Партнерите на ЕУ од Западен Балкан, односно Албанија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово, Северна Македонија и Србија, ги спроведуваат обврските предвидени со Планот за раст со различно темпо. Планот за раст претставува најамбициозниот финансиски пакет на Европската Унија за регионот. Според достапните извештаи и одлуките на Европската комисија, најголем напредок досега постигнаа Црна Гора, Албанија и Северна Македонија, при што граѓаните веќе почнуваат да ги чувствуваат првите конкретни придобивки. Босна и Херцеговина и Косово заостануваат, додека напредокот на Србија е забавен главно поради внатрешни фактори.

Според Европската комисија во Брисел, спроведувањето на Планот за раст се спроведува со полно темпо, а од почетокот на програмата досега се исплатени 673,6 милиони евра.

„Од мај 2024 година, Планот за раст за Западен Балкан на Европската Унија носи конкретни придобивки за регионот и неговите граѓани. Со наша поддршка, партнерите спроведуваат клучни реформи со кои се отвора патот кон нивната интеграција во Европската Унија. Досега се одобрени шест реформски агенди, а пет партнери добија претфинансирање, од кои исклучок е Босна и Херцеговина. Четворица партнери досега официјално известија за спроведувањето на реформите, односно сите освен Босна и Херцеговина и Косово. Подготвени сме да помогнеме да се забрза спроведувањето на реформите, за сите партнери да можат да ги исполнат своите обврски во предвидениот рок“, изјави портпарол на Европската комисија.

Портпаролот нагласи дека реформите мора и понатаму да се сметаат за приоритет доколку партнерите од Западен Балкан сакаат целосно да ги искористат можностите што ги нуди Планот за раст.

„Ги повикуваме нашите партнери да ги интензивираат напорите и навреме да ги спроведат реформите, пред следниот извештаен период. Доколку не се испочитува крајниот рок во јуни 2026 година, сите партнери, освен Босна и Херцеговина, ризикуваат колективно да изгубат повеќе од 333 милиони евра. За Босна и Херцеговина, продолжениот рок истекува во декември“, додаде портпаролот на Европската комисија.

Во однос на досега исплатените средства, Албанија добила 212,8 милиони евра, Црна Гора 91,2 милиони евра, Северна Македонија 142,1 милиони евра, Србија 167,5 милиони евра, а Косово 61,8 милиони евра. Босна и Херцеговина сè уште нема добиено средства по оваа основа, а износот првично предвиден за земјата во меѓувреме е намален.

Највидливите резултати од реформите во Албанија, Црна Гора и Северна Македонија се забележуваат во дигитализацијата на дел од јавните услуги, поедноставувањето на процедурите за регистрација на бизниси, со намален обем на документација, како и во зголемените инвестиции во инфраструктурата.

Во Албанија се инвестира во модернизација на железничката инфраструктура, проширување на широкопојасниот интернет, унапредување на електроенергетската мрежа и воведување дигитална опрема во училиштата.

Во Црна Гора, граѓаните веќе можат да ги почувствуваат придобивките од подобреното управување со земјишниот регистар, инвестициите во енергетска ефикасност преку реновирање јавни објекти и модернизација на уличното осветлување, како и намалувањето на инцидентите насочени кон припадниците на ЛГБТИК+ заедницата. Дополнително, зголемена е поддршката за науката и иновациите, а зајакната е и заштитата на корисниците на социјална помош. Во судството се воведени задолжителни годишни изјави за имотната состојба и судирот на интереси, додека е намален недостигот на кадар во судовите надлежни за случаи на корупција.

По одобрувањето на Агендата за реформи од страна на Европската комисија, Косово започна, иако со побавно темпо, со усвојување нова законска регулатива, спроведување институционални реформи, дигитализација на јавната администрација и унапредување на управувањето со јавните финансии.

Северна Македонија постигна напредок во унапредувањето на буџетската транспарентност и управувањето со јавните финансии, меѓу другото, преку зголемување на достапноста на податоците за јавноста и измена на правилата за именување независни членови во управните одбори на државните претпријатија. Истовремено, се вложуваат значителни напори за усогласување на енергетскиот сектор со законодавството на Европската Унија.

Србија веќе се приклучи кон Единствената област за плаќања во евра (СЕПА), со што, откако системот целосно ќе профункционира, меѓународните плаќања меѓу Србија и земјите од ЕУ се очекува да станат побрзи и поевтини. Земјата, исто така, ја модернизира електроенергетската мрежа и ја зајакнува енергетската безбедност, воспостави Европски центар за дигитални иновации за поддршка на дигиталната трансформација на малите и средните претпријатија и работи на унапредување на транспарентноста во управувањето со државните претпријатија.

Портпаролот на Европската комисија појасни дека земјите-партнери двапати годишно поднесуваат извештаи за напредокот и барања за исплата.

„Комисијата проценува дали корисниците на задоволителен начин ги исполниле условите за исплата утврдени во Одлуката за спроведување на Комисијата. Исполнувањето на овие услови подразбира дека корисниците не ги укинале или суспендирале реформските мерки што претходно биле признаени како спроведени со одлуки на Комисијата“, објасни портпаролот.

Се очекува сите проекти финансирани во рамките на Планот за раст да бидат завршени до крајот на 2027 година, без можност за продолжување на роковите за нивно спроведување. Земјите што нема да ги исполнат преземените обврски ќе ги загубат доделените средства, а средствата ќе бидат пренаменети за други земји во регионот.

Планот за раст е со вкупна вредност од 6 милијарди евра, од кои 4 милијарди евра се предвидени во форма на поволни заеми, а 2 милијарди евра како грантови. Средствата се распределуваат меѓу земјите врз основа на бројот на жители и БДП по глава на жител. Според прелиминарната распределба, Албанија треба да добие 922,1 милиони евра, Босна и Херцеговина 1.085 милиони евра, Косово 882,6 милиони евра, Црна Гора 383,5 милиони евра, Северна Македонија 750,4 милиони евра, а Србија 1.586,4 милиони евра. Износот наменет за Босна и Херцеговина во меѓувреме е намален за 10 проценти, односно на 976,6 милиони евра, откако земјата ја финализираше нејзината реформска агенда како последна во регионот.