Skip to main content

Area of Cooperation: Healthcare

„Мојот животен квалитет видливо се подобри“

Објавено . Објавено во Приказни.

Со поддршка од ЕУ, негата станува постојана услуга за лицата со инвалидитет во областа Мачван, во Србија.

Драгана Марковиќ Матиќ живее во градот Шабац, во областа Мачван, во западна Србија. Живее со ревматоиден артритис кој, со тек на време, предизвикал намалување на нејзината подвижност и потреба од помош за извршување на секојдневните активности. „Не можам самостојно да функционирам, не можам да се движам. Моите движења се намалуваат со годините,“ вели таа. Влошувањето на нејзината болест резултирало со потреба од редовен негувател кој би ја придружувал скоро цел ден. Семејството и пријателите биле тука за поддршка, но како што вели таа „ова е постојана работа: имам потреба од некој кој ќе ги замени моите раце и нозе“.

Потребата од негувател не е случај само на Драгана; и други луѓе со инвалидитет во Шабац имаат сличен проблем. Семејствата се обидуваат да помогнат, но не можат секогаш да бидат присутни во доволна мера. Алтернативно решение е да се ангажира негувател, но тоа претставува финансиски товар кој повеќето семејства не можат да си го дозволат. Дополнително, негувателите мора да бидат професионално обучени за да можат да движат лице во инвалидска количка, да го префрлат од кревет во автомобил, како и да му помогнат при облекувањето и одржувањето лична хигиена. „Некој кој никогаш немал контакт со лице со инвалидитет мора да биде обучен за ваква нега; со цел да не дојде до ненамерно повредување на лицето за кое се грижи или на самиот себеси,“ вели Драгана.

„Најважно беше да се креира рамка за обуки и да се обучат првите кои беа заинтересирани за обезбедување услуги за нега за лица со инвалидитет.“

Десетгодишно патување

Драгана е членка на Здружението на лица со параплегија во областа Мачван кое презело иницијатива да го реши проблемот преку локалните институции пред цела деценија. Уште тогаш, здружението успеало да ја вклучи потребата за самостоен живот на лицата со инвалидитет во општествената политичка стратегија на Шабац. Признанието на креаторите на политики за потребите на лицата со инвалидитет беше значајно достигнување, но, како што немаше финансиска или друг вид помош, беа потребни околу десет години борба за да се забележи видлив резултат од политиката.

Светлото на крајот од тунелот стана видливо во 2018 година кога програмата „ReLOaD“ (Regional Programme on Local Democracy/Регионална програма за локална демократија), финансирана од ЕУ, пристапила со помош. „Најважно беше да се креира рамка за обуки и да се обучат првите кои беа заинтересирани за обезбедување услуги за нега за лица со инвалидитет,“ вели Славиша Савиќ, кој го предводи Здружението на лица со параплегија во областа Мачван.

Со поддршка од ЕУ, и во соработка со Министерството за труд, вработување, ветерани и општествени работи, здружението ги идентификувало луѓето кои биле заинтересирани за обезбедување услуги за нега, ги обучило и лиценцирало. Како дел од истата програма, успеале да иницираат и пилот проект за поддршка преку кој на пет лица со инвалидитет им било обезбедено негувател осум часа дневно, а дополнителни четири лица добиле поддршка во форма на нега од четири часа дневно.

„Да се вклучи, во општинскиот буџет, трошокот за негуватели за лица со инвалидитет беше огромен отскок и значаен успех, за нас, кој не ќе го постигневме без поддршката на програмата „ReLOaD“, финансирана од ЕУ.“

За програмата

Регионалната програма за локална демократија во Западен Балкан („ReLOaD“) е финансирана од ЕУ, а имплементирана од Програмата за обединет национален развој. Целите на програмата вклучуваат зајакнување на партиципативните демократии и интеграција на ЕУ во Западен Балкан преку подобрување на правното, финансиското и поширокото окружување за зајакнување на граѓанското општество.

Имплементацијата на пилот програмата му овозможила на здружението да има поцврсто досие за да ги убедат општинските авторитети за неопходноста на услугата за нега за лица со инвалидитет. Како резултат на постојаните напори за лобирање, општинското заседание конечно ја вклучило и оваа поддршка во листата постојани услуги обезбедени од општината. Услугата е веќе вклучена во буџетот за 2021 година, а платите за негувателите се покриени, и ќе бидат во иднина покриени, од страна на општината.

„Да се вклучи, во општинскиот буџет, трошокот за негуватели за лица со инвалидитет беше огромен отскок и значаен успех, за нас, кој не ќе го постигневме без поддршката на програмата „ReLOaD“, финансирана од ЕУ,“ вели Славиша.

Драгана, и други лица со инвалидитет, од Шабац, се чувствуваат поспокојно, бидејќи имаат доживотно обезбедена услуга за нега. „Мојот животен квалитет видливо се подобри. Со негувател си самостоен,“ вели Драгана.

Беспрекорно чисто за Приштина! безбедно снабдување со вода за идните години

Објавено . Објавено во Приказни.

Од ретко до постојано снабдување со вода: како еден проект, поддржан од ЕУ, го спаси косовскиот главен град од недостиг на вода. Муса Хасани преку триесет години работи како телефонски оператор во регионалната компанија за водоводна дистрибуција во Приштина. Наизглед, неговата работа е едноставна: одговара на телефонски повици од клиентите и ги пренасочува жалбите до релевантните сектори во водоводната компанија. Меѓутоа, околу 2000-та година, едноставната работа станала исцрпувачка и стресна. Муса се сеќава како примал 200 повици дневно, од кои мноштвото биле постојани поплаки за недостигот на вода. По војната во 1999 година, косовската престолнина, Приштина, била соочена со огромен миграциски бран од периферијата. Јавната комунална инфраструктура, која била планирана за 150000 жители, сега морала да се справи со население кое надминало 300000 жители. Во текот на следната декада, прекините на вода траеле преку десет часа дневно во која и да било населба во Приштина. „Луѓето беа бесни зашто ситуацијата имаше значајно влијание врз квалитетот на живот. Па, бесот го истураа на телефонските линии,“ се сеќава Муса.

„Во март 2014 година, Бадовачкото Езеро имаше доволно вода за само еден месец, а Батлавското Езеро за два. Доколку немаше период на поројни дождови во април, Приштина, и соседните општини, буквално ќе останеа без вода за пиење.“

Приказна за две езера Сокол Џафа е директор на Приштинската регионална водоводна компанија. Се сеќава како, во 2010 година, компанијата започнала со неколку интервенции кои, до одредена мера, ја подобриле ситуацијата. Но, имале потреба од долгорочно решение. Во тоа време, единствените извори на водна дистрибуција биле двете вештачки резервоари во близина на Приштина – Батлавското и Бадовачкото Езеро. Нивото на овие езера зависи од врнежите дожд. Па, како што климатските промени влијаат на нивото на езерата; снабдувањето може сериозно да варира од прекумерна водна акумулација до ниво на суша. Во 2014 година, Косоварите го доживеале најголемиот недостиг на вода во последните три децении. „Во март 2014 година, Бадовачкото Езеро имаше доволно вода за само еден месец, а Батлавското Езеро за два. Доколку немаше период на поројни дождови во април, Приштина, и соседните општини, буквално ќе останеа без вода за пиење,“ вели Џафа. Но, ситуацијата се подобрила благодарение на поддршката, во висина од 35 милиони евра, од проектот „Приштинско регионално водно снабдување“, кој вклучувал и грант, од 5 милиони евра, од ЕУ. Благодарение на оваа инвестиција и финансирање, спроведени преку Инвестициската рамка за Западен Балкан, проектот долгорочно ја спасил Приштина од проблеми со воден недостиг и обезбедил сигурно водно снабдување за околниот регион. Проектот вклучил и развивање на нов воден извор од езерото Газивода. Инфраструктурата овозможува водата да се канализира од Иберскиот Канал до ново изградената централа за прочистување на вода во Шкабај. Новата централа се состои од лабораторија, соба за операции и канцеларии, со работилници и соби за социјализирање.

„Ако ја немавме новата централа, ќе мораше да прогласиме итна состојба, а Приштина, и околните општини, ќе беа соочени со редовни прекини на вода во времетраење од 12 часа во текот на изминатите две години.“

За проектот Проектот „Приштинско регионално водно снабдување“ искористил комбинирана инвестиција од грантови и заеми, спроведени преку Инвестициската рамка за Западен Балкан. Тука се вклучени 5 милиони евра во форма на грант-поддршка од ЕУ, заем од 20 милиони евра од Банката за развој „KfW“ на Германското министерство за економска кооперација и развој, како и придонес од 10 милиони евра од регионалната водоводна компанија.  За Инвестициската рамка за Западен Балкан Инвестициската рамка за Западен Балкан е донаторско-координациска платформа која собира средства од различни извори; вклучувајќи ја и Европската Комисија. Инвестициската рамка за Западен Балкан овозможува финансиска и техничка поддршка за стратешки инвестиции во полето на енергијата, животната средина, општествени, транспортни и дигитални инфраструктури. Исто така, поддржува и иницијативи за развој на приватниот сектор. Се работи за заедничка иницијатива на ЕУ, финансиски институции, билатерални донатори и влади од Западен Балкан. „2019-та и 2020-та беа години со најдолг период на суша. Ако ја немавме новата централа, ќе мораше да прогласиме итна состојба, а Приштина, и околните општини, ќе беа соочени со редовни прекини на вода во времетраење од 12 часа,“ вели Сокол Џафа. Ефикасно и стабилно снабдување Водата се црпи од природен извор и се канализира преку отворен гравитациски цевковод до станицата каде што се пумпа до водната централа за третирање, процесирање и филтрирање. Водната централа Шкабај има капацитет од 700 л/с: доволно за да обезбеди ефикасно и постојано водно снабдување за општините Приштина, Обилиќ, Фуш Косова, Грачаница и Подујева. Муса Хасани несомнено ја забележал разликата која ја направил овој проект; поголемо задоволство од страна на клиентите, подобрен квалитет на живот за жителите на Приштина и регионот и помалку нервозни повици за него. Новата инфраструктура резултирала, исто така, и со технолошки напредувања кои им овозможиле на авторитетите подобро контролирање на нивото на Бадовачкото и Батлавското Езеро; обезбедувајќи, на овој начин, обновливост на водните ресурси во регионот.