Skip to main content

Area of Cooperation: Environmental protection

„Интерег“ и „Гринтекс“: Намалување на загадувањето со рециклирање текстил

Објавено . Објавено во Приказни.

Од 1 јануари 2025 година, сите земји-членки на ЕУ обврзани се одделно да го собираат текстилниот отпад. Меѓутоа, голем дел од нив, како и земјите од Западен Балкан, сè уште немаат ефикасен систем за оваа намена. За да се одговори на овој предизвик и да се развијат одржливи решенија кои ќе бидат применливи за целиот регион, 11 организации од 9 земји ги здружија своите сили во рамките на проектот „Гринтекс“.

Партнерските организации вклучени во проектот се: Сараевската агенција за регионален развој – СЕРДА (Босна и Херцеговина); Општина Постојна (Словенија); Институтот за одржлив раст „Активна Натива“ (Словенија); Граѓанското здружение и еколошка добротворна организација „Словачка за Словачка“ (Словачка); „Еуротекс“ ДОО (Бугарија); Општина Мајур (Хрватска); Факултетот за текстилна технологија при Универзитетот во Загреб (Хрватска); Универзитетот „Доња Горица“ (Црна Гора); Агенцијата за регионален развој „Златибор“ (Србија); Здружението за развој на заедниците „Метрополитенска област Букурешт“ (Романија); и Иновативното здружение „Прв одговорен Унгарец“ (Унгарија).

Текстилната индустрија е една од индустриите коишто најмногу го загадуваат светот, придонесувајќи за 20% од вкупните индустриски отпадни води и испуштајќи значителни количества стакленички гасови. На пример, за да се произведе една памучна маица потребни се околу 2.700 литри вода – количина што еден човек би ја испил за 2,5 години. Истовремено, дури 86% од облеката завршува на депонии или се согорува по употребата, додека само 1% се рециклира.

„Гринтекс“ има за цел да развие и тестира нови решенија во синџирот на производство – од дизајнирање нови производи до собирање текстилен отпад. Дигитални алатки, меѓу кои и интерактивна мапа со обележани точки за собирање, ќе бидат опфатени во платформата за учење и иновации на „Гринтекс“. На пример, Општина Постојна, во соработка со здружението „Простор“, работи на подигнување на свеста за последиците од прекумерната потрошувачка на текстил; преку работилници и настани за размена на облека, тие нудат одржливи алтернативи за вообичаените потрошувачки навики.

Словенија, Словачка, Хрватска, како и делови од Унгарија и Бугарија, веќе спроведуваат успешни практики кои може да се приспособат за земјите што сè уште развиваат системи за рециклирање текстил, во кои спаѓаат и земјите кандидатки за членство во ЕУ – Босна и Херцеговина, Црна Гора и Србија.

Основана во 2003 година, Сараевската агенција за регионален развој (СЕРДА) активно го поддржува економскиот развој во макро-регионот Сараево и во Босна и Херцеговина. Таа спроведува проекти во областа на иновациите, претприемништвото, екологијата и одржливиот развој, честопати во соработка со домашни и меѓународни партнери, вклучително ЕУ. Фокусирана е на зајакнување на економската конкурентност, привлекување инвестиции и поддршка на малите и средните претпријатија.

„Работејќи со нашите партнери од Словенија, сфативме дека се соочуваме со заеднички предизвик поврзан со текстилниот отпад и дека можеме да придонесеме за негово намалување. Истовремено, ова ни овозможува да поттикнеме размена на знаења и искуства меѓу земјите-членки на ЕУ и земјите кандидатки за членство во ЕУ“, објаснува Амела Икиќ Суљагиќ, проектна менаџерка на СЕРДА.

„Во Босна и Херцеговина, СЕРДА активно работи на собирање текстилен отпад. Набавивме десет паметни контејнери со вградени сензори и ќе ги анализираме локалната потрошувачка и начините за одлагање отпад. Имаме за цел да ги оптимизираме рутите за собирање отпад и да најдеме најсоодветни решенија за собраниот отпад – без оглед на тоа дали ќе биде по пат на рециклирање, повторна употреба или пренамена“, вели Амела Икиќ Суљагиќ. Таа додава дека СЕРДА во овој процес соработува со локалното комунално претпријатие и надлежното министерство во Владата на Кантонот Сараево.

Во Бугарија, во фабрика за механичко рециклирање, примероци од собраниот отпад од Букурешт ќе се користат за развој на прототипови на нови производи изработени од износени влакна. Во Хрватска, Србија и Словенија, проектот ќе ја тестира пошироката примена на природни влакна од локално потекло во текстилното производство. Дополнително, ќе се развие прототип на нов неткаен материјал, комбинирајќи рециклирана волна со текстилен отпад кој не е погоден за повторна употреба. Иницијативата истражува и решенија за повеќекратна употреба на волна, бидејќи значителен дел моментално завршува фрлен на диви депонии. Во Црна Гора и Словенија, проектот ќе се фокусира на иновативни решенија за одржлива и зелена мода со креирање еколошки прифатливи модни колекции.

„Гринтекс“ ќе воведе иновативни производни технологии, вклучително боење без вода, поголема употреба на рециклирани материјали и поддршка за одржливи брендови и производители кои применуваат еколошки методи. Дополнително, ќе се прошири рециклирањето текстил преку поставување лесно достапни собирни места на прометни локации, како трговски центри и училишта. За да се поттикнат граѓаните да се вклучат, ќе се воведат попусти во продавниците или програми за размена на облека, поддршка за „винтиџ“ модата, размена на облека, продавници за половна облека и програми за рециклирање во самите продавници.

„Гринтекс“ располага со буџет од 1,79 милиони евра, од кои 80% се финансирани од програмата „Интерег“. Во моментов, Словачка, Словенија, Хрватска, Унгарија и Бугарија имаат воспоставено успешни практики кои може да се приспособат и применат во земјите кандидатки за членство во ЕУ.

„Интерег“ е клучен инструмент на ЕУ за зајакнување на соработката меѓу Западен Балкан и земјите-членки на ЕУ. За периодот 2021-2027 година, фокусот на програмата е на справување со глобалните предизвици, вклучително климатските промени, дигиталната трансформација и социјалната инклузија. Со вкупен буџет од 10 милијарди евра, дел од средствата се наменети за најоддалечените региони на ЕУ, соседните земји и стратешки важните географски подрачја, како што се Гвинејскиот Залив, Индискиот Океан и Мозамбичкиот канал. Програмата има за цел да ја зајакне сеопфатната политика на ЕУ преку адресирање на специфични предизвици ширум Европа и пошироко. Меѓу главните приоритети за периодот до 2027 година се паметен и одржлив економски раст, зелена транзиција, социјална инклузија, територијален развој и развој на ефикасна и одржлива инфраструктура.

Зелени вештини, чиста иднина: Како иницијативата „EU4Green“ го преобразува Западен Балкан

Објавено . Објавено во Приказни.

Иницијативата „EU4Green“ не е само проект, туку вистинско движење што го преобразува Западен Балкан во регион што е лидер во одржливост и иновации. Од борбата со загадувањето до поддршката за надградување на зелените вештини и унапредување на образованието, „EU4Green“ поставува темели за почиста и поздрава иднина, создавајќи нови работни места и зајакнувајќи ги врските со ЕУ. Еве како оваа револуционерна иницијатива носи значајни промени во регионот.  Иницијативата „EU4Green“ постигнува значителен напредок во унапредувањето на еколошката одржливост ширум Западен Балкан. Еден од примерите за ова е серијата подкасти „Зелен подкаст на Западен Балкан“ („Western Balkans GreenCast“), која ги истражува важните еколошки прашања и стратегиите за зелена транзиција како во регионот, така и во ЕУ. Оваа серија опфаќа интервјуа со експерти, реални студии на случај и длабински дискусии, кои имаат за цел да ги поттикнат и едуцираат слушателите да применуваат одржливи практики и решенија за поздрава планета.  Првата епизода, „Вода: Секојдневна потреба“, се фокусира на зачувувањето на водата, што е од суштинска важност за Западен Балкан и ЕУ. Во неа учествуваат професорката Драгана Томашевиќ Пилиповиќ од Универзитетот во Нови Сад и Харалд Лоишанл Вајс, експерт за санација на загадени води од Агенцијата за заштита на животната средина во Австрија. Тие ја анализираат проблематиката со загадувањето на водата и објаснуваат зошто е клучно да се заштитат водните ресурси, за да се осигури одржлива иднина на водата. Во разговорот се истакнуваат најчестите заблуди, објаснувајќи дека проблемите со водата не се однесуваат само на квантитетот, туку и на квалитетот на водата. Понатаму, се разговара за потребата од подобри системи за мониторинг, за застарените станици за третман на отпадни води, и за загадувањето што произлегува од индустријата и земјоделството. Епизодата ја истакнува итната потреба од регионална соработка и ефективно спроведување на еколошките прописи.  Оваа серија на подкасти ја отсликува посветеноста на иницијативата „EU4Green“ за транспарентност и вклучување на јавноста, нагласувајќи ги конкретните еколошки успеси и поттикнувајќи оптимизам кај граѓаните, додека истовремено промовира одговорност во управувањето. Преку иницијативи како кампањата #WeDidIt, иницијативата „EU4Green“ оддава признание за постигнатиот напредок како резултат на регионалните и локалните заложби за спроведување мерки и реформи согласно Зелената агенда. Овој пристап покрај тоа што укажува на позитивните придобивки од заедничките заложби за заштита на животната средина и општеството, поттикнува и да се споделува знаење помеѓу чинителите, охрабрувајќи ги другите економии да ги применат успешните стратегии.  Преку овие иницијативи, „EU4Green“ продолжува да им пружа поддршка на земјите од Западен Балкан на патот кон позелена и поодржлива иднина, согласно пошироките цели на Зелената агенда на Европската Унија.  За повеќе информации, можете да ги погледнете првите епизоди на „Зелен подкаст на Западен Балкан“ овде: Прекуграничен подкаст „EU4Green“.    За проектот:  Проектот „EU4Green“ ги поддржува земјите од Западен Балкан – Албанија, Босна и Херцеговина, Косово*, Црна Гора, Северна Македонија и Србија во спроведувањето на „Зелената агенда за Западен Балкан“. Тој им помага во заложбите за позелени економии во консултација со сите релевантни партнери, како и во подобрувањето на системите за мониторинг и известување.  „EU4Green“ ќе придонесе во регионот со следниве активности: 
  • преоѓање кон циркуларна економија; 
  • следење и намалување на загадувачите во воздухот, водата и почвата; 
  • поддршка за земјоделството да стане поодржливо и отпорно на климатските промени; 
  • зачувување на биолошката разновидност; 
  • обезбедување ад хок поддршка на ниво на висока политика; 
  • унапредување на мониторингот и известувањето за спроведувањето на Зелената агенда; 
  • подобро разбирање на Зелената агенда преку активности за комуникација; 
  • унапредување на зеленото образование; 
  • вклучување на граѓанското општество и други заинтересирани страни; 
  • финансирање на зелената транзиција. 

Да работиме во склад со природата, а не против неа

Објавено . Објавено во Приказни.

Одржливо управување со шумите за егзистенција и заштита на животната средина.
Одржливо управување со шумите за егзистенција и заштита на животната средина.

„Порано можевме да ги продаваме само свежи билките, но сега можеме да ги сушиме и пакуваме, што ја зголемува нивната пазарна вредност“, вели таа. Сега тие не само што ќе можат да го прават тоа што го правеле цел живот, туку ќе можат и да заработуваат од тоа. 

  Кумрије Кадриу Кумрије објаснува дека имаат за цел е да изградат одржлива мрежа на жени собирачки, која ќе функционира како синџир на снабдување, и дека планираат да ги откупуваат собраните билки и бобинки од жените кои веќе се занимаваат со оваа активност, нудејќи им конкурентна цена која ќе ја зголеми нивната конкурентност на пазарот. Најголема корист од оваа иницијатива ќе имаат жените од заедницата.  Заложбите на Рахим и Кумрије се дел од поширока иницијатива за подобрување на животната средина во руралните подрачја, во насока на обезбедување одржливост на косовските шуми. Проектот е поддржан од ЕУ и се спроведува во повеќе региони, со фокус на одржливите практики за управување со шумите, намалување на нелегалната сеча и поттикнување да се користат шумски производи што не се дрва, како што се билките што ги собираат Кумрије и жените од нејзиното село.  Приказните на Кумрије и Рахим се само дел од многуте успешни примери на поединци, семејства и заедници кои имаат директна корист од проектот „Поддршка за зајакнување на одржливото и повеќенаменското управување со шумите во насока на справување со климатските промени и подобрување на руралната егзистенција во Косово“, којшто е финансиран од ЕУ и спроведен од Организацијата за храна и земјоделство (ФАО).  Согласно меѓународните стандарди и најдобрите практики, со акцент на урамнотежена интеграција на еколошките, социјалните и економските функции во шумските екосистеми, се изготвија четири планови за управување со шумите со примена на нова методологија којашто го префрла фокусот од традиционалното управување со шумите на пристап заснован на екосистемите.  Токму нивниот холистички пристап ги прави овие планови особено значајни, не само за заедниците и директните корисници, туку и за креаторите на политиките. Плановите опфаќаат темелни и сеопфатни насоки за управување со шумите, земајќи ги предвид пошироките екосистемски услуги што ги нудат шумите, како што се зачувувањето на биолошката разновидност, секвестрацијата на јаглеродот и придобивките за заедницата, вклучително користењето шумски производи што не се дрва. Се очекува оваа нова методологија за подготовка на планови за управување со шумите, која ќе биде имплементирана од Агенцијата за шуми на Косово во блиска иднина, да придонесе кон значително подобрување во практиките за управување со шумите во земјата, зголемување на одржливоста на шумите, ублажување на климатските промени и промовирање на благосостојбата на локалните заедници. 

„Отсекогаш сум ја сакал шумата и сонував професионално да се занимавам со шумарство, но поради недостаток на соодветно образование, мојот сон никогаш не се исполни.“

              Како дел од програмските активности, успешно беа пошумени вкупно 128 хектари шума. Програмата особено истакна од колкаво значење е вклучувањето на локалната заедница во овие активности, особено во рамките на пилот-единиците за управување. Членовите на заедницата стекнаа практично искуство во техниките на садење, а притоа имаа финансиска корист од учеството. Иако сè уште постојат предизвици за одржливо управување со шумите во Косово, од кои нелегалната сеча продолжува да биде огромен проблем, холистичкиот пристап на програмата и интервенцијата на повеќе нивоа донесоа значајни придобивки. Програмата работи директно со поединци кои живеат во планинските подрачја, коишто не само што ги образува како правилно да ги користат шумските ресурси, туку и како да остваруваат профит со нивните активности. Овој пристап ја менува културата и начинот на размислување за значењето на одржувањето здрави и чисти шуми. Понатаму, преку соработка со институциите и креаторите на политики, програмата е целосно посветена на обезбедување позелена и поздрава иднина за жителите на Косово.

Заштита на реката Вардар со поддршка од ЕУ

Објавено . Објавено во Приказни.

Водоводниот систем во главниот град на Северна Македонија, Скопје, добива поддршка, што покажува дека развојот оди рака под рака со ЕУ интеграцијата.

Градовите мора постојано да се прилагодуваат со цел да излезат во пресрет на брзо растечкото урбано население, да се справат со предизвиците на климатските промени и да управуваат со ограничените ресурси. Скопје, главниот град на Северна Македонија, активно работи на трансформирање во одржлива, модерна европска метропола со силен акцент на заштитата на животната средина. Пример за оваа посветеност е значајната  иницијатива за заштита на животната средина на градот преку изградба на пречистителна станицаза третман на отпадни води. Оваа станица ќе ги прошири санитарните услуги на повеќе од половина милион жители, а истовремено ќе го спречи загадувањето во реката Вардар, најдолгата река во Северна Македонија.

Во Скопје, водите на оваа позната река, која тече низ главниот град на земјава, до сега не биле подложени на соодветен третман. Во рамките на канализационата мрежа со која управува ЈП Водовод и канализација, отпадните води се испуштаат на повеќе точки долж левиот и десниот брег на реката Вардар. Иако постои одредено ниво на контрола и првичен третман за овие испуштања, тие на крајот завршуваат директно во реката Вардар.

“Долги години вредно работиме на воспоставување на неопходните услови за реализација на овој неопходен и многу значаен инфраструктурен проект“.

Г-ѓа Каја Шукова, министерка за животна средина и просторно планирање на Северна Македонија, го истакнува критичното значење на изградбата на пречистителна станица за Град Скопје. Таа нагласува дека ова било, и продолжува да биде, една од најгорливите прашања не само за Министерството и Владата, туку пред сè, за граѓаните и нивното здравје и добросостојба. Министерката Шукова забележува „Долги години вредно работиме на воспоставување на неопходните услови за реализација на овој неопходен и многу значаен инфраструктурен проект.”

Во текот на својата подготвителна фаза, проектот доби вредни грантови за техничка помош од неколку ценети институции, вклучително и Европската инвестициска банка, Европската банка за обнова и развој, Инвестициската рамка за Западен Балкан и француската влада. Оваа поддршка ја одразува непоколебливата посветеност на Тим Европа за Северна Македонија. Примарната цел на оваа помош е да се решат ограничувањата на капацитетите во рамките на локалните партнери, зголемувајќи ги нивните способности запланирање, оперирање со и одржување на инвестициските проекти.

Пречистителната станица во Скопје е дизајнирана да опслужува 650.000 жители. Фазата на изградба се предвидува да трае три години, по што ќе следи двегодишен пробен период посветен на тестирање на функционалноста на пречистителната станица и обука на персоналот одговорен за нејзиното функционирање. Пречистителната станица ќе се простира на површина од 13 хектари, сместена во општина Гази Баба, на левиот брег на реката Вардар, во областа Трубарево. Проектот е заеднички напор во кој се вклучени ЈП Водовод и канализација – Скопје, Град Скопје, Министерството за животна средина и просторно планирање и Министерството за финансии. Откако ќе заврши изградбата, Пречистителната станица – Скопје ќе стане сопственост на ЈП Водовод и канализација – Скопје.

Проектот ќе се одвива во две различни фази. Почетната фаза опфаќа предтретман и биолошки третман на отпадните води, најмалку до 2035 година, додека следната фаза ќе се фокусира на отстранување на азот и фосфор од отпадните води што се влеваат во реката Вардар, што треба да се заврши најдоцна до 2045 година. По целосното функционирање на пречистителната станица, приближно 74,7% од потребниот капацитет на нацијата за третман на отпадни води ќе биде исполнет до 2027 година.

“Самоуверено тврдам дека без пристап до овие европски финансиски механизми, достигнувањето на оваа последна фаза – изградбата на станицата – ќе беше голем предизвик. Ние длабоко ја цениме поддршката на ЕУ во овој поглед, како и во другите процеси преку кои се стремиме да ги достигнеме европските стандарди.”

За проектот

Како климатска банка на ЕУ, Европската инвестициска банка секоја година финансира 3 милијарди евра во водна инфраструктура, со фокус на безбедноста на водата и прилагодувањето кон климатските промени. Околу 30% од проектите за вода на банката се надвор од Европската унија, често во некои од најсиромашните и најпогодените земји во светот од суша. Во 2022 година, we have инвестиравме околу €2.17 милијарди во секторот, што ги подобри санитарните услови за 10,8 милиони луѓе и овозможи подобар пристап до безбедна вода за пиење за 25,4 милиони луѓе.

За да го зајакне овој потфат, Европската унија распредели значителен грант од 70 милиони евра преку Инвестициската рамка за Западен Балкан. Оваа распределба го означува најзначајниот придонес што досега го направила меѓународната финансиска институција во водоводниот сектор во земјата. Финансиската поддршка на ЕУ има за цел драматично да ги забрза подготовките и спроведувањето на проектот, што на крајот ќе резултира со прочистување на 90% од отпадните води во Град Скопје и 74,7% од отпадните води во државата. Овој проект беспрекорно се усогласува со Економскиот и инвестициски план на ЕУ, стратегијата Global Gateway и Зелената агенда за Западен Балкан.

Исто така, Владата на Република Северна Македонија го олесни финансирањето на изградбата на пречистителната станица преку заем добиен од две банки на ЕУ, Европската инвестициска банка (EIB) 68 милиони евра и Европската банка за обнова и развој (EBRD) 58 милиони евра. Министерката Шукова ја нагласува клучната улога на ЕУ во имплементацијата на овој критично важен капитален инфраструктурен проект. Таа забележува: „Самоуверено тврдам дека без пристап до овие европски финансиски механизми, достигнувањето на оваа последна фаза – изградбата на станицата – ќе беше голем предизвик. Ние длабоко ја цениме поддршката на ЕУ во овој поглед, како и во другите процеси преку кои се стремиме да ги достигнеме европските стандарди “. Пречистителната станица ќе користи врвна технологија, најнова опрема и енергетски ефикасни практики. Топлинската енергија генерирана од станицата ќе биде искористена за согорување на тињата во акцелераторот. Проектот, исто така, предидува дополнителни аспекти како што се техничка помош и обука на персоналот за да се обезбеди одржливост на пречистителната станица.

ЕУ организира чистење на плажите на Преспанското Езеро

Објавено . Објавено во Вести.

Во неделата, 17. септември 2023 г., во 12.00 часот, на Преспанското Езеро, шефот на Делегацијата на ЕУ – Бен Нупнау и градоначалникот на Ресен – Јован Тозиевски, ја започнаа првата акција #ЕУЧистењеНаПлажи (#EUBeachCleanup) во Северна Македонија. Акцијата за чистење е глобална иницијатива која годинава ќе биде организирана на плажата Сливница преку мрежата Млади европски амбасадори „Западен Балкан“ („We Balkans”), финансирана од ЕУ.

 

Иницијативата за чистење плажи се случува на глобално ниво секоја трета недела од септември. #ЕУЧистењеНаПлажи (#EUBeachCleanup) е кампања организирана од Европската комисија во соработка со Европската служба за надворешно дејствување и ОН. Иницијативата се случува на секаков вид крајбрежја, со крајна цел покренување на свеста за предизвиците кои ги носи морското ѓубре и пластичниот отпад.

 

Се проценува дека годишно околу 37 милиони тони пластичен отпад ќе допрат до океанот до 2040 г. Денес, пластичното загадување е масивен проблем, но дури и најмалите акции можат да направат значителна разлика. Секое шише, сламка и отпадок кои ќе бидат исчистени ќе придонесат за почиста и поздрава планета.

 

Годинава, брегот на Преспанското Езеро беше исчистен од 20 млади европски амбасадори од Западен Балкан кои им се придружија на своите врсници од Северна Македонија за да ја исчистат плажата Сливница. Ова е третпат како Младите европски амбасадори од регионот учествуваат на настанот организиран преку проектот „Западен Балкан“, финансиран од ЕУ. Оваа активност на заедницата, поддржана од Делегацијата на ЕУ, „Europe House“, како и општината Ресен, ќе го охрабрат населението да ги исчистат плажите на Преспанското Езеро од отпадоците кои ги загадуваат езерото и неговата околина. 

Успешни мали и средни претпријатија во Косово ја користат моќта на сонцето за енергија

Објавено . Објавено во Приказни.

Поддршката од ЕУ им помага на косовските мали и средни претпријатија да ја искористат сончевата енергија и да се движат кон интеграцијата во ЕУ.

Сонцето е главниот извор на енергија на планетата Земја, а се проценува дека Косово годишно има 240 денови сончева светлина. Искористувајќи го овој огромен потенцијал и преоѓајќи кон чисти извори на енергија, малите и средни претпријатија (SMEs) во Косово започнаа со инвестиции во обновливите извори на енергија, потпомогнати од Европската унија (EU), при тоа искористувајќи ги придружните бенефити. Дополнително, овие инвестиции во обновливи извори на енергија не само што им помагаат на компаниите, туку и го поплочуваат патот на Косово кон членство во ЕУ, што нуди бројни можности, особено за малите и средните претпријатија. Сепак, патувањето кон усвојување на acquis communautaire бара значителни регулаторни промени, наметнувајќи значителен финансиски товар на претпријатијата кои се стремат да ги исполнат овие нови стандарди.

“Инсталиравме соларни панели со моќност од 112 kWp, кои значително ги намалија нашите енергетски трошоци. Претходно плаќавме приближно 1200 евра месечно за сметка за струја. Сега, нашиот месечен трошок е приближно 200 евра. Ова значи приближно 80% намалување на нашите трошоци за енергија.”

Форма ШПК, средно претпријатие основано во 2013 година во селото Брешалц во општина Гњилане, направи значителен напредок во својот сектор преку непоколеблива посветеност и напорна работа. Бесим Реџи, менаџер во Форма Ш.п.к., ја истакнува нивната примарна цел да се прошират, како на локални, така и на меѓународни пазари, привлекувајќи нови клиенти. Тој ги нагласува клучните фактори кои придонесуваат за нивниот успех, вклучувајќи ја посветената работна сила и посветеноста на континуирани иновации во производите и услугите.

Компанијата моментално вработува 70 лица, што е значително зголемување од нејзиниот првичен персонал од 10-15 вработени. Нивното основно производство вклучува производство на пластични компоненти кои првенствено се користат во транспортните услуги, особено за железнички и трамвајски услуги, а Германија е нивната главна извозна дестинација.

Во обид да ги намали трошоците за енергија и да придонесе за зачувување на животната средина, Форма ШПК инвестираше во соларни панели преку заем овоможен од Програмата за поддршка на конкурентноста на малите и средни претпријатија во Косово на EBRD. Како дел од оваа иницијатива, Форма ШПК, исто така, доби бесценети бесплатни технички насоки од меѓународен тим на консултанти и повратен грант финансиран од ЕУ. Бесим Реџи, менаџерот на компанијата, ги поздравува извонредните резултати кои произлегуваат од оваа инвестиција. „Инсталиравме соларни панели со моќност од 112 kWp, кои значително ги намалија нашите енергетски трошоци. Претходно плаќавме приближно 1200 евра месечно за сметка за струја. Сега, нашиот месечен трошок е приближно 200 евра. Ова значи приближно 80% намалување на нашите трошоци за енергија, гордо изјавува Реџи.

“Единствено жалам што порано не бев свесен за огромните предности на обновливите извори на енергија. Иако сегашните соларни панели соодветно ги задоволуваат моите потреби за енергија, доколку е можно, би поставил дополнителни 100 панели. Прифаќањето на еколошки практики не само што ги намалува вашите енергетски трошоци, туку обезбедува и лично чувство на задоволство, знаејќи дека придонесувате позитивно за нашата планета.”

За проектот

Програмата за поддршка на конкурентноста на малите и средни претпријатија во Косово беше развиена специјално за да им помогне на малите и средни претпријатија во приватна сопственост да ги исполнат новите регулативи и да ги разберат барањата за подобрување во областа на заштитата на животната средина, здравјето и безбедноста при работа и квалитетот и безбедноста на производите. Кредитната линија обезбедена од EBRD преку локалните Партнерски банки заедно со грант од 15% и бесплатна техничка помош финансирана од Европската Унија, им помага на малите и средни претпријатија да ги идентификуваат нивните инвестициски барања за надградба кон усогласување со Приоритетните директиви на ЕУ. Бесплатните технички совети, обезбедени од меѓународен тим експерти, им помагаат на малите и средни претпријатија во Косово да го најдат најдоброто решение за да ги исполнат директивите на ЕУ, да станат конкурентни во нивната трговија со ЕУ партнерите и да ја зголемат својата профитабилност дома преку поквалитетни производи и услуги.

Идниот патоказ на компанијата опфаќа заложба за проширување на извозот преку навлегување на дополнителни странски пазари, негување цврсти односи со клиентите, добавувачите и различните партнери и дополнително унапредување на вештините на нивната работна сила. Бесим, исто така, се залага колегите бизниси во Косово да ги прифатат чистите извори на енергија. „Единствено жалам што порано не бев свесен за огромните предности на обновливите извори на енергија. Иако сегашните соларни панели соодветно ги задоволуваат моите потреби за енергија, доколку е можно, би поставил дополнителни 100 панели. Прифаќањето на еколошки практики не само што ги намалува вашите енергетски трошоци, туку обезбедува и лично чувство на задоволство, знаејќи дека придонесувате позитивно за нашата планета“, категорично заклучува Реџи.

Зголемување на енергетската ефикасност на јавните згради: трансформирање на инфраструктурата во Сараево

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, финансиран од ЕУ, работи на ревитализирање на јавните згради во Сараево за посветла и позелена иднина.

БиХ е држава која се одликува со значајна енергетска неефикасност во доменот на градежниот, индустрискиот и секторот за услуги. Јавните згради во БиХ имаат просечна енергетска потрошувачка трипати повисока од просекот во ЕУ, со што се потполно енергетски неефикасни. Над 70 % од јавните згради во БиХ се изградени пред 30 години, без да се земе предвид енергетската ефикасност. Дополнително, преку 80 % од јавните згради моментално зависат од фосилни горива или градски системи за греење на јаглен.

Сараево, најголемиот град во државата, со просечно население од 360000 жители, е сместен во кантонот Сараево. Овој регионален и административен реон го вклучува градот Сараево и окружувањето, со целосно население од приближно 450000 жители. Кантонот Сараево зависи од увоз на електрична енергија, во висина од 61,6 % од консумираната електрична енергија во 2021 година, додека, пак, 38,3 % доаѓаат од домашно производство. Но, забележан е напредок, со поддршка од ЕУ преку проектот „Енергетска ефикасност на јавните згради во кантонот Сараево“.

„ЕУ со задоволство го поддржува напорот на Владата на кантонот Сараево во справувањето со воздушното загадување преку бројни проекти. За оваа специфична иницијатива, која ќе резултира со почисто греење, подобрена изолација и севкупно подобри услови во училиштата, градинките, студентските домови и здравствените установи во кантонот Сараево, ЕУ обезбеди грант во висина од 2 милиони евра. Проектот претставува значаен напредок кон колективен напор за подобрување на животната средина и квалитетот на воздухот во кантонот Сараево.“

Во тек е значајно подобрување на енергетската ефикасност на јавните згради во Сараево, благодарение на пакетот од 10 милиони евра од ЕУ и Европската банка за реконструкција и развој. ЕУ додели 2 милиони евра, додека, пак, Европската банка за реконструкција и развој придонесе со заем од 8 милиони евра за возобнова на 40 згради во главниот град на БиХ. Овие работи се приоритетна иницијатива во склоп на Акцискиот план за зелен град за кантонот Сараево.

Инвестициите првично се фокусираат на 29 училишта и поврзани објекти, шест градинки, три студентски дома, и две болнички установи. Имплементацијата на мерки за заштеда на енергија се очекува да резултира со проценета заштеда на енергија од приближно 13,7 гигавати на час и годишно намалување од околу 4,774 тони емисија CO2. Мерките за енергетска ефикасност вклучуваат и воведување почисти и поефикасни системи за греење, подобра изолација, подобро осветлување и севкупни подобрувања.

Еден од корисниците на поддршка е градинката „Labudovi“ во Сараево, каде што работите за енергетска ефикасност неодамна беа завршени. Интервенцијата вклучи термичка изолација на фасадата, делумна замена на дотраените отвори, инсталација на термостатски вентили на постоечките радијатори, поставување на калориметри и автоматска контрола на греењето со циркулациона пумпа, замена на неефикасното осветлување со ЛЕД светла, и подготвителни мерки за реновирање на зградата.

Жил Ребате, шеф на операции во одделот за економски развој, природни ресурси и инфраструктура при делегацијата на ЕУ во БиХ, присуствуваше на церемонијата со која се означи завршувањето на интервенцијата во градинката „Labudovi“. Тој го потенцираше штетното влијание на воздушното загадување кое има значајни економски последици, го намалува животниот век и го зголемува трошокот за лечење. „ЕУ со задоволство го поддржува напорот на Владата на кантонот Сараево во справувањето со воздушното загадување преку бројни проекти. За оваа специфична иницијатива, која ќе резултира со почисто греење, подобрена изолација и севкупно подобри услови во училиштата, градинките, студентските домови и здравствените установи во кантонот Сараево, ЕУ обезбеди грант во висина од 2 милиони евра. Проектот претставува значаен напредок кон колективен напор за подобрување на животната средина и квалитетот на воздухот во кантонот Сараево,“ изјави Ребате.

„Нашата градинка навистина доби прекрасна промена која сега нè истакнува од останатите. Ја изолиравме зградата и ги заменивме сите безбедносни вентили за греење. Верувам дека сегашните и идните генерации ќе уживаат во убавината на нашата градинка.“

За проектот

Проектот „Енергетска ефикасност на јавните згради во кантонот Сараево“ е имплементиран како дел од Регионалната програма за енергетска ефикасност („REEP/REEP Plus“) за Западен Балкан. Оваа програма беше идентификувана како еден од водечките проекти во рамки на „Бранот на реновирање“ од делот „Чиста енергија“ на Економскиот и инвестициски план за Западен Балкан на Европската комисија. Овие проекти носат значаен придонес за намалување на стакленичките гасови и подобрување на животните стандарди и здравјето на граѓаните. Активностите спроведени во рамки на Регионалната програма за енергетска ефикасност се во насока на Регулативата на ЕУ и целите на Зелената агенда за Западен Балкан, засновани на петте темели од Европскиот зелен договор. Регионалната програма за енергетска ефикасност беше воспоставена од страна на Инвестициската рамка за Западен Балкан во 2012 година. Различни организации соработуваат за да постигнат успех, вклучително и Енергетската заедница, Европската банка за реконструкција и развој, Европската комисија и Банката за развој „KfW“. Програмата вклучува преку 600 милиони евра инвестиции од Европската банка за реконструкција и развој и Банкарската групација „KfW“; комбинирани со грантови од Инвестициската рамка за Западен Балкан.

Градинката „Labudovi“ во Сараево е првиот објект подлежен на целосна реновирање, подобрувајќи ги условите за најмалите, намалувајќи го трошокот за греење и минимизирајќи ги штетните емисии во воздухот.

„Нашата градинка навистина доби прекрасна промена која сега нè истакнува од останатите. Ја изолиравме зградата и ги заменивме сите безбедносни вентили за греење. Верувам дека сегашните и идните генерации ќе уживаат во убавината на нашата градинка,“ потенцира Шпреса Зенони, долгогодишна учителка за претшколска возраст во градинката „Labudovi“. Таа додава дека изолацијата на градинката ќе придонесе за попријатна и повесела средина за децата.

Просветлување на влијанието на енергетската и екстрактивната индустрија врз животната средина во Албанија

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, финансиран од ЕУ, поддржува подобрување на одговорноста за животната средина во енергетскиот и екстрактивен сектор во Албанија.

Албанија е држава богата со природни ресурси, вклучително минерали, нафта и водни ресурси кои се експлоатираат преку екстракција и хидроенергетски индустрии. Но, овие индустрии имаат големо влијание врз животната средина и се предмет на бројни дебати и контроверзии, особено последните неколку децении. Во екстрактивните индустрии има недостаток од мониторинг врз животната средина, како и рехабилитација. Исто така, има и недостаток од статистички податоци и и/или доверливи податоци. Ова е резултат од слабите капацитети за мониторинг на животната средина и инфраструктура на локално и централно ниво. Оттука, се јавува и слабо спроведување на законот за санирање на загадувањето на животната средина.

   

Принципот „Загадувачот плаќа“ не функционира, на тој начин што руралните подрачја се уште поранливи и склони кон загадување со негативно влијание врз животната средина; вклучително и уништување на шумите, ерозија на почвата, загадување на водата, и ослободување токсични супстанции во воздухот, почвата и водата. Товарот го носи локалното населени. Во текот на изминатите години, поради зголемената стапка на канцер и други болести во локалните заедници, имаше загриженост за влијанието на ископувањето хром врз животната средина и здравјето.

Од друга страна, пак, хидроенергетската индустрија во Албанија има сериозно влијание врз животната средина, особено врз реките и водните екосистеми. Албанија изобилува со хидроенергетски ресурси, а владата спроведе амбициозна програма за развој на хидроенергетскиот сектор во последните неколку години, вклучувајќи изградба на големи брани и пренасочување на реките за производство на енергија. Но, овие проекти честопати се предмет на критика поради нивното влијание врз локалните заедници и животната средина; вклучувајќи загуба на значајни животни средни, вознемирување на миграцијата на рибите и преместување на луѓе и заедници. Поради овие причини, невладината организација „Еко-партнери за одржлив развој“ (Eco Partners for Sustainable Development (ECOP)) презеде иницијатива за адресирање на овие проблеми.

„Прекумерната употреба на природни ресурси како нафта, минерали и вода, без контрола во Албанија, го привлече вниманието на „Еко Партнери“. Повеќе од деценија работиме на управување со животната средина, особено на аспекти за спроведување, и забележавме дека албанското законодавство, кое е во тек на усогласување со правото на ЕУ, доцни во поглед на имплементација на законодавството во административни, институционални и финансиски капацитети за адресирање на заштитата на животната средина, особено во руралните подрачја. Затоа, одлучивме да придонесеме во таа насока.“

Во 2018 година беше отпочнат проектот „Рурално набљудување – подобрување на улогата на граѓанските организации во поддржувањето на транспарентноста и одговорноста на државните авторитети и бизниси во руралните подрачја“, финансиран од ЕУ, а спроведен од „Еко Партнери“, со цел да се адресираат проблемите со животната средина во Албанија предизвикани од енергетските и екстрактивните индустрии. Ентела Пингули, извршна директорка на „Еко Партнери“, објаснува дека постоело итна потреба од ваков проект, велејќи: „Прекумерната употреба на природни ресурси како нафта, минерали и вода, без контрола во Албанија, го привлече вниманието на „Еко Партнери“. Повеќе од деценија работиме на управување со животната средина, особено на аспекти за спроведување, и забележавме дека албанското законодавство, кое е во тек на усогласување со правото на ЕУ, доцни во поглед на имплементација на законодавството во административни, институционални и финансиски капацитети за адресирање на заштитата на животната средина, особено во руралните подрачја. Затоа, одлучивме да придонесеме во таа насока.“

Проектот избрал пет енергетски и екстрактивни индустриски локации како пилот-региони каде што имало оперативни бизниси кои не се во согласност со националните правни барања. Вклучени биле две локации за екстракција во Патос Мартинез и Булќиза, како и три енергетски локации – хидроцентралата на реката Шушица (во сливот на реката Вјоса), хидроцентралата во Шебеник и националниот парк Јабланица, и хидроцентралата на реката Мат. Програмата за градење капацитети овозможила обука за граѓанските организации, медиумски куќи и адвокати во овие пет локации. Проектот исто така спровел и активности за застапување преку групи за мониторинг составени од новинари, адвокати, технички експерти и претставници од граѓанските здруженија или локалните заедници. Покрај овие придобивки од активностите за застапување, целта била да се воведат добри практики за локалните заедници да можат да продолжат да ги имплементираат на долг рок.

Проектот се залагаше, во име на животната средина, кон локалните и централните авторитети, како и за подигнување на свеста на граѓанските општества и заедници за последиците од загадувањето на животната средина, нивните права и обврски, особено развивајќи ја темата преку обезбедување правна помош која дополнително ги зајакнува локалните заедници да преземат акција во овој поглед. Проектот овозможи помош и за формулирање барања за пристап до информации за животната средина, а за предизвикувачките одбивања побара да се достават информации пред Комесарот за права за информации или на суд. Правната помош беше обезбедена за правно советување на граѓанските здруженија и локалните заедници во процедурите за животна средина како што е Проценката за влијание врз животната средина и судски дебати поврзани со проблематики за усогласување со правото за животна средина.

„Централизираното носење одлуки, особено за менаџментот на стратешки ресурси како нафта, вода, шуми, крајбрежја итн., не помага за одржливо користење на природните ресурси и имплементација на политики на локално ниво.“

За проектот

Проектот „Рурално набљудување Албанија“ се справува со едни од најитните прашања за рурален развој во Албанија, особено оние кои го засегнуваат квалитетот на живот и стандардите за чиста и безбедна животна средина. Со растечки притисок и економски развој во целните подрачја на проектот преку енергетските и екстрактивни индустрии – особено во Булќиза со индустријата за хром, понатаму со хидроцентралата Булќиза на реката Мат; хидроцентралата Прењас/Либражд на реката Шкумбини во Шебеник т.е. националниот парк Јабланица; Фиер/Патос со екстракција на нафта во Патос Маринез; и Селенице со хидроцентралата на притоката Шушица на реката Вјоса – постои огромна потреба за граѓански здруженија кои ќе ги повикаат на одговорност компетентните државни авторитети и бизнисите за безбедносни стандарди и регулации за животната средина и здравје.

Проектот ги вклучува и најдобрите практики за рурален развој од Бугарија, особено поврзани со транспарентност и одговорност на енергетските и екстрактивни индустрии во насока на подигнување на јавната свест, пристап до информации и правда, и јавен ангажман преку иновативни медиумски канали.

Ова беше постигнато преку соработка со бугарската организација „Blue Link“ која овозможи поддршка за имплементација на кампањата за информирање. Како дел од оваа кампања, беше отпочнат порталот „Rural Watch“ кој обезбедува информации за различни случаи на рурална одржливост во рамки на проектот, како и корисни информации за целните рурални локации. Ентела го потенцира придонесот на проектот за подигнување на прашањето за влијание врз животната средина на повисоко ниво, велејќи: „Централизираното носење одлуки, особено за менаџментот на стратешки ресурси како нафта, вода, шуми, крајбрежја итн., не помага за одржливо користење на природните ресурси и имплементација на политики на локално ниво.“

Ветерот носи промени за производството на енергија во Северна Македонија

Објавено . Објавено во Приказни.

Поддршка на ЕУ за еколошка и енергетска револуција во државата.

Богданци е мал град во Северна Македонија, во близина на границата со Грција. Областа е позната по силните ветрови кои дуваат во текот на годината. Постојаниот ветер во Богданци е познат како Вардарец, дувајќи по течението на реката Вардар со просечна брзина од 7,2 м/с, што е особено силно за овој дел на Западен Балкан. Од таа причина, студијата за изводливост; финансирана од Инвестициската рамка за Западен Балкан, на ЕУ, го идентификува Богданци како идеална локација за првата ветерна фарма во Северна Македонија.

 „Сите ќе имаат корист од еколошката енергија произведена во ветерните паркови; без разлика дали станува збор за домаќинства или за индустрии, сите ќе користат еколошка енергија.“

Ветерниот парк се наоѓа на локација избрана по детална анализа на податоци и симулација на протокот на ветер. Изградбата на Фаза 1 од паркот, финансирана преку заеми од Банката за развој „KfW“ и компанијата за електрична енергија ЕЛЕМ, беше завршена во 2014 година и поседува капацитет од 36,8 МВ и просечно годишно производство од околу 112 гигават часа, со кои се снабдуваат околу 16000 домаќинства во југот на државата.

Во првата фаза беа поставени 16 ветерни турбини, а беше изградена и преносна линија, долга 11 километри, со капацитет од 110 КВ, заедно со трафостаница и пристапни патишта кои го поврзуваат ветерниот парк со енергетската мрежа. Фазата 2 е во тек и ќе додаде капацитет од 14 МВ за производство електрична енергија на веќе постоечката мрежа, со што ќе се добие целосен капацитет од 50 МВ според оригиналниот план.  

„Северна Македонија постави навистина амбициозни климатски цели. Најпрво, потпишувањето на Климатската спогодба во Париз и фактот дека државата е посветена на намалување на стакленичките гасови до 52 %. До крајот на деценијата, државата планира да ги затвори електраните кои работат на јаглен и тоа значително ја отежнува ситуацијата. Сите ќе имаат корист од еколошката енергија произведена во ветерните паркови; без разлика дали станува збор за домаќинства или за индустрии, сите ќе користат еколошка енергија,“ вели Роберт Сарламанов од Банката за развој „KfW“.

„Просечното годишно производство ќе биде околу 112 гигават часа. Поедноставно кажано, ќе ја покрива годишната потрошувачка на енергија за околу 16000 семејства, што приближно соодветствува на годишната потрошувачка на енергија на домаќинствата во околните градови Гевгелија, Богданци, Валандово и Дојран.“

За проектот

Инвестициската рамка Западен Балкан беше заеднички отпочната во 2009 година од страна на Европската комисија (Генерален директорат за соседство и проширување, поранешен „DG ELARG“, а сега „DG NEAR“), меѓународни финансиски институции и билатерални донатори; за зголемување на хармонизацијата и соработката за инвестиции за социо-економски развој на Западен Балкан. Заедно со корисниците од Западен Балкан, Инвестициската рамка Западен Балкан формира уникатни партнерства, дефинирајќи приоритети и пакети за поддршка, потребни за стратешки инвестиции и институционални реформи. Инвестициската рамка Западен Балкан продолжува да придонесува за европска перспектива на Западен Балкан; не само преку поддршка на инвестициски проекти кои ги подобруваат конкурентноста и развојот, туку и преку зајакнување на регионалната соработка и поврзаност.

Ветерниот парк има значајно влијание на снабдувањето со енергија во регионот. „Просечното годишно производство ќе биде околу 112 гигават часа. Поедноставно кажано, ќе ја покрива годишната потрошувачка на енергија за околу 16000 семејства, што приближно соодветствува на годишната потрошувачка на енергија на домаќинствата во околните градови Гевгелија, Богданци, Валандово и Дојран,“ вели Гоце Џамбазовски од Електрани Северна Македонија.

Изминатите години, Северна Македонија постигна голем напредок во Западен Балкан во насока на енергетска транзиција. Државата спроведува аукции за обновливи извори енергија, заменувајќи го јагленот со соларна енергија и гас; потпишувајќи стратешки инвестициски договори не само за големи ветерни паркови, туку и за фотоволтаични електрани. Според порталот „Balkan Green Energy“, производството електрична енергија во електраните за обновлива енергија лани пораснало за 14,7 % во споредба со 2020 година кога истото се намалило за 17,1 %. Уделот обновлива енергија во севкупното производство енергија исто така се зголемило, од 29,2 % на 31,4 %, благодарение на водечки проекти како што е и проектот Ветерен парк Богданци.

Новата европска награда „Баухаус“: можност за Западен Балкан и Турција

Објавено . Објавено во Вести.

Почнувајќи од денес, Комисијата ги отвори апликациите за новата европска награда „Баухаус 2023“. По претходните две успешни изданија, кои добија над 3000 пријавени од сите земји-членки на ЕУ, натпреварот во 2023 година ќе награди 15 примерни иницијативи кои поврзуваат одржливост, естетика и инклузија – три клучни вредности на новата европска награда „Баухаус“.

 

Во контекст на Европската година на вештините, годинешното издание ќе биде со фокус на образование и учење. За првпат, добредојдени се апликации за проекти и концепти во Западен Балкан. Како и лани, ќе има посебни награди за луѓе под 30 години. Повикот е отворен до 31. јануари, 2023 година, 19.00 часот (средноевропско време).

 

Наградите за 2023 година ќе бидат доделени на проекти и концепти развиени од млади таленти и тоа во четири категории:

 
  • повторно поврзување со природата;
  • повторно стекнување на чувство на припаѓање;
  • давање приоритет на луѓе и места на кои им е најпотребно;
  • потреба за долгорочно размислување за животниот циклус во индустрискиот екосистем.
 

Во секоја категорија, пријавените можат да изберат помеѓу три паралелни фокуси на натпреварување:

 

– Фокус А: „Нови европски баухаус шампиони“, посветен на постоечки и завршени проекти со јасни и позитивни резултати.

– Фокус Б: „Нови европски баухаус растечки ѕвезди“, посветен на концепти, доставени од млади таленти на возраст од 30 години или помалку. Концептите можат да бидат во различен стадиум на развој; од идеи со јасен план, па сè до прототипи.

– Фокус Ц: „Нови европски баухаус образовни шампиони“, посветен на иницијативи кои се фокусираат на образование и учење. Право на пријавување имаат завршени проекти или иницијативи со минимално ниво на „зрелост“.

 

Наградите од изданието 2023 ќе бидат доделени на 15 победници кои ќе добијат парична награда, до 30000 евра, како и комуникациски пакет кој ќе им помогне да ги доразвијат и промовираат своите проекти и концепти.