Partnerët e BE-së në Ballkanin Perëndimor, përkatësisht Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Serbia, po i zbatojnë angazhimet e parashikuara në Agjendën e Rritjes me shpejtësi të ndryshme. Plani është paketa financiare më ambicioze e Bashkimit Evropian për rajonin. Sipas raporteve dhe vendimeve në dispozicion nga Komisioni Evropian, progresin më të madh deri më tani e kanë bërë Mali i Zi, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, ku qytetarët e tyre tashmë kanë filluar të ndiejnë përfitimet e para konkrete. Bosnja dhe Hercegovina dhe Kosova kanë mbetur prapa, ndërsa progresi i Serbisë është ngadalësuar kryesisht për shkak të faktorëve të brendshëm.

Sipas Komisionit Evropian në Bruksel, zbatimi i Planit të Rritjes është duke u zhvilluar me shpejtësi të plotë dhe që nga fillimi i programit janë disbursuar 673,6 milionë euro.

“Që nga maji i vitit 2024, Plani i Rritjes i Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor ka ofruar përfitime konkrete për rajonin dhe qytetarët e tij. Me mbështetjen tonë, partnerët zbatojnë reforma kyçe që hapin rrugën për integrimin e tyre në Bashkimin Evropian. Deri më tani janë miratuar gjashtë agjenda reformash dhe pesë partnerë kanë marrë financim paraprak, me përjashtim të Bosnjës dhe Hercegovinës. Katër partnerë deri më tani kanë raportuar zyrtarisht mbi zbatimin e reformave, pra të gjithë përveç Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Kosovës. Jemi të gatshëm të ndihmojmë në përshpejtimin e zbatimit të reformave, në mënyrë që të gjithë partnerët të mund të përmbushin detyrimet e tyre brenda afatit të përcaktuar”, tha zëdhënësi i Komisionit Evropian.

Zëdhënësi theksoi se reformat duhet të vazhdojnë të konsiderohen përparësi nëse partnerët e Ballkanit Perëndimor duan të shfrytëzojnë plotësisht mundësitë e ofruara nga Plani i Rritjes.

“U bëjmë thirrje partnerëve tanë që të intensifikojnë përpjekjet e tyre dhe të zbatojnë reformat në kohë, para periudhës së ardhshme raportuese. Nëse afati i qershorit 2026 nuk përmbushet, të gjithë partnerët, përveç Bosnjës dhe Hercegovinës, rrezikojnë të humbasin së bashku më shumë se 333 milionë euro. Për Bosnjën dhe Hercegovinën, afati i zgjatur skadon në dhjetor”, shtoi zëdhënësi i Komisionit Evropian.

Nga fondet e disbursuara deri më tani, Shqipëria ka marrë 212,8 milionë euro, Mali i Zi 91,2 milionë euro, Maqedonia e Veriut 142,1 milionë euro, Serbia 167,5 milionë euro dhe Kosova 61,8 milionë euro. Bosnja dhe Hercegovina ende nuk ka marrë fonde mbi këtë bazë, dhe shuma e parashikuar fillimisht për vendin është zvogëluar në ndërkohë.

Rezultatet më të dukshme të reformave në Shqipëri, Mal të Zi dhe Maqedoni të Veriut shihen në digjitalizimin e disa shërbimeve publike, thjeshtimin e procedurave të regjistrimit të biznesit, me vëllim të reduktuar të dokumentacionit, si dhe në rritjen e investimeve në infrastrukturë.

Shqipëria investon në modernizimin e infrastrukturës së saj hekurudhore, zgjerimin e internetit me brez të gjerë, përmirësimin e rrjetit elektrik dhe futjen e pajisjeve digjitale në shkolla.

Në Mal të Zi, qytetarët tashmë mund të ndiejnë përfitimet e menaxhimit të përmirësuar të regjistrit të tokës, investimeve në efikasitetin e energjisë përmes rinovimit të ndërtesave publike dhe modernizimit të ndriçimit rrugor, si dhe reduktimit të incidenteve që synojnë personat LGBTIQ+. Përveç kësaj, mbështetja për shkencën dhe inovacionin është rritur, dhe mbrojtja e përfituesve të ndihmës sociale është forcuar. Deklaratat vjetore të detyrueshme të pasurive dhe konflikteve të interesit janë futur në gjyqësor, ndërsa mungesa e stafit në gjykatat që trajtojnë rastet e korrupsionit është zvogëluar.

Pas miratimit të Agjendës së Reformave nga Komisioni Evropian, Kosova ka filluar, megjithëse me një ritëm më të ngadaltë, të miratojë legjislacion të ri, të zbatojë reforma institucionale, të digjitalizojë administratën publike dhe të përmirësojë menaxhimin e financave publike.

Maqedonia e Veriut ka bërë përparim në përmirësimin e transparencës buxhetore dhe menaxhimit të financave publike, duke përfshirë rritjen e numrit të të dhënave në dispozicion për publikun dhe ndryshimin e rregullave për emërimin e anëtarëve të pavarur në bordet e ndërmarrjeve shtetërore. Njëkohësisht, bëhen përpjekje të konsiderueshme për të përafruar sektorin e energjisë me legjislacionin e Bashkimit Evropian.

Serbia tashmë është bashkuar me Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA), e cila, sapo sistemi të jetë plotësisht funksional, pagesat ndërkombëtare midis Serbisë dhe vendeve të BE-së pritet të bëhen më të shpejta dhe më të lira. Vendi gjithashtu modernizon rrjetin e energjisë elektrike dhe forcon sigurinë energjetike, duke krijuar një Qendër Evropiane të Inovacionit Digjital për të mbështetur transformimin digjital të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme, dhe duke punuar për të përmirësuar transparencën në menaxhimin e ndërmarrjeve shtetërore.

Zëdhënësi i Komisionit Evropian sqaroi se vendet partnere paraqesin raportet e progresit dhe kërkesat për pagesa dy herë në vit.

“Komisioni do të vlerësojë nëse përfituesit i kanë përmbushur në mënyrë të kënaqshme kushtet për pagesë të përcaktuara në Vendimin Zbatues të Komisionit. Përmbushja e këtyre kushteve nënkupton që përfituesit nuk i kanë shfuqizuar ose pezulluar masat e reformës të njohura më parë si të zbatuara nga vendimet e Komisionit”, shpjegoi zëdhënësi.

Të gjitha projektet e financuara sipas Planit të Rritjes pritet të përfundojnë deri në fund të vitit 2027, pa mundësi zgjatjeje të afateve për zbatimin e tyre. Vendet që nuk i përmbushin angazhimet e tyre do të humbasin fondet e alokuara dhe ato fonde do t’u rialokohen vendeve të tjera në rajon.

Plani i Rritjes ka vlerë totale prej 6 miliardë eurosh, nga të cilat 4 miliardë euro ofrohen në formën e kredive të buta dhe 2 miliardë euro në grante. Fondet shpërndahen midis vendeve bazuar në numrin e banorëve dhe PBB-në për frymë. Sipas shpërndarjes paraprake, Shqipëria duhet të marrë 922.1 milionë euro, Bosnja dhe Hercegovina 1,085 milionë euro, Kosova 882,6 milionë euro, Mali i Zi 383,5 milionë euro, Maqedonia e Veriut 750,4 milionë euro dhe Serbia 1,586.4 milionë euro. Shuma e caktuar për Bosnjën dhe Hercegovinën ndërkohë është ulur me 10 për qind, në 976,6 milionë euro, pasi vendi finalizoi agjendën e reformave si i fundit në rajon.