Skip to main content

Area of Cooperation: Climate action

ЕУ ја поддржува регионалната соработка за одржлив развој

Објавено . Објавено во Приказни.

Петтиот заеднички повик на ЕУ и Фондот за Западен Балкан за доставување проекти за зајакнување на регионалната соработка и кохезија во регионот на Западен Балкан, со трите најважни аспекти за интервенција, односно културна соработка, образование и наука, и одржлив развој, укажува од колкава важност е соработката меѓу земјите од Западен Балкан за изнаоѓање решенија кои ќе им помагаат на организациите и поединците да го подобрат животот во регионот. 

Преку овој повик поддршка добија разни иницијативи, од иницијативи за справување со неодложните еколошки проблеми до иницијативи за воспоставување регионална соработка и размена за промовирање и зачувување на традиционалните занаетчиски производи, вклучително насочени локални интервенции, како и иницијативи за оснажување на жените. 

Со новиот повик на Фондот за Западен Балкан и ЕУ којшто ќе биде наскоро објавен, ќе ги пренесеме успешните приказни за спроведување регионални проекти на здружението „Пријатели на Корча“ од Албанија и на организацијата „Еднаквост“ од Косово. 

 

Соларна енергија за жителите на Западен Балкан 

 

Неколку граѓански организации од Албанија, Северна Македонија, Црна Гора и Србија се обединија со една мисија: здружено да работат на ублажување на последиците од климатските промени на Западен Балкан и да ги промовираат придобивките од користењето соларна енергија. Под водство на здружението „Пријатели на Корча“ од Албанија, овој проект ги обедини партнерите „Балканска водна мрежа“ од Северна Македонија, Центарот за одржлив развој на заедницата од Северна Македонија, Фондот за иновации на Црна Гора и МСЈА од Црна Гора, заедно со Еколошките амбасадори за одржлив развој од Србија, Политехничкиот универзитет во Тирана од Албанија и Политехничкиот универзитет во Корча од Албанија. Овие партнери ја создадоа мрежата Солар-PV4 на Западен Балкан (Solar-PV4Western Balkans Network), чија цел е да ги вклучи чинителите од институциите на ниво на локалните заедници, за да ги застапуваат и промовираат најдобрите практики на самостојните производители на соларна енергија. 

Размената на информации и знаење за законодавството, иницијативите и иновативните решенија за соларната енергија беа клучни за поставувањето на темелите за заложба и образовни активности во државите кои се дел од мрежата. 

 

„Денес, сончевата енергија за граѓаните, заедниците и малите бизниси нуди исклучителна можност. Европската Унија одобри важни програми и закони за развој на соларна енергија. Едноставно, треба што поскоро да ги усвоиме овие закони и да ги спроведеме овие програми во нашите земји, да обезбедиме чиста и поволна енергија за нашите граѓани, работни места и приходи за локалната економија“, изјави Ѓерѓи Ѓинко, претседател на здружението „Пријатели на Корча“, кој го водеше проектот „Соларна енергија за граѓаните на Западен Балкан“. 

 

Експертите од сите партнерски организации вклучени во проектот дадоа придонес за проектот со нивната експертиза, која варира од искуство во препознавање и промовирање добри практики за женско лидерство во областа на одржливата енергија и родово коректни одржливи енергетски услуги за средини со ниски приходи, по ниски цени, до разгледување на прашањето за климатската криза на академско ниво.  

Од проектот произлегоа извештаи за четири држави (Албанија, Северна Македонија, Црна Гора и Србија) со кои ќе се информираат граѓаните за законите, можностите и придобивките од користењето соларна енергија, како и за потребата од креирање нови политики. Веб-страницата креирана во рамките на проектот ја отсликува смислата на мисијата на партнерите, и гарантира долготрајни резултати од проектот, поширок опсег и продолжување на мисијата и целите на партнерите. 

 

Оснажување на жените преку изработка на традиционални ракотворби 

 

„Се поврзавме со организацијата „Пазарски базар на ракотворби“ и со центарот „Жени во јавните служби“ со цел да ги промовираме жените од Косово, Албанија и Србија во нашиот регион и да обезбедиме поддршка за заштита и развој на традиционалните занаети. Сакавме да покажеме и да го зачуваме од заборав трудот на вредните жени од нашето општество и да му ги претставиме на нашиот регион сите посебни одлики и детели за нашите традиции, кои ќе опстанат и ќе живеат и во иднина“, вели Убејда Османи од невладината организација „Еднаквост“ од Призрен, Косово посветена на промовирање на бошњачката заедница и зголемување на влијанието во јавниот, политичкиот и културниот живот, преку различни форми на образование, волонтерство и преку оснажување на улогата на жените и младите во општеството. 

Со цел да се воспостави регионална соработка и дијалог за промовирање и зачувување на традиционалните занаетчиски ракотворби, вклучително насочени локални интервенции, а истовремено да се промовира економското оснажување на жените, проектот започна со теренски посети низ повеќе села и заедници во Призрен, како и посети на жени кои изработуваат традиционални занаетчиски ракотворби, компании кои ги водат жени и самовработени жени. Следеа две работилници, кои ги организираа учеснички од Албанија, Босна и Херцеговина и Косово. Едната од овие работилници се однесуваше на промоција и брендирање на занаетчиски ракотворби, а втората беше посветена на составување бизнис план и привлекување инвестиции. Регионалната конференција одржана во Драч, Албанија со околу триесет учеснички од Албанија, Босна и Херцеговина и Косово, се фокусираше на регионалната промоција на занаетчиските ракотворби и нематеријалното културно наследство од страна на жените. 

Фондот за Западен Балкан (WBF) е меѓународна организација со седиште во Тирана, Албанија, основана од владите на Албанија, Босна и Херцеговина, Косово*, Северна Македонија, Црна Гора и Србија. Основањето на овој фонд, како сеопфатна и регионална иницијатива, се смета за јасен показател дека заживува соработката на Балканот. Фондот за Западен Балкан има за цел да ја промовира соработката и заедничките вредности кај граѓаните, граѓанското општество и поединците, преку финансирање на малите и средните проекти во клучните области. 

„Поддршката од Фондот за Западен Балкан ни помогна да ја унапредиме и зацврстиме регионалната соработка“, изјави г-ѓа Османи, притоа истакнувајќи го учеството на жените со различна етничка припадност и потекло од Косово, Албанија и Србија во проектот. „Во проектните активности учествуваа жени и девојки со различно етничко потекло, на возраст од 20 до 65 години, вешти во изработката на традиционални ракотворби, и тие покажаа интерес за старт-ап иницијативите и иницијативите за самовработување, кои беа дел од проектните активности. Меѓу нив имаше самохрани мајки, вдовици, мажени жени и жени кои живеат сами, со различен степен и вид на образование, занимања и интереси од Косово, Албанија и Србија и од различни заедници, вклучително албанската, српската, бошњачката, турската и ромската заедница, како и повозрасни жени“, додаде таа. 

 

Приказните за жените кои учествуваа во проектот се дел од документарниот филм во продукција на невладината организација „Еднаквост“ и нејзините партнери. 

Зелени вештини, чиста иднина: Како иницијативата „EU4Green“ го преобразува Западен Балкан

Објавено . Објавено во Приказни.

Иницијативата „EU4Green“ не е само проект, туку вистинско движење што го преобразува Западен Балкан во регион што е лидер во одржливост и иновации. Од борбата со загадувањето до поддршката за надградување на зелените вештини и унапредување на образованието, „EU4Green“ поставува темели за почиста и поздрава иднина, создавајќи нови работни места и зајакнувајќи ги врските со ЕУ. Еве како оваа револуционерна иницијатива носи значајни промени во регионот.  Иницијативата „EU4Green“ постигнува значителен напредок во унапредувањето на еколошката одржливост ширум Западен Балкан. Еден од примерите за ова е серијата подкасти „Зелен подкаст на Западен Балкан“ („Western Balkans GreenCast“), која ги истражува важните еколошки прашања и стратегиите за зелена транзиција како во регионот, така и во ЕУ. Оваа серија опфаќа интервјуа со експерти, реални студии на случај и длабински дискусии, кои имаат за цел да ги поттикнат и едуцираат слушателите да применуваат одржливи практики и решенија за поздрава планета.  Првата епизода, „Вода: Секојдневна потреба“, се фокусира на зачувувањето на водата, што е од суштинска важност за Западен Балкан и ЕУ. Во неа учествуваат професорката Драгана Томашевиќ Пилиповиќ од Универзитетот во Нови Сад и Харалд Лоишанл Вајс, експерт за санација на загадени води од Агенцијата за заштита на животната средина во Австрија. Тие ја анализираат проблематиката со загадувањето на водата и објаснуваат зошто е клучно да се заштитат водните ресурси, за да се осигури одржлива иднина на водата. Во разговорот се истакнуваат најчестите заблуди, објаснувајќи дека проблемите со водата не се однесуваат само на квантитетот, туку и на квалитетот на водата. Понатаму, се разговара за потребата од подобри системи за мониторинг, за застарените станици за третман на отпадни води, и за загадувањето што произлегува од индустријата и земјоделството. Епизодата ја истакнува итната потреба од регионална соработка и ефективно спроведување на еколошките прописи.  Оваа серија на подкасти ја отсликува посветеноста на иницијативата „EU4Green“ за транспарентност и вклучување на јавноста, нагласувајќи ги конкретните еколошки успеси и поттикнувајќи оптимизам кај граѓаните, додека истовремено промовира одговорност во управувањето. Преку иницијативи како кампањата #WeDidIt, иницијативата „EU4Green“ оддава признание за постигнатиот напредок како резултат на регионалните и локалните заложби за спроведување мерки и реформи согласно Зелената агенда. Овој пристап покрај тоа што укажува на позитивните придобивки од заедничките заложби за заштита на животната средина и општеството, поттикнува и да се споделува знаење помеѓу чинителите, охрабрувајќи ги другите економии да ги применат успешните стратегии.  Преку овие иницијативи, „EU4Green“ продолжува да им пружа поддршка на земјите од Западен Балкан на патот кон позелена и поодржлива иднина, согласно пошироките цели на Зелената агенда на Европската Унија.  За повеќе информации, можете да ги погледнете првите епизоди на „Зелен подкаст на Западен Балкан“ овде: Прекуграничен подкаст „EU4Green“.    За проектот:  Проектот „EU4Green“ ги поддржува земјите од Западен Балкан – Албанија, Босна и Херцеговина, Косово*, Црна Гора, Северна Македонија и Србија во спроведувањето на „Зелената агенда за Западен Балкан“. Тој им помага во заложбите за позелени економии во консултација со сите релевантни партнери, како и во подобрувањето на системите за мониторинг и известување.  „EU4Green“ ќе придонесе во регионот со следниве активности: 
  • преоѓање кон циркуларна економија; 
  • следење и намалување на загадувачите во воздухот, водата и почвата; 
  • поддршка за земјоделството да стане поодржливо и отпорно на климатските промени; 
  • зачувување на биолошката разновидност; 
  • обезбедување ад хок поддршка на ниво на висока политика; 
  • унапредување на мониторингот и известувањето за спроведувањето на Зелената агенда; 
  • подобро разбирање на Зелената агенда преку активности за комуникација; 
  • унапредување на зеленото образование; 
  • вклучување на граѓанското општество и други заинтересирани страни; 
  • финансирање на зелената транзиција. 

Да работиме во склад со природата, а не против неа

Објавено . Објавено во Приказни.

Одржливо управување со шумите за егзистенција и заштита на животната средина.
Одржливо управување со шумите за егзистенција и заштита на животната средина.

„Порано можевме да ги продаваме само свежи билките, но сега можеме да ги сушиме и пакуваме, што ја зголемува нивната пазарна вредност“, вели таа. Сега тие не само што ќе можат да го прават тоа што го правеле цел живот, туку ќе можат и да заработуваат од тоа. 

  Кумрије Кадриу Кумрије објаснува дека имаат за цел е да изградат одржлива мрежа на жени собирачки, која ќе функционира како синџир на снабдување, и дека планираат да ги откупуваат собраните билки и бобинки од жените кои веќе се занимаваат со оваа активност, нудејќи им конкурентна цена која ќе ја зголеми нивната конкурентност на пазарот. Најголема корист од оваа иницијатива ќе имаат жените од заедницата.  Заложбите на Рахим и Кумрије се дел од поширока иницијатива за подобрување на животната средина во руралните подрачја, во насока на обезбедување одржливост на косовските шуми. Проектот е поддржан од ЕУ и се спроведува во повеќе региони, со фокус на одржливите практики за управување со шумите, намалување на нелегалната сеча и поттикнување да се користат шумски производи што не се дрва, како што се билките што ги собираат Кумрије и жените од нејзиното село.  Приказните на Кумрије и Рахим се само дел од многуте успешни примери на поединци, семејства и заедници кои имаат директна корист од проектот „Поддршка за зајакнување на одржливото и повеќенаменското управување со шумите во насока на справување со климатските промени и подобрување на руралната егзистенција во Косово“, којшто е финансиран од ЕУ и спроведен од Организацијата за храна и земјоделство (ФАО).  Согласно меѓународните стандарди и најдобрите практики, со акцент на урамнотежена интеграција на еколошките, социјалните и економските функции во шумските екосистеми, се изготвија четири планови за управување со шумите со примена на нова методологија којашто го префрла фокусот од традиционалното управување со шумите на пристап заснован на екосистемите.  Токму нивниот холистички пристап ги прави овие планови особено значајни, не само за заедниците и директните корисници, туку и за креаторите на политиките. Плановите опфаќаат темелни и сеопфатни насоки за управување со шумите, земајќи ги предвид пошироките екосистемски услуги што ги нудат шумите, како што се зачувувањето на биолошката разновидност, секвестрацијата на јаглеродот и придобивките за заедницата, вклучително користењето шумски производи што не се дрва. Се очекува оваа нова методологија за подготовка на планови за управување со шумите, која ќе биде имплементирана од Агенцијата за шуми на Косово во блиска иднина, да придонесе кон значително подобрување во практиките за управување со шумите во земјата, зголемување на одржливоста на шумите, ублажување на климатските промени и промовирање на благосостојбата на локалните заедници. 

„Отсекогаш сум ја сакал шумата и сонував професионално да се занимавам со шумарство, но поради недостаток на соодветно образование, мојот сон никогаш не се исполни.“

              Како дел од програмските активности, успешно беа пошумени вкупно 128 хектари шума. Програмата особено истакна од колкаво значење е вклучувањето на локалната заедница во овие активности, особено во рамките на пилот-единиците за управување. Членовите на заедницата стекнаа практично искуство во техниките на садење, а притоа имаа финансиска корист од учеството. Иако сè уште постојат предизвици за одржливо управување со шумите во Косово, од кои нелегалната сеча продолжува да биде огромен проблем, холистичкиот пристап на програмата и интервенцијата на повеќе нивоа донесоа значајни придобивки. Програмата работи директно со поединци кои живеат во планинските подрачја, коишто не само што ги образува како правилно да ги користат шумските ресурси, туку и како да остваруваат профит со нивните активности. Овој пристап ја менува културата и начинот на размислување за значењето на одржувањето здрави и чисти шуми. Понатаму, преку соработка со институциите и креаторите на политики, програмата е целосно посветена на обезбедување позелена и поздрава иднина за жителите на Косово.

ЕУ организира чистење на плажите на Преспанското Езеро

Објавено . Објавено во Вести.

Во неделата, 17. септември 2023 г., во 12.00 часот, на Преспанското Езеро, шефот на Делегацијата на ЕУ – Бен Нупнау и градоначалникот на Ресен – Јован Тозиевски, ја започнаа првата акција #ЕУЧистењеНаПлажи (#EUBeachCleanup) во Северна Македонија. Акцијата за чистење е глобална иницијатива која годинава ќе биде организирана на плажата Сливница преку мрежата Млади европски амбасадори „Западен Балкан“ („We Balkans”), финансирана од ЕУ.

 

Иницијативата за чистење плажи се случува на глобално ниво секоја трета недела од септември. #ЕУЧистењеНаПлажи (#EUBeachCleanup) е кампања организирана од Европската комисија во соработка со Европската служба за надворешно дејствување и ОН. Иницијативата се случува на секаков вид крајбрежја, со крајна цел покренување на свеста за предизвиците кои ги носи морското ѓубре и пластичниот отпад.

 

Се проценува дека годишно околу 37 милиони тони пластичен отпад ќе допрат до океанот до 2040 г. Денес, пластичното загадување е масивен проблем, но дури и најмалите акции можат да направат значителна разлика. Секое шише, сламка и отпадок кои ќе бидат исчистени ќе придонесат за почиста и поздрава планета.

 

Годинава, брегот на Преспанското Езеро беше исчистен од 20 млади европски амбасадори од Западен Балкан кои им се придружија на своите врсници од Северна Македонија за да ја исчистат плажата Сливница. Ова е третпат како Младите европски амбасадори од регионот учествуваат на настанот организиран преку проектот „Западен Балкан“, финансиран од ЕУ. Оваа активност на заедницата, поддржана од Делегацијата на ЕУ, „Europe House“, како и општината Ресен, ќе го охрабрат населението да ги исчистат плажите на Преспанското Езеро од отпадоците кои ги загадуваат езерото и неговата околина. 

Успешни мали и средни претпријатија во Косово ја користат моќта на сонцето за енергија

Објавено . Објавено во Приказни.

Поддршката од ЕУ им помага на косовските мали и средни претпријатија да ја искористат сончевата енергија и да се движат кон интеграцијата во ЕУ.

Сонцето е главниот извор на енергија на планетата Земја, а се проценува дека Косово годишно има 240 денови сончева светлина. Искористувајќи го овој огромен потенцијал и преоѓајќи кон чисти извори на енергија, малите и средни претпријатија (SMEs) во Косово започнаа со инвестиции во обновливите извори на енергија, потпомогнати од Европската унија (EU), при тоа искористувајќи ги придружните бенефити. Дополнително, овие инвестиции во обновливи извори на енергија не само што им помагаат на компаниите, туку и го поплочуваат патот на Косово кон членство во ЕУ, што нуди бројни можности, особено за малите и средните претпријатија. Сепак, патувањето кон усвојување на acquis communautaire бара значителни регулаторни промени, наметнувајќи значителен финансиски товар на претпријатијата кои се стремат да ги исполнат овие нови стандарди.

“Инсталиравме соларни панели со моќност од 112 kWp, кои значително ги намалија нашите енергетски трошоци. Претходно плаќавме приближно 1200 евра месечно за сметка за струја. Сега, нашиот месечен трошок е приближно 200 евра. Ова значи приближно 80% намалување на нашите трошоци за енергија.”

Форма ШПК, средно претпријатие основано во 2013 година во селото Брешалц во општина Гњилане, направи значителен напредок во својот сектор преку непоколеблива посветеност и напорна работа. Бесим Реџи, менаџер во Форма Ш.п.к., ја истакнува нивната примарна цел да се прошират, како на локални, така и на меѓународни пазари, привлекувајќи нови клиенти. Тој ги нагласува клучните фактори кои придонесуваат за нивниот успех, вклучувајќи ја посветената работна сила и посветеноста на континуирани иновации во производите и услугите.

Компанијата моментално вработува 70 лица, што е значително зголемување од нејзиниот првичен персонал од 10-15 вработени. Нивното основно производство вклучува производство на пластични компоненти кои првенствено се користат во транспортните услуги, особено за железнички и трамвајски услуги, а Германија е нивната главна извозна дестинација.

Во обид да ги намали трошоците за енергија и да придонесе за зачувување на животната средина, Форма ШПК инвестираше во соларни панели преку заем овоможен од Програмата за поддршка на конкурентноста на малите и средни претпријатија во Косово на EBRD. Како дел од оваа иницијатива, Форма ШПК, исто така, доби бесценети бесплатни технички насоки од меѓународен тим на консултанти и повратен грант финансиран од ЕУ. Бесим Реџи, менаџерот на компанијата, ги поздравува извонредните резултати кои произлегуваат од оваа инвестиција. „Инсталиравме соларни панели со моќност од 112 kWp, кои значително ги намалија нашите енергетски трошоци. Претходно плаќавме приближно 1200 евра месечно за сметка за струја. Сега, нашиот месечен трошок е приближно 200 евра. Ова значи приближно 80% намалување на нашите трошоци за енергија, гордо изјавува Реџи.

“Единствено жалам што порано не бев свесен за огромните предности на обновливите извори на енергија. Иако сегашните соларни панели соодветно ги задоволуваат моите потреби за енергија, доколку е можно, би поставил дополнителни 100 панели. Прифаќањето на еколошки практики не само што ги намалува вашите енергетски трошоци, туку обезбедува и лично чувство на задоволство, знаејќи дека придонесувате позитивно за нашата планета.”

За проектот

Програмата за поддршка на конкурентноста на малите и средни претпријатија во Косово беше развиена специјално за да им помогне на малите и средни претпријатија во приватна сопственост да ги исполнат новите регулативи и да ги разберат барањата за подобрување во областа на заштитата на животната средина, здравјето и безбедноста при работа и квалитетот и безбедноста на производите. Кредитната линија обезбедена од EBRD преку локалните Партнерски банки заедно со грант од 15% и бесплатна техничка помош финансирана од Европската Унија, им помага на малите и средни претпријатија да ги идентификуваат нивните инвестициски барања за надградба кон усогласување со Приоритетните директиви на ЕУ. Бесплатните технички совети, обезбедени од меѓународен тим експерти, им помагаат на малите и средни претпријатија во Косово да го најдат најдоброто решение за да ги исполнат директивите на ЕУ, да станат конкурентни во нивната трговија со ЕУ партнерите и да ја зголемат својата профитабилност дома преку поквалитетни производи и услуги.

Идниот патоказ на компанијата опфаќа заложба за проширување на извозот преку навлегување на дополнителни странски пазари, негување цврсти односи со клиентите, добавувачите и различните партнери и дополнително унапредување на вештините на нивната работна сила. Бесим, исто така, се залага колегите бизниси во Косово да ги прифатат чистите извори на енергија. „Единствено жалам што порано не бев свесен за огромните предности на обновливите извори на енергија. Иако сегашните соларни панели соодветно ги задоволуваат моите потреби за енергија, доколку е можно, би поставил дополнителни 100 панели. Прифаќањето на еколошки практики не само што ги намалува вашите енергетски трошоци, туку обезбедува и лично чувство на задоволство, знаејќи дека придонесувате позитивно за нашата планета“, категорично заклучува Реџи.

Надминување на предизвиците со водоводната инфраструктура во Северна Македонија

Објавено . Објавено во Приказни.

Северна Македонија ја трансформира својата водоводна инфраструктура со поддршка од Европската Унија.

Божин Спасов, долгогодишен жител на селото Лески во источниот дел на Северна Македонија, е сведок на предизвиците за пристап до чиста вода кои постојат скоро седум децении. Како наставник во основно училиште, тој постојано ја нагласува важноста да се внимава со пиењето на  локалната вода и да се разберенесигурната достапност на истата. „Живеејќи во толку топла клима, се соочувавме со постојани проблеми со водоснабдувањето“, објаснува Спасов. „Посебно во текот на летото, скоро секој ден бевме без вода за пиење.”

“Сега имаме пристап до вода и во лето и во зима. Не постои човек во Лески кој не е задоволен.”

Застарените и лошо поставени водоводни цевки го влошија недостигот на вода и го загрозија квалитетот на водата за пиење во селото во текот на целата година. Водата често се контаминираше со органски материи, што претставува опасност по здравјето. За да се реши овој проблем, локалната влада донесе одлука Лески да се приклучи на водоводот на Виница, поголем град во близина, преку цевковод во должина од 3,5 километри. Паралелно, во Виница беа поставени најсовремена филтрациона станица за прочистување на водата за пиење и пумпна станица.

Во февруари 2023 година, Европската инвестициска банка одобри заем од 50 милиони евра на Северна Македонија за справување со предизвиците поврзани со водата во земјата. Ваквиот развој на настаните донесе значително подобрување на состојбата во Лески. Сега имаме пристап до вода и во лето и во зима, не постои човек во Лески кој не е задоволен “, радосно забележува Спасов.

Заемот одобрен во Северна Македонија ќе ги прошири своите придобивки надвор од Лески, со што ќе достигне и во други градови и населени места кои се соочуваат со слични предизвици за водата. Познат како „рамковен заем“, истиот нуди финансирање за различни проекти. Со поддршка на гаранција од Европскиот фонд за одржлив развој, програма на ЕУ, овој рамковен заем ќе ја олесни изградбата и реновирањето на инфраструктурата за водоснабдување, за отпадни води и за заштита од поплави во 80 градови или населени места низ Северна Македонија. Дополнително, Европската инвестициска банка додели 1,2 милиони евра за техничка помош.

Влијанието на проектот ќе биде големо, при што ќе имаат корист околу 700.000 луѓе и ќе се поттикнат нови економски можности. Исто така, ќе се зајакне отпорноста на земјата на климатските промени, при што околу 40% од населението ќе имаат корист.

“Ова е приоритет во обезбедувањето подобри услови за живот и на патот кон пристапување во ЕУ, притоа усогласувајќи се со стандардите на ЕУ. Инвестицијата ќе помогне да се затвори значителниот инвестициски јаз во секторот за вода и да им обезбеди на нашите локални партнери долгорочно финансирање за исполнување на нивните потреби и цели за одржливост“.

За Иницијативата 

Лансирана во 2016 година, ERI е дел од одговорот на Европската унија на предизвиците во јужното соседство и Западен Балкан, како што се принудното раселување и миграцијата, економските падови, политичките кризи, сушите и поплавите. ERI создава работни места и економски раст во регионот со инвестирање во клучната инфраструктура и во развојот на приватниот сектор. Исто така, може да помогне во миграциските текови. ERI нуди пакет на заеми и иновативни финансиски производи, притоа комбинирајќи ги средствата од донаторската заедница со EIB финансирање. Иницијативата се спроведува во тесна соработка со земјите од ЕУ, Европската комисија и другите партнери. Бугарија, Хрватска, Италија, Литванија, Луксембург, Полска, Словачка, Словенија и Обединетото Кралство беа првите земји кои придонесоа за ERI.

Доделените средства ќе овозможат на избрани општини да ја надградат и модернизираат водоводнатаинфраструктура и инфраструктурата на отпадни води, вклучувајќи ги и дистрибутивните и собирните мрежи. Дополнително, ќе се имплементираат итни мерки за заштита од поплави за да се зголеми отпорноста. Програмата за општински инвестиции во вода ќе ја спроведува Министерството за животна средина и просторно планирање на Северна Македонија, со техничка поддршка од EIB во износ од 1,2 милиони евра. Оваа иницијатива е дел од Иницијативата за економска отпорност, која има за цел да мобилизира дополнително финансирање за поддршка на растот, основната инфраструктура и социјалната кохезија во Западен Балкан.

Потпретседателката на EIB, Лилјана Павлова, одговорна за активностите во Северна Македонија, ја истакна стратешката природа на оваа инвестиција, поддржана од Тим Европа. „Ова е приоритет во обезбедувањетоподобри услови за живот и на патот кон пристапување во ЕУ, притоа усогласувајќи се со стандардите на ЕУ. Инвестицијата ќе помогне да се затвори значителниот инвестициски јаз во секторот за вода и ќе им обезбеди на нашите локални партнери долгорочно финансирање за исполнување на нивните потреби и цели за одржливост“, рече Павлова. Павлова дополнително ги истакна социјалните и економските придобивки што ќе произлезат од подобрувањето на животната средина и условите за живеење, истовремено подобрувајќи јаотпорноста на водната инфраструктура на климатските промени – клучна цел за EIB како климатска банка на ЕУ.

Зголемување на енергетската ефикасност на јавните згради: трансформирање на инфраструктурата во Сараево

Објавено . Објавено во Приказни.

Проект, финансиран од ЕУ, работи на ревитализирање на јавните згради во Сараево за посветла и позелена иднина.

БиХ е држава која се одликува со значајна енергетска неефикасност во доменот на градежниот, индустрискиот и секторот за услуги. Јавните згради во БиХ имаат просечна енергетска потрошувачка трипати повисока од просекот во ЕУ, со што се потполно енергетски неефикасни. Над 70 % од јавните згради во БиХ се изградени пред 30 години, без да се земе предвид енергетската ефикасност. Дополнително, преку 80 % од јавните згради моментално зависат од фосилни горива или градски системи за греење на јаглен.

Сараево, најголемиот град во државата, со просечно население од 360000 жители, е сместен во кантонот Сараево. Овој регионален и административен реон го вклучува градот Сараево и окружувањето, со целосно население од приближно 450000 жители. Кантонот Сараево зависи од увоз на електрична енергија, во висина од 61,6 % од консумираната електрична енергија во 2021 година, додека, пак, 38,3 % доаѓаат од домашно производство. Но, забележан е напредок, со поддршка од ЕУ преку проектот „Енергетска ефикасност на јавните згради во кантонот Сараево“.

„ЕУ со задоволство го поддржува напорот на Владата на кантонот Сараево во справувањето со воздушното загадување преку бројни проекти. За оваа специфична иницијатива, која ќе резултира со почисто греење, подобрена изолација и севкупно подобри услови во училиштата, градинките, студентските домови и здравствените установи во кантонот Сараево, ЕУ обезбеди грант во висина од 2 милиони евра. Проектот претставува значаен напредок кон колективен напор за подобрување на животната средина и квалитетот на воздухот во кантонот Сараево.“

Во тек е значајно подобрување на енергетската ефикасност на јавните згради во Сараево, благодарение на пакетот од 10 милиони евра од ЕУ и Европската банка за реконструкција и развој. ЕУ додели 2 милиони евра, додека, пак, Европската банка за реконструкција и развој придонесе со заем од 8 милиони евра за возобнова на 40 згради во главниот град на БиХ. Овие работи се приоритетна иницијатива во склоп на Акцискиот план за зелен град за кантонот Сараево.

Инвестициите првично се фокусираат на 29 училишта и поврзани објекти, шест градинки, три студентски дома, и две болнички установи. Имплементацијата на мерки за заштеда на енергија се очекува да резултира со проценета заштеда на енергија од приближно 13,7 гигавати на час и годишно намалување од околу 4,774 тони емисија CO2. Мерките за енергетска ефикасност вклучуваат и воведување почисти и поефикасни системи за греење, подобра изолација, подобро осветлување и севкупни подобрувања.

Еден од корисниците на поддршка е градинката „Labudovi“ во Сараево, каде што работите за енергетска ефикасност неодамна беа завршени. Интервенцијата вклучи термичка изолација на фасадата, делумна замена на дотраените отвори, инсталација на термостатски вентили на постоечките радијатори, поставување на калориметри и автоматска контрола на греењето со циркулациона пумпа, замена на неефикасното осветлување со ЛЕД светла, и подготвителни мерки за реновирање на зградата.

Жил Ребате, шеф на операции во одделот за економски развој, природни ресурси и инфраструктура при делегацијата на ЕУ во БиХ, присуствуваше на церемонијата со која се означи завршувањето на интервенцијата во градинката „Labudovi“. Тој го потенцираше штетното влијание на воздушното загадување кое има значајни економски последици, го намалува животниот век и го зголемува трошокот за лечење. „ЕУ со задоволство го поддржува напорот на Владата на кантонот Сараево во справувањето со воздушното загадување преку бројни проекти. За оваа специфична иницијатива, која ќе резултира со почисто греење, подобрена изолација и севкупно подобри услови во училиштата, градинките, студентските домови и здравствените установи во кантонот Сараево, ЕУ обезбеди грант во висина од 2 милиони евра. Проектот претставува значаен напредок кон колективен напор за подобрување на животната средина и квалитетот на воздухот во кантонот Сараево,“ изјави Ребате.

„Нашата градинка навистина доби прекрасна промена која сега нè истакнува од останатите. Ја изолиравме зградата и ги заменивме сите безбедносни вентили за греење. Верувам дека сегашните и идните генерации ќе уживаат во убавината на нашата градинка.“

За проектот

Проектот „Енергетска ефикасност на јавните згради во кантонот Сараево“ е имплементиран како дел од Регионалната програма за енергетска ефикасност („REEP/REEP Plus“) за Западен Балкан. Оваа програма беше идентификувана како еден од водечките проекти во рамки на „Бранот на реновирање“ од делот „Чиста енергија“ на Економскиот и инвестициски план за Западен Балкан на Европската комисија. Овие проекти носат значаен придонес за намалување на стакленичките гасови и подобрување на животните стандарди и здравјето на граѓаните. Активностите спроведени во рамки на Регионалната програма за енергетска ефикасност се во насока на Регулативата на ЕУ и целите на Зелената агенда за Западен Балкан, засновани на петте темели од Европскиот зелен договор. Регионалната програма за енергетска ефикасност беше воспоставена од страна на Инвестициската рамка за Западен Балкан во 2012 година. Различни организации соработуваат за да постигнат успех, вклучително и Енергетската заедница, Европската банка за реконструкција и развој, Европската комисија и Банката за развој „KfW“. Програмата вклучува преку 600 милиони евра инвестиции од Европската банка за реконструкција и развој и Банкарската групација „KfW“; комбинирани со грантови од Инвестициската рамка за Западен Балкан.

Градинката „Labudovi“ во Сараево е првиот објект подлежен на целосна реновирање, подобрувајќи ги условите за најмалите, намалувајќи го трошокот за греење и минимизирајќи ги штетните емисии во воздухот.

„Нашата градинка навистина доби прекрасна промена која сега нè истакнува од останатите. Ја изолиравме зградата и ги заменивме сите безбедносни вентили за греење. Верувам дека сегашните и идните генерации ќе уживаат во убавината на нашата градинка,“ потенцира Шпреса Зенони, долгогодишна учителка за претшколска возраст во градинката „Labudovi“. Таа додава дека изолацијата на градинката ќе придонесе за попријатна и повесела средина за децата.

Потпишување работни договори за заштитни мерки од поплава во Република Српска, БиХ

Објавено . Објавено во Вести.

На 7. февруари 2023 година, на церемонија во јавната компанија „Vode Srpska“ во Бања Лука, беа потпишани шест работни договори, поддржани од грантови за техничка помош на ЕУ, за спроведување заштитни мерки од поплава во десет општини во Република Српска, БиХ. На настанот присуствуваа претставници од Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство на Република Српска; Европската инвестициска банка (ЕИБ), Делегацијата на ЕУ во БиХ, Инвестициската рамка Западен Балкан и други чинители и медиуми.

 

ЕУ, преку Инвестициската рамка Западен Балкан, обезбеди околу 13,5 милиони евра во форма на грантови за активности поврзани со управување со ризик од поплави во БиХ. Проектот „Управување со ризик од поплави во Република Српска“, со целосна инвестициска вредност од 104 милиони евра, се имплементира со спомнатите грантови од ЕУ, заем од Европската инвестициска банка (ЕИБ), во вредност од 74 милиони евра; и кориснички придонес од 4 милиони евра. Дополнителни 16 милиони евра, во форма на грантови, се обезбедени преку „IBRD/IDA“, „GEF/UNDP“ и фондовите ИПА 2014.

 

Имплементирањето на овие инвестиции за заштита од поплави ќе ги зголеми перформансите и сигурноста на системот за заштита од поплави во Република Српска и ќе го намали целосниот ризик од поплави и поврзани штети. Овој проект ќе има позитивно влијание врз економијата, општеството, животната средина, јавното здравје и директно ќе го подобри квалитетот на живот во 30 општини со приближно 700000 жители во Република Српска. Исто така, ќе придонесе за транспонирање и имплементација на достигнување на правото на ЕУ, особено на Директивата за поплави, која изискува кохерентен прекуграничен пристап.

Ветерот носи промени за производството на енергија во Северна Македонија

Објавено . Објавено во Приказни.

Поддршка на ЕУ за еколошка и енергетска револуција во државата.

Богданци е мал град во Северна Македонија, во близина на границата со Грција. Областа е позната по силните ветрови кои дуваат во текот на годината. Постојаниот ветер во Богданци е познат како Вардарец, дувајќи по течението на реката Вардар со просечна брзина од 7,2 м/с, што е особено силно за овој дел на Западен Балкан. Од таа причина, студијата за изводливост; финансирана од Инвестициската рамка за Западен Балкан, на ЕУ, го идентификува Богданци како идеална локација за првата ветерна фарма во Северна Македонија.

 „Сите ќе имаат корист од еколошката енергија произведена во ветерните паркови; без разлика дали станува збор за домаќинства или за индустрии, сите ќе користат еколошка енергија.“

Ветерниот парк се наоѓа на локација избрана по детална анализа на податоци и симулација на протокот на ветер. Изградбата на Фаза 1 од паркот, финансирана преку заеми од Банката за развој „KfW“ и компанијата за електрична енергија ЕЛЕМ, беше завршена во 2014 година и поседува капацитет од 36,8 МВ и просечно годишно производство од околу 112 гигават часа, со кои се снабдуваат околу 16000 домаќинства во југот на државата.

Во првата фаза беа поставени 16 ветерни турбини, а беше изградена и преносна линија, долга 11 километри, со капацитет од 110 КВ, заедно со трафостаница и пристапни патишта кои го поврзуваат ветерниот парк со енергетската мрежа. Фазата 2 е во тек и ќе додаде капацитет од 14 МВ за производство електрична енергија на веќе постоечката мрежа, со што ќе се добие целосен капацитет од 50 МВ според оригиналниот план.  

„Северна Македонија постави навистина амбициозни климатски цели. Најпрво, потпишувањето на Климатската спогодба во Париз и фактот дека државата е посветена на намалување на стакленичките гасови до 52 %. До крајот на деценијата, државата планира да ги затвори електраните кои работат на јаглен и тоа значително ја отежнува ситуацијата. Сите ќе имаат корист од еколошката енергија произведена во ветерните паркови; без разлика дали станува збор за домаќинства или за индустрии, сите ќе користат еколошка енергија,“ вели Роберт Сарламанов од Банката за развој „KfW“.

„Просечното годишно производство ќе биде околу 112 гигават часа. Поедноставно кажано, ќе ја покрива годишната потрошувачка на енергија за околу 16000 семејства, што приближно соодветствува на годишната потрошувачка на енергија на домаќинствата во околните градови Гевгелија, Богданци, Валандово и Дојран.“

За проектот

Инвестициската рамка Западен Балкан беше заеднички отпочната во 2009 година од страна на Европската комисија (Генерален директорат за соседство и проширување, поранешен „DG ELARG“, а сега „DG NEAR“), меѓународни финансиски институции и билатерални донатори; за зголемување на хармонизацијата и соработката за инвестиции за социо-економски развој на Западен Балкан. Заедно со корисниците од Западен Балкан, Инвестициската рамка Западен Балкан формира уникатни партнерства, дефинирајќи приоритети и пакети за поддршка, потребни за стратешки инвестиции и институционални реформи. Инвестициската рамка Западен Балкан продолжува да придонесува за европска перспектива на Западен Балкан; не само преку поддршка на инвестициски проекти кои ги подобруваат конкурентноста и развојот, туку и преку зајакнување на регионалната соработка и поврзаност.

Ветерниот парк има значајно влијание на снабдувањето со енергија во регионот. „Просечното годишно производство ќе биде околу 112 гигават часа. Поедноставно кажано, ќе ја покрива годишната потрошувачка на енергија за околу 16000 семејства, што приближно соодветствува на годишната потрошувачка на енергија на домаќинствата во околните градови Гевгелија, Богданци, Валандово и Дојран,“ вели Гоце Џамбазовски од Електрани Северна Македонија.

Изминатите години, Северна Македонија постигна голем напредок во Западен Балкан во насока на енергетска транзиција. Државата спроведува аукции за обновливи извори енергија, заменувајќи го јагленот со соларна енергија и гас; потпишувајќи стратешки инвестициски договори не само за големи ветерни паркови, туку и за фотоволтаични електрани. Според порталот „Balkan Green Energy“, производството електрична енергија во електраните за обновлива енергија лани пораснало за 14,7 % во споредба со 2020 година кога истото се намалило за 17,1 %. Уделот обновлива енергија во севкупното производство енергија исто така се зголемило, од 29,2 % на 31,4 %, благодарение на водечки проекти како што е и проектот Ветерен парк Богданци.

Новата европска награда „Баухаус“: можност за Западен Балкан и Турција

Објавено . Објавено во Вести.

Почнувајќи од денес, Комисијата ги отвори апликациите за новата европска награда „Баухаус 2023“. По претходните две успешни изданија, кои добија над 3000 пријавени од сите земји-членки на ЕУ, натпреварот во 2023 година ќе награди 15 примерни иницијативи кои поврзуваат одржливост, естетика и инклузија – три клучни вредности на новата европска награда „Баухаус“.

 

Во контекст на Европската година на вештините, годинешното издание ќе биде со фокус на образование и учење. За првпат, добредојдени се апликации за проекти и концепти во Западен Балкан. Како и лани, ќе има посебни награди за луѓе под 30 години. Повикот е отворен до 31. јануари, 2023 година, 19.00 часот (средноевропско време).

 

Наградите за 2023 година ќе бидат доделени на проекти и концепти развиени од млади таленти и тоа во четири категории:

 
  • повторно поврзување со природата;
  • повторно стекнување на чувство на припаѓање;
  • давање приоритет на луѓе и места на кои им е најпотребно;
  • потреба за долгорочно размислување за животниот циклус во индустрискиот екосистем.
 

Во секоја категорија, пријавените можат да изберат помеѓу три паралелни фокуси на натпреварување:

 

– Фокус А: „Нови европски баухаус шампиони“, посветен на постоечки и завршени проекти со јасни и позитивни резултати.

– Фокус Б: „Нови европски баухаус растечки ѕвезди“, посветен на концепти, доставени од млади таленти на возраст од 30 години или помалку. Концептите можат да бидат во различен стадиум на развој; од идеи со јасен план, па сè до прототипи.

– Фокус Ц: „Нови европски баухаус образовни шампиони“, посветен на иницијативи кои се фокусираат на образование и учење. Право на пријавување имаат завршени проекти или иницијативи со минимално ниво на „зрелост“.

 

Наградите од изданието 2023 ќе бидат доделени на 15 победници кои ќе добијат парична награда, до 30000 евра, како и комуникациски пакет кој ќе им помогне да ги доразвијат и промовираат своите проекти и концепти.