Delegacija Evropske unije u Skoplju, ambasador Dejvid Gir, Evropska kuća i Banka hrane iz Makedonije organizovali su za vrijeme pravoslavnog Božića inicijativu humanitarnog karaktera u Sjevernoj Makedoniji. Oni su 4. i 5. januara donirali 30 prehrambenih paketa socijalno ugroženim porodicama. Mladi evropski ambasadori (Young European Ambassadors – YEA) iz Sjeverne Makedonije učestvovali su u pakovanju, kao i doniranju paketa sa hranom.
Bogdanci su mali grad u Sjevernoj Makedoniji blizu granice sa Grčkom. Oblast je poznata po jakim vjetrovima koji duvaju tokom cijele godine. Stalni vjetar u Bogdancima poznat je kao Vardarec, koji duva dolinom rijeke Vardar prosječnom brzinom od 7,2 m/s, što ga čini prilično jakim vjetrom za ovaj dio Zapadnog Balkana. To je razlog što je studija izvodljivosti koju finansira EU Investicioni okvir za Zapadni Balkan (WBIF) identifikovala Bogdance kao idealnu lokaciju za prvi vjetropark u Sjevernoj Makedoniji.
Vjetropark se nalazi na lokaciji odabranoj nakon opsežne analize podataka i simulacije strujanja vjetra. Izgradnja I faze parka, finansirana kreditima KfW-a i kompanije za proizvodnju električne energije ELEM, završena je 2014. godine i ima kapacitet od 36,8 MV i prosječnu godišnju proizvodnju od oko 112 gigavat sati, čime se snabdijeva zelenom energijom za oko 16.000 domaćinstava na jugu zemlje.
U prvoj fazi postavljeno je 16 vjetroturbina i izgrađen dalekovod od 110 kV u dužini od 11 kilometara, kao i trafostanica i pristupni putevi koji povezuju vjetropark sa energetskom mrežom. Faza II je u toku i dodaće 14 MV kapaciteta za proizvodnju električne energije postojećim objektima, kako bi se ukupni kapacitet doveo na 50 MV prema prvobitnom planu.
„Sjeverna Makedonija je postavila veoma ambiciozne klimatske ciljeve. Za početak, tu je bio Pariski klimatski sporazum i činjenica da je zemlja posvećena smanjenju gasova staklene bašte za 52%. Do kraja decenije zemlja mora da ugasi i termoelektrane koje rade na ugalj, a to zemlju dovodi u veoma tešku situaciju. Svi će imati koristi od zelene energije vjetroparkova, bilo da se radi o domaćinstvima ili industriji: svi će koristiti zelenu energiju“, kaže Robert Sarlamanov iz KfW Development Bank-a.
O projektu
Investicioni okvir za Zapadni Balkan (WBIF) zajednički su pokrenuli 2009. godine Evropska komisija (Generalni direktorat za susjedstvo i proširenje – ranije DG ELARG, sada DG NEAR), međunarodne finansijske institucije i bilateralni donatori, kako bi se poboljšala harmonizacija i saradnja u investicijama za društveno-ekonomski razvoj Zapadnog Balkana. Zajedno sa korisnicima Zapadnog Balkana, WBIF formira jedinstveno partnerstvo, definišući prioritete i pakete podrške potrebne za strateške investicije i institucionalnu reformu. WBIF doprinosi evropskoj perspektivi Zapadnog Balkana ne samo podržavanjem investicionih projekata koji poboljšavaju konkurentnost i rast, već i jačanjem regionalne saradnje i povezanosti.
Vjetropark ima značajan uticaj na snabdijevanje energijom regiona. „Prosječna godišnja proizvodnja biće oko 112 gigavat sati. Pojednostavljeno, pokrivala bi godišnju potrošnju energije za oko 16.000 porodica, što bi otprilike bila godišnja potrošnja energije domaćinstava iz susjednih gradova Đevđelije, Bogdanaca, Valandova i Dojrana“, kaže Goce Džambalovski iz Elektrane Sjevena Makedonija.
Sjeverna Makedonija je poslednjih godina postigla najveći napredak na Zapadnom Balkanu u energetskoj tranziciji. Zemlja sprovodi aukcije obnovljive energije, zamjenjujući ugalj solarnom energijom i gasom, i potpisuje strateške ugovore o ulaganju ne samo za velike vjetroparkove već i za fotonaponske elektrane. Prema portalu Balkan Green Energy, proizvodnja električne energije u elektranama na obnovljive izvore energije u Sjevernoj Makedoniji prošle godine je porasla za 14,7% u odnosu na 2020, dok je proizvodnja u termoelektranama na ugalj opala za 17,1%. Povećano je i učešće obnovljive energije u ukupnoj proizvodnji električne energije, sa 29,2% na 31,4%, zahvaljujući vodećim projektima poput projekta Vjetropark Bogdanci.
Organizacije civilnog društva na Zapadnom Balkanu udružile su snage kako bi uvele novi pristup u obrazovanju koji ima za cilj povećanje zapošljivosti mladih ljudi. Projekat ima jednu veliku partnersku organizaciju u Albaniji, Bosni i Hercegovini, Kosovu, Crnoj Gori i Srbiji. U svakoj zemlji, projekat se bavi nedostatkom u onome što obezbjeđuju obrazovne institucije.
Za izazove u obrazovanju nema brzih rješenja, što dobro zna Centar za omladinski rad iz Novog Sada u Srbiji. Ova organizacija godinama radi sa mladima. Nekada je pružao kurseve, radio na zagovaranju aktivnosti za mlade, ali zapošljivost mladih je zaista privukla pažnju organizacije.
CZOR je identifikovao da su usluge kojima mladi ljudi pristupaju podeljene između različitih organizacija tako da su korisnici usluga morali da idu iz jednog programa u drugi kako bi stekli sve veštine koje su im potrebne za zapošljivost. „Imali smo ideju da pilotiramo integrisane usluge zasnovane na jednom šalteru za sve usluge za mlade“, kaže Vanja Kalaba iz CZOR-a. Pristup je bio uspješan, sa skoro polovinom mladih koji su se ili zaposlili ili obezbijedili stažiranje. Tada se Kalaba uvjerila da se ovaj model može proširiti u regionalni projekat.
Davanje regionalne šanse obrazovanju
CZOR je bio u mogućnosti da svoju nišnu intervenciju u obrazovanju mladih podigne na regionalni nivo uz finansiranje EU. Njima su se pridružile organizacije iz Albanije, BiH, Kosova i Crne Gore u ovom pristupu koji bi na kraju povećao šanse mladih ljudi da dobiju posao. „Željeli smo da ojačamo organizacije stvaranjem mreže koja će činiti aktere prepoznatljivijim i relevantnijim, podržavajući ih da se angažuju sa vladom na zapošljavanju mladih i dopiranju do njih“, kaže Kalaba iz CZOR-a.
Outreach je imao poseban fokus na mlade ljude koji nisu u obrazovanju, zapošljavanju ili obuci. Stotine kandidata se upisalo, nadajući se da će steći potrebne vještine nakon jednogodišnjeg programa, uključujući digitalne vještine i početne pakete za preduzetništvo. Partneri koji pružaju uslugu imaju veliku ekspertizu, uključujući iskustvo u savjetovanju o karijeri, preduzetništvu, digitalnim vještinama i društvenim medijima. Sada organizacije udružuju svoje snage i obezbjeđuju kandidatima sve na jednom mjestu, od dijeljenja svoje stručnosti do kontaktiranja potencijalnih poslodavaca.
O projektu
Projekat „Moja karijera od nule do heroja“ (02hero) finansiran od strane EU ima za cilj da unaprijedi kapacitete civilnog društva da bude djelotvorni i odgovorni nezavisni akter koji može konstruktivno da se angažuje sa vladama na identifikovanom tematskom prioritetu inovativnih rješenja za zapošljavanje mladih u Strategiji Zapadnog Balkana. 02hero je integrisani model za NEET (ne u obrazovanju, zapošljavanju ili obuci) zapošljivosti mladih, zasnovan na metodologiji na jednom mjestu, koja pruža sve usluge zapošljivosti mladih na jednom mjestu kako bi se razvile vještine za buduće poslove u 4.0 digitalnoj revoluciji .
Sajra Hadžiarapović učestvovala je na obuci koju je organizovala partnerska organizacija u Bosni i Hercegovini – „Centar za obrazovanje mladih“ u gradu Travniku. Ona kaže da je kurs po mjeri koji drže predavači specijalizovani za programiranje i veb dizajn riješio nedostatke u njenom obrazovanju. Element koji je još više cijenila je predstavljanje uspješnih preduzetnika kao gostujućih govornika. „Upisom u ovaj format edukacije bolje razumijem IT sektor i da mogu da primijenim znanje u budućnosti“, kaže Sajra, koja se nada da sada ima veće šanse za zaposlenje.
Konzorcijum organizacija je trenutno fokusiran na održivost svog modela kako bi on mogao postati ključna adresa za podsticanje zapošljivosti mladih.
Evropska banka za obnovu i razvoj (European Bank for Reconstruction and Development – EBRD) podržava žene preduzetnice i mala i srednja preduzeća u Crnoj Gori (Montenegro ) novim finansijskim paketom Crnogorskoj komercijalnoj banci AD Podgorica (CKB), članici OTP grupe i najvećoj banci u zemlji. Oko 3 miliona eura iz paketa kredita biće dodijeljeno za podršku investicijama preduzeća koje vode žene. Mala i srednja preduzeća će takođe imati koristi od podsticajnih sredstava od 15 odsto od ukupnog iznosa kredita, koje finansira Evropska unija (European Union).
Finansiranje će biti obezbijeđeno kroz EBRD-ov program Žene u biznisu (Women in Business), koji promoviše žensko preduzetništvo i njihovo učešće u biznisu. Žene preduzetnice će takođe imati priliku da koriste usluge poslovnog savjetovanja po mjeri u okviru programa Savjeti Banke za mala preduzeća. Program Žene u biznisu sufinansira vlada Švedske (Sweden), koja ovaj program na Zapadnom Balkanu podržava još od 2014. godine.
Kredit će omogućiti malim i srednjim preduzećima u Crnoj Gori pristup finansijama, omogućavajući im da prevaziđu svoje svakodnevne operacije i investiraju u nadogradnju u cilju dostizanja standarda EU. Mala i srednja preduzeća mogu koristiti sredstva za unaprjeđenje tehnologije, procesa ili usluga, posebno onih koji se odnose na kvalitet proizvoda, zdravlje i bezbjednost i ekološke zahtjeve EU.
Ambasadorka Evropske unije u Crnoj Gori, Oana Kristina Popa, sastala se sa Mladim Evropskim Ambasadorima u okviru inicijative „Dijalog mladih“ koja je pokrenuta ranije ove godine. Svrha sastanka je bila da se razgovara o tome šta je do sada urađeno u okviru ove inicijative, ali i o tome koje bi teme trebalo bolje obrađivati u budućnosti. Mladi evropski ambasadori su naveli probleme koji ih zabrinjavaju, među kojima su istakli napade na LGBT zajednicu u Crnoj Gori, pristrasnu medijsku pokrivenost i nacionalne podjele, veliki procenat mladih koji žele da napuste zemlju, kao i njihova nejasna uloga u društvu i drugo.
Ambasadorka Popa ih je upoznala sa projektima i aktivnostima koje Evropska unija sprovodi u Crnoj Gori a koji se odnose na prevazilaženje ovih izazova, ali je i pozvala mlade da budu aktivni i sami predlože konkretne inicijative kako bi unaprijedili svoju zajednicu.
Mladi Evropski Ambasadori (Young European Ambassadors – YEA) je inicijativa posvećena mladim ljudima na Zapadnom Balkanu, koju je Evropska unija pokrenula prije tri godine kako bi im pružila priliku da nauče i iskuse vrijednosti EU i promovišu mogućnosti koje ova zajednica nudi.
Nedavno je u Crnoj Gori najavljena treća generacija YEA, među kojima su Selda Jahjagić, Marija Blažević, Anđela Micić, Merita Dukaj, Edina Osmanović, Filip Jovetić, Lukas Junković, Milutin Radulović, Luka Vukotić, Andrej Bubanja i Matia Prenkočević.
Nedavna politička prekretnica Albanije – početak pristupnih pregovora sa EU 2022. – otvara novo poglavlje za inovacije i konkurentnost u zemlji. Sa tradicionalnom ekonomijom, zemlja je imala stabilan rast od prelaska na demokratiju prije tri decenije, ali je pokazivanje konkretnih rezultata u razvoju start-up-ova važno za Albaniju da se kreće ka održivoj ekonomiji.
Pošto se smatralo da Albanija ima neiskorišćen potencijal za start-ap, Evropska unija je ponudila finansiranje projekata za unaprjeđenje inovativnog okruženja i stvaranje novih preduzetnika. Inicijativa „EU za inovacije“ donosi najbolje prakse koje omogućavaju akterima ekosistema da ožive, olakšavaju im zajednički rad i podržavaju inovativne start-up-ove.
Kada je inicijativa krenula još 2018. godine, bilo je očigledno da postoje preduzetničke aktivnosti, ali da su one rasute i ne pomažu sektoru u cjelini. EU za inovacije ponudila je adresu na kojoj bi se resursi mogli da se udruže i aktivnosti koordiniraju.
„EU za inovacije“ je djelovala kao kamen temeljac ekosistema. Poboljšali smo saradnju u ekosistemu; kreirali smo platforme za angažovanje i u više navrata stavljali naglasak na važnost konkurencije između zainteresovanih strana kako bi ekosistem u cjelini postao konkurentniji“, kaže Sebastijan Bervanger iz inicijative EU za inovacije.
Vlada je dodala njihovu podršku pokretanjem zakona o start-ap-ovima, kao i šemom grantova koja će inspirisati nove inovatore u narednih pet godina.
Inicijativa EU za inovacije popunila je praznine u albanskom ekosistemu kroz otvoreni proces zajedničkog stvaranja sa ključnim akterima. Uzimajući ovaj pristup, inicijativa je pilotirala više od 35 projekata od oktobra 2018. do septembra 2022. i blisko je uskladila svoje aktivnosti sa zainteresovanim stranama, kreatorima politike i drugim donatorima.
Tehnologija je sastavni dio start-up rješenja u Albaniji, bilo da se radi o IKT, turizmu, poljoprivredi ili agroturizmu, e-trgovini, obrazovanju ili zdravstvu. Još jedan pozitivan obrazac u prvoj kohorti osnivača koji je rezultat višeuniverzitetskog inkubacionog programa je što je dominantan broj žena osnivača.
AlbaniaTech, žute strane zemlje za start-up
Pravljenje prvih koraka može biti opterećenje za svaki start-up i zato je tim inovatora uveo AlbaniaTech, platformu koja nudi razmjenu informacija, promociju i priliku za povezivanje zainteresovanih strana. Izgrađena uz podršku EU za inovacije, platforma ima za cilj da ujedini i aktivira ključne igrače ekosistema u Albaniji.
„Ponekad je samo jedna informacija koja nedostaje da mladi ljudi budu dio programa, prilika da prerastu u posao“, kaže Prishila Gjoka iz AlbaniaTech-a.
AlbaniaTech je besplatan za korišćenje i sa svojom bazom podataka od 170 novoosnovanih preduzeća, to je mjesto za identifikaciju, promociju i rast novoosnovanih start-up-ova u Albaniji. Platforma je narasla saradnjom sa međunarodnim provajderom koji ugošćuje 50 ekosistema širom svijeta, čineći tako start-up ekosistem Albanije vidljivim stranim investitorima, a istovremeno razvija digitalnu dobrodošlicu (digital welcome ) za svakoga ko želi da počne iznova u Tirani.
O projektu
Projekat EU za inovacije nastoji da poboljša inovativno okruženje i podstakne stvaranje start-up-ova u Albaniji kroz razvoj kapaciteta za inovacije; intenzivirane veze unutar albanskog inovacionog ekosistema; i finansiranje inovativnih početnika i pružaoca podrške inovacijama. Projekat se smatra vodećim projektom za inovacije i start-up ekosistem u Albaniji.
Postavljeni su temelji za naredne generacije na kojima će se graditi: AlbaniaTech je tu da da krila inovatorima i početnicima. „Naša platforma omogućava start-up-ovima da procvjetaju. Svako ko se osvrne unazad vidjeće kako je zajednica narasla od onoga gdje smo počeli od nule“, kaže Gjoka.
Uz ozbiljne intervencije kao što je EU za inovacije, Albanija polako ali sigurno zavređuje mjesto na mapi start-up nacija. Nova dinamika u albanskom inovacionom okruženju istaknuta je na Evropskoj tabeli za inovacije 2022, gdje je Albanija istaknuta kao inovator u nastajanju zajedno sa drugim ekonomijama Zapadnog Balkana.
Engjull Miftari je 17-godišnji srednjoškolac sa Kosova. On je učenik poslednje godine Škole za stručno obrazovanje „7. septembar“ u Prištini. Engjull kaže da je fasciniran ugostiteljskim poslom od malih nogu. Objašnjava da je to vjerovatno zbog njegovog oca: „Moj otac je bio kuvar u restoranu više od 17 godina i ponekad bih ga pratio na posao; Zaljubio sam se u ovu profesiju“, kaže Engjull. Kako u srednjoj školi nije bilo moguće studirati kulinarstvo, odabrao je opšte studije turizma, koje uključuju i rukovođenje turističkim agencijama i recepcijama, i kaže da se ne kaje zbog svoje odluke – pa čak i da je imao širi izbor, ne bi sada izabrao drugu stručnu školu.
Engjull se pokazao kao veoma dobar učenik, sa visokim ocjenama i pohvalama svojih nastavnika. Kao rezultat toga, raspoređen je na četvoromjesečnu praksu na recepciji hotela Grand, jednog od istorijskih hotela u centru Prištine. „Iskustvo prakse u Prištini je bilo veoma korisno. Međutim, imao sam osjećaj da mi je potrebno više praktičnog radnog iskustva, kao i raznolikost“, kaže Engjull. Ova prilika se ukazala vrlo brzo kada je projekat Intervet koji finansira EU pokrenuo poziv za međunarodnu praksu za učenike srednjih škola stručnog obrazovanja (VET) sa Kosova.
Kao učenik VET škole, Engjull je čuo za ovu priliku od svog profesora engleskog jezika i odmah je odlučio da se prijavi. Ispunio je kriterijume tako što je bio dobar student i ima dobro poznavanje engleskog jezika, a izabran je među mladim učenicima sa Kosova koji bi se pridružili jednomjesečnom programu prakse u planinskom hotelu u Mariboru, Slovenija. „Bio sam veoma uzbuđen“, sjeća se Engjull.
O projektu:
Cilj projekta Intervet Western Balkans koji finansira EU je stvaranje mogućnosti za mobilnost učenja u centrima za obuku na Zapadnom Balkanu, internacionalizacija VET sistema i poboljšana kultura mobilnosti učenja u oblasti stručnog obrazovanja. Da bi se ovo postiglo, projekat sprovodi aktivnosti na dva nivoa: s jedne strane, mobilnost učenika u stručnom obrazovanju i sa druge, izgradnja kompetencija stručnog osoblja. Njihov konzorcijum uključuje poslovna i obrazovna udruženja, mala i srednja preduzeća, VET centre, privredne komore i univerzitete iz šest zemalja Zapadnog Balkana i osam zemalja EU, dok je Priština REA zemlja partner projekta na Kosovu. Do završetka, projekat ima za cilj da implementira 56 mobilnosti PRO tipa, 360 radnih mjesta u trajanju od jednog mjeseca, 54 iskustva u praćenju posla, učešće 36 VET nastavnika u ljetnjim školama – u Amsterdamu, Bolonji, Lionu, Mariboru i Sevilji , i učešće 72 VET nastavnika i menadžera u aktivnostima koje su domaćini Malteškog koledža za umjetnost, nauku i tehnologiju (MCAST), ROC Da Vinci College (Holandija) i SEPR (Francuska)
Tokom prakse u Mariboru, Engjull je vježbao svoje vještine na različitim pozicijama, od administrativne podrške preko odjeljenja za usluge održavanja hotela, do servisa restorana, recepcije i banje. Pored sticanja profesionalnog iskustva, u slobodno vrijeme imao je priliku da sa drugim studentima obiđe grad i sazna više o kulturi. Posjetili su gradski muzej i glavne atrakcije, a imali su priliku da posjete i Ljubljanu, kao i grad Grac u Austriji koji se nalazi nedaleko od Maribora.
Sve u svemu, ovo je bilo sjajno iskustvo učenja za Engjula i druge učenike. „Moje iskustvo tokom prakse u Mariboru je bilo odlično. Ne samo da sam unaprijedio svoje profesionalne vještine, već sam i naučio o kulturi i poboljšao svoje poznavanje jezika“, kaže Engjull.
Kako se bliži kraj 2022. godine, tempo aktivnosti Regionalnog programa za stambeno zbrinjavanje (Regional Housing Program – RHP) ne jenjavanja, jer je još 25 izbjeglih i raseljenih porodica dobilo ključeve novoizgrađenih stanova RHP u Šidu i Lučanima, Srbija, 15. i 16. decembra. Prvoj od svečanosti kojom je 15. decembra obilježeno uručenje ključeva za deset porodica u opštini Šid, prisustvovali su, između ostalog: Svetlana Velimirović, zamjenica komesara za izbjeglice i migracije Republike Srbije; Zoran Semenović, predsjednik opštine Šid; Mirjana Maksimović, programska menadžerka Delegacije Evropske unije u Srbiji; Ružica Banda, nacionalna službenica za ljudska prava u Misiji OEBS-a u Srbiji i Jovan Lazarov, zamjenik direktora Jedinice za implementaciju projekata u javnom sektoru.
U ime Evropske unije – glavnog donatora RHP-a – Mirjana Maksimović čestitala je porodicama na novim domovima i istakla riješenost EU da podrži socijalno ugrožena lica. „Drago mi je što ćemo imati priliku da otvorimo još mnogo zgrada prije nego što se ovaj program zatvori sljedeće godine“, rekla je ona.
Slavlje je nastavljeno i sjutradan u Lučanima, gdje je još 15 porodica korisnika RHP-a dobilo ključeve novih domova. U ime prisutnih izbjegličkih porodica, svim donatorima i zainteresovanim stranama zahvalio se korisnik RHP-a, Radoslav Mirković iz Lučana.