Skip to main content

Area of Cooperation: Education and training

Факултетот за организациски науки при Универзитетот во Белград доби модерно ново крило

Објавено . Објавено во Приказни.

Надминување на предизвиците и прифаќање на иднината со нов современ објект и акредитирани курсеви по Информатичка технологија (ИТ) и Вештачка интелигенција (АИ).

Факултетот за организациски науки при Универзитетот во Белград е основан пред 53 години во 1969 година. Факултетот првично беше основан за да им понуди образование на вработените кои веќе работеаво економскиот сектор во различни државни институции и компании, кои немаа дипломи за завршено високо образование . Со текот на времето, факултетот стекна еминентност и стана еден од најбараните факултети во Белград. Факултетот секоја година прима околу 900 нови студенти, но минатата година прими над 2000 пријави за упис, што е речиси двојно повеќе од расположливиот капацитет за студенти. И покрај неговиот успех, факултетот се соочуваше со значајни предизвици низ годините, меѓу кои најголем е недостатокот на физички простор. До 1982 година, факултетот се наоѓаше во предградијата на Белград, а потоа беше преселен на нова локација во центарот, која претходно беше зграда на основно училиште.

”Имавме на располагање само 900 метри квадратни, што беше премалку дури и за основно училиште, а не пак за факултет. Имавме само пет училници, без амфитеатар и без стручни кабинети.”

Професорот Александар Марковиќ од Факултетот објаснува дека работењето во овој ограничен простор било многу предизвикувачко. „Имавме само 900 метри квадратни на располагање, што беше премалку дури и за основно училиште, а не пак за факултет. Имавме само пет училници, без амфитеатар, без стручни кабинети“, вели професор Марковиќ. Во текот на годината, факултетот го прошири работниот простор со додавање на уште еден кат на постоечката зграда, како и подземен амфитеатар и анекс, со што вкупниот простор достигна над 5000 метри квадратни, што беше значително подобрување, но сепак недоволно. Факултетот требаше дополнително да ги прошири своите постоечки капацитети, да воведе ажурирани наставни програми и да понуди подобри услови за своите 6.000 студенти и 270 вработени.

Ситуацијата драстично се промени на подобро во април минатата година, кога Факултетот доби модерно, ново крило на површина од 6.056 метри квадратни. Ова означи значаен чекор во модернизацијата на српското образование. Вкупната инвестиција од 9,3 милиони евра беше финансирана од владата и Европската инвестициска банка (EIB), која е долгогодишен партнер во образованите, истражните и развојните сектори на Србија. Новиот објект се состои од два аудиториума со 200 седишта, читална со библиотека, лабораторија, ИТ простории и мултифункционални сали, сите опремени со компјутери и интерактивни табли. Благодарение на овие подобрувања, факултетот ќе може да го зголеми својот годишен прием студенти за 25-30 %.

”Со повеќе од 11.000 метри квадратни простор, сега имаме повеќе од доволно простор да ги спроведеме нашите наставни и истражувачки активности на најдобар можен начин. Благодарение на ова, сега можеме да планираме нови часови и дополнително да ги прошириме иновациите на нашите наставни програми со помош на новите капацитети и опрема.”

За проектот

Европската инвестициска банка (EIB) е институцијата-позајмувач на Европската унија. Како најголема мултилатерална финансиска институција во светот, EIB е активна во Србија од 1977 година, обезбедувајќи финансии за поддршка на клучни инфраструктурни проекти, мали и средни претпријатија, индустрија, услуги и локални власти, обезбедувајќи инвестиции од вкупно 7,2 милијарди евра до денес.

Професорот Марковиќ објаснува дека новиот објект му овозможил на факултетот да усвои нова развојна стратегија и подобрена визија за иднината. „Со преку 11.000 метри квадратни простор, сега имаме повеќе од доволно простор да ги спроведеме нашите наставни и истражувачки активности на најдобар можен начин. Благодарение на ова, можеме да планираме нови часови и дополнително да ги прошириме нашите наставни програми со помош на новите капацитети и опрема“, вели професор Марковиќ.

Факултетот неодамна доби акредитација од министерството за нови курсеви, вклучувајќи информатичко и софтверско инженерство, како и за вештачка интелигенција. Ова е значаен развој што ќе придонесе за растот на иновациските и ИТ секторите во Србија. Дополнително, факултетот постигна голем успех со освојувањето на првата награда на престижниот меѓународен натпревар CBS Global Case Competition 2022, надминувајќи 300 студентски тимови од универзитети низ целиот свет.

ЕУ и Германија со поддршка за дигитална транзиција и придонес за креирање работни места во ИТ секторот во Косово

Објавено . Објавено во Вести.

Амбасадорот на ЕУ во Косово, Томас Суњог, и раководителот за развојна соработка при амбасадата на Германија, Вера Бауман, на 14. февруари свечено ја отворија академијата „Pristina Innovemia Innovation Academy“.

 

Академијата, во соработка со компанијата за дигитални медиуми „MetDaan“ и паркот за иновации и обуки, ќе понуди обуки за дигитално и технолошко претприемништво, социјални медиуми и видео уредување на вработените или млади кои сакаат да работат во ИТ секторот, особено поддржувајќи ја дигиталната транзиција на микро и малите претпријатија.

 

Со финансирање од ЕУ и Германија, во висина од 150000 евра, академијата ќе овозможи курсеви за обука за најмалку 210 млади, на возраст под 35 години; охрабрувајќи, истовремено, учество на жени.

 

„Започнувањето на оваа академија е значаен чекор кон зајакнување на дигиталните вештини во Косово. Академијата ќе им помогне на младите да ги зголемат своите шанси за вработување. Преку дигиталната транзиција на микро и малите претпријатија, академијата ќе придонесе за севкупната конкурентност на косовската економија,“ изјави амбасадорот Суњог.

 

ЕУ и Германија се едни од најистакнатите поддржувачи на дигиталната транзиција во Косово.

Иницијативата „ЕУ за училиштата“ ја враќа надежта во Албанија

Објавено . Објавено во Приказни.

Програма, финансирана од ЕУ, помага да се возобноват училиштата оштетени во земјотресот од 2019 година.

Утрото на 26. ноември, 2019 година, Албанија се разбуди во страв поради земјотресот со јачина од 6,4 според Рихтеровата скала. 51 лице го изгуби животот, а над илјада последователни потреси дополнително ги оштетија домовите, образовните институции, како и државните и приватните згради. Земјотресот ги парализира градовите, а заедниците останаа безнадежни. Ситуацијата сериозно се одрази на образовните установи на начин што илјадници деца беа трауматизирани и несигурни за своето понатамошно образование.

Но, се појави зрак надеж. На 17. февруари, 2020 година, ЕУ ја организираше меѓународната донаторска конференција „Заедно за Албанија“ во Брисел, имајќи за цел да го поддржи возобновувањето по земјотресот. ЕУ, Владата на Албанија, ОН и Светската банка спроведоа пост-земјотресна проценка на потребите која послужи како водечка алатка за конференцијата и како основа за напорите за возобнова и поправки. Европската комисија оддели 115 милиони евра од буџетот на ЕУ за итна реконструкција и поправка на клучните згради.

„Побарувачката за поддршка беше висока, бидејќи училиштата и градинките беа уништени; оставајќи ги учениците и децата без соодветни образовни капацитети. Некои од овие образовни институции веќе беа во лоша состојба, а земјотресот само ја влоши ситуацијата.“

Иницијативата „ЕУ за училиштата“ (#EU4Schools), вредна 75 милиони евра, започна набргу потоа; носејќи им надеж на учениците и наставниците во единаесетте најпогодени општини. Нора Кушти е специјалист за комуникации при Програмата за развој на ОН во Албанија и раскажува: „Побарувачката за поддршка беше висока, бидејќи училиштата и градинките беа уништени; оставајќи ги учениците и децата без соодветни образовни капацитети. Некои од овие образовни институции веќе беа во лоша состојба, а земјотресот само ја влоши ситуацијата.“

Во текот на процесот на реконструкција, Програмата за развој на ОН комбинираше два клучни принципа: „Возобнови подобро“ (#BuildBackBetter) и „Возобнови заедно“ (#BuildBackTogether). „Возобнови подобро“ подразбира создавање поцврсти структури кои се отпорни на земјотреси и природни катастрофи и ги исполнуваат највисоките меѓународни стандарди за квалитет и безбедност. Сите 63 образовни институции, кои пречекуваат 24000 ученици и наставници, ќе бидат достапни за ученици со инвалидитет и ќе имаат посебни простории за медицинска грижа и психолошка поддршка.

Во меѓувреме, „Возобнови заедно“ понуди уникатна можност за ангажирање на корисниците при реконструкцијата на нивните образовни институции со цел новиот дизајн да ги задоволи нивните потреби. Имаше 58 консултациски состаноци и други 16 настани организирани досега кои обединија околу 1900 ученици, родители, претставници на локалните власти и локални институции со цел промовирање на сопственоста и стабилноста на инвестицијата.

„Новите училишта се фантастични и можат да се пофалат со ултрамодерни капацитети; вклучително спортски сали, најсовремени библиотеки, модерни лаборатории, енергетски ефикасни системи за греење и ладење и целосен пристап за деца со инвалидитет; вклучително и лифтови и излези за итен случај: овие училишта се навистина по врвни стандарди.“

За проектот

„ЕУ за училиштата“ е програма, финансирана од ЕУ како одговор на земјотресот од 26. ноември 2019 година. Програмата е имплементирана од Програмата за развој на ОН, во соработка со Владата на Албанија. Целта на програмата е да ги поддржи граѓаните во единаесетте погодени општини: Драч, Камза, Каваја, Круја, Курбин, Лежа, Мирдита, Рогожина, Шијак, Тирана и Вора. Програмата е дел од финансиската посветеност на ЕУ за време на Меѓународната конференција на донатори, организирана во Брисел на 17. февруари 2020 година. Севкупната цел на оваа иницијатива е обезбедување дополнителна поддршка за локалните и државни владини органи за намалување на општествените и економски загуби и за забрзување на процесот на закрепнување преку реконструкција и поправки на образовните капацитети.

Досега, 38 училишта се целосно завршени, па околу 10000 ученици учат во модерни капацитети како нивните врсници во која и да било друга држава во ЕУ. „Новите училишта се фантастични и можат да се пофалат со ултрамодерни капацитети; вклучително спортски сали, најсовремени библиотеки, модерни лаборатории, енергетски ефикасни системи за греење и ладење и целосен пристап за деца со инвалидитет; вклучително и лифтови и излези за итен случај: овие училишта се навистина по врвни стандарди,“ вели Нора.

Порталот за транспарентност е уникатен аспект на овој проект кој нуди ажурирање во реално време за напредокот на реконструкциите и ја зајакнува посветеноста на иницијативата „ЕУ за училиштата“ за отворени податоци и транспарентност. Порталот обезбедува отворен и сеопфатен пристап до процесот на реконструкција, поттикнувајќи ја довербата помеѓу корисниците и јавноста.

Проектот ја спроведе и кампањата „Го сакам моето училиште“. Преку оваа кампања, децата се собираат за да дискутираат на теми поврзани со нивните училишта; вклучително и родова еднаквост, заштита на животната средина, климатска акција и пристапниот пат на Албанија кон ЕУ. Јасно е дека проектот донесе чувство на надеж во заедницата, а новите и шарени училишта овозможуваат видлива инвестиција во образованието. Како што Нора вели, ова е „долгорочна инвестиција во општествен и човечки капитал, од страна на ЕУ, која ќе вроди со огромни придобивки.“

Ефектот Марибор: подобрување на професионалните вештини во странство

Објавено . Објавено во Приказни.

Проектот „Intervet“, финансиран од ЕУ, помага за зголемување и создавање нови можности за мобилност за учење во Западен Балкан.

Енѓул Мифтари е седумнаесет годишен средношколец од Косово и е матурант во средното стручно училиште „7. септември“ во Приштина. Енѓул вели дека уште од рана возраст бил воодушевен од угостителскиот бизнис. Објаснува дека тоа е, најверојатно, поради неговиот татко: „Мојот татко, преку 17 години, беше готварски шеф во ресторан; а, јас, понекогаш, го придружував на работа, така што се вљубив во оваа професија,“ вели Енѓул. Со оглед на тоа што не било возможно да се учи готвење во средно училиште, Енѓул избрал да учи туризам; вклучително и управување со туристички агенции и рецепции, и вели дека воопшто не жали за одлуката; додавајќи дека, дури и кога би имал поширок избор, не би избрал друго стручно училиште.

„Искуството со стажот во Приштина беше навистина корисно. Но, чувствував дека ми треба поголемо искуство со практична работа, како и разноликост.“

Енѓул се покажал како одличен ученик, со високи оценки и пофалби од наставниците. Како резултат, му предложиле четиримесечен стаж на рецепција во „Grand Hotel“; еден од историските хотели во центарот на Приштина. „Искуството со стажот во Приштина беше навистина корисно. Но, чувствував дека ми треба поголемо искуство со практична работа, како и разноликост,“ вели Енѓул. Оваа можност дошла набрзо откако проектот „Intervet“, финансиран од ЕУ, објавил повик за меѓународни стажирања за учениците од средните стручни училишта од Косово.

Како средношколец во средно стручно училиште, Енѓул дознал за можноста од неговиот наставник по англиски јазик и веднаш одлучил да се пријави. Ги исполнил критериумите во врска со средното стручно училиште и познавањето на англискиот јазик, па бил избран меѓу младите средношколци од Косово кои требало да заминат на едномесечна програма за стажирање во планински хотел во Марибор, Словенија. „Бев навистина возбуден,“ се сеќава Енѓул.

„Моето искуство за време на стажот во Марибор беше одлично. Не само што ги надоградив моите професионални вештини, туку и научив за културата и ги развив своите јазични вештини исто така.“

За проектот

Целта на проектот „Intervet“ за Западен Балкан, финансиран од ЕУ, е создавање можности за мобилност за учење во центрите за обука во Западен Балкан; како и интернационализација на системот за средни стручни училишта и подобрена култура за мобилност за учење во доменот на средните стручни училишта. За да се постигне ова, проектот имплементира активности на две нивоа: од една страна, мобилност за средношколците во средните стручни училишта, а од друга страна, градење вештини за персоналот во средните стручни училишта. Нивниот конзорциум вклучува деловни и образовни здруженија, мали и средни претпријатија, центри за средни стручни училишта, трговски комори и универзитети од шест држави во Западен Балкан и осум држави во ЕУ; а „Prishtina REA“ е косовскиот партнер на проектот. До завршувањето, проектот цели кон имплементација на 56 професионални мобилности, 360 едномесечни размени, 54 работни искуства со набљудување, учество на 36 наставници од средните стручни училишта на летни школи во Амстердам, Болоња, Лион, Марибор и Севиља; како и учество на 72 наставници и управители од средните стручни училишта во активности организирани од Колеџот за уметности, наука и технологија во Малта („Malta College of Arts, Science & Technology“ (MCAST)), „ROC Da Vinci College“ во Холандија и „SEPR“ во Франција.

За време на стажот во Марибор, Енѓул ги вежбал своите вештини на неколку позиции; од административна поддршка, па сè до отсекот за хотелско одржување, услужување во ресторан, рецепција и спа центар. Покрај стекнувањето професионално искуство, во слободното време, имал можност да го посети градот со други средношколци и да научи за културата. Го посетиле градскиот музеј и главните знаменитости, а имале прилика и да ги посетат Љубљана, и Грац во Австрија, недалеку од Марибор.

Севкупно, ова било одлично искуство за учење за Енѓул и другите средношколци. „Моето искуство за време на стажот во Марибор беше одлично. Не само што ги надоградив моите професионални вештини, туку и научив за културата и ги развив своите јазични вештини исто така,“ вели Енѓул.

Инклузивно образование за децата во Албанија

Објавено . Објавено во Приказни.

ЕУ ги поддржува наставниците за претшколска возраст со иновативни практики во училницата.

Виола е наставничка за претшколско образование. Со години, предавала во одделенија со голем број деца од различно потекло и со различни можности. Вели дека предизвиците се огромни: „Ми беше тешко да ги исполнам различните потреби на децата во одделението. Ја поддржувам идејата за претшколска инклузија и познати ми се придобивките, но ми недостигаа знаења и вештини за инклузивна практика“. И покрај подобрувањата во образовниот систем во Албанија, философијата на инклузија, особено на претшколска возраст, не се промовира доволно. Честопати, наставниците се препуштени сами на себе при справувањето со деца со широк спектар способности за учење, а им се обезбедува многу малку обука.

„Имаше неколку малку интервенции од невладини организации, но немаше холистички пристап за справување со инклузивното образование на претшколска возраст.“

„Инклузивното образование е скоро нова реалност во албанскиот образовен систем; особено на претшколска возраст,“ вели Мирлинда Бушати, специјалист за образование при УНИЦЕФ Албанија. Објаснува дека УНИЦЕФ е во блиска соработка со Министерството за образование во Албанија со цел разработување национална образовна стратегија која ќе вклучи значајна компонента за инклузивно образование, како и за стандарди за наставниците на претшколска возраст. Меѓутоа, и покрај добро сработеното во насока на стратегијата и стандардите, во УНИЦЕФ забележале дека има значен јаз при имплементирањето на стратегијата. „Имаше неколку малку интервенции од невладини организации, но немаше холистички пристап за справување со инклузивното образование на претшколска возраст,“ вели Мирлинда.

Наставниците имаа потреба од практични програми за обука кои поттикнуваат позитивен пристап и најдобри практики за успешна претшколска инклузија. Беа потребни интервенции за осигурување дека наставниците предаваат со добар ритам за оние кои се соочуваат со тешкотии при учењето. Со поддршка од ЕУ, УНИЦЕФ обезбеди помош за Министерството за образование и Агенцијата за осигурување квалитет во предуниверзитетското образование во Албанија со цел развивање инклузивни образовни методологии за претшколска средина.

Исто така, УНИЦЕФ развил и прирачник за обука и, заедно со Агенцијата за осигурување квалитет во предуниверзитетското образование во Албанија, обезбедиле обука за практична имплементација на методологијата за  наставници и директори на училишта. Виола била една од наставниците кои зеле учество во обуката. „Новите алатки со кои се запознавме на обуката ми помогнаа да развијам иновативен пристап и да го подобрам своето предавање. Постепено, започнав да применувам нови стилови на предавање кои се инклузивни за различните начини на учење. Ако сакаме децата да си помагаат едни на други, да прифаќаат, да стапуваат во интеракција и да бидат пријателски настроени – мораме да ги научиме на тоа,“ вели таа.

„Покрај финансирањето од ЕУ, фактот дека секој дел од оваа иницијатива е во согласност со пристапните барања за влез во ЕУ направи поддршката од ЕУ да биде уште позначајна за соработката со Владата и институциите.“

За проектот

Промовирањето инклузивно образование е дел од програмата „Ублажување на влијанието на КОВИД-19 врз животите на децата и родителите во Западен Балкан и Турција“, имплементирана од УНИЦЕФ, а финансирана од ЕУ преку Генералниот директорат за соседска политика и преговори за проширување на Европската комисија („DG NEAR“). Преку оваа програма, во вредност од 5 милиони евра, 490000 деца и родители, ширум просторот опфатен со програмата, се очекува да имаат подобар пристап до јавните услуги за промовирање ран детски развој, образование, здравје и заштита како дел од закрепнувањето од КОВИД-19.

Годинава, методологијата за претшколско инклузивно учење беше акредитирана од Министерството за образование на Албанија. Според Мирлинда, ова е важен исчекор: „Ова значи дека сега сите наставници можат да ја применуваат методологија која обезбедува квалитетно инклузивно образование,“ вели таа.

Фактот дека проектот поддржан од ЕУ има огромно значење во овој контекст. „Покрај финансирањето од ЕУ, фактот дека секој дел од оваа иницијатива е во согласност со пристапните барања за влез во ЕУ направи поддршката од ЕУ да биде уште позначајна за соработката со Владата и институциите,“ вели Мирлинда.

Претворање на детската пасија во професија

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, финансиран од ЕУ, им помага на младите во Косово да ги исполнат своите професионални амбиции во секторот на информациско-комуникациските технологии и дигиталниот сектор.

Детјон Чочај има 21 година и е од Призрен, Косово. Тој е еден од многуте млади кои во последните години гледаат на информациските технологии како привлечен сектор за нивниот професионален живот. Одлуката да го започне своето професионално патување во доменот на информациско-комуникациските технологии, за Детјон, не била техничка, туку започнала како пасија уште кога имал само 10 години. На таа возраст, Детјон го имал првото искуство со компјутер; и тоа преку пријател кој поседувал компјутер. „Беше поле во кое новите информации може бескрајно да се истражуваат: беше љубов на прв поглед,“ вели тој. Првото искуство со компјутер направило да ги замоли своите родители да му купат компјутер. Тие ги послушале и така започнало возбудливото патување за Детјон.

„Иако универзитетот на кој сум запишан е прилично во чекор со трендовите; сепак, не може целосно да држи ритам со брзиот развој во сферата на информациско-комуникациските технологии. Професионалните курсеви се секогаш добар начин за пополнување на оваа празнина.“

Детјон ги доразвил своите вештини за информациско-комуникациски технологии и дигитални вештини, а кога дошло време за запишување на факултет, немал сомнеж за тоа што сака да студира. Во 2020 година ги започнал своите студии, но имал желба да учи повеќе и побрзо. Оттука, почнал да бара дополнителни можности за подобрување на своите вештини и наишол на објава од проект, финансиран од ЕУ, кој нудел бесплатни курсеви за информациско-комуникациски технологии за младите во Косово. „Иако универзитетот на кој сум запишан е прилично во чекор со трендовите; сепак, не може целосно да држи ритам со брзиот развој во сферата на информациско-комуникациските технологии. Професионалните курсеви се секогаш добар начин за пополнување на оваа празнина,“ вели Детјон.

Проектот за поддршка на конкурентноста во секторот на информациско-комуникациските технологии во Косово, финансиран од ЕУ, е фокусиран на овозможување обука за информациско-комуникациски технологии, дигитални вештини и бизнис менаџмент; вклучително и веб развој, Јава програмирање, кибер безбедност, „Python“, „big data“ (големи/мега податоци), машинско учење, информациско-технолошки проектен менаџмент и „меки вештини“ („soft skills“). Дополнително, проектот овозможил курсеви за бизнис обука за менаџмент и лидерство во секторот на информациско-комуникациските технологии. Детјон присуствувал на два модули: Јава и Андроид развој и веб развој.

„Знаењето со кое се стекнав на курсот многу ми помогна. На пример, имаше одредени технички прашања на моето интервју за работа чии одговори ги бев научил на курсот; па, тоа влијаеше на успехот на интервјуто.“

За проектот

Проектот за поддршка на конкурентноста во секторот на информациско-комуникациските технологии во Косово, финансиран од ЕУ; брендиран како „Информациско-комуникациските технологии за развој на Косово“, цели кон зголемување на конкурентноста на дигиталните и традиционални бизниси во Косово преку поддршка за експанзија на секторот за информациско-комуникациски технологии во Косово; водејќи до создавање нови работни места. Дополнително, проектот има за цел да го премости јазот на дигитални и деловни вештини; и тоа на одржлив начин кој ќе ги исполни потребите на пазарот, зголемувајќи го извозот на косовските бизниси во сферата на информациско-комуникациските технологии, како и зголемување на конкурентноста на косовските дигитални и традиционални бизниси преку употреба на информациско-комуникациските технологии. Со проектот управува Канцеларијата на ЕУ во Косово, а истиот е имплементиран од „WeGlobal“, во партнерство со „European Projects Management Ltd“ и „Prishtina REA“. Проектот трае 42 месеци; од јануари 2020 до јули 2023 година.

Како резултат на неговата напорна работа, стекнатото знаење на факултет и, особено, знаењето со кое се здобил на курсевите финансирани од проектот на ЕУ, Детјон добил работа во „Bottomline Technologies“ – компанија која работи во повеќе од 90 држави ширум светот. „Знаењето со кое се стекнав на курсот многу ми помогна. На пример, имаше одредени технички прашања на моето интервју за работа чии одговори ги бев научил на курсот; па, тоа влијаеше на успехот на интервјуто.“ Детјон има големи амбиции за иднината во секторот на информациско-комуникациските технологии и дигиталниот сектор. „Во иднина, се гледам себеси како сопственик на производ и извршен директор на важна компанија за информациско-комуникациски технологии која вработува и создава позитивни перспективи за другите млади,“ вели тој.

Достапна и здрава храна за младите

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, финансиран од ЕУ, поддржува стручни средни училишта во производство на здрава храна без алергени.

Дебелината (обезноста) е растечки феномен меѓу младите во БиХ и Србија. Според научни трудови, изработени во двете држави, приближно 15 % од младите се соочуваат со обезност, а преку 35 % од нив се наоѓаат во, така наречена, пред-обезна состојба. Од друга страна, пак, дури 10 % од населението имаат развиено нетолеранција кон одредена храна; манифестирајќи алергиски реакции кои го нарушуваат здравјето. Научното истражување дојде до заклучок дека главниот причинител е брзата храна; а членови од невладината организација „Limitless Association“, од Србија, презедоа акција со цел да придонесат за подобрување на ситуацијата.

Во соработка со средните стручни училишта во прекуграничните градови; Рума, во Србија, и Зворник, во Бих, невладината организација „Limitless Association“ започна проект чија цел е стимулирање вработеност за младите во прекуграничниот предел преку понуда на гастрономски производи. Заедно со вработувањето, проектот цели кон креирање здрав и безбеден избор на храна за младите и ранливите групи; и тоа по достапни цени.

„За жал, во прекуграничниот регион, здравата храна без алергени скоро и да не постои; па, затоа, моравме да преземеме акција.“

Нови хранливи авантури

Јован Јовановиќ е проектен менаџер при „Limitless Association“. Објаснува дека нивната идеја е да ги комбинираат целта за зголемување на вработувањето меѓу младите во прекуграничниот простор со мисијата за обезбедување здрава храна за младите; особено младите од ранливите групи со финансиски предизвици. „За жал, во прекуграничниот регион, здравата храна без алергени скоро и да не постои; па, затоа, моравме да преземеме акција,“ вели Јован.

Стручното средно училиште „Бранко Радичевиќ“, од Рума, и „Петар Кочиќ“, од Зворник, се дел од проектот и нудат обука за кетеринг и неколку децениско искуство во работата со млади. Меѓутоа, им недостасуваше опрема и тековна експертиза за да ги научат учениците како да подготвуваат здрава храна. Најпрво, проектот им помогна при реновацијата на нивните кујни; опремувајќи го со современа опрема. Потоа, проектот отпочна и две помошни програми за обука за наставници и ученици во доменот на здрава храна без алергени.

Здравата храна подготвена од учениците во училиштата ќе биде понудена во училишните мензи по достапни цени. Јован објаснува дека овие мензи ќе бидат регистрирани како општествени претпријатија, така што ќе се обезбеди и нивната одржливост. Мензите ќе бидат непрофитни, но, со остварените приходи, ќе можат да купат квалитетни суровини за подготовка на храната. Истовремено, учениците ќе се стекнат со значајно искуство; па, дури стигнат до моментот на матурирање, ќе бидат подготвени за пазарот на труд.

„Поддршката од ЕУ беше неопходна за спроведувањето на проектот; затоа што ниту едно од училиштата, ниту, пак, локалните влади, не беа во можност да го спроведат истиот.“

За проектот

Проектот „Здрави и безбедни гастрономски производи како потенцијал за ново вработување“, финансиран од ЕУ, е поддржан како дел од Прекуграничната програма Србија – БиХ 2014 – 2020; во рамки на Инструментот за претпристапна помош (ИПА II), со распределби за 2016, 2017 и 2018 година. Проектот започна во мај 2022 година, а се очекува да заврши на крајот од 2022 година.

Невладината организација „Limitless Association“ забележа недостаток од органска и здрава храна без алергени во училиштата во прекуграничниот простор; па, затоа, проектот ќе преземе активности за промоција на специјализираното знаење на матурантите на пазарот на труд. Проектот ќе отпочне, исто така, и веб пазарен портал за угостители кој ќе им овозможи на работодавците директно да се поврзат со квалифицираните ученици чија експертиза ќе биде загарантирана од страна на училиштето.

Овој проект е финансиран од ЕУ со преку 250000 евра. Јован објаснува дека без поддршката на ЕУ, реализацијата на проектот не би била возможна. „Поддршката од ЕУ беше неопходна за спроведувањето на проектот; затоа што ниту едно од училиштата, ниту, пак, локалните влади, не беа во можност да го спроведат истиот,“ вели тој. Исто така, се надева дека спроведените активности, во рамки на проектот, ќе послужат како пример за училиштата во другите градови ширум Србија и дека владата ќе ги употреби овие примери за умножување на проектот.

Млади претприемачи развиваат вештини преку границите

Објавено . Објавено во Приказни.

Средношколци во граничниот регион помеѓу Србија и Северна Македонија ги зголемуваат своите можности за кариера со поддршка од ЕУ.

Марина Џориќ тукушто заврши средно економско и трговско училиште во Врање, Србија. Од богатиот избор, таа го избра туризмот. „Уште од прва година знаев дека ова е мојата професионална определба,“ вели Марина. Во текот на нејзиното средно образование по туризам, Марина и нејзините соученици научиле за теми како туристички менаџмент, маркетинг и претприемништво; но, недостасувал еден значаен елемент: можност за примена на стекнатите вештини во вистинскиот живот. Можноста се појавила за време на последната година; преку проект, финансиран од ЕУ, во точниот момент кога Марина и нејзините соученици имале потреба од ваква поддршка.

Дополнителен недостаток во нејзиното образование била и старата опрема за информатика која не работела соодветно во нејзиното училиште. Притоа, проектот обезбедил поддршка за училиштето во форма на опрема. Но, Марина потенцира дека најзначајната придобивка за неа било практичното работно искуство.

„На пример, имавме заедничка работилница и натпревар со ученици од други училишта во коишто требаше да развиеме идеи за стартап бизниси и да изготвиме бизнис предлог и краток филм за нашите идеи. Соученикот и јас, добивме идеја за слаткарница. Притоа, моравме да направиме истражување и ги посетивме слаткарниците во регионот за да сфатиме како функционираат нивните бизниси и да ги препознаеме најдобрите примери за да ги вклучиме во нашиот предлог. Ова ни помогна да разбереме подобро како функционираат идеите за деловен развој,“ вели Марина.

„Поради недостатокот на опрема или можности за практично искуство во училиштата, учениците мораа да поминат една дополнителна година после завршувањето на средното училиште; и тоа со цел развивање на нивните вештини преку пракса пред да добијат работа. Сакавме да придонесеме за надминување на овој проблем.“

Практични вештини и знаење за подобар почеток на кариерата

Јован Јовановиќ е менаџер на проект, финансиран од ЕУ, за прекугранична соработка помеѓу Северна Македонија и Србија, насловен „Центри за иновативен развој на општествено претприемништво: современи перспективи за општествена интеграција на младите“. Идејата за проектот потекнува од предизвиците како, на пример, недостатокот на опрема и можности за практична работа и пракса за средношколците од двете страни на границата. „Поради недостатокот на опрема или можности за практично искуство во училиштата, учениците мораа да поминат една дополнителна година после завршувањето на средното училиште; и тоа со цел развивање на нивните вештини преку пракса пред да добијат работа. Сакавме да придонесеме за надминување на овој проблем,“ вели Јован.

Освен средното училиште во Врање, проектот го опфаќа и средното училиште „Перо Наков“ во Куманово, Северна Македонија. И во двете училишта, проектот е заснован во центар за иновативен развој на општествено претприемништво, опремен со модерна технологија; обезбедувајќи дополнителна обука за наставниците во доменот на општествено и модерно претприемништво. Проектот обезбеди, исто така, и поддршка насочена кон профилите за економско образование кое се предава во овие училишта. И во двете образовни институции, проектот започна општествени претпријатија кои можат да создаваат приход и да им помогнат на средношколците да добијат доволно практично искуство пред да матурираат.

На пример, училиштето во Куманово има секција за графички дизајн, но не поседува професионален печатач со кој учениците би можеле да ги отпечатат своите креации. Проектот го опреми училиштето со машини за печатење кои овозможуваат печатење врз шолји, текстил и други материјали. Дизајните креирани од учениците сега ќе можат да бидат отпечатени и понудени на пазарот. На истиот начин, училиштето во Врање има кулинарска секција која проектот ја опреми со современа опрема за готвење. Наскоро, училиштето ќе ги претстави своите прехранбени производи на пазарот. „Останати секции, како, на пример; продажба, финансии и реклама, ќе бидат дел од овие општествени претпријатија во кои учениците ќе можат да ги употребат своите вештини во вистински ситуации и да остварат приход за училиштата,“ вели Јован.

„Поддршката од ЕУ е значајна; и тоа во насока на финансиски придонес, но и долгорочна одржливост.“

За проектот

Севкупната цел на проектот „Центри за иновативен развој на општествено претприемништво: современи перспективи за општествена интеграција на младите“, финансиран од ЕУ, е обезбедување поддршка за младите да можат да го развијат својот потенција и да започнат општествено претприемништво со можности за тестирање на нивните идеи во пракса. Проектот има за цел да ја реализира оваа мисија преку активности како, на пример; отпочнување на центри за претприемништво во училиштата, обука на наставниците, имплементација на студиски посети за учениците и обезбедување модерна опрема за училиштата. Целосната финансиска вредност на проектот изнесува преку 170000 евра и е финансирана преку ИПА Програмата за прекугранична соработка помеѓу Србија и Северна Македонија.

Како крајна мисија, проектот ќе креира и веб-платформа од која, покрај учениците, ќе извлечат корист и малите и средни претпријатија. Порталот ќе вклучи податочна база на мали и средни претпријатија од регионот; во којашто претпријатијата ќе можат да ги претстават своите производи. Дополнително, страницата ќе содржи и дел во кој учениците ќе можат да се претстават себеси и своите вештини преку кратки видеа. „На овој начин, ќе можеме да ја зголемиме економската соработка во прекуграничниот регион, но и да ги зголемиме можностите за вработување за учениците,“ вели Јован.

Јован вели дека финансиската поддршка од ЕУ била неопходна за реализирање на проектната идеја, бидејќи овие училишта единствено добиваат финансирање од нивните соодветни влади; и тоа за итни потреби; како, на пример, поправки на старите кровови кои протекуваат. Тој додава дека и самиот факт што проектот е поддржан од ЕУ, придонесува за неговата одржливост – „печатот за одобрување“ на финансии од ЕУ дава гаранција дека проектот е заснован на детални анализи и високи стандарди; што, всушност, значи дека локалните и централни власти, како и други организации, посериозно го сфаќаат проектот.

„Поддршката од ЕУ е значајна; и тоа во насока на финансиски придонес, но и долгорочна одржливост,“ вели Јован.

Во тек е втората недела на Отворени денови за млади европски амбасадори ширум Западен Балкан

Објавено . Објавено во Вести.

Низа отворени денови за промоција на новиот повик за млади европски амбасадори продолжи и минатата недела со презентација на мрежата, од страна на младите европски амбасадори, во Косово, БиХ, Северна Македонија и Србија.

 

На 9. јуни, младите европски амбасадори од БиХ беа домаќини на Отворениот ден за млади европски амбасадори во „Europe House“ во Сараево. Преку успешна соработка со Делегацијата на ЕУ во БиХ, настанот беше сочинет од презентација за младите европски амбасадори, прослава на триесет и пет годишнината на програмата Еразмус и жива дискусија со амбасадорот Јохан Сатлер. Дополнително, 50 млади освоија награди на квизот за млади европски амбасадори и одлично си поминаа, запознавајќи нови пријатели.

 

На 10. јуни, младите амбасадори од Косово беа домаќини на Отворениот ден за млади европски амбасадори во „Europe House“ во Приштина. Во истата прилика, младите европски амбасадори и Делегацијата на ЕУ организираа отворена дискусија помеѓу амбасадорот на ЕУ во Косово, Томаш Суњог и присутните млади. Неделата заврши со отворените денови во Струмица и Ниш каде што младите европски амбасадори се сретнаа со нивните врсници и ги поканија да се приклучат во мрежата и да бидат третата генерација млади европски амбасадори 2022.

 

Платформата на млади европски амбасадори е креативна мрежа од млади активисти ширум Западен Балкан (Албанија, БиХ, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија). Младите европски амбасадори доаѓаат од различни средини, но споделуваат заедничка визија: обединет Западен Балкан во различностите. Заедно учат еден за друг и за ЕУ, спроведуваат креативни проекти, стекнуваат нови вештини и се поврзуваат преку социјалните медиуми, организираат инспиративни настани; секогаш водени од идејата дека младинскиот активизам е најголемата моќ за општествена промена.

 

Целите на мрежата се: споделување на вредностите на ЕУ, подигнување на свеста за соработката на ЕУ со партнерите во Западен Балкан, покажување на видливи резултати од соработката, придонесување за политички дијалог на различни теми и зголемување на општествениот активизам.

Жените на чело на брзо растечките информациско-комуникациски услуги во Косово

Објавено . Објавено во Приказни.

Затворање на дигиталниот родов јаз: поголема застапеност на жените во информациско-комуникациските технологии е неопходна за овој сектор во кој преовладува извозот.

Секторот на информациско-комуникациски технологии во Косово брзо се менува; главно, поради постојаниот раст на побарувачката и решенијата кои ги нудат компаниите. Високите нивоа на употреба на Интернет даваат добри резултати за Косово; особено за младите и растечки бизниси.

Евростат објави дека во 2021 година 96% од косовското население, на возраст помеѓу 16 и 74 години, употребувало Интернет во текот на претходните три месеца, што значи дека Косово рангира на врвот на листата за користење Интернет, па дури малку повисоко од просекот во ЕУ. Овој контекст е предуслов за напредокот на дигиталната трансформација на бројни сектори во општеството, но не само во Косово. Неколку компании со седиште во и околу главниот град, Приштина, нудат далечински информациско-комуникациски услуги за Европа и Северна Америка. Всушност, некои од нив воопшто немаат домашни клиенти, карактеристика утврдена во студија на Косовското здружение на информациско-комуникациски технологии, „STIKK“, која потврдува дека преку 90% од овие услуги влегуваат во извозниот домен.

„Информациско-комуникациските технологии се сметаа за машка работа, но тоа брзо се менува.“

Затворање на дигиталниот родов јаз

Еден од ефектите на овој добредојден развој е понудата на работа во општество погодено од невработеност и тоа што, со отворањето на овие работни места, се намалува емиграцијата на младото косовско население. Секторот станува, исто така, сè повеќе инклузивен.

Жените се наоѓаат во сржта на секторот; од технички позиции во доменот на технолошки развој, па сè до управување и креирање политики во информациско-комуникациските технологии. Еден од примерите е Илириана Ибрај која ја управува секцијата за деловен развој на „LinkPlus“, една од пионерските компании која веќе цела деценија извезува услуги.

„Информациско-комуникациските технологии се сметаа за машка работа, но тоа брзо се менува,“ вели Ибрај, која додава дека се чувствува добро во секторот затоа што придонесува за различна перспектива. Жените сочинуваат повеќе од една третина од нејзиниот бизнис или вкупно 50 вработени. „Растечкиот број на жени во информациско-комуникациските технологии го менува начинот на размислување и стереотипите на работното место, но, исто така, и во насока на односот со клиентите; каде што перспектива која не доаѓа исклучиво од мажи може да направи разлика.

Можностите за промена на соодносот на девојчиња кои учествуваат во секторот започнуваат уште во образованието, каде предметите од доменот на наука, технологија, енергија и математика повторно се враќаат како професии со потенцијал за вработување. Покрај традиционалните универзитети, постојат иновативни центри, приватни иницијативи и меѓународни донатори кои ги доближуваат предметите од доменот на наука, технологија, енергија и математика до младите. Меѓу нив е и проект, финансиран од ЕУ, кој ја поддржува конкурентноста на косовскиот информациско-комуникациски сектор и кој обучува околу 100 наставници и 1000 ученици. Поголемиот дел од учесниците веќе се сертифицирани во доменот на веб-развој, кибер безбедност и програмски јазици барани во објавите за работни места кои треба да се пополнат.

Дополнителен аспект на кој работи проектот, заедно со секторот, е зајакнување на врските со компаниите лоцирани во ЕУ.

„Една од нашите стратегии за развој доаѓа од убедувањето дека можеме да се развиваме заедно со нашите идни партнери во ЕУ.“

За проектот

Севкупната цел на проектот „Поддршка на ЕУ за конкурентност на косовскиот информациско-комуникациски сектор“ е овозможување конкурентност на косовските дигитални и традиционални бизниси преку поддршка за развој на косовскиот информациско-комуникациски сектор; водејќи, на тој начин, до развој и создавање нови работни места.

Проектот цели, исто така, и кон премостување на јазот од дигитални и деловни вештини и тоа на одржлив начин кој ќе ги исполни потребите на пазарот и ќе ја зголеми конкурентноста на косовските дигитални и традиционални бизниси; како и извозот на косовските бизниси во доменот на информациско-комуникациските технологии и традиционални бизниси со употреба на информациско-комуникациски технологии.

Информациско-комуникациските технологии ги елиминираат границите

Компаниите со седиште во Косово, кои нудат услуги за извоз, работат, најчесто во доменот на консултации за информациски технологии, развој на веб-дизајн, мобилни решенија и е-трговија. „LinkPlus“ ги нуди овие услуги за клиенти кои оперираат во ЕУ, но и ширум пазарите во Северна Америка. Иднината изгледа ветувачки за оваа компанија која очекува соработка со компании идентификувани во рамки на неодамнешните деловни состаноци.

„Една од нашите стратегии за развој доаѓа од убедувањето дека можеме да се развиваме заедно со нашите идни партнери во ЕУ,“ објаснува таа. „Воспоставивме нови првични контакти, со фокус на секторите во кои специјализираме, и сега знаеме многу повеќе за пазарот и клучните играчи.“ Вели дека е задоволна од почетните воведи кои го претставуваат потенцијалот на Косово, вклучително и косовската младина, деловната клима, близината до ЕУ, употребата на еврото како валута и пријателските односи со клиентите кои претставуваат клучни карактеристики на нејзиното општество.

Ни кажа дека, во рамки на својата лична мисија, е, исто така, ангажирана во подобрување на позицијата на жените и ја користи иницијативата „DigiWomen“; во која има функција на член на одборот, како платформа за вклучување на жените во информациските технологии и кои би служеле како модел за остатокот. „Доколку сакаме да постигнеме родова еднаквост, најважното нешто е да водиме со инспиративен пример за новите генерации: за да ги подобриме општествата, промената мора да дојде од нас самите.“