Skip to main content

Zelena tranzicija Crne Gore

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Paket energetske podrške EU podstiče ekološku održivost i ekonomski rast u Crnoj Gori.

Paket energetske podrške za Crnu Goru direktno iz budžeta EU, vrijedan 30 miliona eura, zvanično je pušten u rad na svečanosti u Podgorici u martu ove godine. Ova sredstva se koriste za pomoć najugroženijim grupama u Crnoj Gori da se izbore sa povećanim životnim troškovima, koji su izazvani agresorskim ratom Rusije protiv Ukrajine, ali i za prelazak zemlje na zelenu energiju. U okviru regionalnog paketa od milijardu eura namijenjenog podršci našim partnerima sa Zapadnog Balkana u rješavanju energetske situacije i visokih cijena koje su nastale kao posljedice rata između Rusije i Ukrajine, Crna Gora je dobila brzi podsticaj od 27 miliona eura, dok je ukupna vrijednost paketa direktne budžetske podrške Crnoj Gori iznosila 30 miliona eura. Isplata ovih sredstava uključuje direktnu novčanu kompenzaciju računa za električnu energiju porodicama koje primaju socijalnu pomoć i kao jedini način da se osigura dugoročna održivost snabdijevanja energijom – ulaganje u obnovljive izvore energije i povećanje energetske efikasnosti.

 “Trenutno izvodimo radove na renoviranju tri škole koje su izgrađene 1960-ih godina. Naše prve procjene pokazuju da će ove škole postići uštedu energije i do 50%”

Osim direktne budžetske podrške, paket energetske podrške EU uključuje i drugi dio, koji se sastoji od grantova za unapređenje energetske tranzicije, efikasnosti i nezavisnosti Zapadnog Balkana u bližoj budućnosti ali i nadalje. Jedna od inicijativa u Crnoj Gori koja uključuje podršku drugog dijela Energetskog paketa je projekat „Promocija energetske efikasnosti u javnim zgradama – ozelenjavanje javne infrastrukture u Crnoj Gori“ u administrativnom, socijalnom i obrazovnom sektoru koji realizuje Ministarstvo za kapitalne investicije Crne Gore. Cilj je poboljšati energetsku efikasnost u odabranim javnim zgradama, što će doprinijeti smanjenju emisije gasova koji izazivajhu efekat staklene bašte, te postizanju Namijenjenog nacionalno utvrđenog doprinosa (INDC). Osim toga, obnovljiva energija (npr. solarna energija ili bioenergija) treba da se koristi tamo gdje je to moguće. Projekat se realizuje u okviru Regionalnog programa energetske efikasnosti (REEP).

Projekat se fokusira na javne zgrade mahom izgrađene između 1930-ih i 1980-ih koje su zastarjele. Hronični problemi su: zastarjeli sistemi grijanja sa niskom efikasnošću, loše izolovani krovovi i krovovi koji prokišnjavaju, dotrajali prozori sa jednim staklom i toplotni mostovi, što dovodi do buđi i mnogih drugih nedostataka. Potrošnja energije je shodno tome visoka, lakoća korištenja (unutrašnja klima, udobnost) je ozbiljno ograničena, a mnoge zgrade su gotovo u potpunosti dotrajale glede njihovog ekonomskog i tehničkog vijeka. Nakon implementacije strukturnih mjera i mjera energetske efikasnosti, uslovi korištenja će se poboljšati i značajno smanjiti operativni troškovi. Velika vidljivost investicija u javnom sektoru služiće i kao primjer privatnim domaćinstvima i privatnom sektoru. Projektom će biti obuhvaćeno oko 20 objekata (škole, jedan studentski dom, jedan dom za stara lica i jedna upravna zgrada).

Projekat nadgleda Đorđina Lovrić, u funkciji rukovodioca u ime Ministarstva energetike i rudarstva Crne Gore. Ona naglašava veliki značaj projekta za javne objekte Crne Gore. “Trenutno radimo na renoviranju tri škole koje su izgrađene šezdesetih godina prošlog vijeka. Naše prve procjene govore da će ove škole ostvariti uštedu energije i do 50%”, navodi Đorđina. Ona nastavlja da će, osim ekonomske koristi, intervencije projekta imati i ključnu ulogu u smanjenju emisije CO2, čime će se doprinijeti očuvanju životne sredine i poboljšanju ukupnog nivoa udobnosti učenika i nastavnika u ovim obrazovnim ustanovama.

“Škole rade sa fiksnim godišnjim budžetom, a osim raznih pogodnosti, imaće mogućnost da finansijski višak ostvaren uštedom energije iskoriste za druge namjene. To može uključivati nabavku nove opreme, računara i drugih sredstava za podizanje obrazovnih standarda u ovim institucijama.”

O projektu

Regionalni program energetske efikasnosti (REEP) osnovan je 2013. godine od strane EBRD-a zajedno sa Evropskom komisijom, Sekretarijatom Energetske zajednice, WBIF-om i bilateralnim donatorima. Program kombinuje podršku politike sa zajmovima, tehničkom pomoći i podsticajima za podršku investicijama u energetsku efikasnost i obnovljivu energiju u javnom i privatnom sektoru na Zapadnom Balkanu. EBRD i KfW vrše implementaciju programa, koji djeluje direktno i preko posrednika i predstavlja vodeće ulaganje Ekonomskog i investicionog plana. Od svog početka, integrisani paket koji se nudi kroz REEP dosegao je 1.000 malih i srednjih preduzeća, preko 12.700 domaćinstava i 290 javnih zgrada u 700 gradova i prigradskih naselja. Povezane investicije se pretvaraju u 842.000 MWh/godišnje ušteđene energije, 540.000 t CO2/godišnje izbjegnute emisije i instalirani kapacitet obnovljive energije od 120 MW. Do kraja 2021. REEP je mobilisao 630 miliona eura ukupnih investicija, sa 78,8 miliona eura doprinosa EU u vidu podsticaja. REEP je 2022. godine primio dopunu od 102 miliona eura dodatnih sredstava EU kroz Paket energetske podrške .

Povećanjem energetske efikasnosti javnih zgrada, ove investicije su usklađene sa obavezama navedenim u Zakonu o efikasnom korištenju energije u Crnoj Gori, koji je oblikovan po direktivama EU. Ova inicijativa će za rezultat imati smanjenje emisije gasova koji izazivaju efekat staklene bašte, čime će se doprinijeti postizanju unaprijed zacrtanih ciljeva nacije u očuvanju okoliša. Nadalje, ove investicije će igrati ulogu u očuvanju i stvaranju radnih mjesta u domaćem građevinskom i savjetodavnom sektoru.

Gospođa Đorđina Lovrić govori o širokoj prepoznatljivosti i evidentnim prednostima koje projekat nudi školama i drugim institucijama. “Škole rade sa fiksnim godišnjim budžetom, a osim raznih pogodnosti, imaće mogućnost da finansijski višak ostvaren uštedom energije iskoriste za druge namjene. To može uključivati nabavku nove opreme, računara i drugih sredstava za podizanje obrazovnih standarda u ovim institucijama.“, ističe Đorđina.

Očuvanje kulturne baštine u Sarajevu

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Projekti koje finansira EU podržavaju NVO u Sarajevu u promovisanju kulturnog i tradicionalnog nasljeđa

Pandemija COVID-19 ne samo da je imala dubok uticaj na zdravlje ljudi na globalnom nivou, već je takođe ostavila traga na kulturne, društvene i ekonomske prilike širom svijeta. Ovaj negativan uticaj se izrazito osjetio u Bosni i Hercegovini. Na primjer, Vedad Štaljo, predstavnik Kulturno-umjetničkog društva “LOLA” nevladine organizacije sa sjedištem u Sarajevu, ističe značajno opadanje u broju njihovih aktivnosti. Ovo opadanje se nastavilo i u periodu poslije pandemije, usljed smanjenog interesovanja mladih za učešće u folklornim i drugim tradicionalnim manifestacijama koje organizuje ova NVO. Vedad se osvrće na ovu situaciju, s riječima: “Tada smo počeli da tražimo načine da oživimo interesovanje mlađe generacije za tradiciju i aktivnosti naše organizacije.”

„Cilj nam je bio da što više mladih ljudi uključimo u ovaj projekat, da bismo omogućili njihov lični razvoj i istovremeno doprinijeli rastu naše lokalne zajednice.“

S fokusom na ove ciljeve, Kulturno-umjetničko društvo „LOLA“ je pokrenulo projekat pod nazivom Through the alleys of traditions (“Kroz sokake tradicije”). Ovaj projekat je dobio podršku kroz Regionalni program za lokalnu demokratiju na Zapadnom Balkanu 2 (ReLOaD2), koji finansira EU, a implementuje UNDP. Kroz ovu inicijativu sproveden je niz kulturnih i umjetničkih aktivnosti kako za mlade tako i za odrasle na području opštine Novo Sarajevo. Ove aktivnosti su imale vitalnu ulogu u očuvanju kulturnog nasljeđa i tradicije različitih zajednica i nacionalnosti u Bosni i Hercegovini. Nadalje, poslužili su kao katalizator za implementaciju Strategije za mlade Opštine Novo Sarajevo 2022-2027. Vedad pojašnjava ciljeve projekta, navodeći: „Naš cilj je bio da što više mladih ljudi uključimo u ovaj projekat, da bismo omogućili njihov lični razvoj i istovremeno doprinijeli rastu naše lokalne zajednice.“.

Projekat je strukturno podijeljen u dva različita modula. Prvi modul je obuhvatio aktivnosti kao što su priprema i organizacija izložbe fotografija narodne nošnje. To je uključivalo i pripremanje i organizaciju otvaranja izložbe narodnih nošnji koje predstavljaju različite narode i narodnosti Bosne i Hercegovine. S druge strane, drugi modul je podrazumijevao organizaciju cjelovečernjeg kulturno-umjetničkog koncerta.

“Primarni cilj projekta MOST je da se izgrade veze između različitih generacija i da se mladi ljudi nauče važnosti kulturnih tradicija u oblastima kao što su hrana, muzika i još mnogo toga.”

O projektu

Regionalni program o lokalnoj demokratiji na Zapadnom Balkanu 2 (ReLOaD2) je nastavak inicijativa koje podržava EU – Projekat jačanja lokalne demokratije (LOD, 2009-2016) i naknadno prošireni Regionalni program za lokalnu demokratiju na Zapadnom Balkanu (ReLOaD, 2017-2020). Kao i prethodni, ovaj projekat finansira Evropska unija (EU), a sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP). ReLOaD2 se implementuje na Zapadnom Balkanu, posebno u Albaniji , Bosni i Hercegovini (BiH) , Kosovu *, Sjevernoj Makedoniji, Crnoj Gori i Srbiji .

Nedavno je Kulturno-umjetničko društvo „LOLA“ započelo novi projekat pod nazivom MOST- „Međugeneracijski odnos, saradnja i tradicija“, koji finansira Regionalni program za lokalnu demokratiju na Zapadnom Balkanu 2 (ReLOaD2). Ovu inicijativu zajednički sprovode Kulturno-umjetničko društvo “LOLA” i Udruženje Partnerstvo za javno zdravstvo u okviru Opštine Novo Sarajevo. Kroz ovaj projekat, partneri koji ga implementuju imaju za cilj da odgovore na potrebe stanovništva opštine pružanjem poboljšanih kulturnih i umjetničkih iskustava njegovanjem međugeneracijske saradnje. Oni nastoje premostiti generacijski jaz između mlađih pojedinaca i onih u trećoj starosnoj grupi, organizovanjem aktivnosti koje spajaju ova dva demografska segmenta. Vedad artikuliše svrhu projekta, objašnjavajući: “Primarni cilj projekta MOST je da se izgrade veze između različitih generacija i da se mladi ljudi nauče važnosti kulturnih tradicija u oblastima kao što su hrana, muzika i još mnogo toga.”

Određeno je da bi projekat MOST trebalo da traje šest mjeseci, tokom kojih će se održati niz različitih radionica kako bi učesnici bili angažovani tokom cijelog projekta.

Pristupačan roming podataka: Premošćavanje jaza između EU i Zapadnog Balkana

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Uz podršku EU i RCC-a telekom operateri pružaju pristupačne naknade za roming podataka između Zapadnog Balkana i EU

U decembru 2022. godine, 38 telekomunikacionih operatera iz EU i Zapadnog Balkana pristalo je na sniženje cijena upotrebe mobilnih podataka u romingu. Ovaj sporazum je sada stupio na snagu od 1. oktobra 2023. godine, što znači da je prenos podataka u romingu između Zapadnog Balkana i EU postao pristupačniji i građanima i preduzećima u ovim regionima. Ovi operateri su se dobrovoljno obavezali da smanje razliku između rominga podataka i domaćih naknada prilikom putovanja između EU i Zapadnog Balkana u oba smjera. Početna sniženja cijena trenutno provode telekom operateri koji učestvuju. Mnogi od njih nude pakete sa cijenama znatno ispod dogovorenih maksimalnih granica, što ih čini dostupnim širokom spektru potrošača. Dalja smanjenja su predviđena za 2026. godinu, slijedeći dogovoreni plan, s ciljem da se cijene rominga podataka približe domaćim cijenama do 2028. godine.

Virtit Gacaferi, je kosovski biznismen koji redovno putuje u zemlje EU. G. Gacaferi ima značajan udio i rukovodeći je partner jedne od najuspješnijih turističkih kompanija na Kosovu, poznatoj kao Balkan Natural Adventure. Svake godine, njegova kompanija dočekuje stotine posjetilaca, koji žele da istraže atrakcije Kosova, iz svih krajeva sveta, uključujući zemlje EU. Osim toga, on je i predsjednik odbora prve kompanije finansijskih tehnologija na Kosovu, iz franšize kompanije Paysera čije je sjedište u Litvaniji. Zbog prirode svoje profesije, gospodin Gacaferi često putuje u zemlje EU kako bi učestvovao na turističkim sajmovima i sarađivao sa svojim partnerima iz EU. Virtit je iznimno zahvalan na smanjenju troškova ugovora o romingu podataka. „Kao nekome ko često ide na poslovna putovanja, ovo će imati važan pozitivan uticaj na to kako putujemo, te naše poslovne troškove uopšteno“, kaže Virtit.

“Nakon implementacije regionalnog RLAH-a, komesar Varhei je sazvao inauguracijski sastanak telekom operatera EU i Zapadnog Balkana. Ovaj sastanak je ubrzao proces, naglašavajući političku podršku i značaj predstojećih koraka.”

Adrien Kiraj iz DG NEAR-a, objašnjava genezu ovog poduhvata. Ukorijenio se nakon uspješnog donošenja regionalnog sporazuma Roam Like at Home (U romingu kao kod kuće) između šest privrednih sistema Zapadnog Balkana, počevši od 1. jula 2021. Ovo postignuće poslužilo je kao odlučujući preduslov razmatranja u vezi sa smanjenjem naknada za roming koji povezuju Zapadni Balkan i EU. Ona tvrdi: “Nakon implementacije regionalnog RLAH-a, komesar Varhei je sazvao inauguracijski sastanak telekom operatera EU i Zapadnog Balkana. Ovaj sastanak je ubrzao proces, naglašavajući političku podršku i značaj predstojećih koraka.”

  2018. godine utvrđeno je da proširenje Roam Like at Home sporazuma na zapadni Balkan nije pravno izvodljivo. Shodno tome, smanjenje troškova rominga između Zapadnog Balkana i EU moralo se oslanjati na Dobrovoljne komercijalne sporazume, uzimajući u obzir poslovne modele operatera, prodajne interese i usklađenost sa relevantnim propisima o konkurenciji i trgovini. Pregovaranje je nadgledalo Vijeće za regionalnu saradnju u dogovoru sa Evropskom komisijom i DG NEAR-om, uz savjetodavni doprinos DG CNECT-a. Održalo se više rundi pregovora između operatera EU i Zapadnog Balkana prije nego što je dogovorena i potpisana konačna dobrovoljna deklaracija o romingu 6. decembra 2022. godine, tokom samita EU-Zapadni Balkan.

Nakon potpisivanja deklaracije, nastavljeni su pregovori da se utvrde maksimalne cijene u sklopu smanjenja maloprodajnih naplata za usluge rominga podataka. Do 1. maja 2023. ukupno 36 operatera, uključujući istaknuta preduzeća iz EU kao što su DT, Orange, A1, United Group i 4IG, kao i operateri Zapadnog Balkana, potpisalo je konačni sporazum. Dogovoreni plan je sljedeći: Počevši od 1. oktobra 2023, ograničenje maloprodajne cijene podataka biće 18 EUR/GB, zatim 14 EUR/GB od 1. januara 2026. i 9 EUR/GB od 1. januara 2028.

“Ovaj proces omogućava lakše predviđanje troškova, i što je najvažnije pomaže da se mušterije ne šokiraju nenadanim iznosima na računu.”

O projektu

38 telekomunikacionih operatera iz EU i Zapadnog Balkana složilo se da učine roming podataka između Zapadnog Balkana i EU pristupačnijim građanima i preduzećima u oba regiona, u procesu koji podržavaju Vijeće za regionalnu saradnju (RCC) i Evropska komisija. Ovaj sporazum je ostvaren u skladu sa Deklaracijom o romingu potpisanom na decembarskom samitu EU-Zapadni Balkan u Tirani.

Svojim dobrovoljnim sporazumom, operateri su se obavezali da će značajno smanjiti razliku u naplati usluga u romingu i domaćih naknada za korištenje podataka u oba smjera između EU i Zapadnog Balkana. Maksimalni nivoi maloprodajnih cijena (‘ograničenja cijena’) za 1 gigabajt smanjit će se od oktobra 2023. do 2028. na sljedeći način: 18 € od 1. oktobra 2023. , 14 € od 2026. i 9 € od 2028. Predviđeno je da se obavljaju godišnji pregledi stanja kako bi se ocijenio uticaj promjena i odredili sljedeći koraci.

Sara Meić iz DG NEAR-a ističe značaj deklaracije kao inicijative koja poboljšava predvidljivost troškova i pomaže da se korisnici usluga ne šokiraju nenadanim iznosima na računu. Ovo takođe pokazuje tržišnu susretljivost. U narednim fazama, Evropska komisija ima za cilj da proširi ovu inicijativu i na telekom operatere koji trenutno nisu dio procesa. Osim toga, nastojat će dodatno smanjiti gornje granice cijena kroz godišnje preglede stanja. Sara navodi: “U narednim koracima, željeli bismo se pozabaviti i pitanjem veleprodajnih cijena rominga, što bi imalo pozitivan uticaj na naknadno smanjenje maloprodajnih cijena.”

Ulazak Srbije u Erazmus plus program: njegovanje međusobnog razumijevanja i mogućnosti

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Pregled podrške EU Srbiji kroz ERASMUS+ program

Srbija je 5. februara 2019. značajano zakoračila u Erazmus plus program, prelazeći iz obične zemlje partnera u aktivnog učesnika. Na ovaj istorijski dan, komesar Navračić potpisao je ključni sporazum sa ministrom prosvjete, nauke i tehnološkog razvoja Srbije, Mladenom Šarčevićem. Put ka ovom statusu i sporazumu obilježile su brojne procedure procjena, da bi se potvrdilo da je Srbija u potpunosti spremna da preuzme dinamičniju ulogu unutar evropskih okvira. Ovim dostignućem, Srbija je sa ponosom postala 34. zemlja koja se pridružila cijenjenoj ligi zemalja Erazmus plus programa u Evropi.

 

Srbija je i prije 2019. godine kroz različite projekte bila aktivno uključena u ovaj globalni program. Prebrodila je mnoge izazovne inicijative, a srpske organizacije su stekle značajno iskustvo kao partnerski entiteti u okviru Erazmus plusa. Prava ilustracija toga je činjenica da je skoro 7.000 srpskih studenata krenulo na putovanja u inostranstvo, dok je blizu 4.300 evropskih akademskih građana posjetilo Srbiju u okviru nekoliko Erazmus plus projekata od 2014. godine.

“Kroz ERASMUS+ projekte, imala sam priliku da steknem obilje novih znanja, uspostavim veze sa ljudima i prijateljima iz gotovo svake evropske zemlje i steknem nove perspektive. Ova iskustva su nesumnjivo preoblikovala moj život.”

Time što je zvanično postala zemlja učesnica programa Srbiji se otvorilo mnoštvo mogućnosti u posljednje četiri godine u okviru Erazmus Plusa. Ovaj novi status omogućio je Srbiji da se angažuje u širem spektru projekata, koji obuhvataju raznolik dijapazon aktivnosti. Naime, Srbija se pridružila projektima koji se fokusiraju na sport, strukovno obrazovanje i obuku (VET), kao i na školsko obrazovanje i obrazovanje odraslih. Ovaj sporazum je efektivno oformio veze između Srbije i drugih zemalja EU.

Teodora Cekić, mlada muzičarka iz Srbije, koja posjeduje diplomu osnovnih i master studija muzičke umjetnosti, živi je primjer transformativne moći ERASMUS+ projekata. Teodora nije samo mlada evropska ambasadorka već i posvećena omladinska aktivistkinja koja je kroz volonterski rad sarađivala sa brojnim nevladinim organizacijama. Među brojnim mladim Srbima koji su iskoristili prednosti ERASMUS+ projekata, Teodorino iskustvo je bilo posebno značajno. Aktivno je učestvovala u više od 20 kratkoročnih ERASMUS+ projekata i programa posljednjih godina, koji obuhvataju različite kategorije poput stundentskih razmjena i inicijative za izgradnju kapaciteta.

Osvrćući se na svoje iskustvo sa ERASMUS+ projektima, Teodora ističe njihov dubok uticaj na njen profesionalni i lični razvoj. „Kroz ERASMUS+ projekte imala sam priliku da steknem obilje novih znanja, uspostavim veze sa ljudima i prijateljima iz gotovo svih evropskih zemalja i steknem nove perspektive. Ova iskustva su nesumnjivo preoblikovala moj život“, strastveno govori Teodora.

 “Mislim da je promocija veoma važna jer većina ljudi iz Srbije koje srećem u ERASMUS+ su uglavnom isti ljudi. Dakle, potrebno nam je više promovisanja kako bi više mladih ljudi imalo koristi od programa.”

O programu

Erasmus+ je najveći evropski obrazovni program koji se bavi finansiranjem projekata mobilnosti i saradnje u oblasti obrazovanja, obuke, mladih i sporta. Nastao je 2014. godine, a 2021. je ušao u novi sedmogodišnji period implementacije koji će trajati do 2027. godine. Predviđeni budžet za ovaj sedmogodišnji period novog Erasmus+ programa veći je nego ikad i iznosi 26 milijardi eura.

ERASMUS+ se pokazao kao izuzetna prilika za Srbiju, s obzirom da nudi jedinstvenu priliku za njegovanje međuljudskih veza i njegovanje međusobnog razumijevanja. Naročito jer je to omogućilo Srbiji da proširi svoj domet van granica Evropskog prostora, stvarajući partnerstva sa međunarodnim saradnicima. Ovo proširenje je u skladu sa širim ciljem EU da unaprijedi saradnju sa zemljama Zapadnog Balkana, a uključivanje Srbije u zemlje Erazmus plus programa predstavlja značajan korak u tom pravcu.

Teodora, osvrćući se na uticaj ERASMUS+ projekata, ističe njihovu ogromnu vrijednost za mlade u Srbiji. Međutim, ona smatra da je opsežnija promocija neophodna kako bi se osiguralo da veći broj mladih može učestvovati u ovom programu. Teodora se strastveno zalaže za pospješeno promovisanje, napominjući da su većina pojedinaca iz Srbije koje susreće u ERASMUS+ inicijativama obično poznata lica. Ona kaže: „Mislim da je promocija veoma važna jer većina ljudi iz Srbije koje upoznajem u ERASMUS+ su uglavnom isti ljudi. Dakle, potrebno nam je više promovisanja kako bi što više mladih ljudi imalo koristi od programa“, naglašava Teodora .

Osnaživanje umjetnosti i kreativnosti u Srbiji

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Program Kreativna Evropa finansiran od strane EU podržava umjetnike i kulturne institucije u Srbiji.

Kreativna Evropa je program EU za podršku sektorima kulture i medija. Program se sastoji od dva potprograma: Kulture – za promociju sektora kulture i Medijskog programa – za podršku audio-vizuelnom sektoru. Kreativna Evropa sa budžetom od 1,46 milijardi eura podržava evropske kulturne i kreativne sektore obezbjeđujući sredstva za 2.500 umjetnika i profesionalaca kulturno-umjetničkog domena, 2.000 kina, 800 filmova, 4.500 prevoda knjiga i finansijsku garanciju do 750 miliona eura za mala preduzeća koja su aktivna u sektoru. Za istaknuti je to što je Kreativna Evropa posljednjih godina takođe proširila svoj domet na kulturne institucije i umjetnike na Zapadnom Balkanu, uključujući i one u Srbiji.

“Oba iskustva su bila vrlo vrijedna za moj umjetnički portfolio. Osim profesionalne ispunjenosti, imao sam i priliku da stvorim nova prijateljstva i veze. Sve u svemu, bilo je to nagrađujuće iskustvo koje me je mnogo čemu naučilo”

Damjan Jovičin je talentovani srpski kompozitor i pijanista, čije je sjedište u Beogradu. On je istaknuta ličnost među novom generacijom kreativnih umjetnika i kompozitora na Balkanu. Damjan se može pohvaliti bogatim muzičkim opusom, a njegova djela izveli su cijenjeni ansambli kao što su Orkestar i hor RTS-a, Ansambl Hermes, Kvartet Mivoš, Kvartet Manojlović, Zagrebački ansambl flauta, Gudački orkestar Fakulteta muzičke umjetnosti u Beogradu, Beogradski Gitarski Duo i brojni drugi.

 

Njegove kompozicije su predstavljene na prestižnim događajima i mjestima, uključujući Ljetnji kurs nove muzike u Darmštatu, Međunarodnu ljetnu akademiju Univerziteta za muziku i izvođačke umjetnosti u Beču, finski festival Time of Music, Walden Creative Music Retreat u Nju Hempširu, SAD, i Beogradski muzički festival (BEMUS).

Damjan je među srpskim umjetnicima koji su požnjeli plodove programa Kreativna Evropa. Njegove umjetničke kreacije našle su se na pozornici u Balkanskom omladinskom džez orkestru koji finansira EU i činile su dio “Opere: Past Present Perfect!” projekta (Opera: Prošlost Sadašnjost Savršenstvo!). Po njegovim vlastitim riječima, “Oba iskustva su bila vrlo vrijedna za moj umjetnički portfolio. Osim profesionalne ispunjenosti, imao sam i priliku da stvorim nova prijateljstva i veze. Sve u svemu, bilo je to nagrađujuće iskustvo koje me je mnogo čemu naučilo”, prisjeća se Damjan.

Međunarodna inicijativa „Opera: Past, Present, Perfect!“ pokrenuta je u okviru projekta Kreativna Evropa-Kultura: Evropski projekti saradnje 2020. godine. Projekat je trajao od septembra 2020. do februara 2023. Uz MOTO – muzičku, opersku i pozorišnu organizaciju, koja je nosilac projekta, saradnici su bili Nieuw Geneco iz Amsterdama (Holandija), Međunarodno udruženje mladih muzičara Gruzije iz Tbilisija (Gruzija), Univerzitet Donja Gorica u Podgorici (Crna Gora), i Malo pozorište “Duško Radović” u Srbiji.

“Omogućili su nam online predavanja o operskoj kompoziciji, koja su uključivala i vrijedne povratne informacije o našim muzičkim kompozicijama. Primanje smjernica od iskusnih kompozitora bilo je izuzetno obogaćujuće i značajno iskustvo.”

O programu

Program Kreativna Evropa 2021-2027 ima budžet od 2,44 milijarde eura, u poređenju sa 1,47 milijardi eura iz prethodnog programa (2014-2020). Kreativna Evropa ulaže u akcije koje jačaju kulturnu raznolikost i odgovaraju na potrebe i izazove kulturnog i kreativnog sektora. Glavni ciljevi programa su da se čuva, razvija i promoviše evropska kulturna i jezička raznolikost i baština, te da se poveća konkurentnost i ekonomski potencijal kulturnih i kreativnih sektora, posebno audiovizuelnog. Novine programa doprinijeće oporavku ovih domena, jačajući njihove napore da postanu inkluzivniji, digitalniji i ekološki održiviji.

Primarni cilj “Opera: Past, Present, Perfect!” projekta je podsticanje povezivanja i pružanje obrazovanja mladim stručnjacima, sa ciljem da se olakša međusektorski, međunacionalni i međugeneracijski dijalog (posebno između mladih stručnjaka i mentora). Projekat nastoji promovisati saradnju i razmjenu stručnosti, u konačnici repozicionirajući operu kao interdisciplinarnu i istinsku evropsku umjetničku formu.

U okviru ovog projekta izvedena je opera Damjana Jovičina “Ulica milosrđa” (Mercy Street) u Beogradu, u pozorištu Duško Radović. Međutim, pored mogućnosti da predstavi svoj rad, Damjan je iskoristio i mogućnosti mentorstva koje mu je pružio Sindikat holandskih kompozitora, zahvaljujući podršci projekta. “Omogućili su nam online predavanja o operskoj kompoziciji, koja su uključivala i vrijedne povratne informacije o našim muzičkim kompozicijama. Primanje smjernica od iskusnih kompozitora bilo je izuzetno obogaćujuće i značajno iskustvo”, priznaje Damjan.

EU4Culture grantovi transformišu žene zanatlije iz Kroje u digitalne preduzetnice

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Program EU4 Culture koji finansira EU podržava žene zanatlije u efikasnom brendiranju, marketingu i prodaji njihovih rukotvorina na internetu

Krojski zanatlije, zajedno sa predstavnicima opštine, mjesnih zajednica, Ministarstva kulture, Delegacije EU i UNOPS-a, učestvovali su na svečanosti povodom zapaženih rezultata postignutih kroz lokalnu inicijativu „Zanatlije između prošlosti i budućnosti“. Ova inicijativa koju realizuje Fondacija Progress i koja je podržana kroz EU4Culture program grantova, uključila je žene zanatlije u 12 obuka usmjerenih na korištenje društvenih medija i kreiranje vizuelno privlačnog sadržaja za efikasno brendiranje, oglašavanje i prodaju njihovih rukotvorina na internetu.

“Naša očekivanja su da će obuka iz brendiranja, digitalnog marketinga i online prodaje dati snagu zanatlijama da premoste digitalni jaz, i omogućiti im glatku tranziciju. Osim ekonomskih aspekata, ove ‘vještine budućnosti’ će doprinijeti očuvanju vijekovnih tradicija, osiguravajući njihov prelazak na sljedeće generacije.”

U sklopu projekta razvijena je i postavljena digitalna informativna tabla na ulazu u Staru čaršiju Kroje, koja služi kao vrijedan resurs za turiste koji traže informacije o zanatlijama i lokalitetima mjesne kulturne baštine. Štaviše, tabla će biti od koristi i opštini za bitna saopštenja zajednici. Vijekovima su reklamiranje i prodaja na pijaci tradicionalnih zanata drevnog planinskog grada Kroje bili muški poslovi. Prihodi su bili ograničeni na kratku turističku sezonu i u velikoj mjeri su ovisili o lijepom vremenu. Nove tehnologije su bile savršeno rješenje za pomoć zanatlijama da poboljšaju svoja sredstva za život i da postanu otporniji na buduće izazove i iznenađenja, kao što su pandemije, loši vremenski uslovi ili ograničenja putovanja.

„Naša očekivanja su da će obuka iz brendiranja, digitalnog marketinga i online prodaje dati snagu zanatlijama da premoste digitalni jaz, i omogućiti im glatku tranziciju. Osim ekonomskih aspekata, ove ‘vještine budućnosti’ će doprinijeti očuvanju vijekovnih tradicija, osiguravajući njihov prelazak na sljedeće generacije,” primijetila je Pamela Lama, viši programski menadžer EU4Culture.

“Nove vještine koje su stekle zanatlije Kroje, zajedno sa uspostavljanjem novog info punkta, ne samo da će unaprijediti ekonomski razvoj regiona, već će imati i ključnu ulogu u promociji turizma. Shodno tome, to će stimulisati lokalnu ekonomiju i generisati nove prihode za zajednice“, dodala je.

 „Učenjem lokalnih zanatlija digitalnim vještinama, premošćujemo prošlost i budućnost, i osiguravamo opstanak tradicionalnih zanata u modernom svijetu. Ova inicijativa ne samo da osnažuje zajednicu talentovanih žena zanatlija u Kroji, već i slavi bezvremensku ljepotu našeg nasljeđa, pretvarajući istoriju u živo remek djelo za generacije koje dolaze.”

O projektu

U novembru 2019. Albaniju je pogodio najsmrtonosniji zemljotres u zemlji u posljednjih 50 godina. Procijenjene jačine 6,3 po Rihterovoj skali, izazvao je veliku štetu u 11 opština. Projekat EU4Culture finansira Evropska unija (EU), a sprovodi ga Kancelarija Ujedinjenih nacija za projektne usluge (UNOPS) u bliskom partnerstvu sa Ministarstvom kulture Albanije. Fokusira se na renoviranje i revitalizaciju glavnih objekata kulturnog nasljeđa oštećenih u zemljotresu i predstavlja jedan od najvećih programa te vrste koji finansira Evropska unija sa ukupnim budžetom od 40 miliona eura. Vođen principom „Izgraditi ponovo i bolje“, EU4Culture se koncentriše na renoviranje glavnih lokacija kulturnog nasljeđa u skladu sa Okvirom UN-a za smanjenje rizika od katastrofa. Paralelno, projekat ima za cilj da unaprijedi turistički potencijal Albanije, čime direktno doprinosi lokalnom i regionalnom socio-ekonomskom oporavku. U tom cilju, poseban fokus je na inovativnim tehnologijama, uključujući digitalno pričanje priča i stvaranje multimedijalnih proizvoda dizajniranih da budu dostupni svima. U isto vrijeme, projekat podržava lokalno preduzetništvo, zanatstvo i kulturne inicijative koje se razvijaju oko odabranih lokacija kroz dodjelu grantova, pružajući direktan podsticaj lokalnoj ekonomiji.

EU4Culture je dodijelio grantove pet lokalnih inicijativa usmjerenih na podršku zanatlijama i podsticanje kulturološkog turizma u Kroji, od čega je dobrobit imalo više od 500 pojedinaca. Ove aktivnosti su stvorile 41 novu priliku za zapošljavanje, od kojih je 29 mjesta bilo posebno za žene. Inicijative su takođe doprinijele stvaranju 42 kulturno-turistička proizvoda, uključujući informativnu digitalnu tablu, razne brending pakete, promotivne video zapise, web stranice i drugo.

Juljan Aga, izvršni direktor Fondacije PROGRESS, objašnjava da je za njih „Zanatlije između prošlosti i budućnosti“ više od projekta. To je duboka posvećenost očuvanju kulturne tapiserije. „Učenjem lokalnih zanatlija digitalnim vještinama, premošćujemo prošlost i budućnost, i osiguravamo opstanak tradicionalnih zanata u modernom svijetu. Ova inicijativa ne samo da osnažuje zajednicu talentovanih žena zanatlija u Kroji, već i slavi bezvremensku ljepotu našeg nasljeđa, pretvarajući istoriju u živo remek djelo za generacije koje dolaze“, kaže Aga.

Turizam za budućnost: Inicijativa za eko-oznake na Kosovu i Crnoj Gori

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Projekat koji finansira EU podržava preduzeća u prekograničnom regionu između Kosova i Crne Gore da povećaju svoje kapacitete u sektoru turizma.

Ekološke oznake i međunarodno priznati sertifikati su obilježja koja se dodjeljuju proizvodima i uslugama  prepoznatim po umanjenom uticaju na okoliš u poređenju sa sličnim ponudama, što ih čini ekološki odgovornijim izborom. Unutar ugostiteljske industrije, eko-označavanje služi kao vrijedan alat za klijente, nudeći uvid u održive prakse koje hoteli uključuju u svoje svakodnevno poslovanje. Prema izvještaju Booking.com-a o održivom putovanju za 2019, nevjerovatnih 70% putnika, na globalnom nivou, izražava veću sklonost ka rezervaciji smještaja u ustanovama kada znaju da iste daju prioritet onome što je ekološki prihvatljivije, bez obzira na primarni cilj boravka na lokaciji.

Da bi eko-oznake zadržale svoj kredibilitet, moraju biti dodijeljene od strane nezavisnih ovlaštenih izdavača sertifikata koji posjeduju stručnost za temeljnu procjenu hotela i smještajnih jedinica. Kriterijumi koji se koriste za sertifikaciju eko-oznake trebaju biti javno dostupni korisnicima usluga, da bi se osigurala transparentnost u procesu. U idealnom slučaju, sveobuhvatna eko-oznaka treba da pokrije sve aspekte održivosti. Pored razmatranja ekoloških pitanja, ovo obuhvata i društvene standarde, kao što su uslovi rada u hotelu, te kulturni i ekonomski faktori. Važno je da turizam doprinosi destinaciji i njenim lokalnim zajednicama, omogućavajući im da aktivno učestvuju i oblikuju turističku industriju.

„Naš cilj sa ovim projektom je da podstaknemo novi pristup razmišljanju o budućnosti turizma u prekograničnom regionu. To uključuje uvođenje eko-oznaka, koje predstavljaju jedan od najvažnijih standarda turističke industrije u svijetu, a ranije nisu bile dostupne u našem regionu. “

Osim ispunjavanja potrebnih kriterijuma, sam proces sertifikacije uključuje komplikovane procedure i značajne finansijske obaveze koje može biti teško ispuniti. Prepoznajući ovo, partnerske nevladine organizacije (NVO) i opštine u prekograničnom regionu između Kosova i Crne Gore pokrenule su inicijativu da pomognu lokalnom ugostiteljskom sektoru u dobijanju sertifikovanih eko-oznaka.

Ahmet Jetulahu-meti, izvršni direktor Prishtina REA-a, vodi prekogranični konzorcijum odgovoran za implementaciju projekta „Turizam za budućnost“. Među različitim ciljevima, ovaj projekat ima i zadatak da pruži podršku hotelima i sličnim ugostiteljskim objektima u prekograničnim regionima kako bi im pomogao da se uključe u sertifikaciju ekološkim oznakama. Jetulahu objašnjava: „Naš cilj sa ovim projektom je da podstaknemo novi pristup razmišljanju o budućnosti turizma u prekograničnom regionu. To uključuje uvođenje eko-oznaka, koje predstavljaju jedan od najvažnijih standarda turističke industrije u svijetu, a ranije nisu bile dostupne u našem regionu.“ Vrijedi napomenuti da je ovaj projekat sufinansiran kroz Program prekogranične saradnje (CBC) između Kosova i Crne Gore koji podržava EU, uz potporu Opštine Peć, Opštine Kolašin, Prishtina REA-a i IPER-a.

Međunarodna sertifikacija eko-oznaka podrazumijeva sveobuhvatan skup kriterijuma podobnosti, koji pokrivaju aspekte kao što su infrastruktura, održivost životne sredine, profesionalnost osoblja, nabavka svježih i ekološki prihvatljivih proizvoda iz lokalnog područja te uključivanje kulturnog nasljeđa u ponudu.

Trenutno su u toku obuke o ovim ključnim temama za kompanije i turističke stručnjake koji se nalaze u prekograničnim regionima. U ove obuke, koje se održavaju odvojeno u Peći i Kolašinu, uključeno je oko 30 učesnika sa svake strane granice, koji su odabrani iz prijava na otvoreni poziv na učešće. Pored toga, projekat planira da obezbijedi obuku i sertifikaciju za 15 revizora specijalizovanih za eko-oznake. Kako naglašava Ahmet Jetulahu-meti, “Trenutno je primjetan nedostatak sertifikovanih revizora eko-oznaka na Kosovu, u Crnoj Gori ili bilo kojoj susjednoj zemlji. Stoga će postizanje ovih sertifikata biti značajna prekretnica za turizam u regionu.” Cilj nam je da sertifikujemo najmanje 20 korisnika grantova sa međunarodno priznatim ekološkim oznakama (10 iz regiona Peći i 10 iz regiona Kolašina), u skladu sa transparentnim pozivom za podnošenje prijava za grantove, podržanim od strane uporedno razvijene onlajn e-platforme.

„Interesovanje i učešće ovih kompanija je veliko i oni duboko cijene podršku koju pruža projekat.“

O programu

Globalni cilj IPA Programa prekogranične saradnje Crna Gora-Kosovo je poboljšanje standarda i kvaliteta života ljudi u programskoj oblasti kroz ekološki održiv i društveno inkluzivan ekonomski razvoj regiona, uz poštovanje njegovog zajedničkog kulturnog i prirodnog nasljeđa. To će se postići kroz zajedničke projekte koji spadaju u sljedeće programske tematske prioritete: promovisanje zapošljavanja, mobilnosti radne snage i društvene i kulturne inkluzije duž granice; zaštita životne sredine, promocija prilagođavanja i ublažavanja klimatskih promjena, sprječavanje i upravljanje rizicima i podsticanje turizma vezanog za kulturnu i prirodnu baštinu područja.

Osim sertifikacije eko-oznaka, projekat aktivno pomaže korisnicima u regionu olakšavanjem razvoja i implementacije integrisanih turističkih i komunikacijskih strategija, kao i propagiranjem kulturnog nasljeđa i lokalne privrede preko kreativne platforme e-turizma razvijene s ciljem da promoviše i internacionalizuje sektor turizma i kulturne baštine u prekograničnom području. Neke od značajnih aktivnosti su festivali prekograničnog turizma i organizacija i promocija dvije eko staze.  Ahmet Jetulahu-Meti pobliže objašnjava pozadinu projekta, napominjući da je sprovedeno opsežno istraživanje koje je uključivalo preko 136 preduzeća iz regiona. Većina ovih preduzeća izrazila je veliki interes za dobijanje podrške za međunarodno priznate ekološke oznake. Jetullahu naglašava visok nivo učešća i entuzijazma među predstavnicima kompanija, navodeći: „Interesovanje i učešće ovih kompanija je veliko i oni duboko cijene podršku koju pruža projekat.“

U brzoj traci za promjenu

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Veliki priliv finansija za osavremenjenje pruge Beograd-Niš podstiče regionalno povezivanje, trgovinu, rast i integraciju u EU.

Istorija željezničkog saobraćaja u Srbiji počinje sredinom 19. vijeka kada je značajan dio regiona još uvijek bio pod kontrolom Austro-Ugarske i Otomanske imperije. Početak željezničkog saobraćaja na teritoriji današnje Srbije dogodio se 20. avgusta 1854. godine, kroz poveznicu Lisava-Oravica-Bazijaš. U početku su vozove vukli konji, metodom koja je kasnije zamijenjena parnim lokomotivama. Ipak, najznačajnija ekspanzija se dogodila nakon Berlinskog kongresa i proglašenja nezavisnosti Kneževine Srbije u drugoj polovini 19. vijeka.

Korijeni srpskih željeznica kao korporacije sežu do 1881. godine kada je knez Milan I zvanično osnovao Srpsku narodnu železnicu. Inauguraciono putovanje od Beograda do Niša obavljeno je 23. avgusta 1884. godine, čime je zvanično obilježeno osnivanje preduzeća prema Železnicama Srbije. Ova željeznička ruta ima ogroman značaj u Srbiji i u funkciji je više od 130 godina.

“Osiguravanje nesmetanog transporta zahtijeva značajna ulaganja.”

Tokom 1990-ih, nakon raspada Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, srpski željeznički sistem se suočio sa značajnim izazovima. Zanemareno je održavanje infrastrukture, što je dovelo do naglog propadanja željezničkog saobraćaja, posebno po pitanju transporta robe. Previranja iz 1990-ih, uključujući sukobe, međunarodne sankcije i NATO bombardovanja, zajedno sa kasnijim ekonomskim krizama, dodatno su ometali neophodno održavanje srpske željezničke mreže, naročito vitalnu prugu na relaciji Beograd-Niš.

Anita Dimoski, vršilac dužnosti pomoćnika ministra za željeznički i intermodalni saobraćaj u Vladi Srbije, rasvjetljava situaciju. Ona objašnjava da su i Vlada i željeznice imale utvrđen plan za redovnu rekonstrukciju određene dužine željezničkih pruga svake godine. Međutim, zbog finansijske krize i uticaja pandemije COVID-19, ove rutinske aktivnosti održavanja morale su se odgoditi. „Osiguravanje nesmetanog transporta zahtijeva značajna ulaganja“, ističe gospođa Dimoski. Usljed toga našli su se prinuđeni da smanje brzine na dionicama na kojima intervencija nije bila moguća, a jedna takva dionica bila je i na relaciji Beograd-Niš.

Njegovana vizija željeznice koja nesmetano funkcioniše na ovoj ruti konačno je pred mogućnošću da se pretvori u stvarnost. Evropska unija je obećala značajnih 2,2 milijarde eura sredstava za prugu Beograd-Niš. Zahvaljujući ovoj finansijskoj podršci, putovanje vozom između ova dva srpska grada uskoro će trajati manje od dva sata, uz brzine do 200 km/h. Trenutno vožnja vozom traje najmanje šest sati, dok vožnja automobilom traje otprilike tri sata. Konkretno, Evropska unija će dati do 610 miliona eura bespovratnih sredstava, što to obilježava kao najveći grant EU za jedan projekat u Srbiji do sada. Ovaj sveobuhvatni paket takođe sadrži zajam od 1,1 milijardu eura od Evropske investicione banke (EIB) i 550 miliona eura zajma od Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD). Preostali dio investicija će pokriti Vlada Srbije.

Oliver Varhei, evropski komesar za pregovore o proširenju, istakao je značaj ovog projekta, rekavši: „Odabrali smo ovaj projekat jer je sposoban da promijeni realnost kopnenog kretanja za građane Srbije, za građane južne Srbije, a samim tim i za čitav region.” On je to iznio tokom promocije EU finansiranja u Beogradu 28. februara ove godine.

 “Ovaj segment željezničke pruge ima ogroman značaj za Srbiju. Pored ekonomskih i ekoloških implikacija, on ima i kulturni i društveni značaj. Povezivanje ljudi ne samo da podstiče održavanje postojećih prijateljstava, već i stvaranje novih i njegovanje društvenih odnosa.”

O projektu

Rehabilitacijom pruge Beograd-Niš poboljšaće se povezanost Srbije sa ostalim evropskim željezničkim mrežama. To će omogućiti brži transport tereta i značajno smanjiti vrijeme putovanja. Kako je željeznica čist način transporta, osavremenjenje željezničkog sistema takođe doprinosi čistijoj životnoj sredini. Transportni projekti finansirani od strane EU u Srbiji imaju za cilj da unaprijede veze i na taj način podstaknu ekonomsku integraciju – za Srbiju u regionu, a za region u EU. Oni doprinose reformi željeznice i uvođenju modernog, isplativog održavanja putne infrastrukture.

Nakon završetka, nova željeznica će moći da pruži značajne koristi, sa predviđenim godišnjim prometom od preko 2,3 miliona putnika i transportom 9,4 miliona tona tereta. Ovaj razvoj obećava stvaranje novih poslovnih prilika i perspektiva za posao. “Ovaj segment željezničke pruge ima ogroman značaj za Srbiju. Pored ekonomskih i ekoloških implikacija, on ima i kulturni i društveni značaj. Povezivanje ljudi ne samo da podstiče održavanje postojećih prijateljstava, već i stvaranje novih i njegovanje društvenih odnosa”, ističe gospođa Dimoski.

Gđa Anita Dimoski naglašava ključnu ulogu koju ima podrška EU u ovom projektu. “Oslanjanje isključivo na sopstvene resurse značajno bi produžilo rokove projekta i nametnulo veliki finansijski teret našoj vladi. Zahvaljujući ovoj podršci, moći ćemo da završimo projekat mnogo ekspeditivnije”, potvrđuje Dimoski.

Oživljavanje nasljeđa: Obnova bivše nadbiskupije Drača u Albaniji

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Projekat EU4 Culture koji finansira EU u bliskom partnerstvu sa Ministarstvom kulture obnavlja istorijsku zgradu Dračke nadbiskupije u Albaniji.

Godine 1850. nadbiskup Rafaele D'Ambrozio naišao je na protivljenje osmanske administracije kada je pokušao da uspostavi sjedište Katoličke crkve u Draču u Albaniji. Zbog toga se odlučio za Delbnište kao novu lokaciju. Iz te strateške tačke, nadbiskup je nadgledao i vodio mrežu od osamnaest primarnih župa koje su iznikle širom regiona, zajedno sa četiri druge dijeceze koje su se izgubile za vrijeme osmanske uprave. Štaviše, ovo područje je služilo kao centralno mjesto za različite skupštine posvećene očuvanju kulturnog identiteta, posebno u društvenim i političkim sferama tokom vladavine Osmanskog carstva. Pod vodstvom ove nadbiskupije, prve albanske škole nastale su u Šen e Premteu u Kurbinu 1632. godine, nakon čega su uslijedile ustanove u samom Delbništu 1856. godine, i kasnije u Tirani i Draču 1872. godine. U Delbništu su se 1903, 1904, i 1905. godine odigrale ključne sjednice, koje su dovele u pitanje poresku politiku osmanske vlade i na kojima se insistiralo na pravima naroda.

U ovom zdanju, nadbiskup Pren Bard Kamberi donio je važnu odluku da pošalje svog najbližeg pomoćnika Dom Nikole Kaćorija, kao predstavnika Kurbina i svih teritorija pod jurisdikcijom nadbiskupa Drača, da prisustvuje ceremoniji podizanja zastave u Valoni tokom proglašenja nezavisnosti 28. novembra 1912. Istog dana u 10 sati ujutro, iz Delbništa je stigla naredba da se albanske zastave podignu i u Milotu. Ova nadbiskupija je pretrpjela značajnu štetu od strane pobunjenika tokom teškog napada koji je predvodio Hadži Ćamili protiv Kralja Albanije Vilhelma od Vida, septembra 1914. Oko 1967. godine, za vrijeme komunističkog režima, crkva i centralno sjedište nadbiskupije prisilno su zatvoreni. Tokom narednih godina, lokacija je postepeno počela da gubi sjaj i propada. Međutim, ova građevina ima veliki istorijski značaj, pošto ju je dva puta posjetila albanska svetica, Majka Tereza iz Kalkute, nakon 1990. Događaji povezani sa ovom građevinom nisu samo sastavni dio istorije Crkve već i same albanske tradicije. Zbog toga ga je Ministarstvo kulture proglasilo “spomenikom kulture” u martu 2014. godine.

 “Zato ova obnova ima značaj u demonstriranju, i fizički i simbolično, želje da se ponovo uspostavi osjećaj pripadnosti, ne samo unutar Katoličke crkve, već i u cijelom albanskom društvu u njegovoj vjerskoj raznolikosti.”

Bivša nadbiskupija Drača u Delbništu (Lač) pretrpjela je veliku štetu u zemljotresu 2019. godine. Zbog svog dubokog istorijskog značaja, izabrana je za restauraciju u okviru projekta EU4 Culture, koji finansira EU, a sprovodi UNOPS u Albaniji u bliskom partnerstvu sa Ministarstvom kulture.

Don Masimiliano Maria Specia F.d.C, sudski vikar Nadbiskupije Tirana-Drač, objašnjava važnost obnove ovog spomenika. On naglašava da ova obnova ima za cilj oživljavanje lokaliteta koji obuhvata ne samo sjećanje na istorijske događaje, već i vezu s etnološkim, društvenim i kulturnim vrijednostima za koje su preci nacije podnijeli ogromne žrtve. „Zato ova obnova ima značaj u demonstriranju, i fizički i simbolično, želje da se ponovo uspostavi osjećaj pripadnosti, ne samo unutar Katoličke crkve, već i u cijelom albanskom društvu u njegovoj vjerskoj raznolikosti“, potvrđuje on.

Projekat restauracije ove zgrade, ukupne vrijednosti 620.000 eura, započeo je u julu 2022. godine i trajao je godinu dana. Cjelokupni radovi su obuhvatili popravke krova, utvrđivanje noseće strukture glavnog i susjednih objekata, te preciznu restauraciju prozora, vrata, podova kao i završnu obradu, sve u skladu sa odobrenim planovima. Nadalje, zamijenjena je i osavremenjena mehanička, električna i druga oprema. Projekat je podrazumijevao i iskop novog bunara i postavljanje visokonaponskih električnih kablova.

Lejla Hadžić iz UNOPS-a pojašnjava da je zgrada bila u teškom ruševnom stanju kako zbog neodržavanja, tako i zbog dodatne štete nastale tokom zemljotresa 2019. godine. Ona navodi da će obnovljena zgrada imati dvostruku namjenu, jer će funkcionisati kao svojevrsni manastir. Međutim, pošto je ovo javna investicija, biće dostupna i za upotrebu u zajednici. „S tim u vezi, u obnovi prvog sprata zgrade uređene su spavaonice, dok će prizemlje biti iskorišteno kao kuhinjski, trpezarijski i dnevni prostor. Na taj način mjesni školarci mogu iskoristiti prostor za domaće zadatke ili druge aktivnosti za školu. U suštini, zajednica će imati priliku da cijeni i koristi ovaj prostor“, napominje Lejla.

 „Cilj je revitalizacija ne samo fizičke strukture Rezidencije, već i cjelokupnog okolnog prostora, te njegovo transformisanje u pristupačan, posjećen i funkcionalan prostor za sve. Ovaj sveobuhvatni pristup pokriće različite aspekte, od istorijskih do naturalističkih, čime će se olakšati ponovno otkrivanje istorije regiona i običaja koji su sastavni dio i hrišćanske i albanske kulture.“

O projektu

U novembru 2019. Albaniju je pogodio najsmrtonosniji zemljotres u zemlji u posljednjih 50 godina. Bio je procijenjen na 6,3 po Rihterovoj skali i izazvao je veliku štetu u 11 opština. Projekat EU4Culture finansira Evropska unija (EU), a sprovodi ga Kancelarija Ujedinjenih nacija za projektne usluge (UNOPS) u bliskom partnerstvu sa Ministarstvom kulture Albanije. Fokusira se na renoviranje i revitalizaciju velikih objekata kulturne baštine oštećenih u zemljotresu i predstavlja jedan od najvećih programa kulturnog nasljeđa koji finansira Evropska unija sa ukupnim budžetom od 40 miliona eura. Vođen principom „Ponovo i bolje izgraditi“, EU4Culture se fokusira na renoviranje glavnih lokacija kulturnog nasljeđa u skladu sa Okvirom UN-a za smanjenje rizika od katastrofa. Paralelno, projekat ima za cilj da unaprijedi turistički potencijal Albanije, čime direktno doprinosi lokalnom i regionalnom socio-ekonomskom oporavku. U tom cilju, poseban fokus je na inovativnim tehnologijama, uključujući digitalno pričanje priča i stvaranje multimedijalnih proizvoda dizajniranih da budu dostupni svima. U isto vrijeme, projekat podržava lokalno preduzetništvo, zanatstvo i kulturne inicijative koje se razvijaju oko odabranih lokacija kroz dodjelu grantova, pružajući direktan podsticaj lokalnoj ekonomiji.

Don Masimiliano Maria Specia predviđa da će obnovljeni spomenik imati veliki uticaj kako na hrišćansku zajednicu tako i na šire albansko stanovništvo, imajući značaj i u društvenoj i duhovnoj dimenziji. On objašnjava da društveni uticaj proizilazi iz težnje monsinjora Dodaja, u zavisnosti od povoljnosti uslova, posebno onih koji se tiču komunikacijskih pravaca. „Cilj je revitalizacija ne samo fizičke strukture Rezidencije, već i cjelokupnog okolnog prostora, te njegovo transformiranje u pristupačan, posjećen i funkcionalan prostor za sve. Ovaj sveobuhvatni pristup pokriće različite aspekte, od istorijskih do naturalističkih, čime će se olakšati ponovno otkrivanje istorije regiona i običaja koji su sastavni dio i hrišćanske i albanske kulture.”

Crnogorska LGBTIQ+ zajednica slavi samoodređenje

Written by WeBalkans on . Posted in Stories.

Jedanaesta crnogorska Povorka ponosa organizovana je u Podgorici pod sloganom “Samoodređenje”.

U julu 2020. godine, crnogorski parlament je tijesnom većinom usvojio zakon o legalizaciji civilnih partnerstava za istospolne parove, čime je Crna Gora postala prva balkanska država koja nije u EU da je usvojila taj zakon. Godinu dana kasnije, prvi brak istopolnih partnera zabilježen je u primorskom gradu Budva. Zvaničnici su proslavili ovaj prekretnički događaj i obećali prilagoditi pravni okvir prema tome. Međutim, važno je napomenuti da homoseksualnost i dalje ostaje osjetljiva tema u Crnoj Gori, društveno konzervativnoj zemlji, kao i u drugim balkanskim državama. Zahtjevi upućeni nadležnim institucijama i Ombudsmanu ukazuju da je u periodu od 2019. do 2022. godine prijavljeno više od 400 slučajeva diskriminacije i govora mržnje. (Jednak pristup pravdi za osobe LGBTIQ+ u Crnoj Gori – Mit ili dostižna stvarnost? Queer Crna Gora 2023).

Ove godine, jedanaesta crnogorska Povorka ponosa održana je pod sloganom “Samoodređenje”. Organizovala ju je NVO Queer Crna Gora s ciljem da prenese poruku da nasilje nad LGBTIQ zajednicom ne smije biti tolerisano u Crnoj Gori.

“Povorka ponosa je pokret; to je miran protest za ljudska prava i važna je ne samo u Crnoj Gori već širom svijeta. Posebno u ovim vremenima kada desničarski pokreti prijete ne samo pravima LGBTIQ zajednice, već uopšteno ljudskim pravima.”

Ovogodišnje slavlje Povorke ponosa bilo je usmjereno na temu samoodređenja, naglašavajući pravo svakog pojedinca da definiše vlastiti identitet. To je bio inkluzivan događaj namijenjen svima. Nedjelja ponosa sadržavala je različite aktivnosti, uključujući modnu reviju ljudskih prava, panel diskusije o temama poput Prava na samoodređenje i kvaliteta zdravstvene zaštite za osobe transgender identiteta, rasprave o manjinskom stresu i rezlikama te druge aktivnosti. Tu su takođe bile i zabavne mrežne aktivnosti poput kviza povodom Ponosa, predstava u izvedbi drag umjetnika, nastupi živih bendova, DJ žurke i, naravno, glavni događaj – Crnogorska Povorka ponosa.

Enes Pućurica, mladi ambasador Europske Unije, bio je u organizacijskom odboru. Izjavio je: “Povorka ponosa je pokret; to je miran protest za ljudska prava i bitna je ne samo u Crnoj Gori, već širom svijeta. Posebno u ovim vremenima kada desničarski pokreti prijete ne samo pravima LGBTIQ zajednice, već uopšteno ljudskim pravima.”

Osvrćući se na istoriju Povorke ponosa u Crnoj Gori, prva Povorka ponosa 2014. godine suočila se s značajnim izazovima, s preko 500 protestanata, uglavnom navijača koji su učestvovali u nasilnim sukobima s malom grupom gej aktivista. Tada je povređeno dvadeset policajaca i 60 osoba zadržano u pritvoru. Prošle godine, javno molitveno okupljanje organizovano je ispred katedrale u znak protivljenja događaju Povorke ponosa. Međutim, ove godine organizatori su se suočili s relativno manjim izazovima, uglavnom zbog kišovitog vremena na dan Povorke ponosa. Enes je primijetio da, uprkos zabrinutosti zbog niskog odziva usljed kiše, stotine ljudi, uključujući i međunarodne goste, učestvovalo je na događaju i to je bio veliki uspjeh.

“Osim što je oblik protesta, Povorka ponosa je i proslava našeg identiteta. Služi kao podsjetnik da postojimo i da nismo nigdje otišli.”

O projektu

 

Montenegro Pride je nacionalna LGBTIQ ponosna povorka (LGBTIQ pride march) u gradu Podgorici (Podgorica), glavnom gradu Crne Gore (Montenegro), koja je prvi put održana 2013. godine. Od tada je Povorka ponosa Crne Gore postala godišnji događaj. Samoidentifikovana je kao LGBTIQ ponosni skup. Povorku ponosa Crne Gore organizuje volonterski i grassroots organizacijski odbor koji se formira svake godine. Organizacioni odbor Povorke ponosa Crne Gore je nehijerarhijska grupa koju logistički podržava nevladina organizacija Queer Crna Gora (non-governmental organization Queer Montenegro). Povorka ponosa prima podršku i finansije od raznih donatora i sponzora, uključujući Evropsku Uniju.

Prema Enesovim riječima, jedna primjetna razlika u odnosu na prethodne godine bilo je pristupanje kreiranju programa ovogodišnjeg događaja. Bio je više usmjeren na zajednicu, sa fokusom na prikupljanje mišljenja zajednice o tome što im je potrebno i što žele vidjeti. Enes je primijetio: “Takođe smo imali uspješnu modnu reviju ljudskih prava i drag događaj, uz panel diskusije i druge zanimljive aktivnosti.”

Enes dalje objašnjava da se ove ili sljedeće godine očekuje usvajanje zakona o rodnom identitetu u Crnoj Gori. To je jedan od glavnih razloga zašto je ovogodišnji slogan Povorke ponosa bio “samoodređenje”. Enes je dodao: “Osim što je oblik protesta, Povorka ponosa je i proslava našeg identiteta. Služi kao podsjetnik da postojimo i da nismo nigdje otišli.”