Skip to main content

Area of Cooperation: Healthcare

Nxitja e rritjes dhe zhvillimit të shëndetshëm në institucionet parashkollore të Sarajevës

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja fuqizon edukatorët dhe prindërit për zhvillim optimal të fëmijëve në Bashkinë Qendër të Sarajevës në Bosnje dhe Hercegovinë.

Në vitin 2019, Instituti për Popullsinë dhe Zhvillimin (IPD), një organizatë e shoqërisë civile nga Bosnja dhe Hercegovina, kreu një anketë që përfshinte 127 edukatorët në Kantonin e Sarajevës. Qëllimi ishte identifikimi i kërkesave të tyre për mbështetje shtesë profesionale në zbatimin e programit për rritje dhe zhvillim të shëndetshëm, i cili merr mbështetje nga Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Rinisë së Kantonit të Sarajevës. Gjatë këtij procesi, IPD njohu domosdoshmërinë e punës së vazhdueshme me fëmijët parashkollorë. Duke shfrytëzuar gjetjet e sondazhit të vitit 2019 dhe me udhëzimet e ekspertëve, ata zhvilluan një paketë edukative për të rritur aftësitë emocionale dhe shoqërore të fëmijëve.

Kjo paketë është krijuar posaçërisht për të trajtuar nevojat e prindërve dhe edukatorëve. Për të ofruar udhëzime të duhura mbi përdorimin e tij dhe për të përmbushur në mënyrë efektive nevojat e fëmijëve të moshës katër deri në gjashtë vjeç, IPD nisi një projekt shtesë të titulluar “Promoting Healthy Growth and Development of Children in Preschool Institutions in the Municipality Center Sarajevo.” Ky projekt po zbatohet si pjesë e programit ReLOaD2, i cili mbështetet financiarisht nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP).

“Ne kemi krijuar platformën e internetit “Healthy Growth and Development”, duke u mundësuar prindërve të marrin pjesë në kurse trajnimi online dhe të fitojnë njohuri praktike që mund t’i praktikojnë së bashku me fëmijët e tyre.”

Sipas koordinatorit të projektit Amer Džekman, iniciativa përfshin 19 institucione parashkollore dhe 50 edukatorë nga kjo Bashki. Këta edukatorë morën pjesë në Workshop-e dyditore që synonin rritjen e aftësive dhe kompetencave të tyre të nevojshme për zbatimin e projektit. Çdo institucion parashkollor mori një “Çantë kopshti” që përmban një përzgjedhje të mjeteve praktike që lehtësojnë angazhimin me fëmijët. Veçanërisht, Çantat e kopshtit përfshijnë kukulla të quajtura Hana dhe Dado, të cilat janë bërë pjesë integrale e jetës së përditshme të fëmijëve në Qendrën Bashkiake të Sarajevës.

Džekman sqaron se këto kukulla shërbejnë si një mjet argëtues që edukatorët e përdorin për të dhënë udhëzime të vlefshme për rritjen dhe zhvillimin e shëndetshëm. Nëpërmjet lojës, fëmijët kuptojnë konceptet e mbajtjes së një stili jetese të shëndetshëm pa u munduar. Për më tepër, Çantat e kopshtit përmbajnë fletë pune, postera, kartolina fotografish dhe karta emocionesh që përputhen me veprimtaritë e projektit.  Për më tepër, Džekman thekson rolin vendimtar të përfshirjes së prindërve në zbatimin e projektit. “Ne kemi krijuar platformën e internetit “‘Healthy Growth and Development”, duke u mundësuar prindërve të marrin pjesë në kurse trajnimi online dhe të fitojnë njohuri praktike që mund t’i praktikojnë së bashku me fëmijët e tyre,” shpjegon Džekman.

“Dhuna fizike ka tendencë të shfaqet më vonë tek djemtë, ndërsa tek vajzat dominojnë forma të ndryshme të dhunës verbale. Djemtë që përjetojnë dhunë fizike në moshë të hershme kanë dy herë më shumë gjasa të bëhen vetë dhunues, duke u përfshirë në zënka, duke mbajtur armë dhe duke shfaqur sjellje të dhunshme në marrëdhënie. Këto shqetësime theksojnë rëndësinë e zbatimit të programeve që ndajnë qëllime të përbashkëta me ‘Rritjen dhe Zhvillimin e Shëndetshëm’ gjatë fëmijërisë së hershme.”

Rreth projektit

Programi Rajonal për Demokracinë Lokale në Ballkanin Perëndimor 2 (ReLOaD2) është një vazhdimësi e nismave të mbështetura nga BE – Projekti për Forcimin e Demokracisë Lokale (LOD, 2009-2016) dhe Programi Rajonal i zgjeruar më pas për Demokracinë Lokale në Ballkanin Perëndimor (ReLOaD, 2017-2020). Ashtu si projektet e mëparshme, ky projekt financohet nga Bashkimi Evropian (BE) dhe zbatohet nga United Nations Development Program (UNDP). ReLOaD2 zbatohet në Ballkanin Perëndimor, në veçantinë Shqipëri, Bosnjë dhe Hercegovinë (BiH), Kosovë *, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Serbinë.

Gjithsej 150 prindër kanë përfunduar kursin e trajnimit online për “Healthy Growth and Development”, me mbi 200 prej tyre në qasje më shërbimet e konsultimit dhe mbështetjes përmes platformës IPD Facebook “Parent Advisors”.

Maja Alihodžić, një nënë, fëmija i së cilës mori pjesë në program, shprehu se si trajnimi i ka ndihmuar prindërit të kapërcejnë sfidat e përditshme në rritjen e të vegjëlve të tyre. “Për herë të parë ndjeva se fëmijët trajtoheshin dhe ju flitej ndryshe. Këshillat që morëm ndihmuan shumë në adresimin e temave të ndryshme duke promovuar bisedën e hapur dhe të mësuarit së bashku. Besoj se tani e kemi kuptuar më mirë njëri-tjetrin dhe ndihem më i pajisur për të përballuar situata të ndryshme. Shpresoj se programe të ngjashme do të jenë të disponueshme në shkollat ​​fillore, duke e bërë pjesëmarrjen e prindërve dhe edukimin e fëmijëve një praktikë standarde në të gjitha institucionet arsimore”, thotë Alihodžić.

IPD thekson një rritje të dhunës, ngacmimit dhe abuzimit verbal si midis djemve dhe vajzave, madje edhe në klasat e ulëta të shkollës fillore. Džekman vëren, “Dhuna fizike zakonisht shfaqet më vonë tek djemtë, ndërsa forma të ndryshme të dhunës verbale dominojnë tek vajzat. Djemtë që përjetojnë dhunë fizike në moshë të hershme kanë dy herë më shumë gjasa të bëhen vetë dhunues, duke u përfshirë në zënka, duke mbajtur armë dhe duke shfaqur sjellje të dhunshme në marrëdhënie. Këto shqetësime theksojnë rëndësinë e zbatimit të programeve që ndajnë qëllime të përbashkëta me ‘Rritjen dhe Zhvillimin e Shëndetshëm’ gjatë fëmijërisë së hershme”, shton Džekman.

Më tej ai pohon se edukimi i fëmijëve për stile jetese të shëndetshme duhet të integrohet sistematikisht në të gjitha institucionet dhe agjencitë e kujdesit ndaj fëmijëve. Ofrimi i arsimit cilësor dhe promovimi i një stili jetese të shëndetshëm përputhet me Shtatëmbëdhjetë Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm të Kombeve të Bashkuara, të mbështetur nga projekti ReLOaD2 i financuar nga BE.

Adresimi i sfidave me të cilat përballen fëmijët me aftësi të kufizuara në Ballkanin Perëndimor

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja mbështet sistemin e ri të vlerësimit për fëmijët me aftësi të kufizuara në Bosnje dhe Hercegovinë.

Në vitin 2018, UNICEF-i publikoi një raport të titulluar “Everybody Counts” që shpalosi sfidat e konsiderueshme me të cilat përballen fëmijët me aftësi të kufizuara në Ballkanin Perëndimor. Raporti i financuar nga BE-ja theksonte se pavarësisht përpjekjeve të qeverive në rajon, fëmijët me aftësi të kufizuara përballen me pengesa të ndryshme, si aksesi i kufizuar në programet e identifikimit dhe ndërhyrjes së hershme, diskriminimi dhe stigma e rrënjosur shoqërore, kostot e larta financiare për familjet, mungesa e mbrojtjes nga dhuna dhe abuzimi, dhe të tjera. Zbulimi më domethënës i raportit ishte se shoqëria përjashtonte sistematikisht që nga lindja fëmijët me aftësi të kufizuara. Raporti i bënte thirrje qeverive të merrnin veprim, që ato e bënë deri diku.

Nga ana tjetër, UNICEF, me mbështetjen e BE-së, lançoi projekte për të adresuar këtë problem. Një nga këto projekte, i zbatuar në Bosnje dhe Hercegovinë, veçanërisht në kantonin Herzegovina-Neretva, u përqendrua në vlerësimin dhe referimin e fëmijëve me aftësi të kufizuara. Qëllimi i projektit ishte të përmirësonte sistemin, që më parë bazohej në vendimmarrjen e pavarur të ekspertëve për nevojat e fëmijës dhe trajektoren e zhvillimit. Qasja e re e prezantuar nga projekti vendos në qendër të vëmendjes familjet dhe fëmijën.

“Qëllimi ynë është një qasje humane dhe jam i kënaqur që ka prindër që kanë zgjedhur këtë metodë. Ne përqendrohemi te fëmija, familja, ekspertët dhe komuniteti. Shpresoj se përpjekjet tona do të jenë të dobishme.”

Darko Kobetić, profesor rehabilitimi, konsulent i UNICEF në Bosnje dhe Hercegovinë dhe autori i “Analysis of Policies and Practices in the Area of Assessment and Referral of Children with Disabilities at the FBiH Level,” është përfshirë në zhvillimin e sistemit të ri të vlerësimit që në fillesat e tij. “Qëllimi ynë është një qasje humane dhe jam i kënaqur që ka prindër që kanë zgjedhur këtë metodë – thotë ai. Ne përqendrohemi te fëmija, familja, ekspertët dhe komuniteti. Shpresoj se përpjekjet tona do të jenë të dobishme.”

Sistemi i ri i vlerësimit përqendrohet tërësisht te fëmija dhe familja, ku mblidhen të gjitha të dhënat e rëndësishme për çdo fëmijë nga të gjitha palët e interesit të përfshira në rritjen dhe vlerësimin e tyre, duke përfshirë prindërit, logopedistët dhe fizioterapistët. Për më tepër, ndryshe nga më parë, anëtarët e organizatave eksperte në shumë sektorë do të koordinojnë zbatimin dhe punën për hartimin e planeve të personalizuara për secilin fëmijë që merr pjesë. Theksi është në fuqizimin e fëmijës dhe familjes, përcaktimin e aftësive, nevojave dhe interesave të fëmijës. Reagimi fillestar nga prindërit ka qenë pozitiv.

Martina, nëna e katër vjeçarit Noa, ndan eksperiencën e saj pozitive me sistemin e ri të vlerësimit: “Mënyra si zhvillohej vlerësimi i mëparshëm ishte stresuese sepse fëmija im mund të mos ishte në humor atë ditë dhe të mos tregonte asgjë. M’u desh ta sillja dy ose tre herë për vlerësimin dhe kjo ishte shumë e pakëndshme. Nuk mund të përcaktosh asgjë në 10 minuta. Gjëja më e rëndësishme për mua është të shoh që Noa po përparon dhe ne duhet të marrim më të mirën prej tij. Ai ka përparuar dhe ky përparim duhet vlerësuar. Unë besoj se ai mund të arrijë shumë dhe ne duhet të punojmë me të.”

“Në Bosnje dhe Hercegovinë ishin shumë të përqendruar në diagnostikim dhe objektivi parësor i vlerësimit ishte identifikimi i llojit të problemit të fëmijës, që ishte dhe përfundimi i procesit të vlerësimit. Zhvendosja e fokusit drejt interesave dhe nevojave të fëmijës, që është edhe zhvendosja nga paradigma mjekësore në atë të drejtave të njeriut është elementi më i suksesshëm i këtij projekti.”

Rreth projektit

 Zbatimi i vlerësimit dhe referimit të fëmijëve me aftësi të kufizuara është pjesë e programit “Mitigation of the impact of COVID-19 on the lives of children and parents in the Western Balkans and Turkey” të zbatuar nga UNICEF dhe financuar nga BE-ja nëpërmjet European Commission’s Directorate-General for Neighbourhood Policy dhe Enlargement Negotiations (DG NEAR). Nëpërmjet këtij programi prej 5 milionë euro, 490,000 fëmijë dhe prindër në zonën ku zhvillohet programi pritet të kenë akses më të mirë në shërbimet publike që promovojnë zhvillimin në fëmijërinë e hershme, shëndetësinë dhe mbrojtjen si pjesë e rimëkëmbjes nga COVID-19-a.

Sipas Darkos, qëllimi parësor i sistemit të ri është identifikimi i hershëm i problemeve dhe ofrimi i planeve më të mira mbështetëse për familjet dhe fëmijët për të parandaluar institucionalizimin. Ata hartojnë një plan vjetor për fëmijën dhe familjen dhe e përditësojnë atë sa herë që ndryshojnë rrethanat. “Ne përgatisim dhe fëmijët dhe familjet për periudhën transitore, kur ata duhet të regjistrohen në kopsht apo në shkollën fillore, si dhe përgatisim shkollat për regjistrimin e fëmijëve me aftësi të kufizuara, në mënyrë që ato të kenë një qasje më të mirë kur të regjistrohet fëmija,” shpjegon Darko.

Darko beson se ndikimi kryesor i projektit ishte ndryshimi i perspektivës dhe përqendrimi në nevojat e fëmijës dhe familjes. “Në Bosnje dhe Hercegovinë ishin shumë të përqendruar në diagnostikim dhe objektivi parësor i vlerësimit ishte identifikimi i llojit të problemit të fëmijës, që ishte dhe përfundimi i procesit të vlerësimit. Zhvendosja e fokusit drejt interesave dhe nevojave të fëmijës, që është edhe zhvendosja nga paradigma mjekësore në atë të të drejtave të njeriut është elementi më i suksesshëm i këtij projekti,” – shprehet Darko.

Risi në vlerësimet e sakta të infertilitetit mashkullor

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja po mbështet marketimin e zbulimit të shkencëtarëve në Serbi.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), infertiliteti është një problem shëndetësor publik në mbarë botën, dhe po rritet me 10% çdo vit. Barra e subfertilitetit dhe infertilitetit është domethënëse, me gjasë e nenvlerësuar, dhe nuk ka shfaqur rënie gjatë 20 viteve të fundit. Sipas OBSH-së, numri në rritje i rasteve të pashpjegueshme të meshkujve jofertilë në kulmin e moshës riprodhuese, dhe rënia e përqindjes së fertilitetit te meshkujt nën moshën 30 vjeç, sugjerojnë një nevojë të ngutshme për diagnozë të saktë. Tani, ekipi i shkencëtarëve Mito-REBELS nga Universiteti i Novi Sadit ka gjetur një zgjidhje të realizueshme për këtë problematikë mbarëbotërore.

 “Përmes këtij projekti kemi gjetur një qasje krejtësisht të re për vlerësimin e infertilitetit dhe subfertilitetit te meshkujt.”

Profesore Silvana Andrić është lektore në Fakultetin e Shkencave të Universitetit të Novi Sadit. Ajo ka kryer PhD-në në endokrinologjinë riprodhuese të meshkujve, si dhe ka ndjekur një trajnim pas doktoraturës rreth sinjalizimit qelizor në lidhje me endokrinologjinë riprodhuese. Ka 30 vite përvojë në hulumtimet lidhur me biologjinë riprodhuese të meshkujve, si dhe 20 vite përvojë në mësimdhënie rreth biologjisë riprodhuese dhe sinjalizimit qelizor. Vite më parë, së bashku me ekipin Mito-REBELS, ajo filloi rrugëtimin ambicioz drejt gjetjes së një zgjidhjeje për problemin e infertilitetit mashkullor, e cila është risiprurëse dhe mbështetet në marrëdhënien e mitokondrisë dhe funksionalitetit të spermës.

Profesorja Andrić shpjegon se marrëdhënia e ngushtë midis mitokondrisë dhe funksionalitetit të spermës ishte e dukshme, por për fat të keq, nuk ishte shfrytëzuar në praktikën klinike. Ekipi i saj punoi mbi propozimin duke përdorur së pari modele kafshësh dhe më pas mostra njerëzore, që shfaqën rezultate të mira në procedurat e rregullta testuese, por janë infertilë. “Përmes këtij projekti kemi gjetur një qasje krejtësisht të re për vlerësimin e infertilitetit dhe subfertilitetit te meshkujt.” – shprehet ajo.

Profesorja Andrić përshkruan se si shpikja e tyre mbështetet në një qasje molekulare, një teknologji e bazuar në testin e Reaksionit Zinxhir të Polimerazës (PCR), i cili përdoret rregullisht për diagnostikim, duke përfshirë edhe COVID-19. Për këtë arsye, atyre nuk iu duhet të krijojnë teknologji të re për ta zbatuar zgjidhjen e tyre.

 “Mbështetja që kemi marrë nga Projekti EU4TECH ishte kyçe dhe e jashtëzakonshme.”

Lidhur me projektin

EU4TECH Proof of Concept (PoC) Western Balkansishte një Instrument dy-vjeçar shumëkombësh për projektin e Para-Aderimit (IPA), i financuar nga BE-ja nëpërmjetWestern Balkans Enterprise dhe Development Innovation Facility (WBEDIF). Projekti mbulonte gjashtë ekonomitë e rajonit të Ballkanit Perëndimor. Projektet e mbështetura e kishin fillesën tek organizatat e kërkimit publik, start-up-et, dhe ndërmarrjet e vogla dhe të mesme.

Pavarësisht suksesit të tyre shkencor, profesores dhe ekipit të saj iu desh të bënin punë shtesë, jashtë fushës së tyre profesionale, për ta sjellë këtë risi në jetë. Kjo punë përfshinte strategjinë e marketimit, vendosjen e markës tregtare, si dhe dokumentet në lidhje me prototipin. Në këtë rast, ata përfituan mbështetje nga projekti EU4TECH. Tani, profesorja Andrić dhe ekipi i saj do të arrijnë të marrin fonde shtesë ose të tërheqin investues për ta hedhur produktin në treg. “Mbështetja që kemi marrë nga Projekti EU4TECH ishte kyçe dhe e jashtëzakonshme.” – shprehet profesorja Andrić.

Shpikja pritet të hidhet në treg gjatë vitit të ardhshëm. Profesorja Andrić shprehet se është e interesuar që ta mbajë shpikjen pjesë të Universitetit, duke krijuar një nënprodukt që do t’i japë mundësinë ekipit Mito-REBELS dhe studentëve që të rriten dhe të zhvillojnë shpikje të tjera të rëndësishme.

Një bisedë miqësore në kohë nevoje

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja ndihmon një qendër këshillimi në Serbi.

Linja kombëtare telefonike për fëmijët (NADEL) është një qendër linje telefonike për ndihmë për mbrojtjen e foshnjave, fëmijëve dhe të rinjve në Beograd dhe është krijuar si një nga mekanizmat për të parandaluar dhunën kundër fëmijëve. Telefonatat në numrin e telefonit 116-111 janë falas dhe të disponueshme 24 orë në ditë, shtatë ditë në javë. NADAL ka mbështetur fëmijët dhe prindërit e tyre që nga viti 2005 dhe në dekadën e fundit, këshilltarët e NADEL kanë folur me më shumë se një milion telefonues duke i ofruar ndihmë, këshillim, ose udhëheqje praktike për t’i ndihmuar të gjejnë përgjigje dhe zgjidhje për problemet e tyre. Më së shumti, linja ka ndihmuar duke mundësuar që të dëgjoheni nga dikush.

Megjithatë, pandemia ka sjellë sfida dhe kriza të reja. Kërkimet gjatë pandemisë kanë treguar se të rinjtë ndihen të frikësuar. Disa janë tërhequr në izolim, ndërsa shumë prej tyre u ka munguar socializimi me miqtë në shkollë. Pavarësisht këtyre sfidave, numri i telefonatave drejt NADEL gjatë pandemisë ka rënë.

“Një shpjegim i logjikshëm për ne ishte se për shkak të mbylljes, e gjithë familja ishte së bashku 24/7. Nuk kishte privatësi dhe pjesa më e madhe nuk kishin mundësinë të merrnin telefonin dhe të flisnin me persona jashtë familjes, duke përfshirë edhe linjën telefonike NADEL.”

Situata paradoksale tërhoqi vëmendjen e Unicef-it në Serbi, që ka qenë një nga partnerët dhe mbështetësit afatgjatë të NADEL. Vesna Dejanović, Specialiste e mbrojtjes së fëmijës, Unicef Serbi Ajo ndan analizën e saj: “Një shpjegim i logjikshëm për ne ishte se për shkak të mbylljes, e gjithë familja ishte së bashku 24/7. Nuk kishte privatësi dhe pjesa më e madhe nuk kishin mundësinë të merrnin telefonin dhe të flisnin me persona jashtë familjes, duke përfshirë edhe linjën telefonike NADEL.”

Duke pasur këtë në mend, në shkurt të vitit 2021, Unicef në bashkëpunim me BE-në filluan një projekt që do të ndihmojë të rinjtë të qëndrojnë në kontakt me NADEL edhe në situata ku mungon privatësia falë një funksioni mbështetës për disktime online në chat që do të funksionojnë paralelisht me linjën tradicionale telefonike. Ata mbështetën NADEL me zhvillimin e programit kompjuterik për linjën e chat-it, duke blerë disa pajisje shtesë dhe duke ofruar fonde për rrogat e këshilluesve të shtuar që do të menaxhojnë linjën e chat-it.

Vesna shpjegon se i kanë ndihmuar edhe në ngritjen e kapaciteteve, që përfshin trajnimin për të gjithë këshilltarët, duke përfshirë këshilltarët e lartë dhe atë të rinjtë dhe ofrues të tjerë të shërbimit, si punonjës socialë të OJQ-ve të vogla – të gjithë ofruesit e shërbimit që mund të jenë të pozicionuar ose që kanë potencialit të angazhohen në këshillimin online për të ndarë këtë njohuri. “Për sa i përket ngritjes së kapaciteteve, ne i kemi mundësuar atyre mbështetjen logjistike dhe një kontribut financiar modest për zhvillimin e manualeve të trajnimit. Trajnimi është ofruar nga stafi i NADEL duke qenë se ata kanë një personel me përvojë të gjerë dhe me trajnim kompetent,” shprehet Vesna.

“Si rezultat i fushatës në rrjetet sociale, një sërë nga seancat e këshillimit nëpërmjet chat-it zgjatën tre herë më shumë se sa muajin e kaluar dhe numri total i vizitave në faqen e internetit të NADEL ishte më i lartë se numri i total i kontakteve për periudhën nga janari në maj.”

Lidhur me projektin

Nisma u mundësua falë mbështetjes financiare të Bashkimit Evropian nëpërmjet Drejtorinë e Përgjithshme për Politikat Evropiane të Fqinjësisë dhe Negociatat e Zgjerimit të Komisionit Evropian (DG NEAR) në partneritet me Ministrinë e Punës, Punësimit, Veteranëve dhe Çështjeve Sociale dhe Qendra për Mbrojtjen e Fëmijëve dhe të Rinjve në Beograd.

Mbështetja novatore e chat-it online për NADEL është lançuar me ndihmën e Programit për Zbutjen e Ndikimeve të Pandemisë së COVID-19 në Jetën e Fëmijëve dhe Familjeve në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi. Programi është një nismë dy vjeçare e lançuar në vitin 2021 nga zyra rajonale e Unicef-it dhe Komisionit Evropian.

Qëllimi i nismës është të fuqizojë shëndetësinë kombëtare, arsimin, zhvillimin e fëmijërisë së hershme dhe sistemet e mbrojtjes së fëmijëve, për të siguruar ofrimin e shërbimeve themelore për fëmijët e cenueshëm dhe familjet e tyre, si përgjigje e menjëhershme dhe afatgjatë e rimëkëmbjes nga COVID-19-a. Nëpërmjet këtij programi prej 5 milionë euro, 490,000 fëmijë dhe prindër në zonën ku zhvillohet programi pritet të kenë akses më të mirë në shërbimet publike që promovojnë zhvillimin në fëmijërinë e hershme, shëndetësinë dhe mbrojtjen si pjesë e rimëkëmbjes nga COVID-19-a.

Përveç kësaj mbështetjeje, nëpërmjet këtij projekti të financuar nga BE-ja, Unicef-i mbështeti NADEL edhe në shtimin e vizibilitetit të tyre me ndërgjegjësimin për ekzistencën e këtij shërbimi. Me kalimin e viteve NADEL ka organizuar veprime që ndërgjegjësojnë duke vizituar shkolla dhe ndarë postera. Megjithatë, sipas Vesna-s, kjo strategji nuk ka funksionuar së fundi, duke qenë se fëmijët tani duhet të arrihen nëpërmjet rrjeteve sociale që përdorin rregullisht.

Fushata e rrjeteve sociale u lançua në qershor të këtij viti dhe numri i telefonatave dhe komunikimeve të tjera u shtuan trefish si rezultat i fushatës.

Marina Bogdanović, një këshilltare embrojtjes së fëmijëve nga dhuna dhe parandalimi i martesave të fëmijëve me Unicef shpjegon se përveç shtimit të kontakteve me NADEL, fushata ishte dhe një përvojë të nxëni për ata dhe partnerët e tyre për të përmirësuar dhe sjellë risi në program. “Si rezultat i fushatës në rrjetet sociale, një sërë nga seancat e këshillimit nëpërmjet chat-it zgjatën tre herë më shumë se sa muajin e kaluar dhe numri total i vizitave në faqen e internetit të NADEL ishte më i lartë se numri i total i kontakteve për periudhën nga janari në maj,” shprehet ajo.

Respiratorë mjekësorë të përballueshëm nga të gjithë

Written on . Posted in Tregime.

Një profesor dhe grupi i tij i studentëve në Universitetin e Prishtinës kanë zhvilluar një prototip respiratori me kosto të ulët me mbështetjen e BE-së.

Respiratorët mjekësorë kanë ndihmuar konsiderueshëm, gjatë pandemisë së Covid-19-ës, pacientët në gjendje të rëndë në dhomat e emergjencës. Duke futur dhe nxjerrë ajrin nga mushkëritë që trupi të marrë oksigjenin e nevojshëm, respiratorët mund të shpëtojnë jetët e atyre që janë në gjendje që ua bën të vështirë frymëmarrjen normale. Mungesa e aksesit te këta respiratorë artificialë, i shtyu studentët dhe profesorët e Fakultetit të Inxhinierisë Mekanike në Universitetin e Prishtinës në Kosovë që të kërkonin alternativa.

“Në treg gjendeshin modele respiratorë mjekësorë, por çmimet e tyre ishin shumë të larta; deri në 40,000 Euro. Ne donim të zhvillonim një makineri që do t’u lejonte pacientëve në vendet me të ardhura të ulëta të merrnin trajtim në situata emergjente, si pandemia KOVID-19.”

Nga ideimi te zhvillimi

Profesor Arbnor Pajaziti është ekspert në fushën e robotikës dhe Shef i Departamentit të Mekatronikës në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike në Universitetin e Prishtinës. Profesor Pajaziti dhe ekipi i tij zhvilluan një prototip për një respirator mjekësor me kosto të ulët, të përshtatshëm për problemet respiratore, të tilla si ato të Covid-19-ës, duke synuar vende me të ardhura të ulëta. Përveç kostos së ulët, produkti ka edhe një risi të patentueshme: ndryshe nga shumica e sistemeve ekzistuese që ia detyrojnë ritëm të frymëmarrjes tek pacienti, kjo pajisje i mundëson pacientit të nisë sekuencat e frymëmarrjes. “Në treg gjendeshin modele respiratorë mjekësorë, por çmimet e tyre ishin shumë të larta; deri në 40,000 Euro. Ne donim të zhvillonim një makineri që do t’u lejonte pacientëve në vendet me të ardhura të ulëta të merrnin trajtim në situata emergjente, si pandemia KOVID-19.”

Puna me ventilatorin mekanik nisi pikërisht në fillim të pandemisë. Sikurse bënte çdo fillim semestri, Profesori i kishte ngarkuar ekipit të studentëve detyrën që të gjenin ide të reja për zhvillimin e prototipave. Duke qenë se kish nevojë për respiratorë, ekipi vendosi pothuajse unanimisht që duhej të punonin urgjentisht për një pajisje të tillë. Në krye, ata ndërmorën kërkime dhe gjetën se nuk kishte mungesë respiratorësh mjekësorë në botë, por çmimi i tyre ishte shumë i lartë dhe nuk kishte rezerva për momentin Faza tjetër ishte që të punonin për një respirator mjekësor që mund të prodhohej me kosto të ulët dhe të prodhohej lehtësisht. Paralelisht, ata punuan për ta testuar në një mjedis virtual. Profesor Pajaziti shpjegon se në ditët e sotme, softuerët e kompjuterave arrijnë t’i testojnë me sukses prototipat e inxhinierisë mekanike. Arrijnë ta imitojnë në masën 95% prototipin real,” thotë ai. Pas testimit të suksesshëm të softuerit, ekipi i tij kaloi te prototipi fizik, por këtu u përballën me një vështirësi – mungesë fondesh për blerjen e pjesëve si dhe mungese ekspertize për patentimin e pajisjes.

“Pa mbështetjen e EU4TECH POC, ky projekt do të mbetej veç një punim akademik në letër”

Lidhur me projektin

EU4TECH PoC Western Balkansishte një Instrument dy-vjeçar shumëkombësh për projektin e Para-Aderimit (IPA), projekt i financuar nga BE-ja nëpërmjetWestern Balkans Enterprise dhe Development Innovation Facility (WBEDIF).Projekti mbulonte gjashtë ekonomitë e rajonit të Ballkanit Perëndimor. Projektet e mbështetura e kishin origjinën te organizatat e kërkimit publik dhe te start-up-e/ndërmarrje të vogla dhe të mesme.

WBEDIF është një nga instrumentet e sektorit privat që mbështetet ngaWestern Balkans Investment Framework – një iniciativë e përbashkët e BE-së, organizata financiare, donatorë dhe përfitues bilateralë, që synon forcimin e harmonizimit dhe bashkëpunimit në investimet për zhvillimin social-ekonomik të rajonit dhe kontributin për perspektivën Evropiane të Ballkanit Perëndimor.

Kjo është paketa e parë e madhe e projekteve në kuadër të Planit ambicioz Ekonomik dhe të Investimeve të BE-së për Ballkanin Perëndimor 2021-2027. Thelbi i këtij plani është forcimi i konkurrueshmërisë së sektorit privat dhe përshkallëzimi në rritje i mbështetjes për kërkim dhe inovacion.

Në atë kohë, projekti EU4TECH Proof of Concept (PoC), i financuar nga BE-ja kish bërë thirrje për propozime për të financuar zhvillimin e ideve novatore në Ballkanin Perëndimor. Duke qenë se Profesor Pajaziti e njihte shumë mirë projektin, vendosi të mblidhte dokumentacionin dhe të aplikonte për mbështetje. Tentativa pati sukses dhe u bënënjë nga ekipet e para që u zgjodhën sipas skemës së provës së konceptit për t’u kualifikuar për mbështetje për prototipin.

EU4TECH PoC e ka mbështetur projektin për të blerë minimumin e nevojshëm të harduerëve për të provuar konceptin bazë, hartuar një aplikim për patentë në anglishte profesionale të bazuar te kërkimi gjithëpërfshirës paraprak shkencor dhe për të hetuar mjedisin rregullator për pajisjen. „Pa mbështetjen e EU4TECH POC, ky projekt do të mbetej veç një punim akademik në letër“, thotë Profesor Pajaziti.

Me skemën e Provës së Konceptit drejt përfundimit, projekti i respiratorit mekanik kishte nevojë për mbështetje të mëtejshme për të vijuar. Kjo mbështetje mund të ishte në formën e një mandati (rreth50,000Euro) për të blerë harduerët dhe zhvilluar softuerët përkatës që nevojiteshin për ta çuar projektin nga Niveli 3 i Gatishmërisë Teknologjike (TRL) teTRL4. Para se pajisja të mund të testohej në Klinikën e Universitetit të Prishtinës, nevojitej certifikimi. Në terma afat-gjatë, projekti duhet të gjejë një partner industrial për ta kthyer prototipin në një produkt të certifikuar plotësisht.

Profesor Pajaziti shpjegon se studentët e tij janë të gatshëm të kontribuojnë më tej për këtë dhe projekte të tjera të ngjashme. „Me financimin dhe mbështetjen e duhur, mund të kontribuojmë ndjeshëm për komunitetin tonë dhe njerëzimin,“ thotë ai.

Ta çojmë prindërimin një hap më tej

Written on . Posted in Tregime.

BE-ja dhe Unicef-i bashkojnë forcat për të mbështetur Malin e Zi që të zhvillojë një program efikas për zhvillimin në fëmijërinë e hershme, duke përmirësuar mirëqenien e fëmijëve dhe duke përkrahur kujdestarët.

Mišo Obradović-i  është baba i dy fëmijëve dhe një aktor i mirënjohur në Mal të Zi. Atij i pëlqen të kalojë kohë me vajzën e tij katër-vjeçare dhe djalin një-vjeçar. Sidoqoftë, pavarësisht dëshirës për të qenë një prind i përkryer, pati probleme komunikimi me vajzën e tij. “Gjatë drekës, vajza ime qëndronte për një kohë të gjatë në tryezë, një problem ky që e hasin shumë prindër, por nuk dija si mund ta zgjidhja më së miri këtë problem,” thotë Mišo.

 

Ai pranon se u përpoq ta zgjidhte vetë këtë çështje në mënyra të ndryshme – që nga ‘korruptimi’ i së bijës me ëmbëlsira, deri te kërcënimi me ndëshkim. Sidoqoftë, kuptoi se kjo metodë nuk po jepte rezultatet e synuara. “Nganjëherë, humbja durimin. Herë të tjera, kisha më tepër durim se ç’duhej dhe në ato raste, vaktet nuk mbaronin kurrë,” thotë ai.

“Vendosa të aplikoj për programin Caring Families, jo vetëm për shkak të këtij problemi specifik, por edhe prej dëshirës së përgjithshme për të qenë një prind më i mirë me fëmijët e mi,” shpjegon ai. Duke përdorur parimet e programit, bashkë me këshillat e ekspertëve dhe bisedat me baballarët e tjerë që kishin marrë pjesë në program, Mišo mësoi si ta motivonte të bijën që të përfundonte vaktin e saj, duke përdorur stimuj pozitivë. “Ajo e pranoi qetësisht këtë situatë të re dhe unë vendosa të ruaja qetësinë, kështu që tani nuk acarohemi më po të vonohemi në tavolinë një orë e gjysmë pas vaktit të drekës.”

“Programet e prindërimit, jo vetëm që ndihmojnë me reduktimin e disiplinës së ashpër, por gjithashtu u mësojnë fëmijëve të mos përdorin dhunën. Prindërit janë një model sjelljeje për fëmijët, prandaj rritja e këtyre të fundit në familje jo të dhunshme mund të kontribuojë për formimin e komuniteteve jo të dhunshme.”

‘Caring Families’ është një program prindërimi që i nxit prindërit të krijojnë marrëdhënie të sigurta me fëmijët e tyre, por edhe t’i ruajnë ato. Programi financohet drejtpërdrejt nga BE-ja, si pjesë e projektit ‘Early Childhood Development’, i vënë në zbatim nga Unicef-i. Ida Ferdinandi është oficere e ‘Early Childhood Development’ të Unicef-it në Mal të Zi dhe shpjegon se programet e prindërimit janë njohur botërisht si disa prej strategjive kryesore për të parandaluar dhunën ndaj fëmijëve. “Në fakt, programet e prindërimit jo vetëm që ndihmojnë me reduktimin e disiplinës së ashpër, por gjithashtu u mësojnë fëmijëve të mos përdorin dhunën, sepse prindërit janë një model sjelljeje për fëmijët, prandaj rritja e këtyre të fundit në familje jo të dhunshme mund të kontribuojë për formimin e komuniteteve jo të dhunshme.”

Ida shpjegon se në botë ekzistojnë mjaft programe si ky, të bazuar te provat, por zakonisht, është e vështirë të fitosh akses për këto programe, pasi tarifa e licensimit është shumë e lartë. Për këtë arsye, Organizata Botërore e Shëndetit, bashkë me ekspertë të universiteteve të ndryshme dhe Unicef-in, krijuan këtë program specifik (‘Parenting for Lifelong Health’, të quajtur ‘Caring Families in Montenegro’), si një program i licensuar dhe i bazuar te provat, por me burime të hapura për vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme, të tilla si Mali i Zi.

Në Malin e Zi, programi ka pesë vjet që zbatohet. Me dy cikle në vit, programi u ka ardhur në ndihmë më shumë se 800 prindërve në shtatë bashki.  700 nga prindërit e kanë përfunduar me sukses programin. Një studim që vlerësoi ndikimin e programit te pjesëmarrësit, tregon se pati një reduktim prej më shumë se 70% të prindërimit të dhunshëm, një reduktim prej 30% të problemeve të sjelljes te fëmijët dhe një reduktim prej 45% të depresionit prindëror. “Ndikimi i projektit është fantastik,” thotë Ida.

Një version online i programit ‘Caring Families’, i titulluar ‘ParentChat’, u testua gjatë periudhës së COVID-19-ës, për të zbutur ndikimin e COVID-19-ës te fëmijët dhe prindërit në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi.

“Po përpiqemi të krijojmë kapacitete burimesh njerëzore, që programi të zhvillohet në mënyrë të qëndrueshme.  Po punojmë edhe me Ministrinë e Shëndetësisë për një strategji zhvillimi në fëmijërinë e hershme, në mënyrë që programi të integrohet në politikat dhe veprimtarinë e qeverisë, si çdo shërbim tjetër i ofruar.

Lidhur me projektin

Nisma për zhvillimin në fëmijërinë e hershme në Mal të Zi është një program tre-vjeçar që do të zgjasë deri në korrik të vitit 2023. Financohet nga Bashkimi Evropian me 1 milion euro dhe zbatohet nga Unicef-i, në bashkëpunim me Ministritë e Shëndetësisë, Arsimit, Punës dhe Mirëqenies Sociale. Falë nismës, BE-ja dhe Unicef-i do t’i ndihmojnë autoritetet malazeze të zhvillojnë dhe zbatojnë një strategji kombëtare për zhvillimin në fëmijërinë e hershme të, duke rritur kështu edhe ndërgjegjësimin e përgjithshëm për rëndësinë e zhvillimit në fëmijërinë e hershme. Do të rriten kapacitetet shëndetësore, të mbrojtjes dhe të shërbimeve të edukimit, për t’u ofruar shërbimet e duhura familjeve dhe fëmijëve të vegjël, duke përfshirë këtu edhe fëmijët me aftësi të kufizuara. Prindërit dhe kujdestarët do të kenë mundësinë të fitojnë njohuri dhe aftësi të reja nëpërmjet programit, duke ua lehtësuar kujdesin për fëmijët e tyre në mënyrë pozitive dhe të përgjegjshme.

Programi ‘Caring Families’ në Malin e Zi po zbatohet nga qendra kujdesi shëndetësor parësor që kanë zyra këshillimi, si dhe nga kopshtet, shkollat fillore dhe disa organizata të shoqërisë civile. Unicef-i gjithashtu po punon për zgjerimin e programit, që të sigurojë qëndrueshmërinë e tij. Programi po ofron trajnim për lehtësuesit e ri vendas, me qëllim krijimin e një grupi trajnerësh kombëtarë, që të mos mbështeten vetëm tek ekspertët ndërkombëtarë për të zbatuar programin. “Po përpiqemi të krijojmë kapacitete burimesh njerëzore, që programi të zhvillohet në mënyrë të qëndrueshme dhe po punojmë edhe me Ministrinë e Shëndetësisë për një strategji zhvillimi në fëmijërinë e hershme, në mënyrë që programi të integrohet në politikat dhe veprimtarinë e qeverisë, si çdo shërbim tjetër i ofruar,” thotë Ida.

Mišo thotë se modeli i prindërimit ka ndryshuar që nga koha kur ishte fëmijë dhe se baballarët duan të përfshihen më shumë në rritjen e fëmijëve të tyre. “Dua të bëhem një baba që u qëndron pranë fëmijëve të tij gjatë periudhave delikate të jetës së tyre dhe që i udhëzon për vendimet që i presin në jetë,” thotë ai.

Aplikacioni Bebbo, një instrument online për prindërit në Mal të Zi

Written on . Posted in Tregime.

Një aplikacion online që jep këshilla të besueshme prindërimi, tanimë ofrohet falas për të gjitha familjet në Mal të Zi.

Maja Miranović-i është nëna e një vajze pesë-vjeçare dhe si të gjithë prindërit, është e interesuar për metodat më të mira të prindërimit pozitiv, duke përfshirë këtu shëndetin, sigurinë, zhvillimin dhe të nxënin e së bijës. Sidoqoftë, nuk është gjithmonë e lehtë të gjesh këshilla të besueshme prindërimi, për arsye se ka shumë burime zyrtare dhe jozyrtare informacioni. Që prej shkurtit të këtij viti, Maja e ka përdorur aplikacionin për celular Bebbo për t’iu përgjigjur shumicës së pyetjeve kryesore që ka për prindërimin pozitiv.

“Duke qenë se jetojmë në një epokë ku komunikohet me anë të internetit dhe përdorimi i rrjeteve sociale po rritet, kemi prirjen të bombardohemi me informacione dhe këshilla që vijnë nga burime të shumëllojshme, prandaj nuk e verifikojmë dot menjëherë besueshmërinë e disa prej këtyre informacioneve. Aplikacioni Bebbo më kursen kohë dhe energji, sepse gjithçka që gjej në të, vjen nga një institucion i besuar, kështu që ua rekomandoj të gjithë prindërve që njoh,” thotë Maja.

Aplikacioni Bebbo është një instrument online falas që doli në shkurt të këtij viti dhe Maja ishte pjesë e një grupi testimi prindërish, që e provuan ‘Bebbo-n’ dhe dhanë sugjerimet e tyre për zhvillimin e mëtejshëm të aplikacionit. Që në momentin kur doli aplikacioni, Maja e ka përdorur rregullisht dhe ua ka rekomanduar prindërve të tjerë. Ajo i quan këshillat dhe artikujt në aplikacionin Bebbo ‘konkrete, koncize, të verifikuara dhe të besueshme.’ “Shumë prej ‘lojërave të mprehtësisë’, të sugjeruara për një moshë të caktuar, jo vetëm që na e bënë kohën më të këndshme dhe e argëtuan time bijë, por gjithashtu më bënë të kuptoj se fëmija im është i aftë të mendojë në një mënyrë që nuk e kisha vënë re deri në atë moment,” thotë Maja.

“Aplikacioni është shkarkuar më shumë se 7,800 herë në Mal të Zi. Prindërit e kanë vlerësuar mesatarisht 4.53 nga 5. Këto të dhëna dëshmojnë që prindërit janë të kënaqur nga aplikacioni, por sidoqoftë, ne planifikojmë ta pasurojmë vazhdimisht Bebbo-n me përmbajtje të reja dhe të përpiqemi ta bëjmë të dobishëm për sa më shumë prindër dhe profesionistë të jetë e mundur.”

Prindërimi profesional, i përmbledhur në një aplikacion

Aplikacioni Bebbo u zhvillua dhe u nxor nga ‘Zyra Rajonale për Evropën dhe Azinë Qendrore’ e UNICEF-it, me kontributin e Bashkimit Evropian. Aplikacioni është modeluar për të ndihmuar prindërit e fëmijëve nën moshën gjashtë vjeç me këshilla të thjeshta rreth tematikave si ushqyerja me gji, ndërprerja e ushqimit me gji, shëndeti, të ushqyerit, imunizimi, të mësuarit, lodrat dhe lojërat për fëmijë, piketat zhvillimore dhe prindërimi pozitiv. Mjetet e dobishme dhe interaktive ndihmojnë shëndetin dhe zhvillimin e fëmijëve. Ida Ferdinandi, Zyrtare e UNICEF-it për Zhvillimin e Fëmijërisë së Hershme në Mal të Zi, shpjegon se janë shumë të kënaqur me rezultatet dhe përgjigjet e deritanishme të prindërve. “Aplikacioni është shkarkuar më shumë se 7,800 herë në Mal të Zi. Prindërit e kanë vlerësuar mesatarisht 4.53 nga 5. Këto të dhëna dëshmojnë që prindërit janë të kënaqur nga aplikacioni, por sidoqoftë, ne planifikojmë ta pasurojmë vazhdimisht Bebbo-n me përmbajtje të reja dhe të përpiqemi ta bëjmë të dobishëm për sa më shumë prindër dhe profesionistë të jetë e mundur,” thotë Ida.

Ida shpjegon më tej se e gjithë përmbajtja është zhvilluar dhe shpallur e vlefshme nga ekspertë të zhvillimit në fëmijërinë e hershme dhe një ekip i madh profesionistësh, duke përfshirë këtu zhvillues, ekspertë të psikologjisë së fëmijëve dhe praktikantë. Për më tepër, zyra e UNICEF-it në Mal të Zi punoi për përshtatjen e aplikacionit me nevojat specifike të vendit.

“Na u desh ta përshtatnim përmbajtjen me kontekstin tonë, kështu që lidhëm partneritet me Institutin e Shëndetit Publik, që verifikoi dhe redaktoi disa artikuj, si dhe krijoi përmbajtje të re. Për shembull, përshtatëm kalendarin e vaksinimit, i cili është shumë ndryshe nga ai i shteteve të tjera, agjendën e pediatrisë, shërbimet shëndetësore të vëna në dispozicion dhe informacionet rreth numrave të telefonit dhe linjave telefonike. Na u desh t’i përshtateshim situatës, në mënyrë që njerëzit në Mal të Zi të mund të përfitojnë shërbime të plota nga aplikacioni Bebbo,” thotë Ida.

“Mbështetja financiare nga BE-ja ishte e dobishme si për zhvillimin e aplikacionit në nivel rajonal, ashtu edhe për prezantimin e Bebbo-s në nivel vendor. Aplikacioni është modeluar mjeshtërisht, me shumë veçori që plotësojnë nevojat e ndryshme që mund të kenë prindërit. Për të gjithë procesin, u nevojitën muaj të tërë pune të palodhur nga një ekip shumë i madh profesionistësh. Për përshtatjen vendore të aplikacionit, përdorëm burime nga projekti “EU and UNICEF for Early Childhood Development in Montenegro”.

Lidhur me projektin

Aplikacioni i prindërimit u zhvillua nga UNICEF-i. Projekti “Mitigating the impact of COVID-19 on children and families in the Western Balkans and Turkey”, i financuar nga BE-ja, nxiti zhvillimin e disa veçorive shtesë dhe përmirësimeve të aplikacionit, si dhe inkurajoi ndihmën teknike të vazhdueshme për zyrat e shtetit në Ballkanin Perëndimor, gjatë fazës së përshtatjes. UNICEF-i dhe ‘European Commission Directorate-General for Neighbourhood and Enlargement Negotiations’ nisi projektin në vitin 2021. Synon të fuqizojë shëndetin kombëtar, arsimin, zhvillimin e fëmijërisë së hershme dhe sistemet e mbrojtjes së fëmijëve, për të siguruar ofrimin e shërbimeve themelore për fëmijët vulnerabël dhe familjet e tyre, si përgjigje e menjëhershme dhe afatgjatë e rimëkëmbjes nga COVID-19-a. Në Malin e Zi, përshtatja e aplikacionit u financua nëpërmjet projektit “EU and UNICEF for Early Childhood Development in Montenegro,” (2020-2023).

Sipas Idës, zhvillimi i aplikacionit ishte shumë i vështirë, për sa i përket fondeve dhe ekspertizës. “Mbështetja financiare nga BE-ja ishte e dobishme si për zhvillimin e aplikacionit në nivel rajonal, ashtu edhe për prezantimin e Bebbo-s në nivel vendor. Aplikacioni është modeluar mjeshtërisht, me shumë veçori që plotësojnë nevojat e ndryshme që mund të kenë prindërit. Për të gjithë procesin, u nevojitën muaj të tërë pune të palodhur nga një ekip shumë i madh profesionistësh. Për përshtatjen vendore të aplikacionit, përdorëm burime nga projekti “EU and UNICEF for Early Childhood Development in Montenegro,” thotë Ida.

Ajo shpjegon se Instituti i Shëndetit Publik po mendon të marrë përsipër menaxhimin afatgjatë të aplikacionit. Ndërkohë, UNICEF-i dhe Instituti i Shëndetit Publik po krijojnë përmbajtje të re dhe po e publikojnë në aplikacion.

Të luftojmë ndotjen përtej kufirit

Written on . Posted in Tregime.

Bashkitë ndërkufitare në Maqedoninë e Veriut dhe Serbi bashkojnë forcat për luftën kundër ndotjes

Zonat kufitare të Likovës në Maqedoninë e Veriut dhe të Preshevës në Serbi janë të dyja bashki me popullsi të vogël: Likova ka 13,000 banorë, ndërsa Presheva 27,000. Duke qenë se shumica e banorëve të tyre jetojnë në zona rurale, ata kanë kulturë, tradita e sistem ekonomik të ngjashëm dhe lidhje të forta familjare e miqësie. Sidoqoftë, kanë edhe të njëjtin problem të rëndësishëm: një nivel të lartë ndotjeje që vjen nga vend-grumbullimet e paligjshme të mbeturinave.  Në bashkinë e Preshevës gjenden 11 vend-grumbullime të paligjshme mbeturinash dhe shtatë të tilla në Likovë.

Të dyja bashkitë kanë një sistem për grumbullimin e mbetjeve, që është organizuar nëpërmjet kompanive të shërbimit publik. Sidoqoftë, këto kompani nuk i mbulojnë krejtësisht bashkitë e tyre përkatëse. Kompania Pisha në Likovë mirëmban dhjetë fshatra nga 22 fshatrat e banuara në zonën ku është rënë dakord të grumbullohen mbetje, ndërsa kompania Moravica në anën serbe të kufirit mbulon 11 fshatra nga 34 të tilla të banuara në bashki. Problemi në rritje i fshatrave, të cilave nuk u është ofruar shërbim, nuk u arrit të shqyrtohej në nivel bashkiak për shkak të mungesës së fondeve dhe koordinimit dhe për këtë arsye, dy bashkitë vendosën të kërkonin mbështetje të jashtme për të menaxhuar problemin.

“Duke marrë parasysh përmasat relativisht të vogla të bashkive, numri i njerëzve me sëmundje ngjitëse ishte shumë i lartë dhe për ne ishte e dukshme që një ndër arsyet kryesore për këtë ishin vend-grumbullimet e paligjshme të mbeturinave dhe mjedisi i ndotur.”

Të bashkojmë forcat për një mjedis më të mirë

Aleksandar Gumberovski është menaxher projekti me bashkinë e Likovës. Ai shpjegon se, në bazë të të dhënave zyrtare, të marra nga Spitali Rajonal në Vranjë, numri i personave me sëmundje ngjitëse në bashkinë e Preshevës ishte 20 në vitin 2017, 30 në vitin 2018 dhe 35 vetëm në gjysmën e parë të vitit 2019. Në anën e tij të kufirit, në Likovë, numri i njerëzve me sëmundje ngjitëse ishte 23 në vitin 2017, 38 në vitin 2018 dhe 42 vetëm në gjysmën e parë të vitit 2019, gjë që dëshmon për rritje të vazhdueshme të infektimit edhe atje. “Duke marrë parasysh përmasat relativisht të vogla të bashkive, numri i njerëzve me sëmundje ngjitëse ishte shumë i lartë dhe për ne ishte e dukshme që një ndër arsyet kryesore për këtë ishin vend-grumbullimet e paligjshme të mbeturinave dhe mjedisi i ndotur,” thotë Aleksandar-i.

Për shkak të madhësive të tyre dhe ekonomisë kryesisht rurale, asnjëra prej bashkive nuk zotëron fonde të mjaftueshme për të mbuluar në mënyrën e duhur të gjitha shërbimet për banorët dhe kjo është arsyeja pse nuk arritën të ofronin shërbime për grumbullimin e mbetjeve për të gjithë qytetarët . Sidoqoftë, duke qenë se në bashkinë e Likovës pati një përvojë të mirë mbështetjeje nga donatorët, ata bashkuan forcat me bashkinë fqinje të Preshevës në anën serbe të kufirit dhe vendosën të aplikonin për financim nga BE-ja, që t’i ndihmonte me këtë problem.

Ata krijuan bashkarisht një projekt të titulluar “Më Pak Mbeturina, Më Pak Rrezik, Më Shumë Shëndet” dhe morën mbështetje nga programi i Bashkëpunimit Ndërkufitar Maqedoni e Veriut – Serbi, të financuar nga BE-ja. Nëpërmjet projektit, ata blenë dy kamionë të mëdhenj për grumbullimin e mbetjeve, 20 kontejnerë më të mëdhenj për grumbullimin e mbetjeve dhe mbi 1700 kazanë të vegjël për t’i shpërndarë në familjet e rajonit.

“Këto bashki janë të pazhvilluara dhe ka mungesë fondesh për thuajse çdo sektor. Për këtë arsye, mbështetja e BE-së luan rol shumë të rëndësishëm për zgjidhjen e problemeve tona, madje ndonjëherë edhe për ato më të thjeshtat.”

Lidhur me projektin

Projekti i bashkëpunimit ndërkufitar “Më Pak Mbeturina, Më Pak Rrezik, Më Shumë Shëndet”, i financuar nga BE-ja, nisi në fillim të vitit 2021 dhe do të vazhdojë deri në fund të vitit 2022. Vlera e përgjithshme e projektit arrin mbi 250,000 euro, rreth 85% prej të cilave janë financuar nga BE-ja. Objektivat specifikë të këtij projekti përfshijnë:

rritjen e kapacitetit për të menaxhuar rreziqet e krijuara nga njeriu dhe ato të lidhura me asgjësimin e mbetjeve të ngurta dhe me mbrojtjen e mjedisit; rritjen e kapacitetit dhe përmirësimin e qasjes së institucioneve ndaj shërbimeve për organizimin e mbetjeve; rritjen e ndërgjegjësimit tek banorët vendas për pasojat e ndotjes; dhe uljen e sëmundjeve ngjitëse.

Përveç mbështetjes me pajisje, projekti do të nisë gjithashtu edhe një fushatë ndërgjegjësimi me fletëpalosje dhe video, për të ndryshuar zakonet e qytetarëve që lidhen me mjedisin, duke i inkurajuar të përdorin kazanët e sapo-blerë për mbetjet e tyre.

Ky nuk është projekti i parë i financuar nga BE-ja nga i cili ka përfituar bashkia e Likovës. Aleksandar-i shpjegon se, bashkia është në kufi edhe me Bullgarinë dhe Kosovën dhe për këtë arsye, ata kanë qenë pjesë e programeve të tjera për bashkëpunim ndërkufitar. “Këto bashki janë të pazhvilluara dhe ka mungesë fondesh për thuajse çdo sektor. Për këtë arsye, mbështetja e BE-së luan rol shumë të rëndësishëm për zgjidhjen e problemeve tona, madje ndonjëherë edhe për ato më të thjeshtat,” thotë ai.

Një rikujtim për shëndetin

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja ndihmon për rritjen e nivelit të vaksinimit të fëmijëve në Bosnje dhe Hercegovinë

Emina Pleh nga Goražde i përfundoi të gjitha vaksinimet e vajzës së saj më të madhe, por kur erdhi koha për vaksinimin e djalit, kishte nisur pandemia e COVID-19-ës, kështu që vendosi të priste. Në fillim të vitit të shkuar, ajo mori një telefonatë nga Instituti Boshnjak i Shëndetit Publik të Kantonit Podrinje, ku i rikujtuan që djali kishte nevojë të imunizohej dhe e referuan te shërbimi i pediatrisë për më shumë informacion. “Ata thanë që duhet ta bënim para se të fillojë kopshtin, kështu që e bëmë,” thotë Emina.

Emina është një ndër rreth 500 prindërit e Kantonit Podrinje që u telefonuan nga Instituti Publik i Shëndetit për t’i kujtuar rreth vaksinimeve të pakryera. Kjo nismë është pjesë e Programit për Zbutjen e Ndikimit të Pandemisë së COVID-19-ës në Jetën e Fëmijëve dhe Familjeve të tyre në Turqi dhe në Ballkanin Perëndimor.

“Prindërit janë më të prirur për ta kryer vaksinimin e fëmijëve të tyre, nëse i kujton. Ky komunikim mungonte.”

Shlyerja e mungesës së komunikimit

Fatima Čengić është një  Specialiste e Programit me Unicef-in në Bosnje dhe Hercegovinë. Ajo shpjegon se

Unicef-i ka punuar për shumë vjet drejt përmirësimit të imunizimit në Bosnje dhe Hercegovinë dhe ka kryer studime dhe analiza për të kuptuar arsyet pse prindërit shmangin vaksinimin e fëmijëve të tyre. Arsyet kryesore për këtë fenomen ishin informimi i pamjaftueshëm nga profesionistët e shëndetit për përfitimet dhe rreziqet e vaksinimit, por edhe harresa nga prindërit. “Prindërit janë më të prirur për ta kryer vaksinimin e fëmijëve të tyre, nëse i kujton. Ky komunikim mungonte,” thotë Fatima.

Për këtë arsye, Unicef-i filloi të krijonte strategji komunikimi, duke përfshirë këtu edhe zhvillimin e nxjerrjen e një aplikacioni online, që u rikujton prindërve agjendat e vaksinimit. Sidoqoftë, kur filloi pandemia e COVID-19-ës, vendosën ta nxisnin stafin ndihmës të dedikuar të përdorte një qasje tjetër. Fillimisht, stafi rishikoi të gjitha kartelat shëndetësore të fëmijëve të lindur në periudhën 2014-2020 që ishin trajtuar në qendrat shëndetësore të Goražde-s, Prača-s dhe Ustikolina-s. U hartua një listë me gjithë ata që nuk kishin kryer ndonjë prej vaksinimeve të detyrueshme. Më pas, prindërit u morën në telefon, u këshilluan të kontaktonin pediatrit e tyre dhe, së fundmi, qendrat vendore shëndetësore u dhanë të gjithë informacionin e nevojshëm për imunizimin, si dhe mbi lënien e një takimi.

“Jam shumë e sigurt se qendrat shëndetësore nuk do t’u kishin dhënë prioritet vaksinimeve të fëmijëve po të mos kishte qenë nisma jonë me mbështetjen e BE-së.”

Lidhur me projektin

Programi për Zbutjen e Ndikimit të Pandemisë së COVID-19-ës në Jetën e Fëmijëve dhe Familjeve të tyre në Turqi dhe në Ballkanin Perëndimor është një nismë dy-vjeçare e nisur në vitin 2021 nga Unicef-i dhe Komisioni Evropian.

Qëllimi i kësaj nisme është fuqizimi i shëndetit kombëtar, arsimit, zhvillimit të fëmijërisë së hershme dhe sistemeve për mbrojtjen e fëmijëve për t’u siguruar shërbime parësore fëmijëve vulnerabël dhe familjeve të tyre në kuadër të rigjenerimit afatshkurtër apo afatgjatë nga COVID-19-a. Nëpërmjet këtij programi  me vlerë 5 milion euro, pritet që 490,000 fëmijë dhe prindër të kenë akses më të mirë te shërbimet publike që promovojnë zhvillimin e fëmijërisë së hershme, arsimit, shëndetit dhe mbrojtjes, si pjesë e procesit të rigjenerimit nga COVID-19-a.

Që atëherë, projekti është zgjeruar deri në Kantonin e Sarajevës, ku zbatohet në tetë qendra të tjera shëndetësore. Në nga vizitat e fundit nga programi vuri re se, nga 500 vaksinimet e zhvilluara në një qendër shëndetësore në dhjetor, 175 ishin bërë nëpërmjet këtij projekti. “Kjo nënkupton se rreth një e treta e vaksinimeve që u bënë për një muaj ishin rezultat i projektit tonë dhe ky është sukses i madh,” thotë Fatima.

Fatima shpjegon se vaksinimi ishte një problem kritik për sistemin shëndetësor në Bosnje dhe Hercegovinë, duke qenë se një nga aktivitetet e para të rregullta që u ndërpre gjatë periudhës së pandemisë ishte vaksinimi i fëmijëve. Ajo beson se projekti dhe mbështetja e BE-së kanë një ndikim thelbësor dhe shton:-“Jam shumë e sigurt se qendrat shëndetësore nuk do t’u kishin dhënë prioritet vaksinimeve të fëmijëve po të mos kishte qenë nisma jonë me mbështetjen e BE-së.”

Shërbimi i këshillimit ‘Blue Phone’; ndihmë në periudha të vështira

Written on . Posted in Tregime.

Një projekt i financuar nga BE-ja që mundëson këshillim online ose nga telefoni për fëmijët, të rinjtë dhe familjet në Bosnje dhe Hercegovinë. Anxhela* është një studente 21 vjeçare e cila iu drejtuar Linjës së Këshillimit Blue Phone për mbështetje me problemet e saj të shëndetit mendor. Jam ndjerë e trishtuar dhe e plogësht për një kohët të gjatë; ndonjëherë qaj aq shumë sa filloj dhe vjell dhe ndonjëherë s’kam fuqi as të derdh një pikë të vetme loti edhe kur dua të qaj. Jam në letargji: asgjë nuk më bën më të lumtur,” u shpreh Anxhela në një telefonatë me këshilltarin e Blue Phone. Anxhela telefonoi në Blue Phone sepse ajo e dinte se kishte nevojë për mbështetje në lidhje me çfarë po kalonte. Konsulenti i Blue Phone e ndihmoi Anxhelën të normalizonte ndjenjat e saj dhe të hartonte një plan veprimi. Asaj i mësuan dy teknika themelore: teknikën e frymëmarrjes dhe teknikën e pesë shqisave, që e ndihmojnë atë të përqendrojë vëmendjen dhe trupin në të tashmen dhe të qëndrojë e qetë.

 “Blue Phone është një shërbim i rëndësishëm për të rinjtë në BH. Pandemia e ka bërë të vështirë operimin e pjesës më të madhe të popullsisë dhe mbështetja që ofron Blue Phone është e domosdoshme për të parandaluar efekte të tjera negative në shëndetin tonë mendor.”

Shërbim i rëndësishëm për të rinjtë Blue Phone është një shërbim këshillimi online dhe telefonik që u lançua nga Nova Generacija NGO. Aktualisht shërbimi po zbatohet me mbështetjen e Programit për Zbutjen e Ndikimeve të Pandemisë së COVID-19 në Jetën e Fëmijëve dhe Familjeve në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi, i themeluar nga BE-ja dhe i zbatuar nga UNICEF. Maja Kovačević është një nga konsulentet që punon me shërbimin. Ajo shpjegon se për konsulentët më e rëndësishmja është që njerëzit të ndihen të sigurt dhe të kuptojnë që nuk do gjykohen. “Blue Phone është një shërbim i rëndësishëm për të rinjtë në BH. Pandemia e ka bërë të vështirë operimin e pjesës më të madhe të popullsisë dhe mbështetja që ofron Blue Phone është e domosdoshme për të parandaluar efekte të tjera negative në shëndetin tonë mendor.” shprehet Maja. Fillimisht, shërbimi i lançua vetëm për fëmijët, por një nga menaxherët e projektit, Saša Risojević, shpjegon se shërbimi evoluoi shumë shpejt dhe me ndikimin e përshpejtuar të pandemisë atyre iu desh të zgjeronin shërbimet e tyre për grupet më të mëdha në moshë.

 “Ndikimi i mbështetjes së BE-së ishte vërtet i konsiderueshëm duke qenë se ai forcoi në mënyrë të konsiderueshme kapacitetet e shërbimit Blue Phone.”

Rreth projektit Shërbimi Blue Phone, i cili ofron këshillim falas online dhe në telefon po zbatohet nga OJQ-ja Nova Generacija me mbështetjen e Programit për Zbutjen e Ndikimeve të COVID-19-ës në Jetën e Fëmijëve dhe Familjeve në Ballkanin Perëndimor dhe Turiq, i cili është pjesë i paketës së ndihmës së BE-së për vendet e Bashkimit Evropian dhe që po zbatohet nga UNICEF BH. *Emri është ndryshuar për të ruajtur privatësinë e saj   Ai shpjegoi se me rritjen e interesit, ata humbnin deri në 250 telefonata në muaj. Ai kuptoi se kjo ndodhte kryesisht sepse shërbimi ofrohej vetëm gjatë orëve të punës. Me mbështetjen e BE-së ata zgjeruan orarin e punës deri vonë në mbrëmje dhe tani numërojnë vetëm 10 deri në 15 telefonata të humbura në muaj. “Ndikimi i mbështetjes së BE-së ishte vërtet i konsiderueshëm duke qenë se ai forcoi në mënyrë të konsiderueshme kapacitetet e shërbimit Blue Phone.” shprehet Saša. Për më tepër, me mbështetjen e BE-së ata lançuan edhe një fushatë kundër dhunës në familje dhe ndërgjegjësimit për shërbimin Blue Phone. Si rezultat i fushatës, ata arritën të tërhiqnin mbi 35,000 vizitorë në faqen e tyre të internetit dhe numri i fëmijëve, të rinjve dhe familjeve që përfituan nga shërbimet Blue Phone është shtuar në mënyrë të konsiderueshme. Deri tani shërbimi Blue Phone ka funksionuar me mbështetjen e donatorëve dhe nismës sëekipit të OJQ-së Nova Generacija. Saša shpreson se në të ardhmen shërbimi Blue Phone do të mbështetet edhe nga qeveria dhe si rrjedhojë do të ketë qëndrueshmëri afatgjatë. “Ne zhvilluam një sërë takimesh dhe tryeza të rrumbullakëta me përfaqësues të institucioneve ku prezantuam ndikimin e shërbimit Blue Phone dhe rezultatet. Unë mendoj se edhe ata e pranuan rëndësinë e tij dhe ne presim që në të ardhmen ata të fillojnë të mbështesin shërbimin,” shprehet Saša.