Area of Cooperation: Democracy and fundamental rights

Opština Dibër je locirana u planinskom region na obali rijeke Crni Drin u sjeveroistočnoj Albaniji, blizu granice sa Sjevernom Makedonijom. Dibër je jako pogođen emigracijom, posebno emigracijom mladih, koji kažu da u Dibëru nema mnogo posla. Međutim, lokalna nevladina organizacija, Local Action Group (LAG), već godinama radi na tome da ovo mjesto učini interesantnijim za mlade nudeći im priliku da doprinesu društvu i da budu aktivniji.

Erblina iz Dibëra ima 21 godinu i trenutno studira medicinu u Tirani. Ona je dio Local Action Group od svoje 16-te godine, a nastavlja da doprinosi kada dođe kući za vrijeme praznika. Objašnajva da je aktivista od devetog razreda. “Imala sam mnogo koristi od volontiranja: pomoglo mi je da se oblikujem kao osoba. Takođe, tu je i  onaj odličan osjećaj kad pomažeš i kada tvoj doprinos donosi rezultate,” kaže ona.

“We decided that we needed to do something to fill the gap, through advocacy and lobbying for human rights.”

Izgradnja kapaciteta za jačanje lokalnog djelovanja

Local Action Group je osnovan 2016. U to vrijeme, Kimete je radila kao učiteljica i za Međunarodni Crveni krst. Objašnjava da je Dibër jedno od najsiromašnijih područja u Albaniji, gdje pored siromaštva postoje problemi sa tradicionalnim mentalitetom koji utiču na ljudska prava. Vidjela je da se malo toga radilo kako bi se riješilo ovo pitanje. “Odlučili smo da moramo učiniti nešto kako bismo popunili prazninu, kroz zagovaranje i lobiranje za ljudska prava,” kaže ona.

Kao članovi lokalne organizacije na udaljenoj lokaciji, Kimete i njeni prijatelji su imali vrlo malo iskustva i znanja za upravljanje NGO, kao i malo prilika da steknu potrebne vještine. Na njihovu sreću, priliku je omogućio Projekat tehničke pomoći za Organizacije civilnog društva (TACSO) koji finansira EU i čija je misija da poboljša kapacitete i ojača ulogu organizacija civilnog društva na Zapadnom Balkanu.

Sa znanjem stečenim putem TACSO, Local Action Group je bila u mogućnosti da implementira i doprinese zajednici preko projekata koji su fokusirani na ljudska prava i druge teme. Prvi projekt, koji je bio fokusiran na prevenciju porodičnog nasilja, a koji je takođe finansirala i EU, je jedan od najznačajnijih za Kimete. Ona objašnjava da zbog toga što je Dibër vrlo tradicionalan region, žene nisu rado govorile o slučajevima porodičnog nasilja i zlostavljanja od strane muškaraca u njihovim porodicama. “Veoma je teško za ženu iz ruralnog područja da govori ili potraži pomoć na temu nasilja. Činjenica da smo lokalna organizacija je bila od koristi jer smo imali lakši pristup domaćinstvima, obilazili smo kuću po kuću i razgovarali smo sa mnogim ugroženim ženama i podržali ih na mnogo načina,” kaže ona.

“Projekt EU TACSO s nama je od prvog dana i bio je ključan za naš uspjeh.”

O projektu

Tehnička pomoć organizacijama civilnog društva na Zapadnom Balkanu i Turskoj (TACSO) regionalni je projekat koji finansira Evropska Unija, a koji unapređuje kapacitete i jača ulogu organizacija civilnog društva (CSOs). Projekat pomaže organizacijama civilnog društva da aktivno učestvuju u demokratskim procesima u regionu, a takođe stimuliše podsticajno okruženja za razvoj civilnog društva i pluralističkih medija. Projekat radi u Albaniji, Bosni i Hercegovini, Kosovu, Sjevernoj Makedoniji, Crnoj Gori, Srbiji i Turskoj. TACSO je dio mehanizma Civil Society Facility EU koji pruža podršku organizacijama civilnog društva u zemljama koje još nisu članice EU. Organizacije civilnog društva igraju važnu ulogu za Evropsku uniju i smatraju se ključnim akterima u pružanju podrške procesu pristupanja svoje zemlje.

Za Kimete, najveći uspjeh organizacije bi moglo biti uključivanje mladih ljudi u njihove aktivnosti. Organizacija trenutno ima preko 300 aktivnih volontera koji doprinose na redovnom nivou. “Dibër nema organizaciju mladih niti predstavništvo mladih na lokalnom nivou. Uključujući ih u aktivnosti  naše organizacije dali smo im priliku da pomažu drugima ali i priliku da se njihov glas čuje,” kaže Kimete.

Međutim, Kimete naglašava da bez podrške TACSO možda nijedan od ovih projekata ne bi zaživio. TACSO je obučio njihov tim na mnogo načina, uključujući pisanje projektnih prijedloga, finansijsko upravljanje projektima, najbolji načine za uključivanja volontera, tehnike digitalnog komuniciranja i mnogim drugim korisnim vještinama. Ona kaže, “Projekt EU TACSO s nama je od prvog dana i bio je ključan za naš uspjeh”.

Izvještaj Evropske komisije o napretku Albanije za 2016. identifikovao je da lokalnoj vlasti nedostaju odgovarajući kapaciteti za osiguranje odgovarajuće saradnje i finansiranje civilnog društva. U izvještaju je istaknuta potreba za odgovarajućim promjenama u administrativnoj i pravnoj strukturi i povećanje ljudskih kapaciteta kako bi se omogućilo bolje okruženje za saradnju između civilnog društva i lokalne uprave.

Stela Mardusha je osam godina radila kao specijalista u Odjeljenju za evropske integracije u Opštini Skadar. Pojašnjava poteškoće s kojima se opština suočavala u raspodjeli sredstava i saradnji sa civilnim društvom. “Nismo imali konkretnu metodologiju saradnje s organizacijama civilnog društva (OCD). To nam je otežavalo da ciljamo projekte OCD-a s jasno definisanim prioritetima i rezultatima”, kaže Stela.

Regionalni program lokalne demokratije  na Zapadnom Balkanu (ReLOaD) regionalna je inicijativa koju finansira Evropska unija, a implementira UNDP u šest zemalja Zapadnog Balkana. Godine 2017. ReLOaD je u Albaniji objavio poziv opštinama da se prijave za učestvovanje u programu podrške koji je imao za cilj da im pomogne da povećaju efikasnost administrativnih i ljudskih kapaciteta u saradnji s organizacijama civilnog društva. Opština Skadar bila je među 35 oštine koje su se prijavile i među 12 opština koje su dobile podršku.

“Mnogo je posla, ali na kraju se sve isplati jer je pružilo odličnu priliku za blisku saradnju s civilnim društvom.”

Za Stelu je glavna i najvažnija novost koju je program uveo bila LOD metodologija i priručnik koji je odobrilo Opštinsko vijeće na početku saradnje s ReLOaD programom. “LOD” je skraćenica za lokalnu demokratiju i instrument je koji je usko usklađen s pravilima EU-a o finansiranju eksternih akcija i garantuje otvorenu proceduru, jednake mogućnosti za sve kandidate, vidljivost i transparentnost. Priručnik počinje s određivanjem prioriteta, a pokriva objavljivanje poziva, upravljanje projektom te implementaciju i praćenje napretka. “Mnogo je posla, ali na kraju se sve isplati jer je pružilo odličnu priliku za blisku suradnju s civilnim društvom”, kaže Stela.

Jačanje ljudskih resursa za poboljšanje kvalitete usluga

Jačanje kapaciteta osoblja partnerskih opština i LOD, u oblasti ciklusa upravljanja projektima, bio je jedan od ključnih stubova ReLOaD programa. Pored uvođenja LOD metodologije, program je takođe podržao partnerske opštine u obuci njihovog osoblja o primjeni metodologije. Obuka je uključivala tehnička znanja o izradi izvještaja i budžeta, implementaciji i praćenju projekata, sa standardima Evropske unije, te druge potrebne vještine. Stela kaže da joj je ovaj trening osim što ju je doveo u bliski kontakt s organizacijama civilnog društva, pomogao da strukturira dobre radne prakse.

Opštne Skadar i Tirana brzo su se prilagodile i uspješno primijenile LOD metodologiju i sada služe kao mentori novim partnerskim opštinama.

“Nakon pet godina iskustva, pozivam svoje kolege da što više iskoriste priliku koju nudi ReLOaD. To je veliko iskustvo učenja za upravu: to je dugotrajan kurs gdje su na kraju pobjednici lokalne uprave, organizacije civilnog društva i društvo.”

O projektu

Regionalni program lokalne demokratije na Zapadnom Balkanu (ReLOaD) je regionalna inicijativa koju finansira Evropska unija, a sprovodi UNDP. Program ima za cilj jačanje participativne demokratije i proces integracije u EU na Zapadnom Balkanu osnaživanjem civilnog društva da aktivno učestvuje u donošenju odluka i stimulisanjem  podsticajnog pravnog i finansijskog okruženja za civilno društvo i pluralističke medije. Takođe radi na jačanju partnerstva između lokalnih vlasti i civilnog društva na zapadnom Balkanu povećanjem uspješnog modela transparentnog i projektno zasnovanog finansiranja organizacija civilnog društva iz budžeta lokalnih vlasti prema većem građanskom angažmanu u donošenju odluka i poboljšanju pružanja lokalnih usluga.

U prve tri godine program ReLOaD također je obezbijedio sredstva za lokalne neprofitne organizacije. Više od 5.000 građana Skadra imalo je koristi od inicijativa koje promovišu društvenu uključenost, osnaživanje žena, turizam, kulturu i mlade. Ova šema grantova takođe je omogućila opštinskim zvaničnicima da implementiraju LOD metodologiju i naučeno na treningu.

Stela kaže da je naučila mnogo na ovom uspješnom putovanju i sada je spremna da to znanje podijeli sa svojim kolegama u drugim ReLOaD partnerskim institucijama koje su se pridružile 2021. “Nakon pet godina iskustva, pozivam svoje kolege da što više iskoriste priliku koju nudi ReLOaD. To je veliko iskustvo učenja za upravu: to je dugotrajan kurs gdje su na kraju pobjednici lokalne uprave, organizacije civilnog društva i društvo,” kaže Stela.