасадори да ги посетат канцелариите на Колеџот на Европа во Тирана за разговори во врска со потенцијална идна соработка. Како регионална мрежа, Младите европски амбасадори со задоволство ќе ја прошират оваа вредна можност не само кон младите студенти во Албанија, туку и кон оние од #Западен Балкан и низ Европа.

Колеџот на Европа започна постдипломска програма „Магистер по европска трансформација и интеграција – ЕУ и Југоисточна Европа“ која ќе биде понудена во новоформиранот кампус во Тирана. На својот нов кампус во Тирана, Колеџот ја поддржува својата цврста посветеност на највисоките стандарди за академска извонредност по кои оваа институција е позната.

Магистер по европска трансформација и интеграција е замислена да одговори на зголемената побарувачка за експерти кои покажуваат темелно разбирање на процесот на проширување на Европската унија и добро оформена, критичка перспектива за истакнатите предизвици на 21 век, со особен акцент на односите во Југоисточна Европа и ЕУ-Западен Балкан.

За време на 10-месечната програма, почнувајќи од септември 2024 година, учесниците ќе се стекнат со темелно знаење за институционалната архитектура на ЕУ и нејзиното функционирање низ различни димензии. Студентите ќе ги истражуваат можностите и предизвиците на пристапниот процес во ЕУ, ќе развијат регионална експертиза за Југоисточна Европа и ќе се занимават со важни современи прашања како што се дигитализацијата, климатските промени и енергетската транзиција.

Ви благодарам многу, премиере, драг Еди,

Господин Бундесканзлер,

Драги пријатели,

Каква приказна штотуку видовме на екранот, каква приказна. И колку моќна порака e тоа што ова не е само десетти Берлински процес, туку и првпат во земја од Западен Балкан. Моќна порака во светот што го опиша, Еди, каде што сме сведоци на страшна војна што ја започна Русија против Украина. Украина се бори за својот суверенитет и територијален интегритет и за нашите вредности. Исто така, видовме и грозоморен терористички напад на Хамас во кој загинаа повеќе од 1.400 луѓе, мажи, жени, деца, бебиња, само затоа што се Евреи. Живееме на планета што гори. Ние сме предизвикани од GenAI. Во овие времиња, ви требаат најдобри пријатели. И како што рековте вие, вие сте најдобриот пријател што можеме да го посакаме. Дозволете ни да работиме за да се приклучите на Европската унија која докажа дека е возможно заедно да имаме траен мир и одржлив просперитет.

И навистина, каква моќна порака упативме вчера, кога започнавме со регистрацијата на Тиранскиот колеџ на Европа. А тие млади студенти сега ќе учат европски прашања. Тие потекнуваат од Албанија, од целиот Западен Балкан, од Европската Унија. Каква моќна порака за следната генерација која ќе ја унапреди идејата за Европската унија.

Берлинскиот процес, како што рековте, започна во 2014 година. И вреди да се разгледаат трудовите од тоа време: „Целта да се постигне вистински напредок во реформскиот процес и регионалната економска соработка“. Затоа сме тука. И веќе поставивме добра основа со нашиот економски и инвестициски план од 30 милијарди евра. Се испорачуваат резултати. Половина од планот, 16 милијарди евра, всушност се веќе распоредени. Но, треба да се направи повеќе. И сакам да се фокусирам неколку минути на тоа.

Нашите економии, Западниот Балкан и Европскиот единствен пазар, сè уште се премногу оддалечени. Економиите од Западен Балкан се 35% од ЕУ просекот. Значи, ние навистина треба да го искористиме потенцијалот што е овде во Западен Балкан и да го доближиме до Европскиот единствен пазар. А токму ова е целта на Планот за раст. Знаеме дека, од искуството од проширувањето, силата на проширувањето секако лежи во вредностите што нè обединуваат со земјите кои, чекор по чекор, се приклучија на Европската унија. Но, втората сила е економскиот развој. Секогаш кога имаше проширување, не само што оние земји кои пристапија кон Европската унија имаа огромен поттик во нивниот економски развој бидејќи се приклучија на Единствениот пазар, туку и Европската унија се подобруваше затоа што Единствениот пазар стана поголем.

И ова е сега принципот на Планот за раст. Сакаме практично да ги отвориме вратите на Единствениот пазар, Европскиот единствен пазар, на компаниите од Западен Балкан во специфични области. И ние треба да го организираме ова сега. Ги отвораме вратите во области, во форма на слободно движење на стоки и услуги, патниот транспорт, енергијата, електричната енергија, Единствениот дигитален пазар на ЕУ и, што е многу важно, ги олеснуваме безготовинските плаќања со единствена европска платежна област – само како примернаведувам неколку елементи.

Но, се разбира, отворањето на вратите не е доволно. Земјите од Западен Балкан, исто така, треба да го комплетираат својот Заеднички регионален пазар. А тоа значи дека услов е и земјите од Западен Балкан да им дадат пристап на соседите до нивниот пазар [да им дадат на соседите пристап до нивниот пазар]. Со други зборови, ако го свртам ова од другата страна, доколку има блокади, единствениот што можете да го блокирате сте самите вие. Останатите ќе продолжат понатаму.

И за да се продолжи понатаму, потребни се реформи, длабоко вкоренети реформи, исто така, за подобрување на бизнис климата, со цел да се направи околината поатрактивна. Овие реформи ќе бидат придружени со финансирање на инвестиции од Европската Унија, доколку се случат. Овој План за раст е многу силен поттик. Поттик економски да се отворат вратите, но и да се побара отворање на границите меѓу земјите од Западен Балкан и да се направат потребните реформи. Со тоа доаѓа и финансирањето на инвестиции.

Само со заедничка работа ќе го доведеме Западен Балкан таму каде што припаѓате, во срцето на Европската унија. Историјата, навистина, е во движење. Мојата порака е: Ова е одлучувачки момент сега. Не пропуштајте ја можноста, зграпчете ја можноста, искористете го моментот и ние работиме заедно со вас за тоа.

Благодарам многу, Еди.