Skip to main content

Area of Cooperation: Healthcare

Cilësia ime e jetës është përmirësuar dukshëm

Written on . Posted in Tregime.

Ndihma personale bëhet një shërbim i përhershëm ndaj personave me aftësi të kufizuar në rrethin e Mačvanit të Serbisë me mbështetjen e BE-së.

Dragana Marković Matić jeton në qytetin Šabac, në rrethin Mačvan të Serbisë perëndimore. Ajo vuan nga artriti reumatoid, i cili me kalimin e kohës ka çuar në kufizimin e lëvizjes dhe nevojën për mbështetje për të kryer aktivitetet e përditshme. “Nuk mund të punoj në mënyrë të pavarur, nuk mund të lëviz. Lëvizjet e mia bëhen gjithnjë e më të kufizuara me moshën”, thotë ajo. Përkeqësimi i sëmundjes të saj solli nevojën për një kujdestar të rregullt që do ta ndihmonte atë pjesën më të madhe të ditës. Familja dhe miqtë ishin atje për ta mbështetur, por siç na tregon edhe ajo vetë “është punë me kohë të plotë: të bëhen krahët dhe këmbët e mia”.

Nevoja për ndihmë personale, natyrisht, nuk është ekskluzive për Draganën: personat e tjerë në Šabac me aftësi të kufizuara kanë problem të ngjashëm. Familjarët përpiqen t’i ndihmojnë, por nuk mund të jenë gjithmonë aty aq sa është e nevojshme. Një zgjidhje alternative është punësimi i një ndihmësi personal, por kjo është një barrë financiare që shumica e familjeve nuk mund ta përballojnë. Ndihmësit personalë duhet të trajnohen profesionalisht për të lëvizur një person në karrige me rrota, për ta transferuar atë në shtrat ose në makinë, si dhe për ta ndihmuar me veshjen dhe ruajtjen e higjienës personale. “Dikush që nuk ka pasur asnjëherë kontakt me personat me aftësi të kufizuara duhet të trajnohet për t’i ndihmuar ata në mënyrë që të mos dëmtojnë aksidentalisht veten ose personin për të cilin ata po kujdesen,” thotë Dragana.

“Gjëja më e rëndësishme do të ishte krijimi i një kuadri për trajnimin e personave të parë që ishin të interesuar në ofrimin e shërbimeve të ndihmës personale për personat me aftësi të kufizuara.”

Një rrugëtim dhjetëvjeçar

Dragana është anëtare e District Association of Paraplegics të Mačvanit, e cila mori iniciativën për të zgjidhur këtë problem përmes institucioneve vendore një dekadë më parë. Në atë kohë, shoqata arriti të përfshijë nevojën për një jetë të pavarur për personat me aftësi të kufizuara në strategjinë e politikës sociale të Šabac. Njohja e nevojave të personave me aftësi të kufizuara nga politikanët ishte një arritje e rëndësishme, por pasi nuk kishte mbështetje financiare apo të tjera, u deshën pothuajse dhjetë vjet luftë për të parë një rezultat të dukshëm të politikës.

Drita në fund të tunelit u bë e dukshme në vitin 2018 kur një program i financuar nga BE-ja ReLOaD (Regional Programme on Local Democracy) ofroi mbështetje. “Gjëja më e rëndësishme ishte të krijohej një kornizë për trajnim dhe të trajnojë personat e parë që ishin të interesuar në ofrimin e shërbimeve të asistencës personale për personat me aftësi të kufizuara”, thotë Slaviša Savić, e cila drejton Association of Paraplegics në Mačvan.

Me mbështetjen e BE-së, dhe në bashkëpunim me Ministry of Labour, Employment, Veterans dhe Social Affairs, Shoqata ka identifikuar personat që ishin të interesuar në ofrimin e një shërbimi të ndihmës personale dhe i ka trajnuar e licencuar ata. Si pjesë e të njëjtit program, ata arritën edhe të nisin një projekt pilot mbështetës ku pesë njerëz me aftësi të kufizuara u siguruan me ndihmë personale për tetë orë në ditë dhe katër të tjerë me nga katër orë në ditë mbështetje.

“Marrja e kostos së ndihmësve personalë për personat me aftësi të kufizuara në buxhetin bashkiak ishte një hap i madh dhe sukses i madh për ne dhe nuk mund ta kishim bërë pa mbështetjen e programit ReLOaD të financuar nga BE-ja,”

Rreth programit

Regional Programme for Local Democracy në Ballkanin Perëndimor (ReLOaD) financohet nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet nga United National Development Programme. Qëllimet e programit përfshijnë forcimin e demokracive pjesëmarrëse dhe integrimin e BE-së në Ballkanin Perëndimor duke përmirësuar mjedisin ligjor, financiar dhe më gjerë për fuqizimin e shoqërisë civile.

Zbatimi i programit pilot e bëri kauzën e shoqatës më të fortë për të bindur autoritetet bashkiake se sa e rëndësishme është shërbimi i ndihmës personale për njerëzit me aftësi të kufizuara. Si rezultat i përpjekjeve të vazhdueshme të lobimit, asambleja bashkiake më në fund e përfshiu këtë mbështetje në listën e shërbimeve të rregullta që ofron bashkia. Shërbimi tashmë është përfshirë në buxhetin për vitin 2021 dhe pagat e asistentëve personalë tani mbulohen dhe do të mbulohen nga bashkia.

“Marrja e kostos së asistentëve personalë për personat me aftësi të kufizuara në buxhetin bashkiak ishte një hap i madh dhe sukses i madh për ne dhe nuk mund ta kishim bërë pa mbështetjen e programit ReLOaD të financuar nga BE-ja”, thotë Slaviša.

Dragana dhe njerëz të tjerë nga Šabac që janë me aftësi të kufizuara ndihen më të qetë pasi kanë siguruar një shërbim të ndihmës personale për gjithë jetën. “Cilësia ime e jetës është përmirësuar dukshëm. Me një asistent personal, ju jeni të pavarur”, thotë Dragana.

Furnizim me ujë të sigurt për vite me radhë

Written on . Posted in Tregime.

Nga i pamjaftueshëm në të qëndrueshëm: si një projekt i mbështetur nga BE-ja e shpëtoi kryeqytetin e Kosovës nga mungesa e ujit. Prej më se tri dekadash, Musa Hasani ka punuar si një operator telefonik në një shoqëri rajonale e ujësjellësit në Prishtinë. Puna e tij duket e thjeshtë: ai u përgjigjet telefonatave të klientëve dhe i përcjell ankesat në seksionet përkatëse të ujësjellësit. Por, rreth vitit 2000, kjo punë e thjeshtë u bë e tensionuar dhe stresuese.  Musai kujton se merrte mbi 200 telefonata në ditë, shumica e të cilave ishin ankesat e pareshtura të klientëve lidhur me mungesën e ujit. Pas luftës në vitin 1999, kryeqyteti i Kosovës, Prishtina, u përball me një migrim të madh të njerëzve të ardhur nga vende të tjera të Kosovës. Një infrastrukturë e shërbimeve publike që ishte projektuar për rreth 150,000 banorë, tashmë duhej të përballej me një popullsi prej mbi 300,000 banorësh. Gjatë dekadës në vijim, ndërprerjet e ujit mund të zgjasnin për më shumë se dhjetë orë në ditë në çdo lagje të Prishtinës. “Njerëzit ishin të zemëruar, pasi kjo kishte një ndikim të konsiderueshëm në cilësinë e jetës së tyre. Ata na e përcillnin këtë zemërim përmes telefonit”, kujton Musai.

“Në muajin mars 2014, liqeni i Badovcit kishte ujë të mjaftueshëm që mund të zgjaste për një muaj ndërsa Batllava për dy. Nëse nuk do të kishim një periudhë me reshje të dendura shiu gjatë muajit prill, Prishtina dhe komunat përreth do të kishin mbetur pa ujë të pijshëm”.

Një përrallë e dy liqeneve Sokol Xhafa është Drejtor i Kompanisë Rajonale të Ujësjellësit të Prishtinës. Ai kujton se në vitin 2010 kompania ndërmori disa ndërhyrje që deri diku e përmirësuan situatën. Por nevojitej një zgjidhje afatgjatë. Në atë kohë, burimet e vetme të shpërndarjes së ujit ishin dy rezervuarë artificialë afër Prishtinës: Liqenet e Batllavës dhe Badovcit. Sasia e ujit në këto liqene varet nga reshjet e shiut. Dhe meqenëse ndryshimet klimatike kanë ndikuar në nivelet e ujit të liqeneve, furnizimi mund të luhatet ndjeshëm nga akumulimi i tepërt i ujit në nivelet e thatësirës. Në vitin 2014, kosovarët përjetuan mungesën më të rëndë të ujit në tri dekada. “Në muajin mars 2014, liqeni i Badovcit kishte ujë të mjaftueshëm që mund të zgjaste për një muaj ndërsa Batllava për dy. Nëse nuk do të kishim një periudhë me reshje të dendura shiu gjatë muajit prill, Prishtina dhe komunat përreth do të kishin mbetur pa ujë të pijshëm”, shprehet Xhafa. Por, situata ndryshoi për mirë me mbështetjen e projektit të Ujësjellësit Rajonal të Prishtinës prej 35 milionë euro si dhe një grant prej 5 milionë eurosh nga BE-ja. Falë këtij investimi dhe financimi, të kanalizuar përmes Kuadrit të Investimeve të Ballkanit Perëndimor, projekti e shpëtoi Prishtinën nga problemet e mungesës së ujit për vite me radhë dhe siguroi një furnizim të qëndrueshëm me ujë për rajonin përreth. Projekti përfshinte zhvillimin e një burimi të ri uji nga Liqeni i Ujmanit.Infrastruktura mundëson që uji të kanalizohet nga Kanali i Ibrës drejt impiantit të sapondërtuar të trajtimit të ujit në Shkabaj. Impianti i ri përfshin një laborator, një dhomë operacioni dhe zyra, seminare dhe hapësira sociale.

 “Nëse nuk do të kishim impiantin e ri, do të duhej të kishim shpallur gjendjen e emergjencës, dhe si rrjedhojë, Prishtina dhe komunat përreth do të përballeshin çdo ditë me ndërprerje të rregullta të ujit deri në 12 orë përgjatë dy viteve të fundit.”

Rreth projektit Projekti i Ujësjellësit Rajonal të Prishtinës ka përfituar nga një investim i kombinuar i granteve dhe kredive të kanalizuara përmes Kuadrit të Investimeve të Ballkanit Perëndimor (WBIF). Investimi përfshinte 5 milion euro mbështetje granti nga Bashkimi Evropian, një hua prej 20 milion euro nga Banka për Zhvillim KfW në emër të Ministrisë Gjermane për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik dhe një kontribut prej 10 milion euro nga Kompania Rajonale e Ujit.  Rreth WBIF Kuadri i Investimeve të Ballkanit Perëndimor (WBIF) është një platformë koordinimi i donatorëve që mbledh fonde nga burime të ndryshme, duke përfshirë Komisionin Evropian. WBIF ofron financim dhe asistencë teknike për investimet strategjike në sektorët e energjisë, mjedisit, social, transportit, dhe infrastrukturës digjitale. Ai gjithashtu mbështet nismat për zhvillimin e sektorit privat.  WBIF është një nismë e përbashkët e BE-së, institucioneve financiare, donatorëve dypalësh dhe qeverive të Ballkanit Perëndimor. “Vitet 2019 dhe 2020 ishin vitet me sezonin më të gjatë të thatësirës prej kohësh. “Nëse nuk do të kishim impiantin e ri, do të duhej të kishim shpallur gjendjen e emergjencës, dhe si rrjedhojë, Prishtina dhe komunat përreth do të përballeshin çdo ditë me ndërprerje të rregullta të ujit deri në 12 orë përgjatë dy viteve të fundit”, shprehet Sokol Xhafa. Furnizimi me kosto efikase dhe i qëndrueshëm Uji nxirret nga burimi natyror dhe kanalizohet përmes një tubacioni ku uji qarkullon lirshëm drejt një stacioni ku pompohet në impiantin e ujit për t’u trajtuar, përpunuar dhe filtruar. Ujësjellësi në Shkabaj ka një kapacitet prej 700 l/s: mjaftueshëm për të siguruar furnizim me ujë me kosto efikase dhe të qëndrueshëm për komunat e Prishtinës, Obiliqit, Fushë Kosovës, Graçanicës dhe Podujevës. Musa Hasani pa dyshim e ka vënë re ndryshimin e bërë nga ky projekt, me më shumë kënaqshmëri të konsumatorëve dhe cilësi më të madhe të jetesës për banorët e Prishtinës dhe rajonit të saj, si dhe më pak telefonata zemërimi për të menaxhuar. Infrastruktura e re ka sjellë gjithashtu përparime teknologjike, të cilat u mundësojnë autoriteteve të monitorojnë nivelet e ujit të Liqeneve të Badovcit dhe Batllavës, duke siguruar kështu qëndrueshmërinë e burimeve ujore të rajonit.